Çevrenize hangi gözlükle bakarsanız o şekilde görürsünüz. Bu, Allah’ın (celle celâluhu) takdir ettiği kanunlardan birisidir.

Bakmakla görmenin, işitmekle duymanın ve hissetmekle dokunmanın farkı herkesin malumudur. Allah, ayetlerini yani Kendisinin varlığına delil olarak yarattığı her şeyi, afakta ve enfüste insanlara göstereceğini mealen şöyle buyuruyor:

“Onlara âyetlerimizi dış âlemlerde ve kendi içlerinde göstereceğiz ki O’nun (Kur’ân’ın) hak olduğu, onlara iyice belli olsun. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?” (Fussilet, 41/53).

Bakış açımızı ne kadar düzeltebilirsek kâinatta cereyan eden hadiseleri ve Allah’ın varlığına delil olan ayetleri o nispette daha iyi görebiliriz.

Muhterem Fethullah Gülen Hocaefendi, boyun fıtığı ağrıları sebebiyle benden uzman bir yakınımın görüşünü almamı rica etmişti.

Ben de gerekli bilgileri alıp kendisine şu tavsiyeleri ilettim:

“Öncelikle boynu sıcak bir havlu ile sarın. Böylelikle kaslar gevşeyecektir. Daha sonra ‘traksiyon’ denilen boyun çekme işlemini uygularsınız, inşallah faydalı olur.”

Ardından bu şekilde tedaviye başlanıldı. Günler geçtikçe Allah’ın izni ile uygulama faydalı oldu, ağrılar azaldı ve kendisi şifa buldu.

Tedavi esnasında bir gün bana dönüp “Doktor Bey, boynu ısıtıp traksiyon yapmak faydalı oldu, Allah razı olsun” dedi ve sonra ekledi: “Bazı meseleleri çözmek için de önce muhatabı yumuşatmak lazım, yoksa çözemezsiniz ve daha büyük komplikasyonlara yol açabilirsiniz.”

İşte Allah’ın kâinatta koyduğu fizikîbir kanundan çıkarılan içtimaîbir sonuç… Bu konuyla alakalı bir mefhum olan “te’vîl-i ehâdîs,” yani hadiselerin yorumlanması, bakın ne kadar güzel ifade edilmiş:

“Tefekkuh, işin özünü kavrama, illet-malûl, sebep-netice arasındaki münasebeti görme, kozaliteye göre düşünme demektir. Mülâhazalarını günü birlikçiliğe bağlayanlar, küllî bakıp, küllî düşünemeyenler, küll-cüz’, yani bütün-parça arası gidip gelmesini bilemeyenler, neticeyi de göremezler.

Kur’an-ı Kerim’de tefekkuhun yanı sıra, teakkul, tefekkür gibi kelimeler de geçer. Teakkul, aklı kullanma demektir. Kur’an-ı Kerim’de, felsefedeki gibi, başlı başına bir fakülte, âtıl bir latîfe olarak akla yer verilmez. Akıl, hep fiil olarak kullanılır. Tefekkür ise, bilme, bildiğini bilme ve bir de bilgiyi kullanma gibi üç buudlu bir faaliyettir. Tefekkürî bir bakış, aynı zamanda tecessüsî bir bakıştır. Bunun zirvesi ise, te’vîl-i ehâdîstir. Te’vîl-i ehâdîs, sadece rüya yorumu demek değildir. Hayatını şuurla yaşayan, her hadiseye sebep-netice çerçevesinde bakabilen, her şeyden bir manâ çıkarmasını bilen ilhama açık ruhlar, te’vil-i ehâdîsin üveykleridirler. Batı düşüncesinde tarihe ve hadiselere tek yönlü bir akış olarak bakılır; su akıp gittiği için, bir ırmakta ikinci defa yıkanılmaz denilir. Hadiseler akıp gitmektedir. Fakat ayniyete yakın bir misliyet içinde akıp gitmektedir. Bu bakımdan, her hadisenin bir de perde gerisi, hikmeti, birbiriyle münasebeti, sebep ve neticesi vardır. Meselâ, şu masada, kim nereye oturuyor, nasıl davranıyor, sürahiler, termoslar nasıl diziliyor, bunları tefahhus ve tecessüsle gözleyen, hayatını duyarak yaşayan bir insan, bir-kaç günlük bir müşahedeyle, bunlardan bile yanıltmayacak manâlar çıkarabilir ve kesin denebilecek neticelere varabilir. Bu da bir çeşit firâsettir.”[i]

[i]Ünal, İsmail, Fethullah Gülen’le Amerika’da Bir Ay, “İmtihanda Kaybetme Sebebi Olarak Tefekkuhta Bulunmama”, İstanbul: Işık Yayınları, 2001.