Matbuattan Medyaya

Matbaanın icadından ve kâğıt üzerine yazıların makine ile nakşedilebilmesinden sonra insanlık seri üretimin kolaylığına ve ucuzluğuna çabuk alıştı. Çok geçmeden toplum içindeki önemli olaylar, devlet idaresi veya burjuvaziye ilişkin haberler ve havadisler basılmaya ve neşredilmeye başlandı. Bidayette haftada hatta ayda bir çıkan journaller halkın rağbet göstermesiyle günlük yayına başladı ve sayıları da hızla arttı.[i]

Sanayi devriminin yaşandığı, medenîve sosyal hakların geliştiği, işçi haklarının ortaya çıktığı süreçte, insanlar seslerini, haklı taleplerini, itirazlarını ve eleştirilerini; krala, derebeyine, patrona, kısacası her türlü otoriteye neşriyatla duyurmanın yolunu keşfettiler.

Basın denilince gündelik dilde, genellikle günlük olmak üzere belirli aralıklarla basımı ve yayımı yapılan gazete ve dergi gibi eserler akla geliyordu. Zamanla radyo ve televizyon insanlığın hizmetine girdi. Derken internet bambaşka bir açılım getirdi. Bu sihirli dünyada seyrederken akıllı telefonlar, sosyal medya uygulamaları, akıllı yazılımlar gibi kavramlar hayatımızın parçası oldu. Günümüzde artık sanal âlem sayesinde, bu kavramların belki hepsini kapsayacak şekilde “medya” kavramı benimsenmiş ve yerleşmiştir.

Devrimizde, açık toplum, şeffaf idare kavramlarının yerleştiği ve kabul gördüğü ülkelerde yazılı, sesli, görsel, işitsel her türlü basın, çok renkli ve çok sesli bir koro haline gelmiştir. Dahası web 2.0, web 3.0 gibi enstrümanlarla artık insanlar basın için sadece birer tüketici olmaktan çıkmış, aynı zamanda birer üretici ve katılımcı konumuna gelmişler ve böylece ortam sanki büyük bir orkestra halini almıştır.

İfade Hürriyeti ve Medya

Medya hürriyeti aslında ifade hürriyetinin bir tezahürü, aynı zamanda en yaygın ve en uygun vasıtasıdır. Medya faaliyeti, aynı zamanda bir kamu hizmetidir. Bu faaliyet ve özgürlüğün, bir hizmet sunanlara, bir de hizmet alanlara bakan yönü vardır.

Basın özgürlüğü basın açısından habere ulaşma ve toplama, düşünce, fikir, kanaat ve yorumları açıklayabilme ve tüm bunları serbestçe yayabilmeyi ifade eder.[ii]Okuyucu açısından ise, basının yayımladığı bilgiye serbestçe ulaşabilmedir. Bu yönüyle basın özgürlüğü, fertler için bilgi edinme hakkını elde etmenin önemli aracıdır.

İfade hürriyeti üç temel unsurdan oluşur: 1) bilgi ve fikir alma, edinebilme, öğrenebilme hürriyeti, 2) kanaat ve fikir sahibi olma hürriyeti ve 3) bilgi ve fikir açıklama hürriyeti.[iii]Bu unsurların tahakkuku ve işler hale gelmesinde medyanın rolü tartışmasızdır.

[i]İçel, Kayıhan, Kitle İletişim Hukuku, İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A. Ş., 2013, s. 123 ve devamı.

[ii]Ünal Özkorkut, Nevin, “Basın Özgürlüğü ve Osmanlı Devletindeki Görünümü,” AÜHFD51, no 3 (2002), s.

67 ve devamı.

[iii]Mert, Arif. “İfade Hürriyeti,” Çağlayan, Haziran 2018.