Matbaanın icadından ve kâğıt üzerine yazıların makine ile nakşedilebilmesinden sonra insanlık seri üretimin kolaylığına ve ucuzluğuna çabuk alıştı. Çok geçmeden toplum içindeki önemli olaylar, devlet idaresi veya burjuvaziye ilişkin haberler ve havadisler basılmaya ve neşredilmeye başlandı. Bidayette haftada hatta ayda bir çıkan journaller halkın rağbet göstermesiyle günlük yayına başladı ve sayıları da hızla arttı.[1]

Sanayi devriminin yaşandığı, medenîve sosyal hakların geliştiği, işçi haklarının ortaya çıktığı süreçte, insanlar seslerini, haklı taleplerini, itirazlarını ve eleştirilerini; krala, derebeyine, patrona, kısacası her türlü otoriteye neşriyatla duyurmanın yolunu keşfettiler.

Basın denilince gündelik dilde, genellikle günlük olmak üzere belirli aralıklarla basımı ve yayımı yapılan gazete ve dergi gibi eserler akla geliyordu. Zamanla radyo ve televizyon insanlığın hizmetine girdi. Derken internet bambaşka bir açılım getirdi. Bu sihirli dünyada seyrederken akıllı telefonlar, sosyal medya uygulamaları, akıllı yazılımlar gibi kavramlar hayatımızın parçası oldu. Günümüzde artık sanal âlem sayesinde, bu kavramların belki hepsini kapsayacak şekilde “medya” kavramı benimsenmiş ve yerleşmiştir.

Devrimizde, açık toplum, şeffaf idare kavramlarının yerleştiği ve kabul gördüğü ülkelerde yazılı, sesli, görsel, işitsel her türlü basın, çok renkli ve çok sesli bir koro haline gelmiştir. Dahası web 2.0, web 3.0 gibi enstrümanlarla artık insanlar basın için sadece birer tüketici olmaktan çıkmış, aynı zamanda birer üretici ve katılımcı konumuna gelmişler ve böylece ortam sanki büyük bir orkestra halini almıştır.

İfade Hürriyeti ve Medya

Medya hürriyeti aslında ifade hürriyetinin bir tezahürü, aynı zamanda en yaygın ve en uygun vasıtasıdır. Medya faaliyeti, aynı zamanda bir kamu hizmetidir. Bu faaliyet ve özgürlüğün, bir hizmet sunanlara, bir de hizmet alanlara bakan yönü vardır.

Basın özgürlüğü basın açısından habere ulaşma ve toplama, düşünce, fikir, kanaat ve yorumları açıklayabilme ve tüm bunları serbestçe yayabilmeyi ifade eder.[2]Okuyucu açısından ise, basının yayımladığı bilgiye serbestçe ulaşabilmedir. Bu yönüyle basın özgürlüğü, fertler için bilgi edinme hakkını elde etmenin önemli aracıdır.

İfade hürriyeti üç temel unsurdan oluşur: 1) bilgi ve fikir alma, edinebilme, öğrenebilme hürriyeti, 2) kanaat ve fikir sahibi olma hürriyeti ve 3) bilgi ve fikir açıklama hürriyeti.[3]Bu unsurların tahakkuku ve işler hale gelmesinde medyanın rolü tartışmasızdır.

“İfade hürriyeti ve basın hürriyeti, cemiyetin umumi manada hürriyet ve huzurunun sacayaklarındandır… Entelektüeller, gazeteciler ve basın kuruluşlarının bağımsız seslerinin kesilmesi bir ülke insanlarının aynı ülkede yasayan yurttaşlarının durumundan ve ülkenin gidişatından sağlıklı haber almasına mani olur ve onları karanlıkta bırakır… Hür düşünceye ve ifade hürriyetine imkân tanıyan ülkelerin devamlı yükselişte olması ve bu hürriyetlere fırsat vermeyen ülkelerin de derin kutuplaşmalar ve iftiraklar içine girmesi şaşırtıcı değildir.”[4]Demokraside sansür kabul edilemez.

Medya Yolsuzlukların Takipçisidir

Medyanın halkı ilgilendiren, özellikle yolsuzluk, hortumculuk, kayırmacılık gibi usulsüzlükleri ve hukuksuzlukları öğrendiğinde ortalığı ayağa kaldırma hakkı ve görevi vardır. AİHM bu konularla ilgili olarak basının rolüne dikkat çeker: “Basın, toplumdaki yolsuzlukların takipçisidir.”[5]Bu yüzden basın, edebiyat veya bediiyata dair diğer sanat dallarından da istifadeyle, gazetecilik tekniğini de kullanarak olayları ve olguları çarpıcı biçimde insanların gözleri önüne serebilir.[6]

Konu halkı ilgilendiriyorsa, gazeteciye yasak bölge, devlet sırrı, mahremiyet gibi kalkanlar işlemez ve çalışmaz. İstihbarat servislerinin faaliyetleri yayınlanabilir.[7]Kamu kurumunun kamuoyuna açıklamadığı gizli raporlar yayınlanabilir.[8]İzinsiz ele geçirilen kamu kurumunun evrakı neşredilebilir.[9]

Demokratik toplum düzeninde medyanın, kendisine yüklenen görevi sebebiyle ayrıcalıklı bir yeri vardır. Demokraside seçim ve sandık temel unsurdur; fakat “seçim, bütün sorunların tek çözüm yeridir” anlayışı hem noksandır hem de her zaman doğru olmayabilir.[10]Nitekim demokrasi ve siyaset tarihi, seçimle gelen, fakat şöhretli diktatörleri bile kıskandıracak antidemokratik uygulamalara imza atan pek çok “demokrat”a şahitlik etmektedir. En yakın örneği Mussolini ve Hitler’dir. Hatta günümüzde bile seçimi fantezi olarak kullanan diktatörler vardır.[11]Demokrasi nicelik ve şekilden ziyade nitelik ve muhtevayla alakalı bir mefhumdur. Halkı, hatta insanlığı ve gezegeni ilgilendiren resmî-gayrı resmîbütün olgu ve olaylar hakkında, bilgisi, ilgisi ve diyeceği olan hemen herkesin katılacağı, katkı sağlayacağı münazara ve müzakere ortamıdır demokrasi. Bu yüzden sürekli işleyen, câribir sistemdir.

Medyanın Görevleri

Bu sistemin arızasız işlemesi, insanların olup bitenlerden haberdar edilmesine, bilgilendirilmesine, bilinçlendirilmesine; dahası fikirlerin, kanaatlerin, görüşlerin, tercihlerin tedavülünün de verimli ve hızlı olmasına bağlıdır. Bu noktada demokraside medyanın ehemmiyeti kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden sadece sözde değil özde demokrat, diğer bir tabirle, demokrasiyi özümsemiş toplumlarda medyaya, deyim yerindeyse kutsiyet atfedilmektedir. Demokratik toplum düzeninde ideal hedef, medya sayesinde insanların katılımcı yurttaşlık bilincine ulaşmalarıdır.[12]

Basın özgürlüğü, halka siyasîliderlerin fikir ve tavırlarını keşfetme ve bu konularda bir fikir oluşturma açısından en iyi araçlardan birini sunmaktadır. Siyasîtartışma özgürlüğü de demokratik bir toplum fikrinin tam merkezinde yer almaktadır. Öyleyse ifade özgürlüğü kapsamında medya güçlü bir korumadan yararlanmalıdır.[13]Mesela, gazeteci yaptığı haberi belgelemek için bazı kişisel verileri yazabilir.[14]Aynı eylemi sade vatandaşın işlemesi halinde suç ve kişilik hakkının ihlali olurken gazetecinin irtikâbı suç değildir.

Açıklanan ayrıcalıklar medya için boşuna değildir. Medyanın imtiyazlı görevleri aynı zamanda haklarıdır da. Dolayısıyla medyanın görevi olarak sayılan başlıklar, medya faaliyeti için aynı zamanda hukuka uygunluk sebebi teşkil edecektir.[15]Diğer bir deyişle, medya görev veya hak sınırları içerisinde kaldığı sürece, yaptığı faaliyetten sorumlu olmayacaktır.

Bu kapsamda, medyanın 1) haber verme, 2) kamuoyu oluşturma, 3) kamuoyuna açıklama, 4) denetleme ve eleştirme, 5) yaygın eğitim ve bilinçlendirme görevlerinden ve haklarından söz edilebilir.

Medyanın Sorumluluğu

Ancak medyanın imtiyazlarına bağlı sorumlulukları da vardır. Demokratik toplum düzeninin tesisi ve geliştirilmesi için mümtaz bir yere sahip olan medya, sorumluluk şuuruyla faaliyette bulunmalıdır. Aksi halde işlevinin tam aksi yönde bir sonucun doğması kaçınılmazdır. Zira önemli görev sebebiyle bahşedilen imtiyazların suiistimale açık tarafları da vardır. Mesela, kitle medyası veya holding medyası denilen yapıların oluşması yahut önemli medya işletmelerinin büyük sermaye gruplarının eline geçmesi sonucunda iktidarla çıkar iş birliğine girmesi dünyada sıklıkla rastlanan kötü örneklerdendir. Bu yüzden devletler anayasalarında tekelleşmeyi önleyici kurallar koyarlar.

Bunun dışında somut olarak her bir medya faaliyeti için yapılması gerekenler de vardır. Evvela gazeteciler, 1) gazetecilik etiğine uygun bir biçimde, 2) doğru ve güvenilir bilgi vermek için 3) iyi niyetle hareket etmelidirler.[16]Her hürriyet gibi basın hürriyeti de sınırsız değildir. Yayınlarda temel haklar ve özgürlükler ile kişilik haklarına saldırıda bulunulmaması yasal ve hukukîbir zorunluluktur. “Gerek yazılı ve gerekse görsel basın bu işlevini yerine getirirken, özellikle yayının gerçek olmasını, kamu yararı bulunmasını, toplumsal ilginin varlığını, konunun güncelliğini gözetmeli, haberi verirken özle biçim arasındaki dengeyi de korumalıdır. Yine basın, objektif sınırlar içinde kalmak suretiyle yayın yapmalıdır.”[17]

Haber değeri olan bir olay aktarılırken, iyi niyetle hareket edilmeli, güvenilir ve doğru bilgiler verilmelidir. Haberin turfanda sebze gibi olması[18]ve beklemeye tahammülünün olmaması da göz önüne alınarak gazeteci maddi gerçekliği araştırmak ve ispatlamak zorunda değilse de görünür gerçekliğe uygun yayın yapmalı, işin müsaadesi ölçüsünde olayın aslını ve doğruluğunu teyit etmelidir. Teyit edilemiyorsa da bu durum içerikte belirtilmelidir. Sonradan aynı kaynakta özür dilenmesi veya tekzip yayınlanması hak ihlalini ortadan kaldırmaz, sadece tazminatın miktarını tayinde etkili olur.

Sonuç

Basın “dördüncü kuvvet” olarak tarif edilir. Demokrasi ve hukukun üstünlüğü esasına dayanan devlet idarelerinde yasama, yürütme ve yargı üç temel unsurdur. Bu kuvvetlerin birbirinden ayrılığı ve bağımsızlığı üzerine inşa ve ikame edilecek demokratik toplum düzeni için, vazgeçilmez önemini vurgulamak maksadıyla, medya mecazen “dördüncü kuvvet” olarak tavsif edilmiştir.

Zaman ilerledikçe insanlık da bitevî tekâmül etmektedir. Hâl-i hazırda bilinen ve bulunan en iyi idare, hukukun üstünlüğüne dayalı sosyal hukuk devleti ve demokratik toplum düzenidir. Bundan sonrası için demokrasiden dönülmeyecek,[19]aksine daha da geliştirilecektir. Bu süreçte, sorumluluk bilinciyle faaliyette bulunduğu sürece, şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da başat rolü medya oynayacaktır.

Dipnotlar

[1]İçel, Kayıhan, Kitle İletişim Hukuku, İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A. Ş., 2013, s. 123 ve devamı.

[2]Ünal Özkorkut, Nevin, “Basın Özgürlüğü ve Osmanlı Devletindeki Görünümü,” AÜHFD51, no 3 (2002), s.

67 ve devamı.

[3]Mert, Arif. “İfade Hürriyeti,” Çağlayan, Haziran 2018.

[4]Gülen, Fethullah. ‘Dünya Basın Hürriyeti Günü’ münasebetiyle mesajı. 03/05/2017.

fgulen.com/tr/fethullah-gulen-kimdir/fethullah-gulenin-mesajlari/51290-fethullah-gulen-hocaefendinin-dunya-basin-hurriyeti-gunu-munasebetiyle-mesaji(08/08/2018).

[5]AİHM, BN: 49017/99, KT: 17/12/2004, (Büyük Daire), Pedersen and Baadsgaard/Denmark, pr 71.

AİHM, BN: 17224/11, KT: 27/06/2017, (Büyük Daire), Medžlıs Islamske Zajednıce Brčko and Others/Bosnıa

and Herzegovına, pr 86–88.

[6]AİHM, BN: 15974/90, KT: 26/04/1995, Prager ve Obserschlick/Avusturya, pr 38.

AİHM, BN: 48898/99, KT: 06/05/2003, Perna/İtalya, 39/(a).

AİHM, BN: 37698/97, KT: 28/09/2000 (Final: 28/12/2000), Lopes Gomes Da Silva/Portekiz, pr 34.

[7]AİHM, BN: 16616/90, KT: 09/02/1995, Vereniging Weekblad Bluf/Hollanda.

[8]AİHM, BN: 21980/93, KT:20/05/1999, Bladet Troms and Stensaas/Norveç.

[9]AİHM, BN: 29183/95, KT: 21/01/1999, Fressoz and Roire/Fransa.

[10]İçel, s. 126.

^[11]“Kuzey Kore’de Kim Jong-un ‘Yüzde 100’ oyla mecliste.” O kadar seçmen arasından aksini düşünen bir kişinin bile çıkmaması oldukça manidar. www.bbc.com/turkce/haberler/2014/03/140310_kim_jong_un (08/08/2018).

[12]Binark, Mutlu ve Gencel Bek, Mine, Eleştirel Medya Okuryazarlığı Kuramsal Yaklaşımlar ve Uygulamalar,

İstanbul: Kalkedon, Kasım 2010, s. 219.

[13]Macovei, Monica, İfade Özgürlüğü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Uygulanmasına İlişkin Kılavuz,

Avrupa Konseyi, 2003, s. 13.

Yargıtay 12. CD, T: 10/03/2014, E: 2013/14173, K: 2014/5807.

[14]Yargıtay 12. CD, T: 13/01/2014, E: 2013/7948, K: 2014/71.

[15]İçel, s. 315.

[16]Macovei, s. 28.

AİHM, BN: 29183/95, KT: 21/01/1999, Fressoz ve Roire/Fransa, pr 54.

[17]Yargıtay 4. HD, T: 27/01/2015, E: 2014/5327, K: 2015/972 .

[18]Macovei, s. 68.

[19]Gülen, M. Fethullah. Nevval Sevindi’ye verdiği röportajdan. Yeni Yüzyıl. 27/07/1997.

Mercan, Faruk, Demokrasiden Geriye Dönüş Yok: Dünden Bugüne Fethullah Gülen’in Düşünce İstikameti.

New York: Blue Dome, 2016.

Kısa bir zaman sonra Ukbe ibn-i Nâfi’nin gür sesi Atlas okyanusunun sahillerinde tarihi bir çığlık olur yankılanır:

“Allah’ım! Bu karanlık deniz önüme çıkmasaydı Senin Nâm-ı Celîlini denizler ötesi âlemlere götürecektim.”

O, ese ese geldiği küheylanıyla, emre amade bekleyen ve metafizik gerilimi tam erlerinin arasından okyanusa dalar.

Neşet Ettiği Atmosfer

Hicret yıllarında dünyaya gelir. Vahyin sağanak sağanak yağdığı dönemde, son 13 yılın ikliminden istifade eder. Karakterinin şekillendiği yaşlarda Mekke’nin coşkulu fethini derince soluklar. Hidayet Güneşi’nin tâ o zamanlardan Süheyl, İkrime, Saffan, Ebu Süfyan, Hind gibilerin bile “gönüllerini fethetme aşkına” kapılır küçük Ukbe. Nebî insibağı ve atmosferi o kadar etkilidir ki biri ona “Büyüyünce ne olacaksın?” diye sorsa, şuuraltından gelen cevap hiç şüphesiz “Fatih” olurdu!

Ustasının Çırağı

Askerî ve siyasî dâhi Amr ibn-i Âs, hidayet öncesi gecikmiş yıllarına, talihsizce savurduğu kılıçlarına bedel, 15 yaşındaki yeğeni Ukbe’yi keşfeder. Mekke’nin ciğerparesi Amr’ın çınarlaşan fidesidir. Arkadaşı Halid ibn-i Velid gibi, hiç yenilgi görmeyen çırağıdır.

Gerek vahyin indiği dönemde gerekse Ebu Bekir, Ömer efendilerimizin hilafeti zamanında, âdeta potada erir ve çelikleşir. Cephelerde sahabenin maddi-manevi heyecanına şahit olur. Mısır’ın fethi bunlardan sadece biridir.

Fustat, hareket noktası olarak uzak kalınca, Şam’da bulunan halife Muaviye tarafından, Afrika valisi ve komutanı Ukbe’ye, yeni bir merkez kurma görevi verilir. Bugünkü Tunus topraklarında, hem Bizans tehlikesine karşı kale hem İslam medeniyetine meşher hem de Afrika içlerine kadar süren fetihler için ordugâh vazifesi gören ve “Batının İncisi” Kayrevan şehrini beş yılda inşa eder. Aynı zamanda bir ilim merkezi olan bu şehirde yeryüzündeki ilk üniversitenin temelleri atılır.

Ruh Portresi

Üç büyük okyanustan biri olan Atlas’ın yerine adı konulacak kadar, dost-düşman her kesimin tanıması gereken nadide bir ruha sahiptir. Evrensel değerleri bütün kıtalara duyurma yolunda ciddi adımlar atar. Bunu, asla dünyevileşmeden yapar. Önündeki akabeleri bir bir aşar, yeri gelir taşar. İblis ve işbirlikçileri bu zaferlere şaşar.

Atını sürerken zihninde geriye dönüşün hesabı yoktur. Öyle bir ilerler ki küheylanın üzerine damlayan alın terleri, birer şevk kamçısı olur. Atı, sadece yerde, oysa o, cismiyle yerde ruhuyla göklerde şahlandıkça şahlanır. Kavurucu çöllerde, bedenen yorulan bir arkadaş, diğerinin omuzuna düşecek kadar kalben yakın, ruhen takım halinde ve uhuvvet ikliminde serinleyerek yol alırlar.

Kuzey Afrika’daki çalkantılar, durdurulamayan bu yiğitlerle durulur; imansızlıkla kavrulan bu ıpıssız çöller kendisini bulur. Gönüllerde iman meşalesini yakmak için tutuşan, idealleriyle kavrulan; bu yüzden askerleri kendisine vurulan bir dâhidir Ukbe. Siyasete dalmayan, dünyaya aldanmayan, davasına adanan yıldız bir komutandır.

Tahtını, önce sinelere, sonra da “daha yok mu” ufkuna kurar. Bundan ötürü ruh planında ne durdurulur ne de durur. Yürekleri hoplatan iştiyakı, hisleri kamçılayan heyecanı, dostu canlandıran, düşmanı korkutan cesareti ve kalpleri yumuşatan nasihatleriyle arkadaşlarını mânen besler.

Ukbâ yokuşlarını heybesindeki niyet ve azimle dünyada tırmanır Ukbe. Beyin fırtınası, kum fırtınasına galip gelir; aşar çölleri, tepeleri… Aksiyon ve umudun ete kemiğe bürünmüş hali… Erlerinin böyledir bakışları: bir gözlerinde, buzdan dağları eriten şefkat; diğerinde, hayatı istihkar eden, en saldırgan orduları püskürten feragat…

Berberisinden bedevisine farklı kavim ve kabilelere emaneti ulaştırır. Allah’ı kullarına duyurur ve gönülleri O’nunla buluşturur. Kitap ve Sünnet kaynaklarından içirir. İnsan sevgisini, adalet anlayışını ve ilim aşkını aşılar. Ayak bastığı toprakların bugün bile yüzde doksan dokuzu Müslümandır.

Canavarlara Hitabı

Kuzey Afrika’nın güzergâh emniyetini sağlama cehdiyle, erleriyle ilerlerken ormanın birinde mola verir. O gece yırtıcı hayvanların verdiği rahatsızlıktan ötürü ne istirahat ne de ibadet edebilirler. Askerler durumu komutanları Ukbe’ye iletir. Önce yiğitlerine hitap eder. Sonra döner etraftaki mahlûkata seslenir: “Biz O’nun adını cihana duyurmak için buradayız. Güneş doğduktan hemen sonra burayı terk etmezseniz, sizi Allah’a ve Resûlü’ne şikâyet edeceğim!” Gerçekten Berberi halkının şehadetiyle canavarlar, Efendiler Efendisi’nin sahabîsini dinler ve orayı terk ederler.

Esaret Zincirleri

Onu rakip gören bir kısım nadanların idareyi tahrik etmesiyle celvetî hizmetten muvakkaten mahrum kalır. Halveti yolculuğa, beş yıl sürecek bir esarete, cebren sevk edilir.

Kendisini çekemeyen insanlarca gammazlanır, Mısır valisi tarafından azledilir ve haksız yere hapsedilir. En büyük inkisarı, yarım kalan idealleri, yere düşen İslam medeniyeti sancağının bayraktarlığıdır. İstikbaldeki haleflerine duruş öğretircesine, ellerine kelepçe vurulsa bile inkisara düşmez, ruhunu cilalar. Esaretin hararetinde ihtiyaç hissettiği serinliği, hapiste hayalini kurduğu projelerinde bulur.

Hapiste vicdanını dinler. Masumiyetini ispatlamak ve tekrar koşturmak için tutsak kaldığı hücreden bir çaresini bulup çıkar. Halife Muaviye’nin huzuruna varır ve beraat eder. Bu sırada geçen yıllar onu daha bir olgunlaştırır: Kahrı-lütfu, celali-cemali, cefayı-sefayı bir bilir, ruhun zaferine, rıza ufkuna yürür. Kaderine asla küsmez, insanlara kırılmaz, bir kenara çekilmez. Nefsiyle yüzleşir, yenilenir ve metafizik boyutta yay gibi gerilir.

Tekrar Göreve Dönüşü

Hapisten çıkar çıkmaz bir müddet de açığa alınmanın hicranını yaşar. Bu yıllarda preslenmelere maruz kalır; bir tarafta hızla insanlığa taşınması gereken kutsal emanetin vicdanındaki baskısı, öte yanda hızını kesen kirli siyaset entrikası. Bunlarla kıvranırken çözümü, büyük sahabî Abdullah ibn-i As ile dertleşmede bulur. Halini onunla istişare eder. İmtihanlar sürecinden sonra görevinin başına tekrar döner. Şam’ın siyaset kokan bunaltıcı havasından sıyrılıp uzaklaşır.

O’nun yokluğunda, kimilerinde, gönülleri kazanma duygusu pörsümeye yüz tutar. Ukbe, bereketli Afrika kumlarından tekrar yemyeşil seralar kurar. İlahi inayetle hürriyete kavuştuğunda üveyik gibi kanatlanır, iştiyak ocağını kızıştırır, aşk kazanını köpürtür, tıkanan ve fetret devrine giren fetih korlarını alevlendirir. Hapis yılları, haset fırtınaları, siyaset entrikaları, hazımsızların komploları hiçbir zaman onun hızını kesemez. Yapılanlara değil yapılacaklara odaklanır. İradeyi bir kere daha şahlandırır. Kader ikinci fırsatı verdiğinde, hızına hız katarak ilerler.

Tarihî Nidası

Okyanus çalkantıları ve Ukbe’nin yankılanan gür sesi… Bunların dalga boyları arasında sırlı bir münasebet olmalı…

Sevdalarını cihana duyurma delisi arkadaşlarıyla oradan oraya koştururken herhalde deniz engelini hesaba katmaz. İşte, gök gürlemesini anımsatarak kükreyen Ukbe’nin, semaları velveleye veren o meşhur narası: “Allah’ım! Bu karanlık deniz önüme çıkmasaydı, Senin Nâm-ı Celîlini denizler ötesi âlemlere götürecektim. Allah’ım! Sen şahit ol, ben bütün gayretimi ortaya koydum.”Adeta kulaç atar dalgalara. Haykırışı, helezon gibi yükselir semalara. Atlas okyanusunun sahillerine uğrayan mefkûre kahramanlarının kulaklarında bu çığlık yankılanır.

Şehadetle Şereflenişi

Bölgeye hâkim güç, onun adım adım ilerleyişinden endişe duyar. Önce kendisi tuzak hazırlar. Sonuç alamayınca içeriden birilerini arar. Bulduğu, İslam’ı içine sindiremeyen Küseyle’dir. Bizans ile gizlice işbirliği yapar. Yandaşlarınıçoğaltana kadar sessizce örgütlenir. Meydanlarda bileği bükülemeyen Ukbe ibn-i Nâfi, günebakan çiçekleri gibi hep güneşe yöneldiğinden, gölgesindeki karanlığa gizlenmiş, gururunda boğulmuş Küseyle’nin casuslarla kurduğu sinsi tuzakları sezemez. Açıktan karşısına çıkmaya cesaret edemeyen güruh,fırsatını buldukları bir zamanda,kurulan kumpas sonucunda onu şehit eder (682). Ardından, yağmalamalar, istilalar başlar.

Bugün kabri Cezayir’in Sidi Ukbe kasabasını şereflendirse de hizmetleri geniş bir coğrafyada ve ruhu kıtalara sığmayacak enginliktedir. “Şehitlik benim için ganimettir” intizarı ona ait bir incidir. Akrebi; hakta sebat, yelkovanı; aktif sabır diye tik-tak işleyen çile çarkını, ruhunun ufkuna yürüyene kadar kesintisiz döndürür. Cephede emaneti teslim etme duası kabul olur.

Miras Bıraktığı Ruh

Vahyin yağmurlarında ıslandığı, çocuklarına vasiyetinden bellidir: “Hiçbir şey sakın sizi Kur’an ile meşguliyetten alıkoymasın!” Babası, hicret esnasında, Efendimizin kerimesi Zeynep’in yolunu kesecek kadar tahammülsüz iken, sonradan İslam’ın müsamaha potasında erir. İşte böyle bir haneden böylesi bir hakan çıkar!

Ukbe, Avrupa içlerine uzanan Endülüs medeniyetinin temellerini atar. Tarık, onun diktiği fidanın bir çiçeğidir. Miras olarak; çelik bir irade, yürünecek yol, gönülleri fetih usulü ve Berberilerden pırlanta bir nesil bırakır. Ne gam! O geçemese de ondan aldığı şevk ve tecrübeyle Berberi bir köle, gemileri yakar geçer ötelere…

Bal, çoğunluğu karbonhidrat (%76) ve su (%20) olan 200’den fazla bileşenden ve ayrıca amino asitler, vitaminler, mineraller, organik asitlerler ve enzimler gibi diğer birçok maddeden oluşur. Yüksek biyolojik aktivite potansiyeli sebebiyle bal, eski çağlardan beri, yara bakımı, enfeksiyon kontrolü, karın ağrısı, deri ve göz hastalıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Bu sebeple Sümerler, Babilliler, Mısırlılar, Yunanlılar, Romalılar, Kızılderililer, Çinliler, Türkler, Araplar ve diğer milletlerin ilaçlarla ilgili ilk dönem kitaplarında baldan sıklıkla bahsedilmiştir.

Bilhassa son yirmi yıldır, bilim insanları ve sağlık çalışanları, balın potansiyel kullanım ve faydalarını araştırmaktadır. İcra edilen hücre testleri, hayvan çalışmaları ve klinik deneyler yardımıyla; yaralar, kanser, şeker ve astımın yanı sıra kalb damar hastalıklarıyla nörolojik ve sindirim sistemiyle ilgili hastalıkların kontrolü ve tedavisinde balın faydaları konusunda önemli tespitler yapılmıştır.

Tıbbîkullanıma uygun ballar, yüksek biyoaktivite potansiyeline sahiptir. Bu potansiyel; çiçek kaynağına, coğrafîkökenine ve hasat süresine bağlı olarak farklılık gösterir. Dünya çapında tıbbî maksatlar için kullanılan en yaygın bal türleri; Manuka, Tualang, Gelam, Ulmo, açelya, meşe, kestane, akasya, kekik ve orman balıdır.

Yara Tedavisinde Bal

Yaralanmalarda doku bütünlüğü tahrip olur. Bu tahribat; kazalar, ameliyatlar veya şiddete maruz kalma gibi sebeplerden kaynaklanabilir.[1]İyileşme süresine bağlı olarak, yaralar akut veya kronik olarak sınıflandırılır. Genellikle akut yaralar önemli komplikasyonlar olmaksızın kısa ve tahmin edilen bir süre içinde iyileşir. Kronik yaraların iyileşmesi çok daha uzun sürer ve enfeksiyon veya dokunun yeterince kan alamaması durumu olan “iskemi” gibi farklı komplikasyonlar ortaya çıkarır. Kronik yaralar çoğunlukla şeker, tromboz ve felç gibi kronik hastalıklardan kaynaklanan basınç (yatak yaraları), diyabetik, atar ve toplardamar yaraları olarak gruplandırılabilir.[2]Yara iyileşmesi süreci genellikle dört safhaya ayrılır: homeostaz veya dengenin korunması hali (birkaç saniye veya dakika), iltihap (3–5 gün), çoğalma (4–14 gün) ve yeniden yapılanma (8 gün ila 1 yıl).[3]

Farklı klinik çalışmalarda, balın geniş spektrumlu antimikrobiyal özellikleri tespit edilmiştir.[4]Bal hem kronik yaraların iyileşmesi için gerekli olan özellikleri sağlar. Bu sebeple tıbbîkullanıma uygun bal, bağışıklık sisteminin tepkisini teşvik eder, mikrobiyal enfeksiyonların tedavisine vesile olur, çapraz bulaşmayı önler, iltihap faaliyetini dengeler, iyileşmeyi hızlandırmak için yaralı dokunun büyümesini uyarır ve kronik yaralarda iyileşme sürecini hızlandırır.[5]

Delile dayalı klinik kaynaklarda en yüksek standart olarak kabul edilen son Cochrane derlemesinde, Jull ve arkadaşları, farklı balların yaraları iyileştirici tesirleri hakkındaki delilleri gözden geçirdi.[6]Akut (yanıklar, kesikler) ve/veya kronik (venöz ülserler) yaraları olan 3011 kişiyi kapsayan 26 farklı klinik çalışmayı analiz ettiler. Bal, birçok alternatif pansuman ve lokal tedavi ile karşılaştırıldı. Balın geleneksel pansumanlara göre, yanık yaralarını 4 ila 5 gün daha önce iyileştirdiğine dair nitelikli delillere ulaştılar. Balın iltihap kapmış yaraları iyileştirmek için antiseptik gazlı bezden daha etkili olduğuna dair makul deliller de mevcuttur.[7]

Bu arada, farklı hayvan türleri üzerinde yapılan çalışmalar, balın hayvanlarda yara iyileşmesini hızlandırdığına dair deliller sağladı. Beş farklı hayvan türü (fare, sıçan, tavşan, domuz ve Bufalo buzağısı) üzerinde yapılan 16 çalışmanın 15’inde, balla tedavi edilen yaraların ve yanıkların, kontrol grubundaki yara ve yanıklara nispetle daha hızlı iyileştiği tespit edildi.[8]

Sonuç olarak, hayvan deneyleri ve klinik çalışmalardan elde edilen deliller, tıbbîkullanıma uygun balın, ciddi yan etkilere sebep olmadan çeşitli yaraları tedavi etme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.

Kanser Tedavisinde Bal

Kanser, belirli bir dokuda veya vücudun farklı bölgelerinde, genomdaki değişimler sebebiyle kontrolsüz hücre büyümesidir. Dünya çapında en önemli ölüm sebeplerinden biri olarak, 2015 yılında kanserle ilişkili 8,8 milyon ölüm vakası rapor edilmiştir.[9]Kanser sadece bir hücre tipinde meydana gelen bir hastalık değildir. Bugüne kadar tanımlanan 100’den fazla kanser türü vardır.[10]Hem genetik hem de çevreyle alakalı unsurlar, farklı hücrelerde kanser gelişimine sebep olabilir. Normal bir hücre, genomunda geri dönüşü olmayan bir mutasyon sebebiyle kanser hücresine dönüşür; daha sonra kontrol edilemeyen bir şekilde çoğalmaya başlar ve bir tümör kütlesi ortaya çıkar; son olarak mutasyona uğramış bu hücreler kan dolaşımıyla vücuttaki farklı dokulara sıçrar. Teşhis ve tedavisine yönelik kapsamlı araştırma projelerine rağmen kanser, şimdilik en az tedavi edilebilir hastalıklardan biridir.

Kanser için geleneksel tedaviler; cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi ve hücresel terapidir. Bu arada, kansere karşı yüksek potansiyeli olan fıtrîürünler de araştırma ve tedavide kullanılmaktadır. Geleneksel kanser tedavilerinin yüksek maliyeti ve yan etkileri sebebiyle, hekimler ve hastalar, çeşitli kanser tiplerinin tedavisinde alternatif tıbbî uygulamalarla daha çok ilgilenmektedir.

Tıbbîkullanıma uygun bal, yüksek biyoaktivite potansiyeli sebebiyle bazı kanserlerin tedavisinde en umut verici fıtrîürünlerden biridir. Bilim insanları, tümör gelişiminin önlenmesinde balın ne tür bir rol oynadığı konusunda araştırmalar yapmıştır. Bu çalışmaların çoğu laboratuvarda hücre kültürleri kullanılarak yapılmıştır. Farklı türlerdeki ballar; göğüs, prostat, karaciğer, akciğer, deri, böbrek, mesane ve ağız gibi insan vücudunun değişik bölgelerindeki kanser hücreleri üzerinde test edildiğinde, potansiyel antikanser aktivitesi gösterdi.[11]Ayrıca, hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar da farklı türde kanserlerin bal yardımıyla başarılı bir şekilde tedavi edildiğini göstermiştir.[12]Ayrıca balın, kanser hücrelerine karşı öldürücü olduğu, normal hücrelere ise zarar vermediği tespit edilmiştir. Biyomedikal araştırmalara dair en büyük veri tabanı olan PubMed’de, kanser tedavisinde bal kullanımı hakkında 400’den fazla araştırma ve inceleme makalesi bulunmaktadır. Ayrıca, kanser tedavisinde ve kemoterapinin yan etkilerine karşı bal kullanan 15’den fazla aktif klinik çalışma vardır.[13]

Dipnotlar

[1]Martinotti, S.; Ranzato, E., “Honey’s healing history”, Cellular and Molecular Mechanisms of Honey Wound Healing, Hauppauge: Nova Publishers Inc., 2014.

[2]www.woundcarecenters.org/article/wound-basics/different-types-of-wounds.

[3]Miguel, M. G. ve ark., “Honey as a Complementary Medicine”, Integrative Medicine Insights, 2017 12: 1–15. DOI: 10.1177/1178633717702869.

[4]Israili, Z. H. “Antimicrobial properties of honey”, American Journal of Therapeutics, 21/4, 304–323, 2014.

[5]Miguel, a.g.e.

[6]Jull, A. B., ve ark., “Honey as a topical treatment for wounds”, Cochrane Database Syst Rev., 2015, 3:CD005083.

[7]A.g.e.

[8]A.g.e.

[9]World Health Organization (WHO). www.who.int/cancer/en/

[10]National Cancer Institute (NCI) www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer#types.

[11]Ahmed, S, ve ark., “Honey as a Potential Natural Antioxidant Medicine: An Insight into Its Molecular Mechanisms of Action”, Oxid Med Cell Longev., 2018 Jan 18. doi: 10.1155/2018/8367846; Erejuwa, O. O. ve ark., “Effects of Honey and Its Mechanisms of Action on the Development and Progression of Cancer”, Molecules, 2014, 19(2), 2497-2522; doi.org/10.3390/molecules19022497.

[12]Ahmed, a.g.e.

[13]clinicaltrials.gov.

Oreksin 1998 yılında keşfedilen ve beyinde salgılanan protein tabiatında bir maddedir (nöropeptid). Bu protein uyanıklık, iştah ve uyarılma gibi durumları ayarlamakla görevlidir. İnsan beyninin yan hipotalamusunda, oreksin salgılayan on binlerce nöron vardır. Oreksinler, iştahı artırıcı maddeler olarak keşfedildi, ancak daha sonra uyanıklık, vücudun enerji kullanmasını düzenleme ve iç organlara ait ilave fonksiyonları da tespit edildi.

Oreksinler özellikle bebeklerde daha fazla etkili olan kahverengi yağ dokusunun gelişmesi ve olgunlaşması için çok önemli görevler yaparlar. Kahverengi yağ dokusundaki yağlar ATP üretilmeden direk ısıya çevrilir. Bu şekilde vücut ısısı artırılır. Kahverengi yağ dokusunun bu görevi, soğuk havalarda vücudu hastalıklara karşı korumaktır. Yapılan fare deneylerinde, bedenlerinde oreksin olmayan hayvanlarda vücut ısısının düştüğü ve farelerin yağları tüketemedikleri tespit edilmiştir. Dolayısıyla, oreksinlerin enerji harcanmasını hızlandırmakla, vücut ısısını artırarak soğuklara bağlı hastalıklara karşı vücudu korumakla ve şişmanlığı önlemekle görevli olduğunu söylemek mümkündür.

Oreksinler bedendeki metabolik olayları ve hızı ayarlamakla görevlidir. Ayrıca günlük uyku-uyanıklık döngüsü olan sirkadiyen ritminin düzenlenmesinde görevlidir. Bu görevleri uykuya sebep olma değil uyanıklığı artırma yönündedir. Oreksinler beyinde uyku-uyanıklık döngüsünün doğru çalışmasında görevli hormonlar olan dopamin, norepinefrin, histamin ve asetil kolin salgılarının artmasına sebep olurlar. Bu hormonların hepsi de uyanıklığı artıran maddelerdir.

Oreksini üretmekle görevli nöronların tahrip olmasıyla çok önemli bir hastalık ortaya çıkar. Bu hastalığa “narkolepsi” denilmektedir. Narkolepsi aslında ciddi bir uyku hastalığıdır. Hasta gün içinde ani, gayri iradî ve aşırı uyku hali, gece uykularının düzensizliği, uyku felci, çeşitli halüsinasyonlar ve katapleksi denilen geçici bir kas felcinden muzdariptir. Böyle bir hasta, konuşurken, araba kullanırken ve televizyon izlerken, aniden REM uykusuna dalar. REM uykusuyla gelen kas felci, kişiyi bayılmışçasına olduğu yere yığar. Bazen uyansa bile bir süre hareketsiz kalır. Genellikle yirmili yaşlarda başlayan bu rahatsızlık, beyin iltihabı veya uru gibi organik sebeplerden ya da gizli düşmanca dürtüler gibi unsurlardan kaynaklanabilir.

Narkolepsi, kişiyi hayattan koparan, günlük rutinlerini dahi yerine getiremeyecek hale getiren ve şimdilik tedavisi olmayan bir hastalıktır. Sadece hastaların hayatlarını kolaylaştırıcı tedaviler uygulanabilmektedir. En belirgin semptomlarından biri, gece yeterli derecede uyunsa bile gün içindeki aşırı uyku eğilimidir. Narkolepsi hastaları en umulmadık yer ve zamanlarda, kendileri de çoğunlukla farkına varmadan, bulundukları yere yığılıp uykuya dalıverirler. Gün içindeki uyku atakları, bazen farkına vararak bazen de varmadan, uyuma ihtiyacının dayanılmaz bir hale gelmesi şeklinde görülür. Öyle ki narkoleptik kişiler günlük işlerini yaparken kendilerine göre tedbirler alma ihtiyacı hisseder, çünkü sıklıkla görülen kontrolsüz düşüşler, yaralanmalara sebep olur.

Katapleksi, kasların fonksiyonunu yitirdiği, konuşmanın anlaşılmaz hale geldiği, boyun ya da dizlerdeki gücün zayıflaması sonucu vücudu çökerten, nöbet şeklinde gelen bir durumdur. Bu nöbet aşırı gülme, kızgınlık veya korku gibi hissî reaksiyonlarla ortaya çıkabilir. Katapleksinin süresi birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar uzayabilir. Kişi nöbet boyunca şuurunu kaybetmez, yalnızca vücut fonksiyonları felce uğramış olur. Öyle ki çoğu zaman halka açık alanlarda bu atağı geçiren kişiler, sarhoş, uyuşturucu almış gibi görünür. Duyup görebilmekte, ancak cevap verememektedirler.

Uyku felci, uyanma esnasında geçici bir konuşamama ya da hareket edememe durumudur. Bu korkutucu bir durum olsa da tehlikeli değildir. Hipnogojik halüsinasyonlar ise son derece canlı ve korkutucu olan, uykuya dalış ve uyanış esnalarında görülen, rüya benzeri bir durumdur. Gündüz aşırı uyku eğilimi, uyku felci, hipnogojik halüsinasyonlar, özellikle yeteri kadar uyumamış kişilerde de gözlenebilen bozukluklar olmakla birlikte, katapleksi yalnızca narkoleptik hastalara has bir durumdur.

Oreksinler beslenme miktarını artırmakla görevlidirler. Bu görevleri kişinin günlük gıda ihtiyacını karşılama ile ilgili değildir. Oreksin, kişinin beslenme ihtiyacı olmasa bile iştahını artırma yönünde bir tesir icra eder. Bunun için tokluk merkezini baskılamakta ve kişinin doymasına rağmen yemeye devam etmesine sebep olmaktadır. Burada iradenin devreye girmesi gerekir. Kişi iradesini kullanarak yemeyi durdurmalıdır.

Oreksin salgısı, iki zıt hormon tarafından etkilenir. Bunlardan ilki, şişmanlarda salgılanan leptin hormonudur. Leptin, beyinde oreksin salgısını azaltarak kişinin fazla yemesini engellemekle görevlendirilmiştir. İkinci hormon ise mide boşken salgılanan girelin hormonudur ki oreksin salgılanmasını artırır ve bu yolla kişinin iştahını artırmakla görevlidir. Oreksinlerin ayrıca uyku düzeninde de önemli olduğu keşfedilmiştir. Uzun sureli uykusuzluğun kişinin enerji kullanmasını ve harcamasını engellediğini ve bu yolla uykusuzluğun ölüme kadar gidebilen tehlikeli sonuçları olduğu bulunmuştur.

Oreksinlerin ayrıca alkol, sigara ve uyuşturucu bağımlılıkları ile de ilişkileri bulunmuştur. Bağımlılık tedavisinde, oreksin salgısını azaltan ilaçlar kullanılmaktadır.

Beyindeki mutluluk (ödül merkezleri) nöronlarını uyaran oreksinler, kişinin mutluluk veya üzüntü durumları üzerinde de etkilidir. Oreksin salgısı azalırsa, kişide üzüntü ve mutsuzluk ortaya çıkmaktadır.

Kaynaklar
Herring W. J. ve ark., “Orexin receptor antagonists for the treatment of insomnia and potential treatment of other neuropsychiatric indications”, J Sleep Res., 2018;e12782. doi.org/10.1111/jsr.12782.
Kaushik, M. K. ve ark., “Continuous intrathecal orexin delivery inhibits cataplexy in a murine model of narcolepsy”, PNAS, Haziran 5, 2018 115 (23) 6046–605.
Zhou, W. ve ark., “Activation of orexin system facilitates anesthesia emergence and pain control”, PNAS, Kasım 6, 2018 115 (45) E10740–E10747.

1. Hz. İsa dindarlıkta şekle, gösterişe değil, mütevazı, iddiadan uzak, günahından ötürü kalbi kırık, samimi, selim ve halim bir kul olmaya önem verirdi. Şeyh Sa’dî Şirazî onun bu özelliğini şöyle dile getirir:[1]“… Bunlar bu hâlde iken, büyük sıfatlarla mevsuf Cenab-ı Hak’tan İsa aleyhisselâma vahiy geldi ki bu âlim, öteki cahil olmakla beraber ben ikisinin de duasını kabul ettim. Bu bedbaht günahkâr ömrünü telef etmiş ise de inleyerek, yanarak bana yalvardı. Her kim kendisini âciz görerek benim huzuruma gelirse, onu keremimden mahrum etmem. Onun günahlarını bağışladım. Onu in’am ve ikram ile cennetime alırım. Âbide gelince, mademki cennette o günahkâr kul ile beraber bulunmaktan utanıyormuş; ona söyle üzülmesin. Günahkârı cennete, kendisini de cehenneme gönderirim. Günahkârın ciğeri hararet ile dert ile kan doldu. Âbid ibadetine güvendi; biçareliğin, her şeyden gani olan dergâhımda kibirden, benlikten daha iyi olduğunu bilemedi.” (SA’DÎ-II, 162–164).Akıllı biri İsa’ya “Varlıkta her şeyden daha zor nedir?” dedi. Hz. İsa ona, “Ey can! En zor olanı Allah’ın öfkesidir; ondan cehennem bizim gibi titrer” dedi. Adam “Allah’ın bu öfkesinden kurtuluş nasıl olur?” dedi. İsa, öfkeni, anında terk etmekle” dedi. (MESNEVÎ-B, 448).

   Herkes tarafından kötü ve günahkâr sayılan kişilerde bile, Hz. İsa aleyhisselâmın değer verilecek bir taraf bulmaya teşviki hakkında Nizami şunu nakleder:^[2]

   “Hz. İsa, bir gün dünyanın toprağında ve taşında iz bırakarak yürüyordu. Bir pazarın başında durdu. Yolun üstünde kurda benzeyen bir köpeği yere serili olarak gördü. Can Yusuf’u dar kuyudan kovaya çıkmıştı sanki. Onun etrafındakiler çok kötü kokan bu leşe bakıp iğrendiler. Biri ‘Köşe bucağı bir anda koku basar. Pis kokuyu izale etmek için tütsü yakmak lâzımdır’ dedi. Biri, ‘Bu koku nelere yol açmaz ki? Gören gözü kör eder, kalbi deler’ dedi. Laf u güzaf edenler, bire beş katarak murdar leşe lânet ve beddualar yağdırdılar. Hz. İsa ise hikmet gözüyle bakıp o leşi ayıplamadı ve şöyle dedi: ‘Bu feleğin hükmüne hangi varlık maruz kalmamıştır? Parlak inci bu köpeğin dişine denk değildir.’ Onların özleri bu sözlere hedef oldu. Yanmış sedef, onların dişlerini ağarttı. Her baktığında başkasının ayıbına gözünü dikme. Eline ayna alıp kendini beğenme yoluna girme. Bahar nasıl gelip geçerse senin tazeliğin ve süsün de geçicidir.” (NİZÂMÎ-IV, 96).

   1. g) Hastaların şifa için her sabah Hz. İsa’nın kapısında toplanmaları:

   Mevlana Celaleddin, Hz. İsa aleyhisselâmın, maddeten ve manen hasta olan insanlara şefkat ve tevazu ile yaklaşımını, onun duasıyla Allah Teâlâ’nın onların hallerini düzeltmesini şöyle anlatır:^[3]

   “İsa’nın dergâhı gönül ehlinin sofrasıdır. Ey belâya tutulmuş! Sakın, sakın! Bu kapıyı bırakma. Her taraftan kör, topal, kötürüm ve düşkün halk toplanırdı. Sabahleyin İsa’nın dergâhının kapısında nefesiyle günahtan kurtulmak için. O güzel dinli, kendi dualarını tamamlayınca kuşluk vakti dışarı çıkardı. Bölük bölük belaya uğramışları ağlar hâlde, ümit ve bekleme kapısında oturmuş görürdü. Derdi: “Ey afet sahipleri! Allah tarafından hepinizin isteği kabul oldu. Haydi! Eziyetsiz ve zahmetsiz Allah’ın affediciliğine ve ikramına doğru yola koyulun. Hepsi ayakları bağlı develer gibiydi, dizleri görüşle açılırdı. Onun duasıyla hoşça ve sevinçle eve doğru koşuyorlardı” (MESNEVÎ-B, 298).

   1. h) Birlikte zikredildiği zatlar:

   h-1. Rûhu’l-kudüs: “Meryem oğlu İsa’ya da mucizeler verdik. Ve onu Rûhu’l-Kudüs (Cebrail) ile destekledik” (Bakara, 2/87).

   Rûhu’l-Kudüs’ün anlamları[4]konusunda Muhammed Hamdi Yazır, şu tespitleri sıralar:

   1. “El-Kudüs”, “El-Kuddûs” gibi Allah’ın isimlerindendir.
   2. Rûhu’l-Kudüs, Allah’ın İsm-i Azamıdır ki Hz. İsa bununla ölüleri diriltirdi.
   3. İncil’dir.
   4. Cebrail aleyhisselâmdır.

   Müfessirler, sonuncu şıkka “asahh-ı akval,” yani rivayetlerin en sıhhatlisi demişlerdir. (Yazır, 342–343).

   Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin “Gâh baştan başa dil kesildim İsa gibi; gâh susan bir gönül kesildim Meryem gibi” beytinde söylediği gibi o, “Meryem Oğlu İsa”dır.[5]

   h-2. Hz. Muhammed aleyhissalâtü vesselâm:

   Hz. İsa, Kur’an-ı Hakîm’de, “Hatırla ki Meryem oğlu İsa: Ey İsrailoğulları! Ben size Allah’ın elçisiyim, benden önce gelen Tevrat’ı doğrulayıcı ve benden sonra gelecek Ahmed adında bir peygamberi de müjdeleyici olarak geldim, demişti” (Saff, 61/6) ve İncil’de “Artık sizinle uzun uzun konuşmayacağım. Çünkü bu dünyanın egemeni geliyor” (Yuhanna, 14:30) âyetleriyle belirtildiği gibi Hz. Muhammed’i (sallallâhu aleyhi ve sellem) müjdelemiştir.

   Süleyman Çelebi şöyle der:

   Ölmeyip İsa göğe bulduğı yol

   Ümmetinden olmak içün idi ol (S. ÇELEBİ, 14, 93).

   Şeyh Gâlib’e göre Hz. İsa aleyhisselâm, Hz. Muhammed aleyhissalâtü vesselâmın gelişini müjdelemek için çarhın minberine çıkmıştır.[6](GÂLİB-II, 18).

   h-3. Hz. Hızır (aleyhisselâm):

   Nebâtât emvâtına vermiş ihyâ

   Hevâ-yı Hızr-haslet ü Îsevî-dem (FUZÛLÎ-I, 93)

   (Hızır hasletli ve İsa nefesli hava ölü bitkileri diriltmiştir.)[7]

   Hızr suyuyla dem-i İsa durur âb u havâ

   Tâze cân bulmak dilersen seyr ede gülzâra var (HAYÂLÎ, 84)

   (Su ve hava, Hızır’ın âb-ı hayatı ve İsa’nın soluğudur. Taze can bulmak istersen yürüyüp gül bahçesine git.)

   h-4. Hz. Azrail (aleyhisselâm):

   Hz. İsa ile Azrail’in üstlendikleri görevler zıt istikâmetlerdedir. Azrail insanların ruhlarını kabzederken, Hz. İsa (aleyhisselâm) ölüleri ihya etmekte, onlara can vermektedir.[8]

   Dert vardır, deva vardır. Hem şifa ve hem de elem vardır. Zannedersin ki ölüm meleği ve Mesîh birliktedir. (SENÂÎ, 1119).

   h-5. Hz. İsa, devamlı annesi Hz. Meryem’le birlikte zikredilir.

   Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin “Gâh baştan başa dil kesildim İsa gibi; gâh susan bir gönül kesildim Meryem gibi” beytinde söylediği gibi o, “Meryem Oğlu İsa”dır. Buna ilaveten Hz. İsa’nın adı; daha çok Hz. Hızır, Hz. İlyas, Hz. Musa, Hz. Yusuf, Hz. Yahya ve Hz. Muhammed’le (aleyhimüsselâm) birlikte kullanılmıştır.

   Son olarak Ahmedî’nin (ö. 1413), Hz. İsa’yı (aleyhisselâm) öven methiyesini iktibas edelim:

   Muhterem Prof. Dr. Ömer Okumuş’un bu çalışması şu gerçeği iyice göstermektedir: Gerek İslam, gerek Müslümanlar bir başka dinin kurucusu olan Hz. İsa’yı (aleyhisselâm) reddetme veya görmezden gelme gibi bir tutum izlememişlerdir. Kur’an-ı Kerim onun, en büyük beş peygamberden biri olduğunu, mucizevî doğumunu, mucizelerini, annesi Meryem’in çocukluğundan beri kendisini Allah’a adadığını bildirmiştir. Müslümanlarca bilinen bir mütearife olmasına rağmen Hıristiyanların tamamına yakın bir çoğunluğu bundan habersiz kalmışlardır. O kadar ki bazılarıyla konuştuğumuzda Hz. İsa’nın, Mesih veya Meryem oğlu lakabı ile Kur’an-ı Kerim’de toplam 59 yerde anıldığını, mucizelerinden ve öğrettiği esaslardan bahsedildiğini, Kur’an’da adı geçen tek kadının Hz. Meryem olup onun adını taşıyan başlıca bir bölüm (sûre) olduğunu, hatta ona ve Hz. İsa’ya hakaret edenin İslam dininden çıkmış sayılacağını söylediğimizde şaşırdıklarını hem ben hem de birçok Müslüman görmüşüzdür.

   Bu çalışma bu tutumun sadece kitapta kalmayıp bütün Müslümanlara yönelik edebiyat alanında da tablolaştırıldığını açıkça göstermektedir. Türk şiirinde 42, Arap şiirinde 27 ve Fars şiirinde 20 eserde, Hz. İsa’nın nasıl tebcil edildiğini ortaya koymuştur. Müslüman şairler, bilginler, eğitimciler Hz. İsa’nın (aleyhisselâm) faziletlerini, kendi peygamberlerini anlatır gibi tanıtmışlardır. Makalenin sınırlı hacminde bazı örneklere değindik. Konuyu tafsilatıyla görmek isteyenler kitabı inceleyebilirler. Bu gayretinden dolayı kendisine teşekkür ve tebriklerimizi sunuyoruz.

   Dipnotlar

   [1]Age, s. 118–121.

   [2]Age, s. 122.

   [3]Age, s. 133.

   [4]Age, s. 86.

   [5]Age, s. 134.

   [6]Age, s. 87.

   [7]Age, s. 91.

   [8]Age, s. 102.

Bülbül gibi Sen’i şakıyayım her dem hayran;

Dilim o dil-i nâdânıma olsun tercüman,

Vird-i zeban eylesin Seni ey Canlara Can…

Her an ağlayıp durayım gözde fer kalmasın,

Aklansın sine-i nâlânım keder kalmasın;

Dünyaya meyl ü muhabbetten eser kalmasın,

Sevdanla haşr ü neşr et ömrü heder kalmasın…

Olmaz ise aşkın, nevbaharı neyleyeyim!..

Demezsen “sen” dırahşan dildârı neyleyeyim;

Rü’yet olmazsa taht u sarayı neyleyeyim…

Hak demezse güneşsiz fezayı neyleyeyim…

Varlığın çehresinde haşmetin ne canfeza!..

Yıldızlarla yazdığın destanın ne canfeza!

Seni sevmek, Senin muhabbetin ne canfeza!

Bîmârelere sonsuz himmetin ne canfeza!..

Bu derbeder aşk şu zayıf kalbimi eritti,

Gidip ağyâr ateşine düşmemeye yetti;

Dünyanın sevgi, alakası silinip gitti,

Benimçün dünya ve mâfîhâ sevgisi bitti.

Yokluk hicranıyla yanan kalb ateşi dindi,

Gönlüme öteden meçhul bir sekîne indi;

Maiyyet hissi bütün benliğimde gezindi,

Şu hakir bendene bunların hepsi Sen’dendi.

***

Görme hususiyeti, mevcudata ikram edilmiş çok kompleks bir nimettir. Görme hadisesinin gerçekleşebilmesi için, göz ve beyin sistemlerinin ahenkle çalışmasından başlayarak, başta Güneş olmak üzere uzaydaki gök cisimlerinin yerleri, hareketleri ve konumlarına kadar birçok hassas dengenin birlikte bulunması gerekmektedir. Bu mucizevî hadise, cisimden çıkan veya yansıyan ışınlarının göz bebeğinden geçmesiyle başlar. Beyindeki görme merkezine doğru, her canlı için hususi bir tasarrufla işletilen sistemlerden geçerek devam eder. Ardından, elektrokimyevî sinyallere dönüştürülenveriler, görme duyu sinirleri ile beyne iletilir ve beyindeki görme duyu merkezinde işlenipruh tarafından algılanır. Böylece harikulade görme olayı gerçekleşmiş olur.

Ancak görme hususiyeti verilen tek canlı, insan değildir. Gözlerin çeşitliliği, hayvan türlerinin çeşitliliği kadar zengindir. Görme sistemlerinin türlere taksimi, onları yaratıp ihtiyaçlarını, düşmanlarını, hayat şartlarını en iyi bilen ve binlerce hikmetle donatan bir Hakîm-i Mutlak’a işaret etmektedir. Bilim insanları, dünya üzerindeki 8,7 milyon canlı türünün, yaklaşık iki milyonunu hayvan türlerinin oluşturduğunu düşünmektedir. Bunlardan her bir tür, kendisi için en mükemmel sistemler içeren hususi özelliklerdeki ışık algılayıcı organlarla teçhizatlandırılmıştır.

Bununla birlikte, her türe, atmosferdeki ışınları temsil eden elektromanyetik spektrumunda, ihtiyaçlarına en uygun olan aralık ikram edilmiştir. Atmosferdeki ışınların dalga boyları, 10³metre olan radyo dalgalarıyla, 10^-12metre olan gama ışınları arasında değişir.Biz insanlar için görünür ışık bandı, 400 ile 700 nanometre dalga boyu aralığındaki spektrumun en dar penceresini temsil eder. Bu aralık dışındaki bölge, insan için görünmeyen ışık anlamındadır. Fakat insan için görünmeyen ışık olan bir dalga boyu, başka bir canlı için görünen ışık olabilmektedir. Mesela, insan gözü mor ötesi ışığı göremezken, onu görebilen bazı böcekler, kuşlar, balıklar vardır.

Farklı hayvan türleri için, farklı hususiyetlerde yaratılmış göz yapılarından bazıları kısaca incelenirse, çeşitliliğin zenginliği ve ihtiva ettiği özel mekanizmalar kolaylıkla fark edilebilir.

Dört Göz Balığı 

Dört göz balığı, yaygın olarak Orta Amerika, Kuzeydoğu Amerika ve Meksika nehirlerinde yaşar. Boyu 30 cm’ye kadar ulaşan balığın göz yapısı, ihtiyacına göre yaratılmıştır. Gözleri tam ortalarından bir doku şeridiyle ikiye bölünür ve bu şekilde dört tane göz ortaya çıkmış olur. Bu yapı, balık için çok stratejiktir. Çünkü dört göz balığı, yüzeye çıkarak, üst gözleri suyun dışında kalacak şekilde yerleşerek yaşar. Gözlerin üst kısmı ile dışarıyı, alt kısmıyla da suyun altını görür. Üst kısım hava ile ve alt kısım su ile temas halindedir. Bu durumda, gözlerde hava ve su altı ortamları için ayrı ayrı mercekler olacağı düşünülse de öyle değildir. Balık, tek mercekle hem havayı hem de su altını görebilir hususiyette yaratılmıştır. Bu da kendisine düşmandan kaçma ve avlanmada avantaj sağlar.

Suya maruz kalan karın korneası, beş ile yedi tabakalı epitel dokuya sahiptir. Havaya maruz kalan sırt korneası ise, 20’den fazla hücre tabakalı epitel dokuya sahiptir. Aynı zamanda bu kısım,  karın kornea epitelinden glikojen yönünden 15 kat daha zengindir. Üst korneanın daha kalın ve zengin glikojenli olmasının bir hikmetinin, morötesi ışınlara karşı korunma olduğu düşünülmektedir. Ayrıca su tutma kapasitesi yüksek olan glikojenin fazla miktarda oluşu, havayla temas eden kornea epitel hücrelerinin kurumasını önlemektedir.

Balığın gözündeki armutsu mercek, uzun eksenin sudaki ve kısa eksenin havadaki görüşüne hizmet edecek şekilde konumlandırılmıştır. Merceğin bu hikmetli yerleştirilişi, havadaki kornea ile karşılaştırıldığında, sudaki korneanın kırma gücü kaybını telafi eder. Bütün bu yapı farklılıkları, görme sisteminin ortamdaki ihtiyaca göre hususi bir donanımda lütfedildiğini göstermektedir. Hakîm-i mutlak, aynı gözün iki ayrı bölümünü, farklı mahiyetlerde yaratmıştır. Bu harikulade bir hikmet ve şefkat tecellisidir.

Mavi Boncuk Gibi Dizilmiş 200 Göz

Binlerce Petek Gözcük

Zengin tür çeşitliliği ile meşhur olan böceklerin gözleri ise parçalı bir yapıdadır. Bu böcekler ışık ve hareketi algılamaya duyarlı, genellikle büyük bir çift petek göz ve üç adet basit göz ile donatılmıştır. Basit gözler küçük ve yuvarlak olup sadece ışığı ayırt edebilirken, petek gözler çok daha karmaşık ve büyüktür. Her birinin beyne bağlı özel merceği ve ışığa duyarlı hücreleri bulunmaktadır.

Petek gözler, bal peteklerini andıran, altıgen mercekli binlerce küçük gözcükten oluşur. Bu gözcüklere “ommatid” adı verilir. Ommatidler; her biri ayrı bir reseptör olarak çalışan ve yüzlerce mercekle kaplı optik birimlerdir. Her bir ommatid, bir lens, şeffaf kristal bir koni, ışığa duyarlı görme hücreleri ve ommatidyumu komşularından ayıran pigment hücrelerinden oluşur. Birleşik gözde oluşan görüntü, art arda duran noktaların algılanması şeklinde olup her nokta bir ommatid tarafından mozaik gibi görülür. Ommatid sayısı arttıkça görüş keskinliği de artar. Farklı yöne bakan gözcüklerin her biri, görüntünün farklı bir bölümünü algılar.

Yusufçuk böceklerinin önemli bir hususiyeti ileri geri uçabilmeleridir. Bu esnada görmelerini sağlayan unsur, geniş açılı görüntü algılayabilen petek gözleridir. Bu gözlerden her biri yaklaşık 30.000 alıcıdan oluştuğundan, birçok böcekten daha iyi bir görme kapasitesine sahiptir.

Kâinatı temaşa ile tavzif edilmiş bu mucizevî pencereler, bizlere Basîr-i Mutlak Rabbimizden ulvî mesajlar getirmektedir. Her bir türe, hikmetli görme mekanizmaları lütfeden Rabbimiz, bütün mevcudattaki gizli açık her şeyi, her ân bütün incelikleriyle Gören olduğunu ruhlarımıza duyurmaktadırlar. Görmenin mânâsına bir derece yakınlaşarak Rabbimizin her ânı kapsayan sınırsız görmesini hatırlayıp ihsan şuuruna kanatlanmamız ümidiyle…

Kaynaklar

Gülperçin, Nilay, “Böceklerin Gözünden Dünya,” BAÜ Fen Bil. Enst. Dergisi, cilt 17(1) 53–58 (2015) 53, İzmir: Ege Üniversitesi Tabiat Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi.

Kanungo, Jyotshnabala ve ark., “Abundant corneal gelsolin in Zebrafish and the ‘four-eyed’ fish, Anableps anableps: Possible analogy with multifunctional lens crystallins,”Experimental Eye Research79 (2004), 949–956.

Thoen, Hanne H. ve ark., “A Different Form of Color Vision in Mantis Shrimp,”Science, 343/24, Ocak 2014, 411–413.

nationalgeographic.com.tr/makale/subat_2016/isigi-gormek/2721.

www.britannica.com/animal/four-eyed-fish.

www.scubageek.com/articles/mantis_eye.pdf.

www.theverge.com/2017/11/30/16719146/king-scallop-eyes-mirror-lens-optics-biomimicry.

İnsan, yaratılış gayesine uygun hareket eder veya değişik rehabilitelerle gaye-i hilkatindeki konumuna uygun yönlendirilir ve böylece değişik deformasyon unsurlarına karşı korunabilirse, kalbi bir taht gibi renk atmadan, ritim bozukluğuna düşmeden yaratılış gayesi çizgisinde kalır; taakkul, tezekkür ve tedebbür vesilesiyle ruhuyla sinyalleşmeyi devam ettirir.. nefsânîliğin ağına takılmadan, işi hep mehâsin-i ahlâk çizgisinde, “Mustafayne’l-ahyâr”la at başı haline gelir ve melekût âleminin gözdesi oluverir.

Tabiîbu mevzuda en önemli husus, kalbin sürekli şeytânî sinyallere kapalı kalması.. ruhun hemen her zaman esmâ-i ilâhiye meclâlarında doyma bilmeyen bir iştiyakla seyr u temâşâsı.. sırrın sıfât-ı sübhâniye âfâkıyla mütemadi iştigali ve durup dinlenmeden “hel min mezîd” yolculuğu aktivitesidir.

Çizgi değiştirmeden ve dünyanın câzibedâr güzelliklerine takılmadan “seyr ilallah”ını devam ettirdiği takdirde insan bir gün -O’nun vüs’at-i rahmet edâlı meşîetiyle- harem-i harîme mahrem hale gelir ve hafâ, ahfâ kevserlerinden Zât-ı Baht tecellileri yudumlamaya başlar ki, bu ufuk, müterakkî için terakkinin zirvesi ve gerçek insan-ı kâmil ufkunun da bir zıllidir.

Bu payeyi ihraz edenler -tamamının idraki müntehîlere emanet- izafîMustafeyne’l-Ahyâr kümmelînden sayılırlar. Böylelerinin tavır ve davranışları sürekli tezekkür, tedebbür, aşk u şevk ve “iştiyak-ı likaullah” edalıdır. Bulundukları her mecliste, göründükleri her ortamda bir menhelü’l-azbü’l-mevrûd varidâtı sergilerler. Bu yönleriyle de “tîn”den “salsâl-i ke’l-fahhâr”dan sıyrılmış bir nûranîlikle her zaman şule-feşândırlar.

Ne var ki, bu pâye ve daha ötesi makamlarla taçlandırılmalarına rağmen örgüledikleri kulluk dantelasının atkıları acz u fakr ve hacalet ipliğindendir. Bunlar, cismanî mukteziyâtın dışa vurması sayılan hırs u haset, şöhret ü şan, nefs ü hevâ, gazab u kin, meyl-i mâsivâ, takdir ve alkışlanma hissi gibi şeytânî dürtüler muhassalası olan mesâvîye düşmek bir yana, rüyalarının bile bu tür levsiyâtla kirlenmemesi adına hep tetiktedirler ve bunlarla hayallerinin buğulanması karşısında elli defa tevbe, inâbe kurnalarına koşar ve “Elfu elfi estağfirullah!..” derler.

Bu kıvamlarıyla onlar birer şer’-i şerîf âbidesi ve birer melek ufku üveyiğidirler. Mebde-i hayatları açısından kullukları ihsan ufuklarında, ahlâk-ı âliye-i ilâhiyeye temessükte meleklerle omuz omuza, kalb heyecan ve ritimleri zaviyesinden de hep “Hû” ile nefes alıp vermektedirler -Cenâb-ı Hak bizi ve sizi vüs’at-i rahmeti ve engin fazl-ı keremiyle bu zümre-i âl-i şândan eylesin-…

Bu imrenilecek ufku Hak dostu bir erbâb-ı dil recâ edalı şu sözlerle işaretler:

“Nazm-ı Kur’an sanma sırf ezberden ibaret,

İnsan-ı kâmil olanda hak huy-u peygamber gerek.”

İnsan ve diğer canlılar arasında, öğrenme ve öğrendiklerini uygulama bakımından çok ciddi farklar vardır. İnsan, dünyaya geldiği andan itibaren, bir öğrenme sürecine girer ve bu süreç, onun bu dünyayı terk ettiği ana kadar devam eder. Diğer canlılarda ise bu süreç, canlının türüne göre değişkenlik göstermekle beraber, doğumdan sonra çok kısa sürer ve derhal hayatın gerçekleriyle yüz yüze gelir. Ömrü boyunca yapması gerekenler kendisine daha önce talim edilmiş gibi, sevk-i İlahî ile hayatını sürdürür.

Hâl böyle olunca, insanoğlunun dünyaya öğrenmek ve öğrendiklerini pratiğe dökmek için gönderildiğini anlıyoruz. Görme, gözetme, eğitim ve kontrol işini, insanın doğumundan okula gidinceye kadar ailesi, sonra okul, sonra çalıştığı kurumlar ve genelde de toplum devam ettirir. İnsan, hayatının hiçbir safhasında başıboş bırakılmaz. İçinde yaşadığı cemiyete, kurum ve kuruluşlara karşı sorumlulukları vardır; yerine getirmediği durumlarda da bunların müeyyidelerine katlanmak zorundadır.

Bunun bir gereği olarak, üniversitelerde “sürekli eğitim merkezleri” bulunur. Buralarda herkesin kendi konusu ile ilgili son gelişmelerin kursları verilir, pratikleri yaptırılır. Yani bilgiler güncellenir. Hemen her sahada, herkes için, her zaman ve her yerde yapılması gereken bir vazife olan bu sürekli eğitim olmadan dünyayı takip etmek de mümkün değildir.

Sürekli eğitim veya hayat boyu öğrencilik, sadece fen bilimleri, mühendislik ve tıp gibi alanlarda değil, sosyal bilimlerde ve sosyal davranışlarda da geçerlidir. Zaman ve mekâna bağlı olarak değiştirilmesi gereken davranış biçimleri, söylem ve hareket tarzları vardır. Özellikle son yıllarda, bilim ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiğine şahit oluyoruz. Herkesi çok yakından ilgilendiren bu gelişmeler, tabiî olarak sosyal davranışları ve söylem tarzlarını da etkilemektedir. Akıllı cep telefonlarıyla, zaman kaybı olmadan dünyanın her tarafıyla anlık işlemler yapılabilmektedir. İşte bütün bunlardan dolayı, her yaş için sürekli eğitim veya hayat boyu öğrencilik kaçınılmaz olmuştur. Herhalde “zamanının dilini konuşmak” veya “zamanının çocuğu olmak” da böyle bir şeydir.

Durum Tespiti

Bu şekildeki bir durum tespitinden sonra insanın, “Ben bilirim” veya “Ben biliyorum” cümleleri yerine, “Bu hususta biraz bilgim var” veya “Öğreniyorum” cümlelerini kullanması daha akıllıca bir davranış olur. O zaman insan, daha az hata yapar, daha az hayal kırıklığına uğrar, daha çok iş başarır, daha çok sevilir ve daha çok mutlu olur.

Günlük hayatımızda bunların misallerini gözlemlediğimiz gibi, kendi hayatımızı da yeniden mercek altına alırsak, başkalarına danışmadığımızdan ve “Ben bilirim” yanlışından dolayı ne kadar çok hata ettiğimizi fark ederiz. Çünkü insan hayatı, maddî ve manevî yönden, bir kurallar manzumesi içinde yaşanması gereken bir gerçektir. İlkokul, ortaokul, lise ve üniversite sıralamasına dikkat etme mecburiyeti olduğu gibi, fizik ve metafizik planda, öğrenilmesi ve pratiğe dökülmesi gereken bir usul sırası vardır. Geçmişteki hadiselerden ders çıkararak, hayatı daha verimli, olması gerektiği gibi, Yüce Yaratıcının bizden razı olacağı çerçevede yaşamaya çalışmak, hem bu dünyada, hem de ötede bizim yararımıza olacaktır. Bunlara riayet edilmezse, devamlı hatalara düşülür; gerek fert planında gerekse toplum planında değişik derecelerde faturalar ödenir.

Benim bir-iki ay önce yazdığım bir makaleyi bile gözden geçirirken, çıkarmam ve eklemem gereken konular olduğunu, yeni öğrendiğim konulardan anlıyorum.

Anatomi, Fizyoloji ve Fizikî Boyut

İnsan kendi anatomisini, fizyolojisini, çevresiyle ilişkilerini öğreninceye kadar ailesi ve yaşına göre ilgili kurumlar ona yardımcı olurlar. Belli bir yaştan sonra, buna rüşt yaşı da diyebiliriz, bunları kendisinin öğrenmesi ve iradesini kullanması kendisinden beklenir. İlim ve teknik geliştikçe de her gün öğrenmesi gereken konular artar. Sınırlı bir yaşam süresi de bulunduğundan, zamanını çok iktisatlı kullanmak zorundadır. Öğrendiklerini pratiğe dökmeyle bir bakıma her gün imtihandan geçer. Bunların neticelerine göre hayatta bir çizgi tutturur. Bu çizginin çıtası her an olumlu ya da olumsuz yönde değişebilir.

İdeal olan, bu çıtayı her an yukarı çıkarabilmektir. Tasavvufta her yönüyle tam bir insan anlamındaki “insan-ı kâmil” denilen bu seviye, ulaşılması gereken bir hedeftir. İnsan da bu en yüksek seviye olan “alâ-yı illiyîn” ile aşağıların aşağısı anlamındaki “esfel-i safilin” arasında seyahat eder. Arzu edilen, devamlı yukarı doğru bir grafik çizebilme ve asla geri düşmemedir. Bu durum bir hayat boyu böyle olduğu gibi, küçük bir numunesi olarak 24 saat içinde de, cihazlardaki ibrelerin hareket etmesi gibi, bilgi, tecrübe, karakter gibi birçok faktöre bağlı olarak değişir durur.

Ek Kazanım

Her gün yaptığımız en basit hareketlerde bile bilmeden ne kadar yanlış yaptığımızı görürüz. Doğrusunu öğrendiğimiz şeyleri de bir defa yapma değil, ısrarla ve devamlı yaparak ikinci fıtratı kazanma dediğimiz ek kazanımları da devam ettirmek mecburiyetindeyiz. En basitinden oturma, ayağa kalkma, yürüme, sağa sola bakma şekillerinin acaba doğrularını yapabiliyor muyuz?

Yapmadığımız zaman, omurgada eğrilik, bel fıtığı, boyunda kireçlenme gibi faturaların çıkacağının farkında mıyız? Yüzmenin sadece su üstünde kalma değil, bir usulünün olduğunu, bir metre bile suya dalınsa, bunun da bir usulünün olduğunu, usule uyulmaz ve orta kulak havası dengelenmezse, kulak zarının yırtılması gibi bir faturanın olduğunu biliyor muyuz? Sporcuların yapacakları spordan önce mutlaka adale ve eklemleri egzersizle ısıtarak hazır hale getirdiklerini, yoksa adale ve eklem yırtılmaları olabileceğini tahmin edebiliyor muyuz?

Manevî hayat da eğitim ve pratikle seviye kazanır. İbadetlerin düzenli, sürekli ve usulüne uygun bir şekilde yapılması, insana “ikinci fıtrat” denilen yeni bir şahsiyet kazandırır. Bu seviyeyi muhafaza etmek çok önemlidir, ama bir o kadar da zordur. Unutmamak gerekir ki “Mermeri aşındıran suyun gücü değil, devamlılığıdır.”

Strateji

Okuma, yazma, dinleme, seyretme, gözlemleme gibi gayretlerle de dünyanın içinde bulunduğu şartları öğrenme ve ona göre stratejiler geliştirme de ayrıca yapılması gereken vazifeler içindedir.

Entegrasyon

İnsan, değişik sebeplerden dolayı, şehrini, ülkesini terk edip başka bir ortamda yaşamaya mecbur kalmış olabilir. Böyle bir durumda da hayat boyu öğrencilik devam eder. Asimile olmadan, kendi değerlerini muhafaza ederek, bulunduğu topluma uyum sağlamak gerekir. Kültürel alışverişler elbette olacaktır. Bu tür iletişim ve etkileşimler, insana mutluluk verir, yeni dostlar kazandırır ve onu kültürel olarak zenginleştirir. Bir bakıma “açık uçlu” olmak çok önemlidir. Dinî ve kültürel değerlerimize ters olmadığı sürece, bu tür iletişimler güzel neticeler doğurur. Tarih bunların misalleriyle doludur. Medeniyetler bu tür göçlerle zenginleşmiştir.

Totaliter rejim dolayısıyla İspanya ve Almanya’dan Türkiye’ye gelen Yahudi bilim insanları, ülkemize ciddi katkılarda bulunmuşlardır. Dünyanın değişik ülkelerinden insanlar, ülkelerindeki benzer durumlardan dolayı Amerika’ya göç etmişler ve orada dünyaca ünlü bilim insanları, girişimciler ve sanatkârlar olmuşlardır. Benzer şekilde, Türkiye’den dünyanın farklı ülkelerine göç etmek zorunda kalan donanımlı fertlerin de bulundukları ülkelere değerli katkıları olacaktır.

Metafizik Boyut

İnsanın manevî veya metafizik dediğimiz bir yönü daha vardır. İnsan niçin bu dünyaya gelmiştir? Esas vazifesi nedir? Fiziki yönünü sağlıklı devam ettirme mecburiyeti yanında, metafizik boyutundaki olgunlaşmayı nasıl gerçekleştirecektir? Hayatının sonuna kadar maddî ve manevî boyutundaki dengeyi nasıl devam ettirecektir? Bunları yerine getirmezse müeyyideleri neler olacaktır?

İnsan, kendisine ihsan edilen akılla ve Semavi Kitapların feyziyle tekvinî kanunları keşfetmiş ve hayatı daha kolay hale getirme gayreti içinde olmuştur. Kâinatın Yaratıcısı, farklı devirlerde insanlara kılavuzluk yapan peygamberler göndermiştir. Bu kutsî kılavuzlar, insanlara yukarıdaki soruların cevaplarını vermişler, uymaları gereken kural ve prensipleri, bizzat pratiğini yaparak göstermişlerdir. Kısacası, bu dünyadaki fıtrî vazifemiz, ilim öğrenerek kemâle ermektir.

Zamanın ve Mekânın Dili

Günümüzde ihtiyaç duyduğumuz bilgilere saniyeler içinde ulaşılabilmekteyiz. Yeni bir dil öğrenmek çok kolaylaşmıştır. Farklı konularda hazırlanan videolar yardımıyla yeni beceriler geliştirmek mümkündür. Bütün bu gelişmeler, hayat boyu öğrenmenin hiç bitmediğini ve artık çok kolaylaştığını göstermektedir.

Emekli olmuş insanların hayattan kopmamaları için üniversitelerde özel programlar hazırlanmıştır.  Bilimsel gelişmeleri ve dünyada cereyan eden hadiseleri bu insanlar, uzman hocalardan dinlemektedir.

O halde bize düşen, “Başka neler öğrenebilirim?” diyerek öğrenme kapısını sürekli açık tutmak, gerek fizik gerekse metafizik âlemde yeterli puanları almak için gayret sarf etmek ve sonra da neticelerden razı olarak bu misafirhaneden devamlı kalınacak menzile doğru yol almaktır.

Duyulan sur sesi Senin altın nefesinde;

Çağırıyorsun ışık çağına ötelerden,

Bizi biz yapma sihri var o nazlı sesinde…

Eşi-menendi yok Sendeki ince endâmın,

Hâl zerâfeti, sözlerindeki o edânın;

Bülbüller imreniyor nağmendeki âhenge,

Yok benzeri dünyada-ukbâda o sedânın…

Tatlı hatıranla kal gönüllerde sevgiyle!..

Vereyim canımı Sana yeter ki Sen dile;

Saçanlar saçtı canlarını uğrunda Senin,

Vuslata gidiyormuşçasına güle güle…

O yolda olamama ızdırabım, elemim,

Ötede onlarla beraber olma emelim;

Esirgeme bu lütfu ne olur Kıtmîr’inden

Hâlende olmayı heceliyor gönül dilim.

Bugüne kadar hep gözyaşlarımla avundum,

Onların akışını kendime yoldaş buldum;

Hiç liyakatim olmadığının farkındayım

Ama hep onlarla boşaldım, onlarla doldum…

***

Gezegenimizin en zengin çeşitlilikteki ekosistemlerinden biri olan Büyük Set Resifi, Kuzey Doğu Avustralya’nın Queensland sahili açıklarında bulunan Mercan Denizi’nde yaklaşık 2030 km boyunca uzanan, yeryüzünün en büyük canlı kütlesidir. Şaşırtıcı bir gerçektir ki en büyük canlı yapı olarak tarif edilen bu ihtişamlı yapı, taş ve topraktan değil, hayvan kolonilerinden, yâni mercanlardan yaratılmıştır.

Dev kütle, birbirinden ayrı 3.000 mercan resifi, 900 ada, adacık ve lagünden oluşan, dünyanın en büyük resif sistemidir. Çok kompleks ve zengin bir donanımda yaratılan bu muhteşem yapının inşasında rol olan canlılar, yaklaşık 350 farklı türü olan, milyonlarca minik mercan polipidir. Hayranlık uyandıran yuva, mikroskobik canlılardan dev yırtıcılara kadar, binlerce deniz canlısına ev sahipliği yapar. Mercanların yanında, 2.000’e yakın balık türü, 4.000 yumuşakça türü, dev deniztarakları, anemonlar (denizşakayıkları), süngerler, yengeçler, karidesler, denizyıldızları, deniz cevizleri, denizhıyarları, deniz kaplumbağaları, mavi halkalı ahtapotlar, köpek balıkları, manta vatozları, deniz kalemleri gibi sayılamayacak kadar çok eserin sergilendiği rengârenk bir sergi ortamıdır.

Büyük Set Resifi’nin yaratılışı, çok eski zamanlara kadar uzanır. Günümüzden 20 milyon yıl önce inşa edilmeye başlamıştır. Zaman geçtikçe ölen mercanlar üzerinde yerini alan yeni mercanlarla, alanı 348.000 km²’ye ulaşmıştır. Bu muhteşem resif, 1981 yılında, Dünya Mirasları Listesi’ne eklenmiştir.

Okyanus tabanına dağıtılmış şekilde bulunan mercan resifleri, rengârenk güzelliğinin yanında, bütün sakinlerine de gıda ve barınma imkânı sunar. Resifler dünya okyanus yüzeyinin sadece % 0,1’ini kaplamasına rağmen, su altı canlılarının % 25’inin yaşam alanıdır. Fotosentezin yaratılmasında istihdam edilen canlıların güneş ışığından yararlanabilmesi için, genelde 18-27 metre arasındaki sığ bölgelerde görülürler. Bazı deniz mercanları ise, 6.000 metreye kadar derinliklerde yaşayabilir. Buralarda fotosentez yerine, avlanarak besin temini ile rızıklandırılırlar. Bir resifin hayatını sürdürebilmesi için en uygun sıcaklık, 21–29 °C’ler arasıdır.

MİNİK MÜHENDİSLER: MERCAN POLİPLERİ

Rabbimizin resiflerin inşasında vazifelendirdiği mercanlar, omurgasız hayvanların Knidlilerşubesinin denizlerde yaşayan bir sınıfıdır.Koloni halinde ve kendilerini bir yere tespit ederek hayat sürerler. Tek bir mercan bireyine, “polip” adı verilir. Milyonlarca polipin bir araya gelmesiyle mercan kolonileri oluşur. Poliplerin gövde çapı, 1–3 mm arasında değişir. Mercanların silindir biçimindeki gövdelerinin uç kısımlarında, dokunaçları bulunur. Bu dokunaçlar, beslenmede ve savunmada görevlidir. Her bir dokunaç, avlanılacak canlıya zehir enjekte eden ısırgan hücreler taşır. Mercanlar dokunaçlarını hareket ettirebilir, hatta tehlike ânında hızla iskeletin içine çekebilirler. Özellikle de avlanma zamanında, dokunaçların sürekli hareket hâlinde olması dikkat çekicidir.

Mercanlar, çeşitli şekillerde beslenir. Minik deniz canlılarının larvaları ile beslenenler, avlarını dokunaçlarındaki “nematosist” denilen yakıcı kapsüller ve salgıladıkları madde ile yakalar ve dokunaçlarıyla ağızlarına götürürler. Vücutlarının üst kısmındaki ağızları, gırtlakla mideye bağlanır. Bu tür beslenme, minik deniz canlılarının gece yoğun olmasından dolayı daha ziyade geceleri olur. Bu yüzden mercanların dokunaçları gündüz kapalı, gece ise açık hâldedir. Yani, gündüzleri çok sakin görünen resiflerde, geceleri âdeta çiçekler açar. Sanki bayram gelmiş gibi bir hareketlilik ve göze hoş gelen şölen başlar. Şuur sahiplerinin tefekkür nazarlarına sunulmak üzere İlahî sanatın güzelliğini beyan eden nice mektuplar yazılır.

Bazı mercan türlerine ise, beslenmeleri için çok daha ilgi çekici bir yöntem ihsan edilmiştir. Bu poliplerin içlerinde, onlarla ortak hayat sürdüren tek hücreli algler (su yosunları) yaşar. Bu algler, mercan poliplerinin üst deri dokusunun hemen altına, sıralı olarak yerleştirilmiştir. Hayret verici bir rahmet tecellisidir ki bu minik su yosunları polipin içinde olmalarına rağmen ışık alabilir. Aldıkları ışık vesilesiyle de fotosentezin yaratılmasında basit bir sebep olur, hem mercan, hem de kendileri için besin üretilmesinde istihdam edilir, daha doğru bir ifadeyle, Rezzak-ı Kerim’in ihsan ettiği rızka bilfiil mazhar olurlar. Fotosentez için gereken karbonu, mercanların solunum ürünü olan karbondioksitten; azot ve fosfor ihtiyaçlarını da mercanların sindirim ürünü olan amonyaktan karşılarlar. Bu maddeler vesilesiyle üretilen oksijen, karbonhidrat ve proteinin büyük bir kısmını mercan, kalanını da kendileri rızık olarak kullanır. Bu ortaklıkta mercanlar, kendilerine ihsan edilen rızka vesile olan alglere güvenli bir hayat ortamı sunarak tesanüt sırrının güzel bir portresini sergiler.

MERCANLARDAN İLHAMLA ÇİMENTO ÜRETİMİ

Bütün bahsedilen bu hususiyetlerinin yanında; mercanların resif inşasına bakan yönleri de çok önemlidir. Mercanlar, sert ve yumuşak olmak üzere ikiye ayrılır. Omurgasız hayvanlar olduklarından iskeletleri yoktur. Sert mercanlar, belli bir yapıda kolonileşmek ve korunmak için bir tür iskelet inşa edecek şekilde yaratılmıştır. Sert mercan polipleri, deniz suyundan aldıkları kalsiyum karbonatı, sert kireç taşına dönüştürerek gövdeleri için iskelet görevi gören sert bir yapı üretir. Bu yapılar, resiflerin hammaddesi olarak işlev görür.Resifin inşasında, ilk olarak öncü polipler, kaya ve yıkıntılara tutunur ve yapının temelini teşkil ederler. Daha sonra yeni büyüyen polipler, ölmüş poliplerin iskeletlerine tutunarak resif inşasına başlarlar. Üst üste gelerek büyüyen ve yayılan iskelet yapısının altta kalan bölümleri zamanla dağılıp ezilerek sıkışır ve kristalleşerek kireç taşına dönüşür. Resifler bu şekilde, oldukça yavaş ilerleyen bir süreçte inşa edilir.

Mercanların, kalsiyum karbonatı sert kireç taşına dönüştürerek resif inşa etmesi, bilim ve teknolojiye ilham kaynağı olmuştur. Bu mekanizmanın modellenmesiyle, özel bir çimento teknolojisi geliştirilmiştir. Stanford Üniversitesi’nden Biyomineralizasyon uzmanı Brent Constantz’ın mercanları gözlemleyip taklit ederek geliştirdiği çimento üretim yöntemiyle, küresel ısınmaya sebep olan gazların tesiri de azaltılmaktadır.

Mercanlar üzerinde çalışan Constantz, Büyük Set Resifi gibi muazzam biyolojik yapıların mühendisi olma vazifesi verilen bu canlıların, dünyanın en iyi mineral üreticileri olduğunu ifade etmektedir. Resiflerin yaratılış mekanizmasını inceleyen Constantz, onu modelleyerek geliştirdiği metodu, üretime dönüştürmek için bir şirket kurmuştur. Geliştirdiği üretim sisteminde, mercanların iskeletlerini inşa etmesi gibi, atık CO₂gazı ile deniz suyu işleme tabi tutularak karbonata dönüştürülmektedir. CO₂, bu yöntemle hammadde ve girdi olarak işlem görmektedir. Bu da otomatik bir karbon yakalama mekanizması olarak işlemekte ve sürecin sonunda yapı malzemesi olarak kalsiyum karbonat elde edilmektedir.

Karbondioksit ile su arasında fıtrî bir etkileşim vardır. CO₂, suda çözünmekte ve karbonat (CO₃) elde edilmektedir. Bahsi geçen üretim sisteminde de santralden alınan atık gazın, deniz suyu ile reaksiyona girmesi sağlanmakta ve deniz suyundaki kalsiyum, karbonat ile karşılaştığında, kireç taşı olarak bilinen, katı formdaki kalsiyum karbonat(CaCO₃) elde edilmektedir. Ortaya çıkan katı yapı, sıcak baca gazının ısısıyla kurutulmaktadır. Bütün bu işlemlerden sonra elde edilen, süt tozuna benzer ürün ise çimentodur.

Tıptaki bazı uygulamalarda da, mesela diş ve kemik implantlarında, mercan kaynaklı maddeler kullanılmaktadır.

Sâni-i Hakîm’in her bir masnûu, sayısız hikmetle donatılmış bir şaheserdir. Bilim ve teknolojideki gelişmeler, bu eşsiz eserlerin modellenmesiyle her geçen gün hız kazanmaktadır.

Kaynaklar

Bernard Dumpleton ve ark.,Büyük Resif Duvarı, Avustralya,Dünya Harikalarını Keşfedin, Reader’s Digest Seçkisi, s. 247–249.

“Life on the Coral Reef,” How It Works, Imagine Publishing, sayı 71, s. 54–57.

earthsky.org/human-world/brent-constantz-builds-cement-like-coral-do/

en.wikipedia.org/wiki/Coral_reef

www.bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/mercanlar/

Hangi insan vardır ki yavrusunu Allah yolunda kurban etmekle imtihan edilmiş olsun ve imtihanı kazansın? Hangi insan vardır ki anasız-babasız, en zor döneminde eşini ve kendisine kol-kanat geren amcasını kaybetsin ve hiç sarsılmadan yoluna devam etsin. Hangi insan vardır ki zalimin zulmünden firar etsin, fakat Allah emretti diye dönsün tekrar kendi eliyle zalimin karşısına çıksın… Bunun gibi ağır imtihanlara Allah’ın en seçkin kulları olan Peygamberler maruz kalmıştır. Onların hepsi bu imtihanları başarıyla geçmiş ve hakiki bir kul ve bir mü’min olduklarını ortaya koymuşlardır. Onların takip ettiği yoldan ayrılmayan büyük zatlar da aynı iradeyi göstermiş ve sadakatlerini ispatlamışlardır. Ahmed bin Hanbel, İmam Gazali, İmam Rabbani veya Bediüzzaman Hazretlerinin hayatına baktığımız zaman, bela ve imtihanlar karşısında nasıl durulması gerektiğini görürüz.

İmtihanları Doğru Okuma

Bir mü’min, bazen sırf hak yolunda olması, sadece Allah rızası için hizmette bulunması sebebiyle bir kısım kötü niyetli insanların saldırılarına maruz kalabilir. Böyle bir durumda takınılması gereken tavır, Hz. Ömer’in (radıyallâhu anh) yaklaşımıyla, hata ve kusuru kendinde aramak olmalıdır. Acaba hangi kusur ve günahı işledim, neleri eksik bıraktım da bunlar başıma geldi diye düşünmeli ve hemen Allah’tan af ve merhamet dilemelidir.

İnsan, yapılan hizmetleri farkına varmadan nefsinden bilmeye başlamış ve dolaylı olarak şirke bulaşmış olabilir. Hizmet edip insanlara faydalı olayım derken dünyevî bazı vesilelere takılmış olabilir. Vaaz ettiği şeyleri yaşama hususunda kendisinde eksiklikler olabilir. Bizim farkına varmadığımız birçok sebepten dolayı Cenab-ı Hak, bu belayı başımıza getirmiş olabilir. Eğer biz, maruz kaldığımız imtihanın sebebini kendimizde değil de dışarıda ararsak, o imtihandan murad edilen netice hâsıl olmayacaktır. Cenab-ı Hakk’ın bu muradını anlamadığımız müddetçe, imtihanın süresi uzayacak ve belki de (Allah korusun) imtihan kaybedilecektir. Bu sebeple insan, bir musibete maruz kaldığı zaman başkalarını suçlama yerine nefsinin ayıp ve kusurunu görmeye çalışmalı ve hemen tövbe ve istiğfar ile Allah’a yönelmelidir.

Kader Adalet Eder

Allah âdil-i mutlaktır. Hakiki ve tam adalette bulunur. Adaletini bazen doğrudan bazen de bir takım hikmetli hadiselerin perdesi altında gösterir. Yapılan bir hatanın cezasını bazen bir hâkimin eliyle bazen de bir zalimin eliyle verir. Bir zalim bir masuma musallat olduğu zaman, o masum düşünmeli ki belki geçmişte yaptığı bir hata bu zalimin tasallutuna sebep olmuştur. Zalim kişi, zulmünün cezasını elbette görecektir, ancak hadiselere kader açısından baktığımız zaman, başa gelen musibetlerin geçmişte yapılan hatalardan dolayı olabileceğini unutmamak gerekir. Bazen de bu musibetler insanın derecesini yükseltmek, Allah’ın o kul için takdir buyurduğu manevî makama ulaşmasını temin etmek için gelir.

Kadere İnanan Kederden Kurtulur

Bakış açısını doğru yakalamış bir mü’min için başına gelen her bir hadise, onu hedefine ulaştıran bir vasıtadır. İnsan imanı ölçüsünde hadiselerin altından kalkabilir. İmanı zayıf olan, başa gelen musibet ve belalar karşısında bazen ümitsizliğe düşer bazen suizanda bulunur bazen de yanlış kapılara müracaat eder. Hakiki bir mü’min bilir ki her şey Cenab-ı Hakk’ın takdirine göre cereyan etmektedir. O hakkımızda neyi takdir etmişse başımıza ancak o gelir. O’nun dilemesi olmadan hiç bir hadise gerçekleşmez. Allah’a ve kadere bu şekilde inanan bir insanın duyacağı elem ve kederin hafifleyeceğinde şüphe yoktur. İnsan olmanın gereği olarak belki bazı şeylere üzüleceğiz ancak bunların Allah’ın takdiri olduğunu bildiğimizden dolayı gönlümüz rahat olacaktır.

Allah’la İrtibatı Güçlendirme

Fırtınalar karşısında sarsılmadan durabilmesi için insanın imanının ve Allah’la irtibatının güçlü olması gerekir. İnsan; Allah’a, âhirete, Cennete, Cehenneme ve kadere imanı nispetinde imtihanlar karşısında ayakta kalabilir. Bela ve musibetin şiddeti arttıkça, insan Allah’la olan irtibatını güçlendirmelidir. Dualarına ayrı bir derinlik, namazlarına ayrı bir huşû, Kur’an okuyuşuna ayrı bir duygu katmalıdır. Fırtınanın şiddetine göre irtibatını artırmayan kişi, (Allah muhafaza) savrulup gidebilir. Suyun az bulunduğu yerlerdeki ağaçların, suya ulaşabilmek için köklerini derinlere salması gibi insan da köklerini derinlere salmalı ki yıkılmasın.

Darılma Yok, Dayanma Var

İmtihan dönemleri insanların gerçek karakterlerinin ortaya çıktığı zamanlardır. Nice şirin görünen insan, başına bir musibet gelince canavar kesilebilir. İnsanlar en iyi bu dönemlerde tanınırlar. Böyle zamanlarda nefis ve benliği geri plana itmek gerekir. Bu duygulardan sıyrılmanın göstergesi, başa gelen hadiselerden dolayı hiç kimseyi suçlamama ve onlara darılmamadır. Bilhassa zor dönemlerin atlatılması adına “Darılma yok, dayanma var” prensibi hayatî öneme sahiptir. Zira mü’minler topluluğunun en büyük dayanak noktalarından birisi birbirine dayanmasıdır. Herkes kendi durumuna göre, kendisinden daha muhtaç kimseleri görüp gözetmelidir.

Hadiselerin Güzel Yanı

Allah güzeldir, eserleri de güzeldir. Her şey ya bizzat güzeldir veya neticeleri itibariyle güzeldir. Zahiren çirkin görünen şeylerin içinde bile güzellikler saklıdır. İşte zor zamanlarda bu güzellikleri görebilmeye çalışmak gerekir. Her hadiseye güzel taraflarından bakan kimse, güzel bir ruh haleti içinde olur. Bela ve musibetler genelde neticesi itibariyle güzel olsalar da bazen bizzat yaşanırken de güzelliklere sebep olurlar. Yusuf aleyhisselâmın hapse girmesi bir bela ve musibetti, ancak hapishaneyi bir medreseye çevirmesine ve içindekileri irşad etmesine vesile olmuştu.

İhtiyat ve Soğukkanlılık

Zor zamanlarda herkes soğukkanlılığını muhafaza edemez. Bir toplulukta bir kişi soğukkanlılığını kaybedip paniklemeye başladı mı diğer insanlar da ondan etkilenir ve artık durum baş edilemez bir hale gelebilir. Böyle durumlarda soğukkanlılığını muhafaza edebilen kimselerin topluma yol göstermesi, insanların kuvve-i maneviyelerini sürekli takviye etmesi bir ihtiyaçtır. Hep ihtiyatlı davranmak, ani tavır ve tepkilerden kesinlikle uzak durmak gerekir.

Canavarlara Şirinlik Yapılmaz

Sana saldıran aç bir canavarın saldırısından ona şirinlik yaparak, yumuşak davranarak kurtulamazsın. Zira o hayvan açtır ve tek düşüncesi seni parçalayıp yemektir. Bu durumu safça değerlendirip aldanan bir insanın akıbeti ona yem olmaktır. Bazen masum insanlara aç bir hayvan gibi saldıran zalimler olabilir. Onların bu karakterlerini bilmeden yapılacak mücadele başarısız olmaya mahkûmdur. Onlarla tabiatlarına uygun bir mücadele stratejisi belirlemek ve ona göre hareket etmek gerekir. Allah’a dayanıp güvenen, zalime şirin görüneceğim diye hiçbir zaman eğilip bükülmez, doğru bildiği yoldan ayrılmaz.

Mü’min İntikam Almaz

Hadiselerin bütün ağırlığıyla yaşandığı bir zamanda insan hislerine hâkim olamayabilir. Zalimler hakkında konuşurken ölçüyü kaçırıp Allah’ın sevmediği bir davranış içerisine girebilir. Unutmamalı ki Allah’ın rahmetinden fazla merhamet caiz olmadığı gibi O’nun gazabından fazla gazap da caiz değildir. Zalim elbette ki zulmünün cezasını görecektir. İnsan, adalet çerçevesinde hakkını sonuna kadar arayacaktır. Burada olmasa bile âhirette adalet-i ilahi onun yakasını bırakmayacaktır. Ne var ki bir mü’minin, zalim de olsa birine karşı intikam duygusuyla yaklaşması, Allah’ın sevmediği bir davranıştır. Zira intikam duygusuyla hareket eden bir kişi adaletten sapabilir. Allah için çektiği bir sıkıntının sevabını, Allah’ın sevmediği bir davranışta bulunarak heba edebilir. Zalim hakkında intikam hisleriyle hareket etmediği gibi onun da hidayete ermesini Allah’tan diler.

Az Zaman, Az Amel, Çok Sevap

Üstad Bediüzzaman’ın da dikkat çektiği gibi, bela ve musibet zamanlarında; sabır, şükür ve kadere teslimiyet olursa, İlahî yardım gelene kadar, az zamanda ve az amelle pek çok sevap ve hayırlar kazanmak mümkündür. Normal zamanlarda kazanılması çok zor olan hasenâtı ve manevî makamları, Cenab-ı Hak rahmetinin bir tezahürü olarak musibet zamanlarında lütfeder.

Manevî Destek

Cenab-ı Hak herkesi farklı özelliklerde yaratmıştır. Bir toplumda bela ve musibetler karşısında dirayetini rahatlıkla muhafaza eden kişiler olabileceği gibi yaratılış olarak daha hassas kimseler de olabilir. Hadiselerin etkisiyle kendisini kaybetme noktasına gelen veya günlük hayatını sürdüremeyecek durumda olan insanlara rastlanabilir. Bu gibi kimselerin profesyonel destek almaları gerekebilir. Allah hiç kimseye gücünün yetmeyeceği bir yükü yüklemez. İnsan eğer maruz kaldığı imtihanda zorluk çekiyorsa, tahammül sınırlarını genişletmeye çalışmalı, bunu yaparken de maddî ve manevî çarelere başvurmayı ihmal etmemelidir.

Hak Daima Galiptir

Hak daima galip gelir. Zalim ve haksız kimseler bugün olmasa da yakın bir zamanda mutlaka cezalarını çekerler. Yürüdüğü yolun doğruluğundan, Kur’an ve Sünnet’e uygunluğundan, Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) başta olmak üzere bütün Enbiyanın bu yolda yürüdüğünden emin olan bir kişinin endişe etmesine gerek yoktur. Kulluğunun gereği olarak, bela ve musibetler karşısında dişini sıkıp sabretmeli ve Allah’ın inayetinin gelmesi için yalvarmaya devam etmelidir.