Malumdur ki dinimizde büyükleri ziyaret etmek sıla-i rahim kapsamında değerlendirilir ve Allah rızası için yapılan en kıymetli amellerdendir. Hadis-i şeriflerde bu ziyaretlerin günahların affına, meleklerin duasına, manevî bereketin artmasına ve ahiretin hatırlanmasına vesile olduğu ifade edilmektedir. Bizler de Rabbimizi ve Resûlünü daha iyi tanımamıza vesile olan ve üzerimizde büyük emeği bulunan muhterem hocamızı bu niyetlerle ziyaret ettik. Onun, hastalıklarına rağmen hizmet ve ibadetle dolu hayatına bizzat şahit olduk.

Gaye-i hayalin, duan ve hülyan idik…

Buradayım efendim, senin taleben olarak, mefkurene hadim olarak; senin nesebine canını, canparesini emanet eden bir anne olarak huzurundayım. Hiç bu kadar yakınına oturamamıştım. Yakınlığın gönlüme bağımdı, bağlılığımdı. Bulunduğun ortamda nefes almaya imtina ederdim melekler rahatsız olmasın diye. Harfler boğazımda düğüm olur, lâl kesilirdi dîl’im. Gül rayihası boyardı varlığımı, misk ü amberdi sesin, nefesin.

Buradayım, himmetine talibim efendim…

Buruk ve hüzün yüklü bulutlar eşlik etti yolculuğuma. Farklıydı bu geliş. Güp güp atardı kalbim her katettiğim mesafede. Ruhum coşar, varlığını hissetmeye çalışırdım. Yaklaştıkça çiçeklenirdi o kupkuru yollar.

Buradayım efendim, eskimez hatıralarınla…

Güneş ve Ay’ın parlaklığında görülen bir rüya ile başlamıştı her şey. Doğu’dan Batı’ya bir hicret kucakladı ömrünü. Ama öyle kolay değildi bu yolculuk. Yanında yönünde güzel insanlar olmasa nasıl katlanırdın onca derde, sıkıntıya? Yol, kaderin oldu senin ve sen yola saldın nicelerini bu hengâmda. Hüznün Yakup hüznü gibiydi, ümidin de öyleydi.

Buradayım efendim, satırlardan taşan yüce duygularla…

Şimdi bu asude mekânda zaman, neler fısıldar bir asrın başından işaret almış kutlulara. Devran bundan böyle “senden önce ve senden sonra” diye anılacak. Soluklarını arayacağız, sözlerini yeniden anlamaya çalışacak; Asrın Tereddütleri’ne cevaplar bulacağız. Kutlu bir mirasın kanatlarına tutunup vakti yakalamanın ıstırabıyla kıvranacağız.

Buradayız efendim, kutlu yolda olmak duasıyla…

Emanetini, bir şeref nişanesi olarak taşıyacak, gelecek zamanın ellerine özenle teslim edeceğiz. Gözyaşlarımızla suladığımız bu yolda, sadakatimizin en güzel meyvesi olarak nesilden nesile aktarılacak o kutlu miras.

Buradayım efendim, tüm şükran duygularımla…

İçimdeki fırtınaların dindiği, ruhumun yeniden doğduğu bu hasret dindiren topraklardayım. Senin dualarınla yoğrulan bir kalp, artık sadece kendine ait değil. Her nefeste her adımda hizmet etmenin aşkı ve şevkiyle yankılanıyor ruh yamaçlarım. İşte şimdi bütün korkularım eridi, benliğim kül oldu, yol ise büsbütün Hakk’ın yolu oldu. Senin gibi “hiç” olmanın yüceliğini hissettim bir an. Dizlerimin üzerine çökerken dimdik ayakta durmayı, gözyaşı dökerken gülmeyi öğrendim. Teşekkürlerimin en samimisiyle doluyor yüreğim.

Buradayım efendim, gökyüzüne saçılmış dualarla…

Dünyanın dört bir yanında açan güllerin kokusunu taşıyan talebelerinle. Senin ektiğin bu bereketli devran tarlası, çiçekler açtı; rayihası kıtalara yayıldı. Zulüm rüzgârları ne kadar esse de atılan tohumlar O’nun rahmet ikliminde yeşermeye devam etmekte. Senin, Kâinatın Efendisi’ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) olan muhabbetin, şimdi geleceğe dönük tertemiz simalarda dalgalanıyor. Dediğin gibi mesafeler engel değil, zaman engel değil; Sünnet-i Seniyye, ebediyete uzanan bir nur olarak parıldıyor.

Buradayım efendim, hasret tüten gözyaşlarımla…

Bu asrın karanlık dehlizlerinde “Aşk ile dolun, Allah için yürüyün” sadan kulaklarımızda çınlıyor. Hüzünlerimiz var, yaralarımız var ama hüznü ümide çeviren bir mirasın varisleri olarak sabrın en güzel hâlini kuşanıyoruz. Gelecek nesiller alınlarında senin duanı, kalplerinde senin Allah ve Resûlullah sevgini taşıyacaklar. Rabbime yalvarıyorum; bu kutlu çerağı söndürmesin, bu sevda ateşini çoğaltsın. Derin umutlar içindeyim. Ümidim odur ki o gün seninle aynı mekânda olacağız. Ve ben belki sana yaklaşıp “Efendim, emanetin layıkıyla taşındı” diyebilmenin sevinciyle gözyaşları dökeceğim.

(Atlantik Okyanusu)

Pek sevgili kardeşim Betülcüğüm,

Sana, bu yaşadıklarını anlatmaya söz verdiğim o fırtınalı günün üzerinden tam iki yıl geçti. Avucumun içine aldığım solgun, beyazlamış ellerinde bilmediğim bir âleme attığın adımlarını hissetmiştim. O günden beri, hikâyenin buruk tadı kalemimin ortasına yumru gibi oturdu. Ta ki, yatağının sağ ucunda çıt çıkarmadan hakikate açılan göz kapaklarınla kalbim yüzleşene dek.

Dünyevî zıtlıklar diyarı

Kızımın elinden tutup oğlumun anaokuluna götürdüğümde iki çocuklu bir anne oluşumun şaşkınlığı hâlâ üzerimdeydi. Pandemi sürecinde, anne ve babaları çalışabilsin diye yuvaya gelip giden Alman disiplinli kırk kadar çocuktan ikisi onlardı. Yaşım otuz bile değilken kendimi içinde bulduğum bu tatlı rutin, jenerasyonumun gereksiz ön kabullerini kedi gibi tırmalıyordu.

Kelebekler grubunda ilk haftalarda fark etmediğim bir öğretmen, kapıda büyük bir heyecanla karşıladı Merve’yi. Öyle coşkuluydu ki kadrolu eğitmen sandım. Yeni başlamış olmalıydı. Meğer, Almancasını geliştirmeye çalışan, ben yaşlarda bir stajyermiş. Birkaç hafta boyunca elinden geldiğince diğer öğretmenlere yardımcı olacak, ileride çocuklarla çalışabilir mi diye bir yandan gözlem yapacakmış.

Günler su gibi geçti. Yuvaya yeni başlayan çocuklar ortama giderek uyum sağladılar. Bu sevecen öğretmen de staj süresini yarıladı. Her ne hikmetse, onu gördükçe bakışlarında bir gölge nazarıma ilişti. Sabahları o gri bulutun dağılan izlerini sürdüm yüzünde. Kızım Merve de dahil olmak üzere tüm çocuklarla ilgilenirken duyduğu mutluluk derin bir sızıyı ele veriyor gibiydi.

Gençler bir araya geliyor

Bizim oralarda şehirler küçüktür. O küçük şehirlerde benzer dertleri olan gençler hiç birbirini bulmaz olur mu? Onları bu topraklara getiren Kudret Eli, kaderlerini kesiştiren kopmaz bir iple ilmek ilmek örer muhabbetlerini.

Zihnim beni yanıltmıyorsa ilk buluştuğumuzda 9-10 kişi kadardık, değil mi? Bu buluşmada -başka bir arkadaşın davetlisi olan- Merve’nin stajyer öğretmenini, yani seni göreceğimi tahmin etmezdim.

Musibet başa geldiğinde bütün çıldırtıcılığıyla yavaşlayan o iç içe zamanlar, çehrendeki ümidi karartmayı başaramamıştı. Güllerle bezeli bir kupanın içine tek tek yerleştirdiğin beyaz çikolatalı raffaelloları şeffaf bir kağıtla kaplamış, orta yerinden sıkıca büzüp şeker pembesi kıvrık bir fiyonkla tutturmuştun.

Bana sıkıca tuttuğun zarif hediyeni iki elinle uzatırken,

“Aa… Sen o musun?” şaşkınlığına gizlenmiş şükür kelimeleri havada uçuşuyordu.

Meğer sen beni biliyormuşsun.

İlk buluşmalarda herkes biraz kendinden bahseder malum. Mesleğinden, bulunduğu hicret diyarına hangi mucizevî hikâyeyle geldiğinden… Anlattığın hatıraların pes dedirten acıklı notalarında, nihayet ben de seninle tanıştım.  Senin hayat bestenle…

Ne Medrese-i Yusufiye’de geçen yılların ne çiçeği burnunda evlendiğin eşinle uğradığınız eziyetler ne hapishane yıllarında pençesine düştüğün ilerlemiş hastalığın ne yarım kalan tedavin ne maruz kaldığın çıplak aramalar ne vatan toprağından ayrılık ne de özlediğin susamlı simitlerin gevrek kokusu… Senden (ç)alınanların hiçbiri yeniden hayata başlama ümidini söküp atamamıştı.

İsmini bilmediğim bütün kardeşlerimize duyduğum saygı ve sevgi, o an sanki sende cisim buldu. Uhuvvet, kırılgan bedenini elbise olarak giyinip bana bakıyordu âdeta. Bırakmadan, dakikalarca kucaklamak istedim seni. Tüm bunları anlatırken gözlerin bile dolmuyordu oysa. Öyle inanmıştın ki kaderin cilvelerinin hikâyeni cilvelendirdiğine; yeni bir tecelli peşinde uçuşan yaralı bir kuş gibiydin.

Minik bir dilek

Anlatırken sustun. Bir aralık yere eğdin bakışlarını.

“Aslında en büyük hayalim, çocuğumun elinden tutup onu okula götürmek. Yalnızca sıradan, normal, bir hayat…” diye döküldü dudaklarından. Yuvada karşılaştığımızda fark ettiğim o gri bulut nefes nefese koşarak gözlerine yeniden yerleşiverdi. Hatta kirpiklerin ıslanacak oldu. Sesin kopacak bir tel gibi inceldikçe inceldi. Ama kendini salıvermeden devam ettin:

“Merve’yi, Umut’u, Anna’yı, Isabel’i… Allah’ım, gruptaki bütün çocukları ne çok seviyorum!”

“…”

“Hele geçen gün çocuk mutfağında oynarken eli dolaba sıkışan Henry var ya. Evet evet o. Christi’nin oğlu. Küçük yaşına bakmadan, Merve’nin onu teselli etme çabasını görmeliydiniz. Hiçbir öğretmen fark etmemişti de o hızır gibi koşup Yâ Şâfî diye diye ovdu Henry’nin parmaklarını. Biz gidene kadar Henry sakinleşmişti bile.”

Coşkun, gözlerindeki o gri buluttu.

Sen de bir bebek istiyordun.

Pek çok kişinin hayatın sıradanlığından bunalıp kuzey ışıklarını görmeye buzullara gittiği, en yüksek dağlardan atladığı bir çağda, sen sözüm ona sıradan (!) bir şey istiyordun.

Hazinesi geniş olan O’ndan başkasından istemiyordun.

Kaderin rahmet tecellisi

Aradan birkaç ay geçti. Doktor, hastalığından sonra gebeliğine müsaade ettiğinde ümidin daha da artmıştı. Gönlün ümitsizlik dergâhı değil, tıpkı hizmet baharıydı! Yapılacaklar ne çoktu; dil öğrenecektin, kermese kek götürecektin, çocuğunu rehberliğe getirip öğrencilerine gidecektin, Avusturya’nın yüksek dağlarına gidip tefekkür edecektin…

Bir gün, içinde taşıdığın hayata hayat kattı bir haber. Hamileydin. Ancak, çok geçmeden düşük yaptığını söylediler. Üzüldün. Yeni dualara yelken açtın sen de.

Derken, bir gün, içinde taşıdığın hayatın ortasına düştü bir haber. Öksürüyordun. Geçmeyen öksürükler grip değildi. Bronşların nefesini sıkıştırıyordu. Hekimler daha detaylı tetkiklerin vaktinin geldiğine kanaat etti.

Bir gece, sessizce ülkenden çıktığında radyoterapin yarım kalmıştı. Seni tekrar içeri koymasınlar istemiştin. Tedavine yurt dışında devam edecektin. Fakat yirmi bir gün boyunca arka arkaya her gün alman gereken bir tedaviydi bu. Ve şimdilik her şey yolunda görünüyordu. Almanya’daki doktorlar bekleyelim, gerekirse sonra alırsın demişti. Devam edilmesinin mânâsı yoktu. Bekledin.

Çok geçmeden olup biteni öğrendin. Metastaz başlamıştı. Kanserli hücreler vücudunda yayılıyordu. Öngörülen reçeteye razı olarak, ümitle yeni tedavine başladın.

O sene, ömrünün son senesiydi.

Seni anlayabildik mi bilmiyorum. Anlamadığımızı bilsen de hiç imâ etmedin. Yalnızca kadere rıza için dua istedin. Ve içinde kalan ukdeyle, gebe kalmadığına şükrettin.

Ebedî hayata yolculuk

Öykünün sonunda tanıdım seni. Belli ki öykünün en can alıcı yeri… Kendinden evvel ebediyete yolcu ettiğin o minicik ruh acaba seni karşılamış mıdır? Hangi zümrüt tepelerde geziyordur ümitlerin, lezzetini dimağında duyarak, ağır ağır?

Yaşadıklarına şahit kıldı Yaradan bizi. Sen rahmetin kucağında ebedî ağırlanırken, bu küçük şehrin hatıralarında tüm kardeşlerin yad edecek seni, katmerli gurbetini…

***

Yaşadıklarını yazmaya çalışırken, İlahî müfredat tıkır tıkır işliyordu. Geçen hafta, Kalbin Zümrüt Tepeleri dersimiz “İğtirab” tepesine tevafuk etti. Yaşadığın bu iç içe gurbetler, hayatındaki düzelmelerin bozulmaları takip etmesi, gece-gündüz gibi aydınlanan garîb gönlünü karanlığın bastırması apaçık bir hakikat tecellisi değil de neydi? Hikâyeni tasdik eden tevafuklar merceğinde seni büyük bir müjde bekliyordu.

Hocaefendi, iğtirabı cismanî, hâlî ve kalbî olarak üçe ayırıyor; hâlî ve kalbî her ikisi birden yaşanırsa da adına muzaaf yalnızlık diyordu.[1] Katmerli yalnızlık… İşte o yalnızlık, o tatlı belâ, seni dünyadan koruyan bir sur gibi kuşatmıştı. Bu hâl içinde ruhunun ufkuna yürüdün. Hocaefendi, bu gurbetleri göğüsleyip şöyle veya böyle vefat edenler için şehadet nimetini veriyordu nazarımıza:

“Bu kabil yalnızların vefatı şehâdettir.” fehvasınca, o bir nimettir.[2]

Üstelik, işaret ettiği bu lütf-i İlahînin yanında, tümden garipliğimizi hatırlatarak bir şairin sözlerini zikrediyordu:

“Benim bu hâlimi gören garipler, bir gün benim mezar toprağıma otursunlar; zira garipleri ancak garipler anlar. Garipler birbirlerine yâdigârdır. Ey Rabbim Sen çaresizlerin çaresisin; benim de başkasının da çaresini Sen bilirsin. Geceden, apaydın gündüzü çıkardığın gibi, bu kederden de benim neş’e ve sürûrumu çıkarabilirsin…”[3]

***

Güçlükle nefes alıp veriyordun o gün. Yanı başında yalnızca beş dakikam vardı. Çocukların okuldan alınma saati geçmek üzereydi. Odanın dört tarafından sessizce yükselen dualara dualarımı katarak, hareketsiz ellerini tuttum ve kulağına fısıldadım.

“Şahidiz dik duruşuna.”

Yuva kapanmadan yetişmek üzere veda ettim sana.

Binalara akşam çöküyordu. Yağmur çiseliyordu karanlık bulutlardan. Trafik sıkışmıştı. Çok geçmeden haber geldi. İşaret parmağının havada kaldığını söylediler.

Yaşadığın imtihanlar karşısında dimdik durdun. Dilerim, o duruşun ebedî sürûrun olsun. Bitimsiz muhabbetini, kadere razı gelişini, sıradan rutinlerin kıymetini anlatan hikâyene hediye edilen lâtif son her dem bir daha yazılıyordu da yaşadıklarını garîb bir mektup hakkıyla yazamıyordu işte.

Bu mektubu, sana ve ebedî âleme intikal etmiş tüm kardeşlerimize garîblerden toplu bir selâm olarak ulaştırmasını Rabb-i Rahîm’imden niyaz ederim.

Bâki muhabbetle,

F.

Dipnotlar

[1] M. Fethullah Gülen, Kalbin Zümrüt Tepeleri 2, Süreyya Yayınları, Ocak 2023, s. 80.

[2] A.g.e.

[3] A.g.e.

“Devletin kepenkleri kapatması” dünyada çok aşina olunan bir vaka değil. ABD’de ise Ekim 2025’ten itibaren (bu satırların yazıldığı günlerde) tarihin en uzun süreli kapanmaları yaşandı / yaşanıyor. Maaşlarını alamayan güvenlik personeli bir süredir görevlerine gitmeyince havaalanlarında ciddi kuyruklar oluştu ve seferler aksadı. Bernadette’i uğurlamak için ABD’nin en doğusundan en batısına gitmek üzere uygun uçak seferlerine bakarken zihnimin bir tarafı bu endişe verici haberlerle meşguldü. Aktarmalı gitmem gerekiyordu, dolayısıyla iki gün içerisinde gidiş-dönüş 4 kere uçağa binecektim. Kriz bütün havaalanlarında yaşanıyordu, dolayısıyla sıkıntıyla karşılaşma ihtimali düşük değildi. Yakınlarımdan “Gitmesen mi acaba?” diye telkinde bulunanlar da oldu – ama Bernadette için değerdi.

Nitekim değdi.

Kendisiyle birebir olarak görüşmem en fazla bir elin parmakları kadar olmuştur, belki de daha da az. İlk tanışmamız yirmi yıl kadar evvel Türkiye’de olmuştu. Hizmet Hareketi’nin mümtaz müesseselerinden birini – Hepsi öyle değil miydi zaten! – ziyarete gelen bir akademisyen grup içerisindeydi Bernadette. Orada yapılacak tanışmada ben de tercüman olarak bulunmuştum. O Amerikalı grupta başka kimler vardı, hatırlayamıyorum; eşi Daniel’la birlikte hafızamda o kadar büyük bir yer tutmuşlar ki diğer misafirlere hiçbir boşluk kalmamış gibi. İnsanlığın temel sorunları, ihtiyaç duyulan çözüm yolları, bu istikamette toplumlar arası barışın, anlayışın geliştirilmesi, hoşgörü ikliminin genişletilmesi, evrensel insanî değerlerde buluşma, insana ve inançlara saygı ve daha nice konular üzerinde konuşurken Daniel’ın mütebessim ve mütefekkir hâlinin yanında Bernadette’in ağlamaklı gözleriyle tasdik eden bakışları dün gibi zihnimde. Onda marifet seferine çıkmış, “Gece saatlerinde Allah’ın âyetlerini okuyarak secdelere kapanırlar.” (Âl-i İmrân, 3/113) iltifatına mazhar olanları hatırlatan bir hâl vardı.
Muhtemelen o seyahatlerinde Bursa’da yaşadıkları ilginç bir olay anlatılmıştı bana. Ulu Cami’yi ziyaretleri sırasında grup rehberi Hüseyin Bey, Bernadette hanımın bir ara ortadan kaybolduğunu fark eder ve onu aramaya başlar. Caminin giriş kısmında olduğunu görünce yanına gider ve “Her şey yolunda mı?” diye sorar. Bernadette, girişte bedensel engelli bir kişiyle karşılaştığını ve onunla sohbet ettiğini söyler. Hüseyin Bey “Nerede bu kişi?” diye sorunca Bernadette arkasını dönüp işaret etmek ister ama o yönde öyle birisi gözükmemektedir. Olsa bile hangi dilde anlaştıkları da ayrı bir soru işaretidir. Hüseyin Bey, “Acaba Hızır (aleyhisselâm) olabilir mi?” diye soruyordu bana anlatırken. Bedensel engelli birinin bir anda ortadan kaybolması pek mümkün olmasa da Hızır olup olmadığı o âlemlere açık olanların takdir edeceği bir şey; ancak Bernadette’in ömründe ilk kez geldiği ve içinde hayranlıkla dolaşması beklenen o muhteşem mabette hiç tanımadığı biriyle mülaki olması onun da çok sıradan biri olmadığı kanaatimi destekleyen bir olaydı.
Aradan bir on yıl kadar geçmişti. Kaliforniya’ya bir program vesilesiyle gelmiştim. Daniel ve Bernadette’le görüşmeyi arzu ediyordum. Los Angeles’ın doğusunda bir yere taşınmışlardı. Epey bir mesafe vardı ve ciddi vaktimizi alacaktı. Ama bu görüşmeye değerdi.

Nitekim değdi.

Onlar biraz batıya biz de Atilla abiyle birlikte biraz doğuya geldik ve bir kafede buluştuk. Türkiye’de yaşanan meşum süreç hakkında konuşurken, Daniel yine mütefekkir bir edayla dinliyor, Bernadette ise zulme maruz kalan sanki bizzat kendisiymiş gibi olanları ruhunda hissediyordu. Bir zamanlar ziyaret ettikleri müesseselere el konulduğunu ve tanıştıkları Hizmet gönüllülerinin başlarına gelenleri duydukça sarı saçları ve beyaz teninin kontrastında masmavi gözleri yine yaşlarla dolmuş, kan çanağına dönmüştü. Artık gitme vakti geldiğinde ayrılmak için müsaade istemiştik. “Durun bir dakika. Daha dua etmedik.” dedi Bernadette. Masaya tekrar oturduk, ellerimizi tuttu ve İngilizce olarak “Peace and blessings upon Prophet Muhammad and his Companions,” yani “Hz. Muhammed’e (aleyhisselâm) ve ashabına salât ü selâm olsun…” diyerek duasına başladı. Bu sözleri duyar duymaz Atilla abiyle beraber – hani derler ya – koptuk, gittik. Salât ü selâmın coşkunluğu karşısında Türkiye ve Hizmet gönüllüleri için yaptığı duanın sözleri gözyaşlarımızla beraber hafızamdan yıkandı gitti.
2023’ün şubat ayında Hizmet konferansı için Los Angeles’a gelmiştim. Daniel da konferansa katılmıştı. Ancak Bernadette yoktu. San Diego’da emeklilerin yaşadığı bir siteye yerleşmişlerdi. Los Angeles’tan yaklaşık 2 saat daha güneyde bir yer. ABD’de mesafeler çok uzak ve Kaliforniya da hemen gidilebilecek bir yer değil. Dolayısıyla hazır gelmişken ziyaret etmek istedim. Asıl maksadım konferansa benimle birlikte katılan eşimin de Bernadette’le tanışmasını sağlamaktı. Mesafeye değeceğinden emindim.

Nitekim değdi.

Yaşadıkları site biraz yüksekçe bir yerde, gurup vaktinde harika bir ufuk manzarasına sahipti. Sitenin bahçesinde muhabbet ederken, Bernadette’in gözleri yine ağlamaklı, gurub eden güneşin son şualarıyla yine hüzünlüydü. Allah’ın sonsuz rahmetini hatırlatıp bizi bir taraftan teselli ederken, âdeta yıllar geçtikçe ruhen daha farklı mertebelere ulaşmış bir arifle beraber olduğumuzu hissettiriyordu. Namaz kılmamız gerektiğini söyleyince başına sardığı örtüyü biraz daha düzelterek o da bize eşlik etti. Böyle bir gönül insanıyla kısa bir süre de olsa beraber vakit geçirmek eşimi de beni de manen doyurmuştu.
Daniel & Bernadette – ikisinin kullandığı tek bir e-posta adresi vardı. Mesajlarının altında da isimleri yan yana bulunurdu. Âdeta tek bir can olmuş iki insan; 51 yıl boyunca sevgiyle büyüyen bir evlilik, tek gönül, tek yazar. Derken, 2026 yılının başında Bernadette’in acilen hastaneye kaldırıldığı, beyninde tümör tespit edildiği ve ileri bir evrede olduğu haberini acı bir e-maille aldık. Mesajın altında ikisinin imzası vardı yine, ama konuşan Daniel’dı sadece. Yoğun bakım, ameliyat derken, fazla ömrünün kalmadığını söylemişler. ABD’de usul biraz böyle – ne kadar acı da olsa gerçeği bütün yalınlığıyla pat diye söylüyorlar. Nitekim çok kısa bir sürede hastalığı ilerlemiş, takatten kesilmiş ve konuşamaz hâle geldiğini iletti Daniel. Vefatından birkaç hafta evvel ziyaretine giden İbrahim ve Atilla abilerimizle konuşamasa da yine tasdik eden bakışlarıyla bakmış, bir süre ellerini tutmuş, onları hatırladığını hissettirmiş. 9 Mart günü ruhunu teslim ederken vefalı eşi Daniel yanı başındaymış.
Doğrusu onunla son bir kere daha görüşebilmeyi, bizi teselli ettiği gibi ben de onu teselli etmeyi arzu ediyordum. Ancak, yoğun bakım hâli, şuurunun ve konuşma yetisinin zayıflaması, bakımevinin şartları, derken Ramazan ayındaki yoğunluğumuz dolayısıyla son günlerine yetişememiş olmanın hicranını içimde hissediyorum hâlen. Bu hicranın ağırlığı içerisinde cenazesine gitmemem söz konusu olamazdı. Havaalanlarının şartları ne olursa olsun Bernadette’e son vazifemi yapmalı ve Daniel’ın yanında olmalıydım. Allah’ın lütfuyla, belki de ömrümdeki en rahat seyahatlerden biriyle cenazeye gidip döndüm. Uzun kuyruklar yoktu ve uçaklar tam da vaktinde kalktı. Gideceğim istikamette zaten programı olan Mustafa abimiz havaalanından beni aldı, kalacağım yere götürdü. Lise arkadaşım Yaşar beni ağırladı; Murat Bey ve Selman’la beraber cenazeye birlikte gittik. Son günlerindeki bakımını yapan birkaç sağlık görevlisi ve kaldıkları sitedeki bir-iki kişi haricinde cenazede Bernadette’in “kardeşlerim” dediği Hizmet’ten dostları vardı sadece. Burak kardeşimiz Daniel’ın şoförlüğünü üstlenmişti. Daniel’ın hazırladığı küçük broşürde sürekli okudukları ve yanlarında taşıdıkları cevşen’den bir bab da vardı.

Daniel elinde iki kırmızı gül tutuyordu. Veda konuşmasında “Bernadette, Sevgililer Gününde benden hiç hediye istemezdi. Son yıllarda bir gül almama razı olmuştu. Tek bir gül.” dedi ve elindeki iki gülden birini tabutun üstüne koydu. Diğerini de bendenize uzatarak eşimle birlikte – kendisinin Bernadette’le olduğu gibi – uzun ve mutlu bir ömür diledi. Ne güzel bir jest, ne güzel bir dua! Fakirane, bir vefa gereği bendeniz de bir-iki kelam etmeye çalıştım. İki güzel insanın birbirlerine sevgilerini ve âdeta Allah’a olan aşklarını sembolize eden elimdeki gülü aşağıda tutmamak için uğraşırken farkında olmadan mikrofon gibi kullanmış olduğumu sonradan anladım. Sonrasında Daniel’ı bir süre kültür merkezinde ağırladıktan sonra Burak kardeşimiz onu tekrardan evine götürürken zannediyorum Hizmet gönüllülerinin varlığı bir nebze teselli olmuştur diye ümit ediyorum.

***
Dünyada Daniel gibi, Bernadette gibi insanların sayıları ne kadardır, bilemiyorum. Allah’a ve dostluklara açık olmalarıyla çok müstesna oldukları bir gerçek. Ancak, kurulan samimi dostlukların neticesinde sizleri ve bizleri, başka kimsenin yanlarında olmadığı zor zamanlarında arayabilecekleri bir kardeş gibi görecek ve buna muhtaç olan milyonlarca insan var. Diyalog çalışmalarıyla muhabbet kapılarını bu insanlara açan Hizmet gönüllülerine selam olsun.

Dostların, özellikle gençlerin; Haticelerin, Serhatlerin, Lenaların, Ranaların selamı var dedim.
Çok sevindi. “Aleyküm selam.” dedi. Selam söyledi.

“Özledik” dedim.
“Kavuşacağız.” dedi.
“Ama çok özledik.” dedim.
“Ben özlemedim mi?” dedi. Ağlaştık…

“Bazen bir şey sormak istiyoruz.” dedim.
“Buradayım, aranızdayım, kitaplardayım,” dedi.
“Fitneler var.” dedim,
“Hep oldu, bundan sonra da olacak.” dedi.
“Ne yapalım?” dedim,
“Hizmete devam.” dedi.

Müsaade aldım, yukarı çıktım.
İnsanlar Kur’an, Cevşen, kitap okuyor, dua ediyordu.
Sekîne vardı, huzur vardı, âsûdelik vardı…
Biz mi yoktuk, o mu vardı?
O mu yoktu, biz mi vardık?

Dâvûdî sesli imamla namaz kılındı,
Kimse dile getirmiyor fakat aynı şeyi düşünüyor gibiydi, aramızdaydı sanki.

Kimse onun yerine oturmuyor, yüksek sesle konuşmuyordu.
Var gibiydi…

Dostları sanki rahatsız etmemek için yavaş hareket ediyordu,
İnsanlar onu düşünürken, dua ederken boş koltuğuna bakıyordu,
Seccadesi öksüz, masası yetim, odası boştu… Ama var gibiydi.

Ayrılma vakti gelmişti.
“Emriniz var mı Efendim?” dedim.
“Estağfurullah, size emanet.” dedi. “Hepsi size emanet… İyiliği yaymaya devam.” dedi.

Bahçede arkama döndüm, son bir kez yukarı odasına baktım.
Var gibiydi…
Yine gülümsüyor, penceresinden el sallıyordu…

Selanik’in simge yapılarından Beyaz Kule’nin ihtişamlı silueti karşısında etkilenmemek elde değildi. Bir banka oturup şehrin hafızasını dinlemeye koyuldum. Telefonumu karıştırırken Risale-i Nur’da Üstad’ın “Selanik Nutku”na tevafuk ettim. O an fark ettim ki bilinçsizce arama motoruna “Selanik” ve “Üstad” yazmışım. İçimde bir ferahlık belirdi, gözlerim parladı. Gurbetteydim belki, ama burada, bu şehirde, Üstad’ın izlerini takip ederek bir anlamda memleketime kavuşmuş hissine kapıldım. O akşam kitaplara, hatıralara daldım; geçmişin izlerini sürebilmek için kendimi bu yolculuğa tamamen bıraktım. Sabahın erken saatlerinde, Üstad’ın adımlarının geçtiği sokaklarda kendi izimi bırakmak üzere yola koyuldum.

Selanik Hürriyet Meydanı’nda Tarihî Nutuk

26 Temmuz 1908’de Sultanahmet Meydanı’nda toplanan halka hitap eden Bediüzzaman Said Nursi, müthiş bir nutuk îrad eder. Adına “Hürriyet Nutku” denilen bu nutuk çok beğenilir ve takdir görür. Öyle ki nutku dinleyenler bunun başka yerde de tekrarlanmasını talep ederler. Hürriyete susamış olan halkın bu talebi kısa sürede Enver ve Niyazi Beylere ulaştırılır. Onlar da hemen bunun tedbirini alır ve nutkun Selanik Hürriyet Meydanı’nda okuması için zemin hazırlarlar.[1]

Nitekim üç gün sonra, yani 29 Temmuz günü “vâki davete icâbet ederek” İstanbul’dan Selanik’e tren ile giden Üstad Bediüzzaman, istasyondan yaya bir şekilde meydana doğru ilerler.

Selânik’in sonraları “Hürriyet Meydanı” olarak adlandırılacak “Drahodr Meydanı” boyunca hatipler halka meşrutiyeti anlatmaya çalıştıkları sırada üç katlı kârgir idâdî mektebi, Beyaz Kışla ile Kırmızı Kışla arasındaki alanda, başında sarığı, belinde kaması, ayaklarında çizmesi ile biri çıkar.

Ülkenin içinde bulunduğu sıkıntıları ve bundan kurtuluş çarelerini her mecliste ve her makamda cesaretle dile getiren Bediüzzaman, hazırlanan balkonda Enver Paşa’nın hemen ardından tarihî hürriyet nutkunu söyler.[2] Dinleyiciler arasında İsmet İnönü ve Celal Bayar gibi sonraları Cumhurbaşkanı olanların yanı sıra, ileride Türkiye Cumhuriyeti’nin genelkurmay başkanlığı görevine gelecek olan M. Salih Omurtak gibi mühim zatlar da vardır.[3] Nutuk, kısa sürede Selanik ve İstanbul gazetelerinde yer alır.

Konuşmasında Bediüzzaman, hürriyetin inanca ve adalete dayalı bir içtimaî diriliş zemini olduğunu vurgular; manevî bir uyanışı ve zihnî bir dirilişi haber veren bir gelecek vizyonu çizer. Şöyle ki: “Asya’nın ve Rumeli’nin köşelerinde medfun olan medeniyet-i kadîme hayata başlamış; menfaatini mazarrat-ı umumiyede arayan ve istibdadı arzu edenler “Yâ leytenî küntü türâbâ” (Ah ne olurdu, keşke toprak olaydım! – Nebe’ sûresi, 78/40) demeye başladılar.”[4] Bu sözlerinden, Üstad’ın söz konusu coğrafyalarda açılacak okullara ve buralarda, kadim filozoflar ve büyük zatlar misali, ilim ve irfanla yetişecek öğrencilere işaret ettiği düşünülebilir.

Coşkulu kalabalığın arasında, derin bir sükûnet ve dikkat hâkimdir. Üstad’ın sözleri meydanı dolduran insanların zihnine ve ruhuna dokunur. Devrin gazetelerinde yankı bulan bu konuşma, dönemin siyasi atmosferinde büyük etki uyandırır ve 1910 yılında İstanbul’da İkbal-i Millet Matbaasında “Nutuk” adıyla neşredilir. Bediüzzaman’ın ilk basılan kitabı olması bakımından da önemli bir vesikadır.[5]

Ayrıca Üstad’ın îrad ettiği bu nutuk, daha sonra “Misbâh” (2-9 Ekim 1908) ve “Şark ve Kürdistan” (?-5 Aralık 1908) gazetelerinde de neşredilmiştir.[6]

 Bir gazete ise haberi, Üstad halka hitap ederken çekilmiş bir fotoğrafla beraber şu şekilde vermiştir:

“Selanik’de – Meşrûtiyet’in rahnedar edildiği haber-i felaket-eserinin Selanik’de şâyi’ olması üzerine Talimhane Meydanı’nda icra edilen nümayiş – Talimhane Meydanı’na kurulan bir kürsî-i hitabet üzerine fuzalâ-yı ulemâdan bir zât çıkıp nutuk îrad ettiği sırada alınmıştır.”[7]

Bediüzzaman’ın bu konuşması oldukça tesirli olduğu için İttihat ve Terakkî’nin önde gelen isimleri Bediüzzaman’a cemiyette birlikte çalışma teklifi yaparlar, fakat Bediüzzaman, bu teklifleri reddeder.

 Meşrûtiyeti anlatan kişiler arasında başında sarığı belinde kaması ve ayağında çizmesi ile Üstad Bediüzzaman çok farklı bir etki bırakmıştır. Öyle ki o günlerde Üstad’ı Selanik’te bizzat gören İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi profesörlerinden merhum Ali Nihat Tarlan(*) hatıralarında şöyle der:

“Said Nursi’yi ben küçüklüğümden, ta Selanik’ten tanırım. 31 Mart 1909’dan önce idi. Mahmut Şevket Paşa 3. Ordu Kumandanı olduğu zaman, babam da ordu muhasebecisiydi. Ben on bir yaşındaydım. Babamın perde çavuşu Mehmet Çavuş vardı. Beni Selanik’te Beyaz Kule’de gezdiriyordu. Orada kahveler vardı. Kahvede garip kıyafetli bir zat vardı. Külahı, şalvarı, çizmesi ve belinde hançeri olan bu zâtı Mehmet Çavuş bana; ‘Bak bu zat, meşhur Molla Said’dir.’ diye gösterdi.”[8]

Bu hatıradan da anlaşılacağı üzere Üstad, Selanik’te yalnızca nutuk ve sohbetleri ile değil şahsiyeti ve kıyafetiyle de derin izler bırakmıştır.

Selanik’te Üstad ile görüşenler arasında Yahudi asıllı Osmanlı vatandaşı, avukat ve politikacı Emanuel Karasu (Carasso) da vardır. Kendisi Selanik doğumlu olup, o günlerde de Selanik’te bulunan bu zat, Üstad ile görüşmek ister. Gerçekleşen görüşme sırasında, birden hışımla dışarı çıkar. Soranlara “Biraz daha kalsam beni Müslüman yapacaktı.” diyerek Üstad’ın ikna kabiliyetini ve din konusundaki hakimiyetini takdir eder.[9]

Üstad, buradaki kısa ama verimli günlerinden sonra trenle İstanbul’a döner.

…

İşte bütün bunları okuyarak, hatırlayarak sabah erken saatlerde Beyaz Kule’den başladım. Oradan da Hürriyet Meydanı’na kadar yürüdüm. Deniz kenarında yer alan bu meydan, vaktiyle “Drahodr” adıyla anılırken Meşrûtiyet sonrası “Hürriyet Meydanı” adını alır. Şimdiki adı ise, “Platia Eleftherias”, yani Eleftherias Meydanı.

Meydan bir zamanlar Osmanlı’nın kültürel ve siyasî atmosferinde önemli bir merkez olup o zaman Türklerin ve Yahudilerin mahallelerinin merkezinde bulunmakta imiş.

Yakın geçmişte otopark olan alan, belediye tarafından tekrar düzenlenip eski hâline dönüştürülmüş. Meydanda dolaşırken içimde yankılanan o tarihî sesleri duymaya çalıştım. Üstad’ın nutkunu, vatanından ayrılmış ve hürriyet için mücadele eden nice insanın hissiyatıyla anlamaya çalıştım. Meydanın ortasında durup içimden sessizce haykırdım: “Ey Hürriyet-i Şer’î! Öyle müthiş ve fakat güzel ve müjdeli bir sadâ ile çağırıyorsun ki, benim gibi bir âcizi gaflet uykusundan uyandırıyorsun.”[10]

İkinci Kez Selanik: Sultan Reşad ile Rumeli Seyahati

Selanik’e Üstad’ın ikinci gelişi 1911 – 12 yıllarında olacaktır. Şam Emeviye Camii’ndeki hutbesinden sonra Beyrut, Kıbrıs (Larnaka), İzmir yolunu takip ederek deniz yoluyla İstanbul’a ulaşır. Burada Sultan Reşad’ın Rumeli Seyahati’ne yine Enver ve Niyazi Bey’in ısrar ve teklifleriyle Şark (Doğu) illerini temsilen Trabzon ve Erzurum heyeti içerisinde dâhil olmuştur.[11]

Bediüzzaman Said Nursi bu seyahatten eserlerinde “Hürriyetin başında Sultan Reşad’ın Rumeli’ye seyahati münasebetiyle vilâyât-ı şarkiyye namına ben de refakat ettim.” diyerek bahsetmektedir.[12]

Kalabalık heyet, 1911 yılının 5 Haziran günü İstanbul Dolmabahçe rıhtımında, “Barbaros” adlı zırhlı bir gemi ile Selanik’e hareket etmiş ve 7 Haziran’da Selanik’e ulaşmıştır.[13]

O günlerde Üstad ile beraber olan Nazmi Ören’in hatıralarında geçtiğine göre Üstad, Selanik’te bir okulda kalmaktadır. O günleri hatıratında şöyle anlatır:

“Selanik’te kaldığımız müddetçe bir mektep dershanesinde hazırlanan karyolalarda yatıp kalkardık.”[14]

 Ayrıca bu birlikteliğinde Üstad’ı şöyle yorumlamıştır:

“Gerçi İstanbul’da Kürd elbisesi vardı. Fakat böyle gösterişlisi, böyle mübalağalısı yoktu… Muhatabının en küçük alakasını kaçırmaz, pek az medrese gördüğü, âdeta ümmî(**) olduğu hâlde, zamanın en büyük âlimleri ile akâidde, fıkıhta, hadiste, kelam ve mantıkta imtihana girebileceği ve dünya yuvarlak olup müstakar olan güneşin etrafında döndüğünü ve kâinat hadisesini âyetle, hadisle ispat eylemek gibi yepyeni ve âdeta Allah vergisi bir kabiliyet idi.”

Sonraki gün padişahla birlikte Mevlevîhâne ziyaretine katılır ve orada Mevlevîlerin semâ’ını izler. Ardından cuma günü olduğundan Cuma Alayı düzenlenir ve Ayasofya Camii’nde Cuma namazı kılınır. Burada Manastırlı İsmail Hakkı Efendibir vaaz verir, ardından Üstad da yerel kıyafeti ile kısa bir hutbe verir.[15]

Bu hutbenin verildiği Selanik Ayasofya Camii de şu an kilise olan bir yapıdır ve Hürriyet Nutku’nun verildiği meydana yürüme mesafesindedir. Bu yüzden bu mekâna doğru yürüyorum. Karşıma isminin heybeti ile ihtişamlı bir yapı çıkıyor. Uzun yıllar cami olarak görev yapmış, bahçesi geniş ve çevreye hâkim bir yapı. Eski fotoğraflarda görülen minare yıkılmış. Tekrar kiliseye çevrilmiş mekânın içinde dolaşarak hutbe verilen yerde bir süre duraklıyorum. Gözümü kapatıp sanki geçmişe gidiyor ve o gün Üstad’ı dinleyenlerden biri oluyorum.

Bu camideki hutbesinden sonra padişah ve maiyeti ile Selanik’ten trenle Üsküp’e hareket ederler. Ben de o günün camii bugünün kilisesinden ayrılırken gurbette, sürgünde bile Üstad’ın ayak izlerini takip etmeyi nasip eden Allah’a şükrediyor, hürriyetin kıymetini yeniden idrak ediyor ve “Ekmeksiz yaşarım, hürriyetsiz yaşayamam.”[16] sözünün derinliğini daha iyi anlıyorum. “Hürriyetine kavuşmayı bekleyenler / kavuşması beklenenler inşallah yakın zamanda kavuşur!” diye duamı bu mekânın içinde ediyorum.

____

(*) Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan, Üstad Bediüzzaman’ın ilk talebelerinden Hamza Efendi’nin (Müküslü Hamza) kayınbiraderidir. Üstad’ın “Tarihçe-i Hayat” adlı eserinde de ismi geçen Hamza Efendi, onun “İşârâtü’l-İ’câz” adlı tefsirini de ilk kaleme alıp yayımlayan kişidir. Üstad’ın Rus esaretinden dönüşünde neşredilen bu eserin takdimi, yedi sayfalık bir biyografiyle başlıyordu ki buna Üstad’ın ilk tarihçe-i hayatı denilebilir.

(**) Ümmîlik iki kısım olup ilkinin okuma, ikincisinin yazma itibarıyla olduğu ifade edilir. Buradaki ümmîlik, Bediüzzaman’ın el yazısının güzel olmamasıyla alakalı olup, ilmiyle ilgisi yoktur. Zaten “Ben, bütün ilimleri unutmamak için ruhuma yazardım, ezberlerdim.” diyen bir deha için aksi iddia edilemez. Yine Üstad’ın üç aylık bir tahsil hayatı olduğu, “yarım ümmî” tabirini kendisi için bizzat kendisinin kullandığı biliniyor. Nitekim kendisi şöyle der: “Zaten yazıya önem vermezdim. Bütün kardeşlerimin yazıları/ hatları gelişmiş olduğu hâlde bende sekiz dokuz yaşındaki bir çocuğun yazısı vardı. Bir sayfayı bir saatte zor yazıyordum.” Bilindiği üzere Nur Risaleleri Üstad’ın talebelerine dikte etmesi suretiyle yazılmıştır. Ona atfedilen ümmîliği bu bağlamda değerlendirmek yerinde olacaktır.

Dipnotlar

[1] Bediüzzaman Said Nursi, Tarihçe-i Hayat, Yeni Asya Yayınları.

[2] A. Levent Ertekin, “Selanik’ten Hürriyete Hitap”, Yeni Asya Gazetesi, 2 Şubat 2009.

[3] Abdulkadir Badıllı, Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı.

[4] Bediüzzaman Said Nursi, “Hürriyete Hitap”, Tarihçe-i Hayat, Süreyya Yayınları, s. 62, Şubat 2019.

[5] Nurettin Ceylan, Gerçeğin Aynasında Bediüzzaman, 2016, s. 36.

[6] Abdülbaki Çimiç, “Bediüzzaman’ın basılan ilk eseri: Nutuk”, Yeni Asya gazetesi, 21 Haziran 2021.

[7] http://sinanculuk.blogspot.com/2015/09/said-i-nursi-selanikte-ittihat-terakki.html, erişim tarihi: 6 Ağustos 2025.

[8] Necmettin Şahiner, Son Şahitler, Nesil Yayınları.

[9] Abdulkadir Badıllı, a.g.e., s. 275-276.

[10] Bahaeddin Sağlam, Nutuk ve Makaleler (1908-1920) B. S. Nursi (Şerh ve İzahlar), KLMN Yay., İstanbul.

[11] https://www.yeniasya.com.tr/abdulbaki-cimic/bediuzzaman-in-rumeli-seyahati_558243, erişim tarihi: 6 Ağustos 2025.

[12] Abdulkadir Badıllı, a.g.e., s. 275-276.

[13] Cemalettin Canlı & Yusuf Kenan Beysülen, Zaman İçinde Bediüzzaman, İletişim Yay., s. 181.

[14] Nazmi Ören, “Eski Hatıralar serisi 2”, Dünya Gazetesi, 27 Aralık 1952.

[15] Nesimi Yazıcı, “İsmail (Tuncu) Bey’in Hâtıra-i Seyahat’inde Sultan Reşad’ın Rumeli Ziyareti”, TTK Belleten, ISSN: 0041-4255 e-ISSN: 2791-6472.

[16] Bediüzzaman Said Nursi, Hutbe-i Şâmiye, (Abdullah Aymaz, Hutbe-i Şâmiye Üzerine -Sadeleştirme ve Açıklama-, Şahdamar Yay., İstanbul, 2008.

Bir Ramazan iftarıydı. Levent’te oturan Tekin Beylere davetliydim. Tekin Hoca’nın annesi de çiçek düşkünü biriydi. Çiçek ormanı olan salonunda mum çiçeği dikkatimi çekmişti ve ben çıkarken ondan birkaç dal almıştım. Elimde mum çiçeği, Levent’ten metro ile Taksim’e, oradan da sarı dolmuşlarla Fatih’e geçtim. Yenikapı Metrosu inşa edilmemişti daha o yıllarda.

Mum çiçeğini iki saksıya diktim. Birini çalışma masama diğerini de kitaplığın yanındaki sehpanın üzerine yerleştirdim. İkisi de güneşin doğduğu tarafta. Fatih sırtlarından doğan güneş ışıltısı ve Boğaz’dan gelen serin rüzgârın etkisinde iştahla büyümeye başladılar.

Bu çiçekler, beni çocukluğuma, o temizlik kokan, güneşli, aydınlık, aile, akrabalık ve komşuluğun capcanlı yaşandığı günlere götürürdü. O evlerin hemen hemen hepsinde bu çiçeklerden vardı. En çok da dayımların evinde. O zamanlardan kalan bir sevgiyle bakıyordum onlara. Çiçekler de beni sevdi galiba. O kadar çok şevkle büyüyorlardı ki saksılarını sık sık değiştirmem gerekiyordu. Bir ara ne yapacağımı bilemedim. Neredeyse tavana değecek kadar uzadılar. Kütüphanenin üzerine uzattım kollarını. Kitapların üstünde koyu yeşil gümrah dalları ve kitaplara kokularla bir şeyler fısıldayan pembe çiçek salkımları… Eve bir güzellik tablosu oluyordu bu manzara.

Eve gelenler de bu çiçeğe meraklı gözlerle bakıyorlardı. Üniversiteden hocalar gelirdi her salı. Evim, bir edebiyat-sanat sohbet mahfili gibi olurdu. O hocalardan birisi bir gün çiçeklerin ihtişamı karşısında şaşırmış ve:

“Nazif, bu çiçekleri sen mi taktın bu dallara?” deyince:

“Benim ne haddime. Hem işim gücüm yok, tavana çiçek mi asacağım? Onlar ilahi armağandır.” demiştim.

Bir gün evimin çaprazındaki binada oturan ihtiyar bir teyze çiçeği görmüş ve oğlu Cengiz’e:

“Acaba şu evdeki ağaç mı, çiçek mi, nasıl da büyümüş?” diye sormuş. Oğlunu camiden tanıyordum. Ben de o teyzeye kopan dallardan yetiştirdiğim bir saksı mum çiçeği göndermiştim.

Pembe yıldız yıldız çiçek salkımları içeriye o derin, tatlı, bayıltan ve koklayınca insanın sadrını genişletip manevi âlemleri hatırlatan bir koku üflüyorlardı. İstanbul’un serin gecelerinde öyle derin bir koku… İnsan, kokunun ne kadar ruhanî bir şey olduğunu derinden hissediyor; bu rayiha ile içindeki stresler sanki eriyip gidiyor, kızgınlıklar diniyor, bütün gerginliklerin yerini bir huzur bürüyor ve adeta hayatın manevi boyutlarına yükseliyordu.

Bu muhteşem çiçek daha çok geceleri kokardı ama özellikle sabaha yakın saatlerde. Eve geç döndüğüm saatlerde nasıl olurdu bilmem ama bana “Hoş geldin!” dediğini hissederdim. Çiçeğim bana canlı bir teselli, samimi bir dost oluvermişti.

Yazın tatile çıktığımda uzun süreliğine ondan ayrılacaksam ya kapının dışarısına alırdım saksıları, alt kattaki komşuya sulamasını rica ederdim ya da bir büyük leğene su koyar, saksıları da içine yerleştirirdim. Güçlü, dayanıklı bir çiçekti. Kolay kolay solmaz, solsa da tekrar canlanırdı.

Ama bir gün, gün geldi, saat çaldı. 2013 yıllarının ortaları, ülke çalkantılar içinde kaldı. Yolsuzluk fırtınası deprem gibi dört bir yanı salladı. Yolsuzlukları etrafa saçılan ejderha, ağzından alevler saçarak saldırmaya başladı. Kâbuslar gündüzlere taşmıştı. Yalanlar, iftiralar havada uçuşuyor; masum insanların canları yanıyordu. Geniz yakıcı bir duman, Tevfik Fikret’in “Sis”inden daha pisti ve bu sis her yeri her gün daha da karartıyordu. Kadim boğaz, güneş ve gökyüzü şehrini matem rengine bürüyordu. Namık Kemal’in, “Git Vatan! Kabe’de siyaha bürün!” dediği bir zaman dilimi yaşanıyordu. Nefes almak bile zorlaşmıştı. Endişe, gerginlik, hayal kırıklıkları, ev baskınları, haksızlık, hapsolma korkusu ve işkenceler…

Ben de bazı arkadaşlarım gibi bu vahim durumdan uzaklaşmak, biraz nefes almak için birkaç aylığına yurt dışına çıkmayı düşündüm ve Paris’e bir bilet aldım. Evimin anahtarını Tarih Kültür Derneği’nden arkadaşlara bıraktım. “Çiçeklerime ara sıra su verirsiniz. Beni beklesinler.” dedim. Kasvetli, sisli bir kasım sabahı gözlerimde zapt edemediğim yaşlarla İstanbul’u terk ettim. “Birkaç ay sonra bu kâbus biter, etraf tekrardan baharlaşır, ben de geri dönerim.” demiştim. Ancak gidiş o gidiş. Aylar geçti. Birkaç aylığına olan seyahat yıllara döndü. Bu arada evime bir kiracı yerleşti. Kiracıma:

“Sakın çiçeklerime zarar verme, onlara iyi bak.” diye tembihledim. Maalesef adam astım hastasıymış ve açan çiçekleri koparıp atıyormuş. Vicdansız bir üvey annenin eline düşmüş gibiydi zavallı çiçeğim.

Bir gün İstanbul’a giden bir arkadaştan evimdeki kitaplardan birkaç tanesini getirmesini rica etmiştim. Yeğenim paketi önceden hazırlamış, çiçeğin olduğu yere bırakmış. Paketin içine yukarıdaki salkımlarından bir çiçek düşmüş. Mumyalanmışçasına sapasağlam kurumuş, yıldız yıldız o çiçeği görünce:

“Çiçeğim, bana selam göndermiş, beni unutma diyor?” diye geçirmiştim içimden ve içim hasret alevleriyle doluvermişti. Gün geçtikçe daha da silinen İstanbul hayatımın aziz hatıraları, geride bıraktığım o medeniyet, bütün saltanatıyla tekrar canlanmıştı gözümde… Şimdi bir rüya gibi gelen o eski günler, eski dostlar, ah o güzel İstanbul! Bu kuru çiçeğin resmini çekmiş, unutulmasın istemiştim o güzel, mutlu an.

Birkaç yıl sonra kiracı evden çıktı ve o ev dağılmak zorunda kaldı. Yeğenim kitaplarımı bir kamyonla başka bir şehirde yaşayan ablamlara göndermiş. Eşyalarımın bir kısmını mahalledeki ihtiyaç sahiplerine vermişler. Çiçeğimi de Fuat Bey’e tembihlemiştim:

“O çiçeği kimseye vermeyin. Siz alın. Dönersem tekrar kavuşmak istiyorum o güzel dostuma. Çiçeğim, sadakatli dost ellerinde kalsın.”

Şimdi bu kuzey şehrinde, bahçeli bir evde yaşıyorum. Yıllar içinde ne çok çiçek yetiştirdim. Unutma beni çiçekleri yeşil çimenler içinde mavi bir halıya döndürdü bahçeyi. Laleler açınca göğe uzatılmış kıpkırmızı kadehler gibi ilahi aşka dair bir güzellik şarkısı söylüyorlar koro hâlinde. İstanbul’u hatırlatan erguvanlar, sümbüller, göz göz nergisler, kardelenler, karanfiller, sardunyalar, bir renk cümbüşü krizantemler, kahkaha sarmaşıkları, altına oturup kahvaltı yaptığım, şiir okuduğum leylak ağacı, o alevli pembelerle manolya, kıpkırmızı ilkyaz gülleri, haziran başında bahçemin kenarındaki yaseminler…

Ama aklım o mum çiçeğinde kaldı hep. Gittikçe büyüyen bir hasretle o mum çiçeğinde… Dünya gözüyle görür müyüm bir daha, bilmem. Teselli eden tek şey, Ekrem Hocaların dost ellerinde olması o hasret kokan çiçeğimin.

Ayrılık, hicret, gurbet… Geride bıraktıklarımız… Bu yıllar ne hazin ne hicranlı yıllar. Her ânı ayrı bir hasret alevi olan yıllar… Mum çiçeği ve daha neler neler ve kimler… Ne çok dosttan ayrıldık ve kaç dostla bir daha görüşmemiz ahirete kaldı. Ah şimdi hepsi içimde göz yaşartıcı birer hazin hikâye ve aziz hatıra. Ve biz ülkenin tekrar baharlaşacağı günlerin hülyasındayız. Geride bıraktığımız herkese, her şeye gönül dolusu selam! Hepiniz aklımda, kalbimde, hayalimdesiniz.

Sana da selam, ey mum çiçeğim! Bekle beni. Bu karanlık yıllar biter bir gün inşallah ve cehenneme döndürülen vatan tekrar yeşererek yer gök çiçek ormanına bürünür. Yıldızlar daha ışıltılı parlar ülkemin mavi göğünde. Güneş neşeyle, umutla doğar bereketli topraklar üstüne.  Bayram yerine döner baştan başa bütün memleketim ve biz tekrar kavuşuruz dostlarımıza, kitaplarımıza, çiçeklerimize…

Bekle ey mum çiçeğim. En güzel en soylu ve yiğit bir direnişle, yılmadan, yorulmadan capcanlı, gür bahar çiçeklerinle hevesle şevkle, bekle. Selam şimdiden kavuşacağımız günlere!

]]> https://caglayandergisi.com/2025/07/01/bir-valize-sigdirdigim-cocuklugum/ Tue, 01 Jul 2025 03:31:47 +0000 https://caglayandergisi.com/?p=317603 İlkler vardır ya… “İlk gidenler.” O ilk gidenlerin çocukları büyüdü artık. Ektikleri tohumlar yeşerdi, çiçek açtı.

Ben Manisa’da doğdum ama gitmediğim il, şehir, yoktur. Ailem bir vazifeden ötekine koşarken, 2012 yılında “Kimsenin gitmek istemediği bir yere gönderin bizi abi.” cümlesiyle başladı hicret maceramız.

Henüz 8 yaşındaydım. Küçücük dünyamı, bir valize sığdırmaya çalışıyordum. Gideceğimiz yeri bilemeden, kalbimden taşan sorularla… Hiç unutmuyorum o telefon konuşmasını. Babam aradı, “Tahmin et, nereye gidiyoruz?” dedi. Annem ülkeler saydı birer birer… Ama hiçbir cevap doğru çıkmadı. En sonunda annem, “Çatlatma insanı!” dedi. Babam, “Doğru bildin, Çad’a gidiyoruz!” dedi.

Hiç bilmediğimiz, bir ülkeye hazırlanıyorduk. Annem valize tuvalet kâğıdı, makarna koyuyordu. Bilmediğimiz bir ülkeye, bilmediğimiz bir hayata… Her şeyimizi alamasak da ihtiyaç olacak her şeyi koymaya çalıştı. Ama çocukluğumu koyamadık mesela. Oyuncaklarımı koyamadık.

Yıllardır hicret hayali kuran annemle babamın heyecanını hiç anlamıyordum. Ne vardı ki bu Afrika’da? Niye bu kadar heyecanlanıyorlardı?

Uçağa binerken babam, “Niyet ettim Allah rızası için hizmet etmeye.” dedi. Allah rızası için mi gidiyorduk şimdi biz? Ama neden.. neden?

Evimize ilk geldiğimizde günlerce ağladım. Yağmur mevsimine denk gelmiştik. Evet, yemyeşildi her yer… Ama evimize de sürekli yağmur akıyordu, çatımızda delikler vardı. Kardeşimle uyumam, annem ve babamla bir odayı paylaşmam gerekiyordu. O da yetmezmiş gibi.. evimize yağmur sızıyor, tuvalete sürekli kertenkele giriyordu.

Allah rızası için bunlara katlanmaya değer miydi?

Oyuncağımız bile yoktu. Annem valize sadece “gerekli” şeyleri koymuştu, oyuncaklar gereksiz miydi? Ağladığımda annem gözyaşlarımı silerek şöyle dedi:

“Kızım, üzülme. Cennette uçan evlerimiz olacak. Ne zaman istersen anneannene, babaannene, dedelerine gidebileceksin. İstediğin her konfora sahip olacaksın.”

Fransızca ve Arapça öğrenmek için kursa başladık. Annemle babamla aynı sınıfta olmak çok keyifliydi. Elektronik hiçbir şeyimiz yoktu. Oyuncak yok, televizyon yok, tablet yok, ama sokak vardı. Kardeşimle kumdan kaleler, kumdan pastalar yapardık. Evimize sızan yağmur sularını kovaya doldurur, içine girerdik. “Organik havuz” derdik biz ona. Belki de.. Allah’ın rızasını kazanmak, o kadar da zor bir şey değildi?

Yıllar geçti. Meğer Afrika’nın bize değil, bizim ona ihtiyacımız varmış.

Sevmeyi, aç komşuyu düşünmeyi, anlayışlı olmayı, israf etmemeyi, sabretmeyi… Sahip çıkmayı, korumayı öğrendik orada. Biz orada insan olmayı öğrendik.

Henüz 9 yaşındaydım. Afrika hizmetlerini ziyarete gelen misafirlerden bir abla vardı. Zaman Gazetesinden bir abinin eşiymiş. Ablaya kızdığımı hatırlıyorum… “Afrika hizmetlerini unutuyorsunuz, burada çok az bir aileyiz. Elimizden bir şey gelmiyor, sizin desteğinize ihtiyacımız var…” O abla bana sımsıkı sarıldı, gözlerime bakarak,

“Siz, hizmetin bir tomurcuğusunuz. Zamanınız gelene kadar sizi sularız. Ama açtığınızda.. bu dünyayı güzelleştireceksiniz.” dedi.

Öyle alışmıştım ki…

“Kendimi bildim bileli evim burasıymış.” diye düşünüyordum. Her şey dört aileyle başlamıştı. Erkek lisesinin ilk zeminini atıyorduk. Nice emeklerimiz var her taşında. Kadın, erkek, çocuk demeden.. her okulun her tuğlasında bir parmak izimiz kaldı.

Türkiye’den misafirlerimiz gelmişti Kurban Bayramı’ndan önce. Halam bana mor, kardeşime pembe spor ayakkabı göndermişti. İlkokuldaydım. O heyecanımı asla unutmuyorum. Sarılarak uyumuştum ayakkabılarıma. O kadar sevmiştim ki giymeye kıyamıyordum.

Misafirlerimizin hediyeleri sadece Afrikalı kardeşlerimizi değil, bizleri de çok mutlu ederdi. Kalemler, kâğıtlar getirirlerdi bize…

Bize “Hicret nasıl bir şey?” diye sorarlardı.

“Özlemi nasıl kaldırıyorsunuz?” derlerdi. Ama biz gurbette değiliz ki! 

Köylere götürürdük misafirlerimizi. Bir ablanın elinde sadece bir poşet lolipop vardı.

Yetmeyeceğinden korkup, “Yeterli olmazsa özür dileriz.” demiştik oradaki çocuklara. Bir çocuğa yanlışlıkla iki tane vermişiz. O çocuk, gözümüzün içine bakarak, “Bana iki tane verdiniz. Eğer olmayan bir arkadaşım varsa ona verin lütfen,” dedi ve bize geri verdi.

Şekerler tam yetmişti.

Otobüse bindiğimizde şöyle dedim:

“İşte burası benim evim. Paylaşmayı öğrendiğim, bencillik görmediğim evim.”

İşte o zaman anladılar. Eğer bu gurbetse, gurbet ne güzel bir şey!

Türkiye’ye gittiğimizde evimi özlüyordum. Yaz tatilleri çabucak bitsin, geri döneyim diye dua ederdim. Afrika’daki arkadaşlarımı, Türkiye’deki akrabalarımdan daha çok özlüyordum. Meğer.. Allah’ın rızasını kazanmak ne güzel bir şeymiş!

Yıllar geçti. Annem, evimizi istediği gibi döşemek istemişti. Bulaşık makinesi almıştık. Koltuklar, halılar Türkiye’den gelecekti. Aylarca bekledik. Yeni odam, yeni yatağım… Okuldan aldığımız demir dolap yerine artık genç kız dolabım vardı. Tır geldiğinde çok sevinmiştik.

Dedik ki:

“Artık burası tam anlamıyla bizim evimiz!”

Ama… yerleşemedik.

Yine bir valize sığmamız gerekiyordu.

Sadece eşyalarımız değil…

Dostluklarımızı, kardeşliğimizi, çocukluğumuzu da bırakmamız gerekiyordu.

Amerika’da her şey varmış.

Geleceğimiz için iyi olurmuş.

Ama ben her şeyi istemiyordum ki!

Ben sadece Allah rızasını istiyordum.

Neden gidiyoruz?

Neden sevdiklerimiz hapse atılıyor?

Allah rızası için çıkmadık mı biz bu yola? Allah rızası kötü bir şey değil ki!

Neden gitmek zorundayız?

Neden ayrılıklar, neden hasret, neden hicret?

Annem hep, “Amerika’da her şey var.” derdi. Ama nasıl olurdu her şey? Küçücük aklım, bolluğun ne demek olduğunu bile kavrayamıyordu.

Yağmur mevsimi de var mıydı? Kum fırtınası? Kertenkelelerimiz gelecek miydi bizimle?

Yine çocukluğumu sığdırmaya çalışıyordum bir valize.

Ama bu defa kalbimi de koymak istiyordum içine.

Evimden, sevdiklerimden, çocukluğumdan nasıl ayrılacaktım?

13 yaşında gerçekten gurbete çıktım.

Ve o gün anladım…

Asıl gurbet

Amerika’ydı.

Soğuk duvarların ardında,

Tanımadığım insanların arasında…

Evimizi, kokusunu, çatısından akan yağmur sesini bile özlüyordum.

Her şeyin olduğu bu yerde samimiyet neden o kadar yoktu?

Neden israf bu kadar çoktu?

Amerika’ya geldiğimde en çok özlediğim şey o çocukluğun içtenliği, insanların sevgisiydi.

Bir mendile sarılı anılar gibi, içimde taşıyordum hepsini.

Ve şimdi 21 yaşındayım.

Geriye dönüp baktığımda anlıyorum ki…

Allah’ın rızasını kazanmak, O’na gerçekten âşık olana hiç de zor değilmiş aslında.

Hangi kıtada olursan ol, nerede, kiminle yaşarsan yaşa.

Binlerce yük, binlerce acı yıkmazmış insanı.

Yeter ki kalbinde O olsun.

“Rabbim beni seviyor, O ne güzel vekildir, O bana yeter.” diyebilmekmiş Allah rızası.

Meğer zor zamanlarda sığınacağım en güvenli limanmış. Kapısını hiç kapatmayan bir merhamet kapısıymış, beni hiç geri çevirmeyen, gözyaşımı kelimeye çeviren seccademin yoluymuş Allah’ın rızası. Yalnızlıkta bile insanı yalnız bırakmayan, hiç eksilmeyen bir sevdaymış.

Şimdi anlıyorum, gerçek zenginlik; dostlukla, samimiyetle, Rabbine olan teslimiyetle dolu bir yürekmiş. Biliyorum ki hizmet, güneşin değdiği her yerde var olacak.

Ve biz, son nefesimize kadar, o tohumları yeniden ekeceğiz. O ilklerin çocukları olarak, bu dünyayı güzelleştirmeye devam edeceğiz.

Bir gün…

O ektiğimiz tohumlar fidan olacak,

Ve bahçıvan onlar olacak.

Binlerce tohum ekecekler dört bir yana.

Çünkü biz hicreti sadece arkamızda bir ev bırakmak değil, önümüzde binlerce yüreğe ulaşmakolarak öğrendik.

]]> https://caglayandergisi.com/2025/07/01/suskunlugun-sesinin-bu-kadar-gur-oldugunu-bilmezdim/ Tue, 01 Jul 2025 03:30:37 +0000 https://caglayandergisi.com/?p=317595 Amerika’da Hocamın kabrini ziyaret ettim.
Çiçeklerle dokunmuş toprağının başında sessizce durdum.
Bir seher vaktiydi ve kuşlar zikre durmuşlardı; her kanat çırpışları semadan süzülen bir duaydı sanki. Shakespeare’in dediği gibi “taze tomurcukları sert rüzgarların örselediği” bir zamandı…
İki elim yanımda, gözüm kabrin isim yazılmış tahtasında değil, toprağın altındaki hatipteydi.
Sanki onu bir kez daha dinlemek ister gibiydim.
Bir sohbetin ortasında, ona çok yakışan tatlı bir sitemle kalkıp gitmiş gibi…
Sanki birazdan dönecek, mübarek sesiyle gönüllerimize dokunmaya devam edecekmiş gibi…
İçimden geçen duayı dilimle söylemeye utanıyordum.
Ne diyebilirdim ki? “Hocam, özledim.” demeyi deniyorum. Bir hıçkırık boğazıma kadar gelip kalbime geri dönüyor. Zira bu iki kelime, sanki çamurdan bir tekne gibi taşıyamıyor içimde biriken okyanusu. Daha yoldayken dökülüyor gözyaşlarım, birer hatıra damlası gibi.
Çünkü bu özlem zamanla ilgili değildi; eksilmeyle ilgiliydi.
Her şey yerli yerindeydi belki, ama bir şey eksikti işte
Bir selâm, bir tebessüm, kalpleri delip geçen bir bakış
Hep olan bir şeyin yokluğu, bir harfin eksikliği gibi bütün cümleyi yetim bırakıyordu.
“Sanki dünya hafifçe sağa doğru eğilmiş de biz artık tam dik duramıyorduk…”
Yüzüme yüreğime dokunan bir rüzgâr gibi duruyordu bu özlem.
Ne yakıyor ne de donduruyordu; sessizce içimi burup geçen bir tefekkür, bir ilham ırmağı gibiydi. Keşke bir cümlesini daha duyabilsem, diyordum. Keşke mabeynine çıktığında, âlimin yüzünde parlayan o tatlı huzuru yine görebilsem.

Ama birden, onun susmuş hâlinin bile hâlâ konuştuğunu fark ediyorum. Zira bazı kelimeler, toprağın hafızasında kayıtlıdır. Bazı sesler, zamanın rüzgârına karışıp ölümsüzleşir.
Onun kitapları, sohbetleri, eserleri; şimdi göğsümüzde, kanatlarında dua taşıyan güvercinler gibi uçuyordu. “Öyle insanlar vardır ki, onların yokluğu bile yeni bahçeler açar içimizde.” sözü bir kelebek gibi konuyor omzuma…
Cenazesine iştirak edeli aylar olmuştu. Ama bıraktığı boşluk, içimizde her geçen gün derinleşiyordu. Elimi mezarının soğuk toprağına koydum. Sanki avuçlarımda bir çağın nabzı atıyordu. Bu bir kabir değildi sadece; bu bir milletin karanlık kışlarında yollara ışık olmuş bir güneşin toprağa düşmüş yansımasıydı.
Kabir toprağı, sanki başka bir lisanla konuşuyordu: Daha rikkatli, daha dikkatli… Üzerine eğildikçe bir suskunluk değil, bir hutbe duyuyordum. Sanki bir ölüye değil; zamana gömülmüş bir kelimenin kalbine dokunuyordum.
Çünkü bazı insanlar gerçekten ölmez. Goethe’nin dediği gibi: “Ölüm yoktur; sadece zamanın öteki yüzüdür.” Shakespeare, ölüme karşı şöyle haykırır: “Senin gücün yoktur aşkı öldürmeye; o, senden daha kalıcıdır, ey ölüm.” İşte o aşk, o derin bağlılık, o iman; şimdi mezarın etrafında sessiz bir rüzgâr gibi dolaşıyordu.
Ama ben ne Batı’nın ne Doğu’nun yalnız sesiyle geldim buraya.
Ben, Hazreti Ebubekir’in “O (sallallâhu aleyhi ve sellem) gitti ama İslam yaşıyor.” dediği huşu ile eğiliyorum toprağa.
Ben, sahabînin Hazreti Halid için “Bugün göğün yıldızlarından biri düştü.” dediği ağırlıkla dokunuyorum mezar toprağına. Şair Nüveyre’nin Hazreti Ömer’e “Kardeşim senin kardeşin gibi tertemiz düşseydi toprağa ben ona ağlamazdım.” tesellisi rahatlatıyor ruhumu.
Burada bir hayat değil, bir çağ susmuş gibiydi.
Ama o çağ, şimdi onun yazdığı kitapların, kurduğu cümlelerin ışığıyla yeniden doğuyordu.
Gözüm kabrin başındaki isimden, yanı başına düşen bir kuş izine kayıyor.
Ve o sessiz izde, bir cümlenin uçup giden kanadını görüyorum.
Her kelimesi, sadece bugüne değil,
geleceğin temiz kalplerine kanat çırpıyor.
Bu özlem, bir boşluk gibi değil;
insanı yukarı çeken bir hafiflik gibi hissettiriyordu.
Yalnızca bir geçmişi değil;
bir seviye, bir ahlakı, bir tavrı özlüyorduk:
Kötülüğün ödünü koparan bir duruş;
varlığın asaletle susması;
yokluğun bile vakarla kalması…
Ve ben, mezarın başında sadece “orada yatanı” değil,
“ondan bana kalan içimde kalanını” anlıyordum.
Bu toprakla, bu sessizlikle, bu mezarla konuşmuyordum aslında.
Kendi kalbimin bana bıraktığı emaneti dinliyordum.
Ve sessizce mırıldandım:
“Bizi yetim bırakmadın, Hocam…”
Ama öğrendim ki yetim olmadan özlemek de mümkün değilmiş.
Özlemeden anlamak da.
Bir an duruyorum, gözüm mezar toprağında… Ve birden içim titriyor: “Sükûtun çığlıkları, bazen bir kabir taşında yankılanır; bazen de bir gözyaşında sessizce konuşur.” Dışarıdan susmuş gibi görünüyordu ama aslında en çok şimdi konuşuyordu Hocam. Bu suskunluk, sadece bir sessizlik değilmiş meğer; zamana emanet edilmiş bir hutbeymiş. “Konuşsaydı belki unutulurdu…” diye geçiriyorum içimden. Ama şimdi, sükûtu unutmamamız gereken her şeyi kalbimize kazıyor. Ve ben, o çığlıkla bir kez daha ders dinliyorum Hocamdan.
Zihnimde, yokluğunun vadilerinde yankılanan sesleri işitiyordum.
O yalnızca bir hoca değildi.
Bir iman mimarıydı.
Kalbiyle kurduğunu kelimeleriyle yıkmayan,
hakikati sabırla, suskunlukla, aşkla inşa eden bir ruh mimarıydı.
Sanki bir bilge kulağıma eğilip fısıldıyordu:
“Bazı insanlar ölmez, çünkü onların cümleleri henüz tamamlanmamıştır.” Onun cümleleri ondan kalanı kutsal bir emanet bilen ellerde gönüllerde tamamlanıyordu.
Bir çocuk susarken onun şiirini hatırlıyor,
bir öğretmen anlatırken onun bakışını taşıyor,
bir genç yol ararken onun gecelerinde tuttuğu mumu kılavuz ediniyordu.
Hocaefendi artık bir isim değil;
bir izdi.
Bir çağın gönlünde yürüyen,
bir cemaatin omzuna omuz,
bir insanlığın yorgun alnına serinlik olan bir izdi.
Bize adalet öğretti, ama asla öç almayı değil.
Bize sabrı anlattı, ama suskunluğu değil.
Bize hicreti öğretti, ama kırgınlığı değil.
Ve giderken ardında ne öfke bıraktı ne korku;
yalnızca bir dua kadar berrak bir ahlak bıraktı.
Ki işte;
bizim için gerçek miras da buydu.
“Bir ömür, eğer geride bir fikir bırakmışsa; Allah o fikirle o kişiyi tekrar tekrar diriltir.”
Biz biliyoruz:
Bu mezar bir son değil;
bir kitabın önsözü.
Bu sessizlik bir boşluk değil;
bir çağrının yankısı.
Bu toprak, bir beden değil;
bir çağın vicdanını saklıyor.
Toprak zamanla konuşurmuş derler.
İlk başta sessizdir.
Sonra rüzgârla, çiçekle, bir çocuğun gülüşüyle fısıldamaya başlar.
Ve biz, burada;
ellerimizde emaneti,
kalbimizde muhabbeti,
sonsuz bir zincirin halkası gibi yürümeye devam edeceğiz.
Çünkü bazı cümleler, yalnızca söylenmek için değil;
devam etmek için kurulmuştur.
Bazı yollar sadece ayak izi bırakmak için değil;
yeniden yürümek için açılmıştır.
Ve bazı hayatlar sadece yaşanmak için değil;
başkalarının da yaşayacağı umutlar bırakmak için yaşanmıştır.
İşte biz şimdi o cümlenin devamındayız.
O yolun yürüyen adımlarındayız.
O hayatın miras bıraktığı duanın yankısındayız.
Hocaefendi’nin gökyüzüne yükselmiş duası gibi,
her sabah yeniden doğuyoruz.
Ve her akşam, bize seslenen o sükûneti işitiyoruz:
“Vazgeçmeyin… Hiç durmadan yürüyün.”
Çünkü inananlar bilir ki:
Ölüm bir veda değil;
daha derin bir buluşmanın eşiğidir.
Ve toprak, içine düşen tohumları unutmaz.
Bir mevsim daha, bir bahar daha, bir sabır daha…
Çünkü biz biliyoruz:
Toprak, hakikati hep saklar ve vaktinde doğurur.
Ve biz biliyoruz ki,
bunca sıkıntının, bunca karanlık gecenin,
bunca tufanların ortasında bile,
Hocaefendi’nin dilinden dökülen o hakikat tohumları çürümedi,
toprağın en derin, en korunaklı yerine saklandı.
Zaman, bir sabır terazisidir.
Ve biz, onun sabırla öğrettiği gibi;
eteklerimize taşlar değil, güller doldurarak yürüyoruz.
Çünkü biz inanıyoruz: “Hak yolunda yürüyenler için hiçbir gece ebedi değildir…”
Ve onun ruhumuzda ektiği sabır ve ümit; Allah (celle celaluhu) ve Elçisinin (sallallâhu aleyhi ve sellem) sevgisi
bir gün en parlak sabahların habercisi olacaktır.
Bu yüzden:
Toprak unutmaz.
Hakikat unutmaz.
Dua unutmaz.
Ve biz de unutmayacağız:

“Vazgeçmeyecek… ve hiç durmadan yürüyeceğiz…”

Öğretmen olmak, minik yüreklere dokunabilmekti çocukluk hayalim. Rabbim duamızı kabul etti; öğretmen olmayı nasip etti. Büyüğümüzün, “En büyük amelim niyetim, niyetimi amel kabul etmen de en büyük emelim. Yaptıklarım ölçüsünde değil, yapmaya niyet ettiklerim ölçüsünde teveccühüne talibim Allah’ım!” sözü yolumu aydınlatan düstur olmuştu.

Ancak, Doğu İsyanları bahane edilerek 1926 yılının şiddetli bir kış mevsimine rastlayan Ramazan ayında, kızaklara bindirilerek önce Trabzon’a, oradan da deniz yoluyla İstanbul’a götürüldü. Burada, 20 gün süren bir sorgulamanın ardından isyanla ilgisi olmadığı kanaatine varıldı; ancak Ankara’dan gelen emirle Burdur’a zorunlu ikamete tâbi tutulmasına karar verildi. Deniz yoluyla İstanbul’dan çıkarılıp İzmir, Antalya ve Burdur’a doğru bir yolculuğa başladı.[i]

Yolculuk ve Anadolu’daki mücadelesinin başlangıcı ya da Yeni Said’in yeni mücadele yolu bu sürgünle başlamış desek mübalağa yapmış olmayız. Nitekim, önce Burdur, ardından Isparta/Barla, bir müspet hareketin çekirdekten çınara dönüşümünün başlangıcı olacaktır. İstanbul’dan 6 Mayıs 1926’da yola çıkan gemide çok sayıda sürgün bir arada bulunuyordu ve mecburi ikamet yerlerine ulaştırılmaları için başlangıç aşamasında deniz yolu tercih edilmişti. Önce İzmir limanına gelen gemi burada bir kısım sürgünleri bırakmış ve onlar yolculuklarına kara yoluyla devam edeceklerdi. Üstad Hazretlerini 20 Mayıs 1926’da Burdur’a teslim edilmesine kadar geçen yolculuk sürecinde Antalya’ya getirecek olan gemi, İzmir limanında birkaç gün kalmıştır.^[ii] Geminin İzmir’de iki ya da üç gün kaldığını öğrenince yine unutulmuş bir hatıranın peşine takılıyorum. Büyük zatların her adımı ayrı bir ufuktur; yolu, izi takip edebilene.

Üstad’ın burada geçirdiği kısa zaman diliminde bile araştırmaya değer bir şeyler bulacağımdan emin olarak kendimi Eşrefpaşa semtinden, İkiçeşmelik’e doğru yürürken buluyorum. Patlıcanlı Yokuşu da denen, farklı dönemlere ait hatıraları barındıran yol üzerinde ilerlerken, sonraki yıllarda Risale-i Nur’un ilk dershanelerinden biri sayılan ve Mustafa Birlik Ağabey’in sonraları hizmete bağışladığı binaya da uğrayarak devam ediyorum.

Burası Mezarlıkbaşı semti, İzmir’in Konak ilçesine bağlı. Burada, şimdilerde Polis Anı Evi denen, o günlerin Mezarlıkbaşı Eski Kececiler Karakol binasını görüyoruz. Üstad ve yanındakilere ilk burada resmi işlem yapılıyor ve farklı yerlere gönderilmek üzere gece kalacakları otele jandarma nezaretinde götürülüyorlar. Üstad’ın o iki gece BüyükAbdülkadir Paşa Oteli’nde kaldığı bilgisi üzerine oteli soruşturuyorum. İlk bilgi, karakol binasının hemen karşısında bulunan şu an katlı otopark olan yer. Burası 80’lerin sonuna kadar otel olarak kalmış, sonraları yıkılmış ve yıllar sonra belediye tarafından otopark haline getirilmiş. Diğer bilgi ise, Üstad’ın burada değil az ilerideki Paşa Konağı Oteli’nde kaldığı yönünde. O günleri hatırlayan yaşlı bir zatın oğlundan edindiğim bir hatıraya göre Üstad otelden bir defa çıkıp İkiçeşmelik Camii’nde bir vakit namaz kılmış. Otelden oraya mesafe yakın olduğundan bu camiye de uğruyorum.

Katlı otopark hayallerimi yıkmış olsa da diğer alternatifin peşine düşüyorum. Mezarlıkbaşı ve Anafartalar Caddesi üzerinden Basmane’ye doğru giden dar, eski bir sokaktan geçerek aradığım binaya varıyorum. Binanın son hâli, “Paşa Konağı Oteli”. Çok eski ve bir hayli yıpranmış bir bina. Bu eski binanın, bundan neredeyse 90 yıl önce Üstad Bediüzzaman’ı iki gün misafir ettiğini düşününce binaya saygım ve ilgim artıyor. Yıkık, metruk hâliyle içimi burkan, boyası ve sıvası dökülmüş bina beni geçmişe yakınlaştırıyor.

Üstad’ın bu sürgününün şahitlerinden, sonraki dönem milletvekili olmuş, Meclis Başkan Vekilliği de yapmış olan Kinyas Kartal Bey İzmir günlerini şöyle anlatıyor:[iii]

“Yolculuğumuz esnasında, akşamları çeşitli yerlerde konaklıyorduk. Tabii jandarma nezaretinde. Bediüzzaman, geceleri yalnız başına bir odada kalmak istiyordu. Hatta şöyle derdi; ‘Beni yalnız bir odaya bırakın, geceleri kimseyi rahatsız etmek istemiyorum’. Seyda ile yolculuğumuz İzmir’e kadar devam etti. Başında bir kefiye (sarık) vardı. Alırlar, hakaret ederler diye düşünüyordum. Ama herkes saygı duyardı ona. İzmir’de Mezarlıkbaşı semtinde bir otelde, zannediyorum Abdulkadir Paşa Oteli’nde, iki gece kaldık. Sonra bizi Manisa’nın Muradiye kazasına Bediüzzaman’ı da Burdur’a götürdüler. Yolculuk sırasında, özellikle İzmir’de çeşitli sohbetler oluyordu. Kendisi sık sık, ‘Eski Said öldü’ derdi.”

Bu hatırattan açıkça anlıyorum ki Üstad Bediüzzaman İzmir’de kalmış. Mekânı bir solukta geziyorum. Ayak izlerinde dolaşırken yokluk ve sürgüne rağmen, bu bilinmez (ilk kez yolunun düştüğü) şehirde bile dimdik bir Üstad hayal ediyorum. Şam’daki meşhur hutbesinden sonra, Beyrut üzerinden İstanbul’a deniz yoluyla gelirken, 1911 yılında, İzmir Limanı’ndan kısa bir bakışı olduğunu ve şehri o kadar gördüğünü hatırlıyorum.[iv]

 Kaldığı odayı öğrenemesem de tek başına kaldığını ve kimseyi rahatsız etmeden ibadet ettiğini o günleri yaşayanların hatıralarından okuyorum. Hatta jandarmanın kapıda beklediği ve gece boyu içeriden yükselen dua seslerini komutanına ilettiğini de aynı şekilde öğreniyorum. Asker bir gün yüzbaşına gelerek şöyle diyor: “Ben bu zatın kapısında bekliyorum. Bundan sonra bekleyemem, çünkü kapısını ben kilitliyorum, kapı açılıyor. Namaza kalkıyor. Sanki kendisiyle beraber binlerce adam namaz kılıyor.”[v]

Birden bir ezan sesi beni kendime getiriyor. Ses, az ileriden, belki Hisar belki Şadırvan Camii’nden geliyor. Sonra başka bir sır geliyor zihnime: Üstad, bu mekânda belki bu camilere nazar etti ve çok geçmeden bu camilerden gür bir sesin yükselişi duyuldu. O bakış, o dinleyiş belki bir tohumdu bu şehre, hatta bu şehrin tohumuyla yeşeren her beldeye.

Binanın o dönemdeki sahibi de ayrı bir güzellik ve heyecan veriyor bana. Sızıntı dergisi ilk çıkmaya başladığında imtiyaz sahibi olan ve Hocaefendi’nin “Kocaman” diye övdüğü Şerafettin Kocaman Beyefendi’nin kayınpederi, bu otelin sahibi imiş o zamanlar.

Bu konuda Abdullah Aymaz Bey şöyle yazıyor:[vi]

“Şerafettin ağabeyin anne tarafından dedesi, Üstad Bediüzzaman Hazretlerinin postacılarındandı. Postacı Abdullah… Yazılan Risaleleri köylere taşımıştı. Tam teyidini yapamamakla beraber, Bediüzzaman Hazretleri, İstanbul üzerinden deniz yolu ile Antalya’ya götürülürken, kayınpederinin İzmir’deki otelinde bir müddet misafir edilmiş diye işitmiştim.”

Bu otelde başlayan bir tohum, zamanla insanlığın en ücra şehirlerine kadar yayıldı. Bediüzzaman Said Nursi’nin İzmir’de attığı bu tohum, iman hakikatlerinin ve Risale-i Nur’un yayılmasına vesile oldu. İzmir’deki bu kısa ve anlamlı dönem, onun mücadelesinin bir parçası olarak tarihçelerde pek yer almamış olsa da büyük bir öneme sahiptir. Tohumu ekilip bahçıvana emanet edilen yerler sayabileceğimiz bu küçük eski bina, ne büyük göründü gözüme! Buradan sonra Antalya üzerinden Burdur’a geçecek ve “Nurun İlk Kapısı” eserini telif ederek “Yeni Said Devri”ne bu kapıdan girecek, bu Nurlukapıya giden yollardan biri olan İzmir, daha nice kapıların açılmasının ilk adımı hükmünde olacaktı.

Mustafa Birlik Ağabey hatıralarında İzmir ile ilgili Üstad’ın bir tespitini paylaşır: “Kardeşlerim, İzmir, benim nazarımda çok mühimdir… Eğer Ahmet Feyzi ve sizler orada olmasaydınız, benim oraya gelmem lazımdı.”[vii]

Mekâna güç veren O zatın hayatının bir kısa anına dokunmanın sevinci ile veda ediyorum bu binaya. Yine o dar sokaklardan Üstadın ayak izlerini takip ediyorum. O izler nereye götürürse.

[i] Weld, M. F., Bediüzzaman Said Nursi, Entelektüel Biyografisi, s. 240.

[ii] Badıllı, A., Mufassal Tarihçe-i Hayat, cilt 1. s. 720.

[iii] Şahiner, N., Son Şahitler, Cilt 1.

[iv] Bediüzzaman’ın Gittiği, Kaldığı Yerler ve Ziyaretgâhlar, Online Ansiklopedi, www.nurpedia.org.

[v] Bediüzzaman’ın 1926 Sürgünü, www.sakev.org.tr

[vi] Aymaz, A., “Şerafettin Kocaman”, Çağlayan Dergisi, Ağustos 2020.

[vii] Özcan, Ö., Ağabeyler Anlatıyor 3, Nesil Yayınları, 2009.