Leyl ü nehâr bu garip gönül Seni anmakta;

***

Gamla-kederle tatlı hülyalara dalarak,

Sızlıyor gönlüm, n’olur bir kez şu bendene bak.

***

Hayalin olsun görmek, en tatlı bir emeldir,

Halin, tavırların meleklerden de güzeldir.

***

Kuruver otağını gönlüme bu kez olsun,

Bize küsûf yaşatanlar Allah’tan bulsun.

***

Kalmadı gönüllerde ilk mana, ilk heyecan,

Bir şeb-i yeldâ tıpkı Sensiz geçen şu zaman,

***

Güneş batıp ay gurup edeli yıllar oldu,

Sinem yeisle-ümitle boşalıp doldu.

***

Oturup kaldım “Sevgili gelir!” ümidiyle,

“Siler akan gözyaşlarımı kendi eliyle.”

***

Her dem bekliyorum bitsin şu gönül hicranı,

Harap olup gitmesin beklenen vuslat ânı!..

***

“Recâ de, önüne bak!” diyor bir ses içimden,

Yaratan korusun mevcudu şeytan gözünden.

***

Mutlaka dalgalanacak bir gün şehbal-i hak,

Ümidine sımsıkı sarıl, tasayı bırak!..

***

Bahar havası var zamanın son nefesinde,

İkbal nağmesi duyuluyor bülbül sesinde!…

Kapının önünde karınca yuvası vardı. Baktım ki toprağın en altına göçmüşler. Kardan kıştan saklanmışlar. Zorluk görünce yer değiştirme diye Allah’ın verdiği bir kolaylık var. Zeminin müsait olması diye bir şey var ve bu aslında kainattaki uyumu ne güzel de özetliyor.

İnsanın ömrü sayılı günlerden oluşuyorsa ve nefis her an ölümü tadıyorsa, o zaman insan duramaz ve durmamalıdır. Her an yolculuğuna devam etmelidir. Zalimin zulmünden kaçan her insan hicret bereketiyle bereketleniyor. Kimisi de yolların eman vermemesinden kaynaklanan bir dert ile belki de yerinden bile oynayamıyor. Ona da niyetiyle diyarları ve zamanları ayağına çağırmak kalıyor. Mazlum yanlarından büyük dualar bulmak kalıyor ki o da görülmedik diyarlarda nice güllerin yetişmesi adına büyük bir vesiledir. Gidenler gittikleri yerde bir tohum olurken bazıları da kaldıkları yerde bir tohum oluyor; dökülen gazellerin toprağın bağrında, gelecek bahara zemin hazırlaması gibi…

Burada asıl mesele gitmek… Kendinden göçmeyi bilmek… Baharın bile göçtüğü yerde, göçmen kuşlarının hepimizin göreceği kadar yüksekten uçarak bir ders verdiği yerde, dünyanın fani veçhesine kök salmamak adına gayretimiz olmalı. İşte o gayrete hicret demişler. Canlı kalmanın yolu bazen vazgeçmekten ve gitmekten, yeniden filizlenmenin yolu da budanmaktan geçer. Dallarımız kökünden budanır da bir bahara uyanınca anlarız bu işin hikmetini.

Bahara erenler kıştan dem vurmazlar. Baharı konuşur, çiçeği koklar, bal yapan arılarla kovanlarını doldururlar. Yusuflar acılarını unutur da sultanlığın mükâfatını yine onlara acıları yaşatanlarla paylaşırlar. O sevinç, acı çektirenlere bile yetecek kadar cömerttir. Acı çekenler yani Yusuf’un kardeşleri yaptıklarını unutmasalar da Yusuf olanlar yapılanları unutacaktır. Yaşadıkları sevinci paylaşmaları, o sevince bile kök salmamak, onu bile arkada bırakmaktır. Öylesine bir sevdadır ki bu, adına “Muhabbetullah” derler.

O’nun sevgisinde muhabbetten ve aşktan da öte bir cezbe vardır ki geceyi gündüz ile birler, derdi en büyük derman beller, uzakları yakınları bir mesafe olmaktan çıkarır, hüznü de sevinci de aynı duyguya tercüman eyler. Tevhid böylesine güzeldir ve insana kendisini unutturacak büyük bir cezbedir. Şimdi o birliğin güzelliğini konuşmak ve anlatmak dururken ne diye kötülerden ve kötülüklerden dem vuralım. Budanmış yanlarımızı anlatmak yerine bahara uyanmanın sevincini taşıyalım hiç güneş görmemişlere…

Kimin sofrasında çok şeyi varsa, o hiç daralmadan herkesi davet eder. Zira bitme endişesi yoktur; o sofrada verme sevinci vardır. İşte öyledir Hakk’ın sofrasına varma ve o muhteşem manzara karşısında kendinden geçme ve herkesi alabildiğine davet etme. Adına “Marifetullah” derler.

Gitmek, yola düşmek, bir adım atmak ve cehennemîbir haletten uzaklaşmaktır. Suların aktığı yerde, rüzgârların estiği yerde, uykunun bile rüyalaştığı yerde, olduğu yerde kalakalmak, hayal dahi kuramamak, bir bakıma ölümdür. Yola düşme adına dizimizde derman tükendiğinde, bir dost meclisinde dirilmek, bir dua ile hemen Allah’a sığınmak, bir istişare ehlini arayıp halini arz etmek ve her şeyiyle yola düşmek… Adına en büyük mücahede derler. Bedirlerden gönül Uhudlarına dönmek, içtekini yenmek ve dışarıya gül sunmak…

Uyanmak için bir güneşin doğmasını bekleyenler, iş işten geçince ve fırsatlar elden gidince uyanmışlardır. Kalbindeki aşk ile gecelere merhaba diyenler ise, gecelere ta seherlerden güneş olup doğmuşlardır. Derdin gecesinde dermana uyananlar yola düşenlerdir. Kök salmamak adına dünyadan önce davranıp onu kalpten kovmak, yolları güzelleştiren en güzel gayrettir. Akarsular baş başa verip de bu birliğin adını okyanus koyarlar. Gitmek; bir okyanus yolunda nice yeni gönülle tanışmak ve gönülleri birlemek ve sevdayı dile dökmektir. Yeni dostlar edinmek ve dünyanın nice yüzlerini yeniden tanımaktır. İnsan başkalarını tanıdıkça kendini ve Rabbini daha güzel tanır.

İnsan fıtraten hür olmayı ister. Ayağına bağlanacak her süflîbağdan rahatsızdır. Ama kendi kendini bağlayınca da bunu fark edemez. O bağlardan kurtulması daha da zordur. Zira insanın nasihatleri en az kabul eden yanı, iptilalarıdır. Ölmeden evvel ölmek, insanın hürriyetine kavuşmasıdır ve gözlerinin içine bakarak kendisini bekleyenleri düşünüp bir anda dünyanın gözlerine bakmaktan vazgeçmesidir.

İnsan hür olmayı istediği kadar hakiki Malik ve Sahib’ini de bulmak ister. İnsan O’nunla bütün yalnızlıklardan kurtulur ve herkesi, yalnızlıkların bittiği büyük dostluğa davet eder.

Karınca yuvasının yanında, elimdeki ekmekle öylece kalsam da gönlümdeki ders ile konuştum kendimle…

Gitmem gerek dedim… Önce kendimi, sonra her şeyi arkada bırakarak… Varmam gerek, önce kendime, sonra her şeye… Kendini bilen Rabbini bilir sözü ile serinledim. Varmam gerek biliyorum ve hangi gönülde saklı benim yolculuğumun duası, onu arıyorum şimdi.

İkinci Dünya Savaşında en ağır yenilgiyi alan iki ülkeden biri Almanya, diğeri Japonya’dır. Japonya  yeraltı ve yerüstü kaynakları bakımından oldukça fakir, ikliminden dolayı da oldukça sınırlı tarım ürünü yetiştirebilen bir ülkedir. Bugünkü konumları itibari ile ekonomi olarak ABD ve Çin’den sonra üçüncü sırada Japonya, dördüncü sırada Almanya gelmektedir. İkinci Dünya Savaşına katılmayan ve her türlü tabii kaynaklara sahip olan, hem coğrafi, hem özel, hem de jeo-politik konumuyla çok büyük avantajlara ve potansiyele sahip Türkiye ise, henüz ilk 10 ekonomi arasında olmadığı gibi maalesef daha da gerilere doğru düşmektedir. Peki Japonya ve Almanya bu kadar olumsuz şartlara sahip olmasına rağmen nasıl başarılı olmuştur? Bediüzzaman vaktiyle bu soruyu sormuştur: “Neden dünya herkese terakki dünyası olsun da, yalnız bizim için tedenni dünyası olsun?”(1) Bunun sırrı, yönetim bilimine verdikleri önem ve bu alandaki çalışmalarıdır. Adı geçen ülkeler yaptıkları çalışmaları ve araştırmaları ile Sanayi Devriminden bu yana evrilen yönetim düşüncesine/bilimine çok büyük katkılar sağlamıştır. Almanlar planlama ve yönetim, Japonlar kalite alanında öne çıkmıştır. Yani esas mesele kaynakların azlığı veya çokluğu değil, onların iyi yönetilmesidir. Kaliteli insan kaynağı var ise (entelektüel sermaye) ve işler iyi bir şekilde planlanarak götürülüyor ise, ülkenin zenginleşmesi, kalkınması zor değildir. Geri kalmış ülkelerin en büyük eksikliği yönetim ve planlama konusundaki yetersizlikleri, özellikle iş bölümünü ve mesai tanzimini metodolojik olarak başaramamalarıdır.

Gerek Bediüzzaman gerekse M. Fethullah Gülen Hocaefendi toplumun geri kalış sebeplerini açıklarken hep bu sorunları ortaya koymakta, çıkış yolu olarak da eğitim, araştırma, iş bölümü, mesai tanzimine ve planlamaya işaret etmektedirler. “Medenîlere galebe çalmak, ikna iledir, icbar ile değildir! Taharri-i hakikat, muhabbet iledir.”(2)

PLAN VE PLANLAMA

Yönetimin en önemli aracı planlamadır. Klasik yönetim düşüncesinin öncülerinden biri olan Henri Fayol (1841-1925), Genel ve Endüstriyel Yönetim adıyla 1919’da yayınladığı kitabında yönetim ilkelerini açıklamıştır. Fayol, planlamayı yönetim fonksiyonları arasında ilk sırada görmektedir ve bu işi öngörü yani ileriyi görme olarak tanımlamıştır. Fayol’un ortaya koyduğu yönetim ilkeleri incelendiğinde organizasyonların günlük politikalarla yönetilemeyeceği ve geleceği düşünmenin gerekliliği ortaya çıkmaktadır.(3)

Planlama yap(a)mayan organizasyonlar hep günü kurtarma ile uğraşmak durumunudadırlar. Olaylar karşısında reaktif hareketler sergilerler. Planlama ise olaylara proaktif bir yaklaşım sağlar.

H. Fayol’a göre planlama, bir gelecek öngörüsüdür. Organizasyonun gelecekte nereye varmak istediği, oraya nasıl ulaşılacağı, hangi kaynakları kullanacağı gibi hususların kararlaştırılmasıdır.

Ayrıca konuya yöneticilik fonksiyonu olarak bakıldığında, yönetime ait işlerin ilki ve en genel fonksiyonudur, diğer fonksiyonlar planlamanın devamıdır. Planlama sayesinde hızla değişen şartlar karşısında nasıl hareket edileceği, değişen şartlara uyum için ne gibi tedbirlerin alınması gerektiği ortaya konmaktadır.

STRATEJİK PLANLAMA

Strateji, bir kuruluşun amaçlarını, vizyonunu ve misyonunu nasıl gerçekleştireceğine ilişkin kapsamlı bir master planı oluşturmaktır. Bu plan rekabet avantajlarını maksimize ederken dezavantajlarını da minimize eder.(4)

Stratejik planlama ise organizasyonun ne olduğu, ne yaptığı ve neyi niçin yaptığına şekil veren ve yol gösteren temel kararları ve eylemleri üretmek için disipline edilmiş bir çabadır, kendine özgü bir metodolojisi olan ve belirli süreçlerin birbirini takip ettiği planlı bir yapıya sahiptir. Gelişigüzel olmayıp sistemli bir yapıdır.(5)

Yaşadığımız zaman diliminde yönetimde bir çok yönetim aracı kullanılmaktadır, stratejik plan bunlar içinde en yaygın olanıdır. Bain & Company’nin yayınladığı “En Önemli 10 İşletme Aracı” listesindeki araçlar içinde stratejik planlama, her yıl ilk sıralarda yer almaktadır.(6) Tüm resmi kurumlar ve kuruluşlar ile yerel yönetimler başta olmak üzere, özel sektördeki birçok ulusal ve uluslararası firma stratejik planlamayı etkin bir şekilde kullanmaktadırlar. Ayrıca kar amacı gütmeyen sivil toplum örgütleri de stratejik planlama yapmak durumundadırlar. Böylece faaliyetleri için gerekli maddi ve manevi desteği elde etme imkanı bulurlar.

Bazılarının sandığı gibi planlama işi, sadece büyük ölçekli, kurumsallaşmış organizasyonlara ya da kuruluşlara has bir faaliyet değildir. İşin aslına bakılırsa kaynakları kısıtlı olan küçük ölçekli organizasyonların planlamaya daha fazla vakit ayırması ve önem vermesi şarttır.

Stratejik planlarda bulunması gereken unsurlar  misyon ve vizyon ifadeleri, faaliyetler sırasında uyulması gereken temel değerler, vizyona ulaşmak için gerçekleştirilmesi gereken amaçlar, bu amaçlara ulaşmak için varılacak hedefler ve hedefleri yakalamak için uygulanması gereken stratejilerdir.

VİZYON VE MİSYON

Vizyon, ulaşılmak istenen durumdur, geleceğin tasviridir. Stratejik planlar bir vizyona erişmek için yapılır. Vizyon, insanların aksiyon ve düşüncelerinde yaşayan ve organizasyondaki insanları bütünleştirici, onlara ilham veren bir idealdir.

Misyon ise organizasyonun ne iş yapacağını ve hangi amaçları gerçekleştireceğini, kendini nasıl tanımladığını, varlık sebebinin ne olduğunu ifade eder. Yani misyon bir organizasyonun var oluş sebebidir. Vizyon ne derece parlak ve etkileyici ise misyonun da o derece sağlam ve uygulanabilir olması şarttır. Aksi taktirde, (yani iyi bir misyon tarifi edilmez ise) vizyonun altı boş kalır.

Vizyon, misyon, temel değerler, amaçlar ve hedefler arasında uyumlu bir örgüleme varsa, liderin takipçileri işaret edilen vizyona sahip çıkarlar. Misyonu üstlenirler. Amaçları gerçekleştirmek için hedeflere kitlenirler ve stratejileri uygularlar.

M. FETHULLAH GÜLEN HOCAEFENDİ’NİN PLANLAMA KAVRAMINA BAKIŞI

M. Fethullah Gülen Hocaefendi’ye göre, her işin başı “plan”dır. Bunu 1984 yılındaki  Sızıntı dergisinde şu şekilde vurgulamıştır: “Herhangi bir iş ve teşebbüsü plânlarken, neticeye götürücü sebeplerin yanında ihtimâlî engeller de bir bir gözden geçirilmelidir ki daha sonra zuhur edecek aksiliklerle ne kader tenkit edilsin, ne de bizlere güvenenlerin itimadı  sarsılsın.”(7)  Burada “iş ve teşebbüs” kavramlarını kullanmıştır. Kavram olarak her iş bir teşebbüs değildir. Teşebbüs kavramı genellikle kar amaçlı işler için kullanılır. Buradan anlaşıldığına göre ister ticari ister gayr-ı ticari bir organizasyon bünyesinde yapılan faaliyetlerin hepsinin planlı yapılması gerekir.

Aynı eserin “İhtiyat” başlığı altında ise, “plansız ve tedbirsiz” iş yapmayı “abes bir uğraş,” abesle iştigali ise “akıl noksanlığı”nın bir işareti olarak nitelemektedir. “İnsan, her işi bir ön plân ve tedbirle ele almalıdır. Netice itibarıyla da maddî-mânevî bir fayda ve fazilet vadetmeyen şeylerden kat’iyen sakınmalıdır. Böyle bir ilk tedbirle ele alınmayan her teşebbüs bir abestir ve abesle iştigal ise, o kimsenin aklının noksanlığına ve çocukluğunu yaşamasına delâlet eder.” Muvaffakiyeti sadece atılganlık ve cesarete  bağlamanın  doğru olmadığını, bu düşüncenin “aklısızlık” ve “hamâkat” olduğunu vurgular: “Fatih orduların bütün muvaffakiyetlerini atılganlığında görüp de, erkân-ı harpçe plânlara ehemmiyet atfedilmemesi nasıl bir akılsızlık ise, bütün muvaffakiyetleri âmiyâne cesaretlere bağlayıp, tedbire değer vermemek de öyle bir hamâkattır.”(8)

M. Fethullah Gülen Hocaefendi ölçeği ne olursa olsun mutlaka planlama yapılması gerektiğini tavsiye eder. “Bir atölye, bir fabrika iyi bir plân, sağlam bir fizibilite üzerine kurulduğunda, devamlılık ve istikbal vadetmesine karşılık, temelinde sağlam bir düşünce, esaslı bir hesap bulunmadığı zaman fiyasko ile neticelenmesi mukadderdir.”(9)

Ayrıca M. Fethullah Gülen Hocaefendi’ye göre sadece dünyevi işlerde değil, uhrevi hususlarda da planlama yapılmalıdır. Planlamayı işlerin sürdürülebilir olması (“uzun soluklu”) açısından da önemli görür ve işin başında “insanlara fayda sağlayacak bütün işlerin uzun soluklu, sağlam ve kalıcı” olmasının hedefe konması gerektiğini belirtir.

M. FETHULLAH GÜLEN HOCAEFENDİYE GÖRE PLANLAMA SÜRECİ

Yaşatma İdeali adlı eserinde “Düşünce Aksiyon İç İçeliği” başlıklı yazıdaki  soru ve  cevap üzerinden M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin planlama ve strateji geliştirme hakkındaki düşünceleri şu şekildedir:

“Soru: Hareket ve faaliyetlerin mukaddem bir plan ve programa bağlı götürülmesi önemli bir disiplin olarak zikrediliyor. Diğer taraftan aksiyon öncelikli bir düşüncenin varlığından bahsediliyor. Bu iki husus muvacehesinde aksiyon öncelikli bir düşünce nasıl anlaşılmalı ve uygulanmalıdır?

Cevap: Dünyevî-uhrevî insanlara fayda sağlayacak, uzun soluklu, sağlam ve kalıcı bir aksiyon ortaya koymak isteyen her fert, yapacağı bütün işleri belli kıstaslara bağlılık içinde, belli bir plan ve programa bağlı götürmelidir. İnanan bir insan için bu kıstaslar; edille-i asliye dediğimiz, Kitap, Sünnet, icma-ı ümmet ve kıyas-ı fukahadır. Bunun yanında bir de edille-i tâliye veya edille-i zamaniye diyebileceğimiz, maslahat, istihsan, örf gibi hususlar vardır. Bunlara bağlı içtihat ve istinbatlar olur. Fakat bilinmesi gerekir ki, bütün bu içtihat ve istinbatlar, aslî kaynaklarda bırakılan uçlar değerlendirilerek gerçekleştirilir. Yoksa müctehidin-i kiram efendilerimiz “min indi enfusihim” kafalarına estiği gibi hüküm çıkarmamışlardır. Meseleyi usûl-i fıkıh ıstılahıyla ifade edecek olursak, onlar bir “makîsun aleyh”e dayanarak bir kıyasa gitmiş veya bir içtihatta bulunmuşlardır. Bu arada şunu da ifade etmeliyiz ki, bu çok zor ve çetin işi o büyük kametler, kılı kırk yararcasına bir hassasiyetle yerine getirmişlerdir.”(10)

Sorunun cevabına başlarken önce her işte olduğu gibi planlamada da ölçü olarak Kitap, Sünnet, icma-ı ümmet ve kıyas-ı fukahaya uygun olmasının yanısıra; edille-i zamaniye diye adlandırdığı maslahat, istihsan ve örfe uygun olmasının da gerekliliğine işaret edilmiştir. Ayrıca planın icmali ve tafsili plan şeklinde birkaç kısımdan ya da basamaktan oluşması gerektiğini örneklerle anlatmaktadır.

Edille-i zamaniye  olarak zikredilen kavramların lügat manaları: istihsan; kolaylık sağlamak için zorluğu terketmek, maslahat; faydalı olanı elde edip, zararlı olanı defetmek; örf ise kanunlarla sınırlanmaksızın, durumun gerektirdiği hüküm ve icraat anlamına gelmektedir.

M. FETHULLAH GÜLEN HOCAEFENDİ’YE GÖRE VİZYON, MİSYON KAVRAMLARI İLE DEĞERLER

VİZYON VE GAYE-İ HAYAL

Yönetim düşüncesi açısından konuya yaklaşıldığında, ileriye dönük iş, eylem ya da aksiyonla ilgili planlama yapılırken önce vizyon, misyon, değerler ile genel amaçlar belirlenir. Daha sonra bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği hususunda ayrıntılar ortaya konur. M. Fethullah Gülen Hocaefendi üzerinde durduğumuz soru ve cevapla ilgili konuda vizyonu ve bağlı genel amaçları “icmali plan”; bu amaçlara ulaşmak için yapılacak detaylı çalışmaları da “tafsili plan” olarak tarif etmiştir.

İcmalî planı, “İnsan, bir aksiyon ve faaliyet ortaya koyacağı zaman, o mevzuda öncelikle icmalî bir plan ve programa sahip olmalı, öylece yola koyulmalıdır.” şeklinde tarif ettikten sonra açıklama kısmında vizyona vurgu yapmaktadır. “Peki, icmalî plan derken ne kastediyoruz? Meselâ bir mü’minin, inanıp içine sindirdiği temel değerleri vardır. O, bu değer ve güzelliklerin herkes tarafından bilinmesini arzu etmekte….O mü’minin, yeryüzündeki bütün gönüllere, insanlığın bütününe bu değer ve bu güzellikleri tanıtıp duyurma adına icmalî bir düşünce ve tasavvurunun bulunduğunu gösterir.” “Bugün siz, gökler ötesinin insanlığa armağanı olan semavî değerler manzumesine yürekten inanıyor,(…) Böyle bir imanın neticesi olarak o değerler manzumesini bir kara sevda hâlinde bütün cihana duyurma arzusundasınız.” Böylece tüm insanlığa ulaşmayı, onlara ilahi mesajı ulaştırmayı vizyon olarak ortaya koymaktadır.

Mükemmel bir vizyonda bulunması gereken özellikler idealist olma, özgün olma, ayırt edici olma, çekici olma, kısa ve akılda kalıcı olma, gelecek tanımlayıcı olma, ilham verici olma gibi hususlardır. Bu açıdan bakıldığında M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin tarif ettiği vizyon tüm bu özelliklere haizdir. M. Fethullah Gülen Hocaefendi “icmali plan” olarak tarif ettiği şeyleri başka yerlerde “gaye-i hayal” olarak da tanımlamaktadır: “Sizin bir gâye-i hayaliniz var. “Gâye-i hayal” tabirini, Hazreti Pîr-i Mugân, Ziya Gökalp’ın “mefkûre”si yerinde kullanmış, daha doğru bir ifade; Ziya Gökalp de “ideal”in yerinde “mefkûre” tabirini kullanmış, Fransızca’dan alınma bir kelime.” “Gâye-i hayal… Bir şeye gönül vermiş, dilbeste olmuşsunuz; “Olsun!” diyorsunuz, yatıp-kalkıp hep onu diliyorsunuz. Yatarken dua ediyorsunuz; bir yönüyle kendi adınıza dua edeceksiniAllah’ım! Yüce İslam dinini her yerde i’lâ eyle; bayrağın dalgalandığı gibi dalgalansın; bayrak gibi, şehbal gibi dalgalansın, herkes baksın, ona imrensin!”

Bu arada vizyona tam ve eksiksiz ulaşmak mümkün olmasa da o alanda yapılan çalışmaların hepsi de faydalıdır. Kademeler ya da daireler şeklinde vizyon yolunda yapılacak işler, başarılacak görevler vardır. M. Fethullah Gülen Hocaefendi bu konuya da açıklık getirmek için ilgili kademeleri şu şekilde sıralamaktadır: “Bir yönüyle, o mefkûreye karşı belli daireler halinde, kabulleri ölçüsünde, onun etrafında halkalar teşkil etsin. Bazıları “Pes!” desinler, “Olsa, bu olur!” Bazıları “Yahu bu da olabilir!” desinler. Bazıları “Yahu, ‘olabilir’e benziyor!” desinler. Bazıları “Buna ilişmemek lazım; çünkü çok rahatsız edici bir yanı yok!” desinler. Bazıları daha ötede, bazıları daha ötede, bazıları daha ötede… Fakat herkes belli ölçüde buna karşı bir alaka duysun. Bunların hepsi sizin hesabınıza birer kazanımdır. İşte gâye-i hayal, bu.”(11)

MİSYON

M. Fethullah Gülen Hocaefendi yazımıza mevzu ettiğimiz başlık altında “hizmet erleri”nin misyonunu şu şekilde dile getirmiştir: “İslâm’ın dırahşan çehresinin karartılmaya çalışıldığı günümüzde siz, bir kısım yanlışlıkları tashih ve düzeltme adına, kendinize ait değerleri doğru bir temsille ortaya koyabilmek için ölesiye bir ceht ve gayret içinde olmalısınız.”(12) Hizmet ve hizmet kurumlarının varlık sebebi, yani misyon, kısaca “doğru bir temsil”dir.

DEĞERLER

M. Fethullah Gülen Hocaefendi ilgili yazısında takipçileri için hizmetin değerlerini de ortaya koymaktadır. Değerler vizyona ulaşmakta bir rehberdir. M. Fethullah Gülen Hocaefendi bu değerleri sağlam bir temel olarak görmektedir. Sağlam temel üzerine bina edilen şeylerin kolaylıkla yıkılamayacağını ifade etmektedir. “Sağlam kaidelere ve sağlam bir blokaja emanet edilen şeyler, Allah’ın izni ve inayetiyle Richter ölçeğine göre on şiddetinde bir zelzele bile olsa yıkılmazlar.”

Hizmetin temel değerleri;

– Misyonerlik yapmamak

– Zorlayıcı ve dayatmacı olmamak (ya da herkesi kendi konumunda kabul etmek)

– Sözle değil, tavır ve davranışlarla hizmeti anlatmak,

– İnanılan değerleri tabiatın bir parçası haline getirmek,

– Peygamber varisi olarak ismet, sıdk, emanet, tebliğ, fetanet gibi sıfatları hayatına yansıtmak

– Yapmacık değil tabiatın bir derinliği halinde temsil etmek

– Bir ömür boyu bu şekilde tavır sergileyerek insanlarda müsbet merak uyandırmak.

ÇEVRE ANALİZİ

M. Fethullah Gülen Hocaefendi, “her bir coğrafyanın kendine has şartları, kültür ortamı, gelenek ve ananeleri söz konusu” olduğunu ve “bunları hesaba katmak ve ona göre vaziyet almak da tafsilî bir düşünce ve tafsilî bir plan ve programa bağlı”dır demek suretiyle planlama sırasında çevre analizinin önemine dikkat çekmektedir.

AMAÇLAR

Planlarda vizyon ve misyon belirtildikten sonra amaçlar sıralanır. Her bir amacın gerçekleştirilmesi için alt hedefler ve her bir hedef için ise alt stratejiler oluşturulur. Amacı  ifade ederken mevcut duruma da vurgu yapmaktadır ki planlarda daima ilk önce mevcut durum masaya yatırılmalıdır. Böylece “mevcut durum budur, olması gereken durum ise şudur” denilebilir. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin ifadesi ile mevcut durumda “İslam’ın dırahşan çehresi” kirletilmiş olup buğulu, sisli, paslı bir Müslümanlık imajı oluşmuştur ve  öncelikle bu imajın düzeltilmesi” gerekecektir. Arkasından vizyonda belirtilen “tüm aleme değerlerin duyurulması” meselesi gerçekleştirilebilecektir.

HEDEFLER

Yukarıdaki amacı gerçekleştirmek için hedefler nelerdir, dendiğinde karşımıza “İslâm’ı doğru temsil etmek suretiyle ‘Böyle Müslümanlar da varmış!’ dedirtmeliyiz” şeklinde bir hedef koymaktadır. Bunu biraz daha açmak gayesi ile “bize emanet edilen hakiki Müslümanlığı gerçek hüviyetiyle cihana duyurmak” şeklinde izah ettikten sonra: “mahiyet-i nefsü’l-emriyesine uygun derinliği, nurefşan ve dırahşan çehresiyle gerçek Müslümanlığı ortaya koymalıyız” demektedir.

STRATEJİLER

Vizyon, amaç, hedef ve strateji sıralamasına göre konuyu anlatırken M. Fethullah Gülen Hocaefendi strateji geliştirmeye dair örnekler de vermektedir. Temelde tüm insanlarla iletişim sağlayıcı stratejiler geliştirilmesi gerektiğini tavsiye etmektedir. Ancak böyle bir iletişim sayesinde “öteden beri yanlış mülâhazalarla meydana gelmiş olan aramızdaki çukurların kapatılacağına” inanmaktadır. Esas meselenin “kalplere ulaşmak ve o kalplerle Allah arasındaki engellerin bertaraf edilerek o kalplerin Allah’la buluşmasını temin etme gayretinde bulunmak” olduğunu vurgulamaktadır.

KONTROL VE DEĞERLENDİRME

Stratejik planlamaya ait diğer bir konu da kontrol ve değerlendirilme sürecidir. Planlanan aksiyonlarla uygulamada karşılaşılaşılan güçlükler, sorunlar üzerinde durulup gerekli görülen hallerde revizyon yapılmalıdır. Fayol yapılan planın esnek olması gerektiğini belirtir, birlik, devamlılık, esneklik ve açıklık iyi bir eylem programının temel nitelikleri olduğunu belirtir.

M. Fethullah Gülen Hocaefendi de yapılan planlamanın değişen şartlara göre gözden geçirilerek revize edilmesi gerektiğinin altını çizer. “Evet, değişen şartlar karşısında mevcut durumu bir kez daha değerlendirip o şartlara göre alternatif plan ve projeler ortaya konulması gerekir.” “Aynı zamanda bu, aksiyon öncelikli bir düşünce demektir. Evet, bir yandan bir icmalî planınız, bir kısım ana doneleriniz olmalı ve siz hareket ve faaliyetlerinizi onun üzerine bina etmelisiniz. Ancak bunun yanında, zaman-ı merhuna emanet edeceğiniz açık uçlar da bırakmalı ve şartlara göre uygulamaya koyacağınız alternatif plan ve projeleriniz de olmalıdır. Farklı kültürleri nazar-ı itibara alarak, dilleri, dinleri, telakkileri, eşya ve hâdiselere bakışları açısından o insanları tanıdıkça aksiyonunuz içinde “şurada şöyle bir şey olabilir, burada böyle bir şey olabilir” diyebilmeli, gittiğiniz ülkenin şartlarına göre farklı alternatifler ortaya koyabilmeli ve Allah’ın izni ve inayetiyle bir kısım yeni düşünce sistemleri geliştirebilmelisiniz.”(13)

Yukarıda belirtilen sorunun cevabını tamamlarken planlamanın başı ile sonu arasındaki ilişkiye dikkat çekerek, her planın başlangıçta yüzeysel ve özet olarak tanımlanması (icmali plan) son taraflarında ise derin ve ayrıntılı bir şekilde (tafsili plan) anlatılması gerektiğini vurgular. “Hâsılı, mebdede sathî ve düz bir çizgide düşünen insan, müntehada daha engin ve derinlikli düşünecektir. Yani düşünürken meseleyi alternatifleriyle ele alacak, “şu da olabilir, şu da olabilir, fakat şu da olabilir” diyerek bütün alternatifleri düşünüp hesaba katacak bir ufuk enginliğine sahip olacaktır.”

Buraya kadar temas edilen konularla M. Fethullah Gülen Hocaefendi stratejik planlamanın nasıl yapılması gerektiğini anlatmaktadır. En sonunda, “İşte bütün bunlar, bir mânâda tafsilî düşünce, tafsilî plan ve tafsilî proje mevzuunda üzerinde durulması gerekli olan hususlardır” ifadesini kullanmaktadır. M. Fethullah Gülen Hocaefendi bir hususun altını çizmektedir: Planlama konusu ‘üzerinde durulması gerekli’ bir konudur. Bu hususlara kendisi ‘icmali’ olarak dikkat çekmekte, işin nasıl yapılması gerektiğini ve metodolojisini takipçilerine havale etmektedir. “Üzerinde durulması gerekli” sözü ile aslında bu konuyu detaylı bir şekilde inceleyip işlerin ona göre yapılmasını hedef göstermektedir.

SONUÇ

M. Fethullah Gülen Hocaefendi planlama konusunda; her türlü faaliyetin sebepler açısından son derece tedbirli ve planlı yapılması gerektiğini söyler. Ancak bunun yanısıra her şeyi sebeblere bağlamanın da şirke girmeye neden olacağını belirterek ifrat ve tefritin önünü alır: “Esbaba riayet hususunda gösterilen hassasiyet çok önemlidir. Hatta denilebilir ki sebeplere riayet mevzuunda emre itaatteki inceliği kavrayıp ona göre hareket eden bir insan, onları Cenâb-ı Hakk’ın rızasına erme adına bir helezonun basamakları veya Allah’a amudî olarak yükselebileceği bir rampa hâline getirebilir. Fakat onları her şey görme ve her şeyi getirip sebeplere bağlama bir yönüyle Müsebbibü’l-Esbâb’ı görmemeye müncer olacağından böyle bir durum da –hâşâ ve kella– esbabın Allah’a eş ve ortak koşulması demektir.”(14)

Başka bir yerde ise işin başlangıcında gerekli dikkati göstermemekten dolayı meydana gelebilecek kusurlardan herkesin önce kendini sorgulaması gerektiğini, dışarda suçlu aramanın başarısızlılığı artıracağını ifade eder: “Meydana gelen kusurları, işin başlangıcında veya realize edilme sürecinde kendi yaptığı hatalara bağlamayan bir insan sürekli dışta kusurlu arar durur ancak bir türlü ne suçluyu bulabilir, ne de o kusurlardan kurtulabilir.”(15)

M. Fethullah Gülen, yönetim düşüncesinin temel konu ve yaklaşımlarına giren birçok konuyu da defaatle işlemiştir. Mesela “İçtimai Huzur ve Yükselişin Vesileleri” başlığında, olaylara daima bütüncül (mahrutî) bakmayı tavsiye eder. Aynı zamanda çok sık kullandığı “uzun soluklu” kavramı ile de tüm faaliyetlerin sürdürülebilir olmasını ister. Ayrıca olayların sebep-sonuç ilişkisi üzerinde dururken de “dederminist” düşünceyi ya da “kozalite” mülahazasını öne çıkarır. “Mesâîyi iyi tanzim etmek lazım. Bu, çok tekerrür eden bir ifadeyle, “mahrûtî bir nazar”a bağlı; yeni ifadesiyle “bütüncül bir bakış”a bağlı. Çok ciddî sebep-sonuç mülahazalarını nazar-ı itibara almak lazım. O yönüyle “kozalite”ye ircâ edebilirsiniz, meseleyi: Bu sebep, bir sebep; fakat ihtimal şunu da doğurabilir, şunu da doğurabilir, şunu da… Sonra üçüncü nesil olarak, “torun”; onlardan da şu doğabilir, şu doğabilir, şu doğabilir. Dördüncü nesil; onlardan da şu doğabilir, şu doğabilir, şu doğabilir… Daha ilk sebepten başlayarak, onuncu müsebbebe kadar, onuncu esere kadar, onuncu ürüne kadar hepsini “bütüncül bir nazar”la müşahedeye almak, elden geldiğince planları ona göre yapmak.”(16)

“Sebeplere öyle riayet edeceksin ki, dıştan bakanlar seni bir determinist sanacaklar. Fakat, her işin sebeplerini yerine getirip neticeyi öylesine Allah’tan (cc) bekleyeceksin ki, öyle bir tevekkül, öyle bir teslim sergileyeceksin ki, hatta öyle bir tefviz ve öyle bir sikaya tutunacaksın ki, bu halini görenler ‘Bu adamın sebeplere saygısı hiç yok’ diyecekler. Yani; bu iki hususun bir yönüyle kesiştiği nokta müminin duracağı noktadır; sebeplere riayette hiç kusur etmemek ve her işin neticesini Allah’tan beklemek, O’na vermek.”(17)

Takvanın tarifini yaptığı bir kaç yerde ise sebeplere ya da tekvini emirlere riayet etmemenin de hesaba çekilmeye bir vesile olduğunu söylemektedir. “Dolayısıyla bir insan bunlara riayet etmemek suretiyle şahsına, içinde bulunduğu hizmete ve milletine zarar veriyorsa, Allah aşkına, bu haram mıdır değil midir?”(18)

Yönetime dair önem verdiği en önemli husus işlerin istişare, meşveret ve şuraya uygun yürütülmesi mevzusudur. Bu yaklaşımları itibari ile “demokratik ve katılımcı” bir yönetim anlayışını ortaya koymakta, muvaffakiyetin vifak ve ittifak ile olacağını vurgulamaktadır. “Evet, düşüncelerdeki isi-pası silecek bir iksir varsa, o da meşverettir. Tekrar edeyim mi?  Düşüncelerdeki isi-pası silecek, yürüdüğü yolda insanın yolunu aydınlatacak bir projektör varsa, o da meşverettir.”(19)

Ancak tüm bunlara kendi ifadesi ile “icmalî” olarak değinir. Bazı yerlerde bu işin uzmanlarının bu konular üzerinde durması gerektiğini de vurgular. Ne yazık ki onun bu konularla ilgili gündeme getirdiği hususlar kurumsal anlamda tam olarak anlaşılıp hayata geçirilememiştir.

Onun yönetim ve  yöneticiliğe dair düşünceleri üzerinde de çalışmalar yapılarak bu  alandaki tavsiye ve izahlarının metodolojiye dönüştürülmesi ve bunların ‘M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin yönetim prensipleri’ olarak ortaya konması gereklidir.

Dipnotlar

• 1. Bediüzzaman, Said Nursi, İlk Dönem Eserleri, İstanbul: Söz Basım Yayın.
  2. Bediüzzaman, Said Nursi, Tarihçe-i Hayat, “Birinci Kısım: İlk Hayatı”.
  3. Henri Fayol, Genel ve Endüstriyel Yönetim, Adres Yayınları, 2012, “Planlama,” s. 53.
  4. Erol Eren, Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası, Beta Yayınları, 2013, “Yönetsel Bir Kavram Olarak Stratejik Plan ve Yönetim”, s. 4.
  5.  Akademik Bakış Dergisi, sayı: 31, Temmuz – Ağustos 2012, Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi / Stratejik Planlama, Stratejik Planlama Süreci Hukuki Altyapısı ve Kamuda Gelişimi.
  6.  www.bain.com/management_tools/BainTopTenTools
  7. M. Fethullah Gülen, Ölçü veya Yoldaki Işıklar, “Önce Plan”, İstanbul: Nil Yayınları, 2011.
  8. M. Fethullah Gülen, Ölçü veya Yoldaki  Işıklar, “İhtiyat”
  9. M. Fethullah Gülen, Ölçü veya Yoldaki Işıklar, “Plan”
  10. www.herkul.org/kirik-testi/dusunce-aksiyon-ic-iceligi/
  11. www.herkul.org/bamteli/bamteli-en-faziletli-ibadetlerden-intizar-i-ferec/
  12. www.herkul.org/kirik-testi/dusunce-aksiyon-ic-iceligi/
  13. A.g.e.
  14. www.herkul.org/kirik-testi/sebeplere-riayet-tevekkul-ve-izdirap/
  15. fgulen.com/tr/abd-sohbetleri/herkul-nagme-ve-bamteli-aciklamalari/32116-hep-benim-yuzumden
  16. www.herkul.org/bamteli/bamteli-ictimai-huzur-ve-yukselisin-vesileleri/
  17. fgulen.com/tr/fethullah-gulenin-butun-eserleri/kirik-testi-serisi/fethullah-gulen-kirik-testi-1/12302-fethullah-gulen-muslumanligi-ustadin-bakisiyla-yeniden-okumak
  18. www.herkul.org/kirik-testi/adanmis-ruhlarin-askin-mesai-anlayisi/
  19. www.herkul.org/bamteli/bamteli-acimasizlar-ve-merhamet/

Uyandıysan

kahveyi koy hemen

ben de geliyorum şimdi

Ah neler oldu,

bir bilsen!

Bu arada

Hiç bahsettim mi ben sana

Bir Keçeli Meseli’nden

Hani bir keresinde

demişti ya Zamanın Güzeli

Keçeli,

çıkar, şu gözlükleri

Keçeli dediğin bir vefalı dost

tüm egosunu yatırıp da yere

serivermiş yıllarca

Bediüzzaman’ın önüne

post niyetine

Lakin, yine de

bilememiş ne yapacağını o an

Efendim, diyebilmiş sadece

ben gözlük kullanmam

Keçeli, sen değil misin

yemin veren bana

dostluk namına

Ve sabır sabır

bunca yıl

çimento karıp taş taşıyan

tevhit binasına

Öyle, öyleyim amma

Keçeli’nin alnında

damla damla terler

şüphe etmek mi, haşa

sözü ikiletmek bile

ar olarak yeter

böyle naif bir adama

çünkü sanki ta

Âlem-i Ervah’ta

bir bela ile bağlanmış kalbi

halde haldaş

yolda yoldaş

ahrette de karındaş olmaya

Belki de

bu bağdan beslenerek

bir kez daha

dile gelmiş Bediüzzaman’ın kalbi

Dostların namı değil midir, demiş

bir bakışta okuyuvermek

suretten siretini

ki bunca zaman

beraber yürümedik mi senle

gönül coğrafyasının

dağını tepesini

Haydi öyleyse

Çıkar da koy şuraya

Çünkü artık bundan sonra

olandan ötesini görmek

vaciptir sana

Keçeli bu sefer

davranmış hemen

kulaklarının ardına

sanki bir gözlük varmış da

sapları sıkışmış gibi orda

tutup çıkarmış avucuna

üstadı da

kırıyormuş gibi ağır ağır

sıkmış parmaklarını

ve kanaat getirince

tuzla buz olduğuna

götür bunları göm, demiş

teslimiyet toprağına

Öyle bir inanmış ki Keçeli

harfiyen yerine getirince

kendine söyleneni

rikkate gelivermiş

Göklerin Kalbi

Ve aralanmış usulca

hikmet penceresi

bu demden sonra Keçeli

başka bir dünyanın adamı

hani sıfırlamış gibi

sebep sonucu

An’ın içinde buluyormuş artık

sonsuz huzuru

Sanki bunca zamandır

kulaç ata ata varamadığı

bir ‘Ol’ okyanusu varmış içinde

hani bir damlayım

diyormuş da hesapta

bir türlü eriyip yok olamıyormuş

o büyük varoluşta

çünkü ne zaman niyetlense

dev dalgaları kaderin

vuruyormuş hikâyesini

bambaşka kıyılara

Keçeli, yüzmekte sanıyormuş

bütün mahareti

Oysa

ayrılığın dahil olduğu gibi aşka

kıyıya vurmak da

bir merhaleymiş oluşta

Keçeli şimdi bir bir

çözüyormuş şifresini

kendi hikâyesinin

Hani can yoldaşının

yıllarca gönderdiği mektuplarda

işaret  ettiği gibi

İnsan;

ekilmiş bir tohum gibidir, dostum

bu dünya toprağına

karanlıktır, balçıktır amma,

ötede çiçeğe durmak için

bunlar lazımdır ruha

ki hatırlasana

mutfağındaki hububatları

patatesi mesela,

ya da kuru soğanı

ne zaman az rutubet görseler

hemen patlıyor yanlarından

yeni yeni sürgünler

demek ki Keçeli

varlığın;

kâinatın,

küçük bir timsali

ve cümle bu kabz halleri

ortaya çıkartmak için

fıtratındaki

sümbüllenmek iştiyakını

Daha ne yapsın

demiş Keçeli

hatırlayınca bu meseli

Daha nasıl anlatsın ki dostum, bana

Bakmış,

söz tesir etmiyor

küflenmiş kulağıma

tutup kırayım bari

demiş şu gözlüğü

Yoksa böyle giderse

kör olacak

yakında

dostumun gönül gözü

İşte böyle Ayten

Gece, çocuğun yanında

Olan üstüm başımla

dalıvermişken uykuya

korkuyla birden

sıçrayıverdim yerimden

ne oldu, neredeyim diye

ovuştururken yuzümü

baktım,

ılık ılık akan bir şeyler

açtırmıyor gözümü

can havliyle

uyandırınca lambayı

bir de ne göreyim Ayten

Keçeli’nin gözlüğü

kırılmış benim yüzümde

Gözyaşı değil bu akan, görsen

kan sanki kalbimden

ara tara,

pamuk falan da yok yakında

ne yapayım Ayten,

tuttum kelime bastım,

yarama

belki

daha hızlı

kesilir diye kanama.

Kaşif insanın macerası, bir süre sonra gayri ihtiyari fark etme eyleminden, bilinçli öğrenme faaliyetine dönüşmeye başlar. Artık Allah’ın lütfettiği iradî inceleme, araştırma ve taallümle tekemmül etme gayreti içine girmiş olur. Diğer canlılar, gelişimlerini ilhamlarla tamamlayıp kısmi öğrenmelerle geliştirip hayata tutunurken insan, bebeklik dönemindeki fıtrî hayat faaliyetlerinden sonra yavaş yavaş Rabbinin kendisine bahşettiği “şuurlu ve iradî” öğrenme faaliyetlerine başlar ve böylece gelişimini tamamlamaya gayret eder. Mesela; kuzu doğduktan çok kısa bir süre sonra ayakları üzerinde durur, yürür ve annesinin memesini emmeye başlar. Bir bebek ise kendi başına hayati ihtiyaçlarını karşılayamaz, uzun süre annesinin ve yakınlarının yardımıyla hayata tutunabilir. Yıllar sürecek bir öğrenme döneminden sonra kendi hayati ihtiyaçlarını karşılamayı başarır.

Bu tekemmül süreci, taklitten tahkike doğru giden uzun bir yolculuktur. İnsanın kendini, hayatı ve Rabbini tanıma seyahatinin de “ilme’l, ayne’l ve hakke’l-yakîn” keyfiyet merhaleleri vardır.

“Bebek insandan” başlayıp çocuk, genç, olgun ve yaşlı insan süreçlerini yaşayacak olan tahkik yocusu, bu serüvenini kimi zaman tamamlar, kimi zaman da yarıda bırakır ve gider… Cahit Sıtkı; “Yaş otuz beş yolun yarısı” derken ortalama bir insan ömrünün 70 yaş olabileceğini ifade etmek istemiş fakat 46 yaşında son nefesini vermiştir. Dolayısıyla, hayat yolculuğunun “taktir süresi” nazara alınarak o zaman diliminin muhasebesi büyük bir hassasiyetle yapılmalıdır.

Aşık Veysel, “İki kapılı bir handa, gidiyorum gündüz gece” derken insanın doğumunu giriş, ölümünü de iki kapılı bir han olan dünyadan çıkış olarak ifade etmiş ve bu yolun ne zaman sona ereceğini bilememe belirsizliğine dikkat çekmiştir. Hal böyle olunca da insan, her an hesaba çekilecek bir âleme doğru yol aldığının bilincinde, sürekli bir muhasebe duygusuyla yaşaması gerektiğini aklından çıkarmamalıdır.

Kâinatı, en başta da kendi iç dünyasını tanıma gayretinde olan insan, hadiselere mana-yı harfi gözlüğüyle bakabilirse, sebeplerin ardındaki hakikatleri daha iyi görür ve marifetullah yulculuğunda ufkunu sürekli geliştirir.

Hizmet insanları olarak, hem fert planında hem de şahs-ı manevi olarak yaşamakta olduğumuz şu zor günleri ve hadiseleri çok iyi tahlil etmek zorundayız. Tıpkı Hz Musa’nın (aleyhisselâm) Hz. Hızır’la (aleyhisselâm) hayatı anlama yolculuğu ve imtihanı gibi, karşılaştığımız hadiselerin gerçek yüzünü keşfetme çabası içerisinde, azami gayret göstermeli, acziyetimizin bilinci içerisinde, yanlışlara düşmemek için de Rabbimizin inayetine sığınmalıyız.

Hz. Hızır, hikmet yolculuğunun ilk durağında, kendilerinin de içerisinde bulundukları gemiye zarar verir; gemiyle birlikte batma tehlikesi yaşarlar. Hz. Musa’nın ilk imtihanı ve itirazı burada başlar. Öncelikle gemiye zarar verilmesini bir türlü anlayamaz; kendilerinin ve insanların boğulma tehlikesine düşürülmesine itiraz eder ve sebeplerini sorgular. Kendisine, Hz. Hızır korsanların sağlam gemilere el koyduğunu, yolcuları da esir aldıklarını izah edince ikna olur.

Bizim Hizmet gemimiz de son süreçte; ciddi zararlar gördü, çok yaralar aldı. Ferdî olarak maddi-manevi zorluklarımız, imtihanlarımız yaşanmaya devam ediyor. Bir zihniyete göre; bizlere zulüm edenlere boyun eğseydik, yanlışlarına göz yumsaydık, sözde Hizmet gemimiz, hiçbir yara almadan yoluna devam edecekti. Zahiren el üstünde tutulacak, menfaatlerimize kimse dokunmayacak, nefsimiz adına sık sık ödüllendirecek ve maalesef bizler de akan bulanık ve kirli nehre kapılıp gidecektik; tıpkı şu an bir çok farklı cemaat ve grupların düştüğü kirli ortam gibi… Yolsuzluklara, yalanlara, adaletsizliklere müdahale etmeseydik Hizmet gemimiz zarar görmeyecekti itirazını yapanlar, kısmen de olsa eleştirilerine devam ediyorlar: “Hızır’la yolculuk etmenin hikmet pırıltılarını anlayamama bahtsızlığını yaşayarak maalesef.”

Zalimlerin ve şeytanın teklifine boyun eğseydik, bahtsız yolculukta zahiren zarar görmeyecek ama bir iki mil sonra gemimize, ruhumuza ve imanımıza haydutlar el koyacaklardı, Allah korusun…

Hikmet yolculuğunun ikinci safhasında, Hz. Hızır masum bir çocuğu öldürmüştü de Hz. Musa yine bu hadiseyi sorgulamaya ve eleştirmeye başlamıştı. Hâlbuki bu çocuğa verilen aşırı sevgi hem çocuğu yoldan çıkaracak hem de ana-babayı şirke düşürecekti… Hizmet boyutunda da aşırı evlat ve aile düşkünlüğü, yer ve eve olan ilgi ve bağlılık, bizleri hicret ve rıza ufkundan uzaklaştırıyordu. Allah’ın inayetiyle, karşı karşıya kaldığımız cebri hicret, zahiren bizi memleketimizden ve sevdiklerimizden uzak diyarlara yönlendirse de meselenin özünde bizleri istikamete ve hakikate taşımaktadır.

Üçüncü hikmetli hadisede de Hz. Hızır bütün yol yorgunluğuna rağmen yarı yıkık bir duvarı tamir eder, Hz. Musa’nın yine bir itirazı vardır: “Neden yorgun ve takatsiz bir haldeyken duvarı tamire başladık ve neden onlardan yiyecek bir şeyler talep etmedik?” Halbuki bu duvar daha fazla yıkılmadan bir an önce sağlamlaştırılmalıydı. Aksi takdirde duvar yıkılacak ve altındaki kimsesiz kardeşlere ait hazine zamansız ortaya çıkacak, çocuklar zayıf ve kimsesiz oldukları için mallarına zalimler el koyacaklardı. Hz. Hızır hiçbir karşılık beklemeden aç, susuz ve bitkin bir halde iken, fedakârane ve hasbî bir duruşla meseleye yaklaşıyor. Meselenin gerçek yüzünü Hz. Musa’ya izah edince, yapılan müdahalenin Hikmet pırıltıları tekrar iç huzura vesile oluyor.

Bizlerin hikmet yolculuğunda da aynı hasbi duruşu ortaya koymamız esas olmalıdır; karşılıksız, beklentisiz, her türlü zorluklara katlanarak meselelere sahip çıkmamız, rıza-ı İlahi çizgisindeki olmazsa olmaz duruşumuz olmalıdır.

Hizmet kervanının yolcuları olarak, yaşadığımız hadiseleri, Hz. Hızır ufkunda değerlendirme samimi gayreti içerisinde olmalıyız. Ülkemizde ve dünyada yaşadıklarımıza bakılınca; bir kısmımız Yusufiye mektebinde, bazılarımız gaybubet sathında, diğer bir kısmımız da hicretin buruk gurbet ufkunda, Rabbimizin lütfettiği imtihan tezgâhında, sevda halımızı dokuyoruz ilmik ilmik… Hangi halde olursak olalım, meseleleri doğru anlamaya çalışmalı, geleceğin güzel mevsimlerinin hasret nağmelerini besteleme mütevazı çabası içerisinde, hikmet ve ibret yolculuğumuza devam etmeliyiz.

İnsanlar rasyonel varlıklardır ve insan hakları olarak bilinen belli temel ve devredilemez haklara sahiptirler. İnsan hakları, insanlık medeniyeti kadar eskidir; ancak kullanımları ve alaka düzeyleri son yüzyılda daha iyi tanımlanmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrası döneminde ve özellikle 1948’deki Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirgesinden sonra daha fazla önem kazanmıştır.

İnsan hakları, tabiiyetleri, ikamet yerleri, cinsiyetleri, milletleri, etnik kökenleri, renkleri, dinleri, dilleri veya diğer statüleri ne olursa olsun, tüm insanlara özgü haklardır ve genel olarak; yemek, çalışma, sağlık, sosyal hizmet, kadın hakları ve en önemlisi de hayat hakkıdır. Doğdukları andan itibaren bütün insanlar için geçerlidir ve ortaya çıkmaları adalet ve eşitlik duygularından kaynaklanmaktadır. Herhangi bir hak gibi, insan hakları da, siyasi kurumlar aracılığıyla kamuya açık olarak ortak hedefler göz önünde bulundurularak tanımlanmışlardır. Gerek ulusal gerekse uluslararası mahkemeler, insan haklarını güvence altına alır ve savunmasız fertleri korur. Hepimiz insan haklarına sahibiz ve bu sebeple başkalarının insan haklarına da saygı göstermeliyiz.

Buraya kadar yazılanlar temelde olması gerekenler ya da bazı refah seviyesi yüksek ülkelerde hâlihazırda uygulanan insan hakları modelleridir. Peki, yaşadığımız coğrafyanın perspektifinden baktığımızda durum böyle mi? Güzel ülkemizin sokaklarında insanlar rahatlıkla fikirlerini beyan etmenin rahatlığı içinde dolaşabiliyor mu? Yoksa mesnetsiz sebeplerden dolayı ve sadece fikrini beyan ettiği için derdest mi ediliyorlar? Bu soruların cevabı, aslında manzarayı tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor ve içimizi kavursa da insan haklarının sadece nefes alıp vermekle ilgili olan, yani hayat hakkı kısmıyla iktifa etmemiz gerektiği bize farklı münasebetlerle hatırlatılıyor. Peki, gerçekten böyle bir hak, yani hayat hakkı eşit olarak hepimize adil olarak dağıtılıyor mu? Bizi koruması gereken devlet ana, yavrularına eşit muamele gösteriyor mu? Orası da tartışmaya açık bir konu. Zira her gün okuduklarımız ve kaçırılıp derdest edilerek hayatına kastedilen onlarca insanın hikâyesi var hafızamızda ve çocuğunu dünyaya getirmesine müsaade edildikten hemen sonra kapalı duvarlar arkasına terk edilen yüzlerce ana ve binlerce masum kadın gerçeği. Bir hiç uğruna parmaklıklar ardına atılıp temel ihtiyaçları yeterince karşılanmayan ya da işkenceyle hayatına son verilen onlarca masum insan.

Yaşanan bunca iç acıtan olay, bu coğrafyanın insanını, insanca yaşayabileceği başka limanlar bulmaya itiyor. Bugün herhangi bir sosyal medya organına, “göçmen” kelimesini girseniz, okuyacağınız ilk haber Müslümanlarla ilgili ya da göreceğiniz ilk fotoğraf, maalesef başörtülü bir kadına ya da esmer bir Müslüman erkeğe aittir. Kendimize hiç sorduk mu isminde barışı sembol haline getiren bir dinin hâkim olduğu bir coğrafyada neden bu kadar mağduriyet yaşanıyor ve neden bu insanlar sevdiklerini ve hatıralarını arkalarında bırakıp yurt değiştirmeye mahkûm ediliyor. Bu soruya verilebilecek en güzel cevap şu olsa gerek: İnsan hakları bizim coğrafyamızı teğet geçmiş.

Bilerek ve istenerek insanlar mağdur edilmiş ve oynanan oyunun bir parçası olarak toplumun bir kesimi mağdur edilirken diğer kesimine de mağdur etme rolü biçilmiş. Kendi değerlerimize yüzümüzü dönüp onlara sahip çıkmadıkça da işleyen bu çarkın verdiği zarar katlanarak devam edeceğe benziyor. Peki, nedir kendi değerlerimiz? İçinde İslam dininin neşv-u nema bulduğu bu coğrafyanın ilacı nedir? İslam gerçekten de popülist medyanın pompaladığı gibi terörü mü destekler? İslam’da terörizm, haksız şiddet ve savaşçı olmayan sivillerin öldürülmesi ve hatta onları korkutmak, tehdit etmek veya yaralamak kesinlikle yasaktır. İslam, halkı Müslüman olsun ya da olmasın, bir topluma barış getirecek bir hayat tarzıdır. Müslüman olduğunu iddia edenlerin aşırı eylemleri, cehalet, hayal kırıklığı, kontrolsüz öfke veya politik yani dini olmayan tutkularının bir sonucu olabilir. İslam adına bir terör eylemi düzenleyen ya da işleyen herhangi biri, İslam’ı takip etmiyor ve aslında onun ilkelerini ihlal ediyordur. Bu insanlar kendi görüş ve ajandalarına sahip fertlerdir.

Fanatik Hristiyan ve Yahudilerin, kendi dinlerinin gerçek öğretilerini temsil etmedikleri gibi, fanatik Müslümanlar da, Müslümanlığın gerçek öğretilerini temsil etmemektedirler. Aşırılıkçılık ve fanatizm, sadece Müslümanlara özgü olmayan sorunlardır. Bu tür “dinî” fanatiklerin en belirgin örnekleri, manifestolarında “yüzde yüz Hristiyan” olduğunu iddia eden Norveçli terörist Anders Behring Breivik ve bazı Yahudiler tarafından “kahraman” ve bir “aziz” olarak kabul edilen, 1994 Hebron katliamının faili Baruch Goldstein gibi, dini kendi maksatlarına alet eden kimselerdir. Bütün Müslümanların terörist olduğunu düşünenler, IŞİD, El Kaide ve Boko Haram gibi terör gruplarının Müslümanları da öldürdüğünü not etmelidirler. Ayrıca eski boksör Muhammed Ali, yaşadığı dönemde belki de çağımızın en ünlü kişisi ve aynı zamanda İslam’ı, hayatının merkezine yerleştirmiş barış elçisi bir Müslümandı.

Yeni Zelanda’da yaşanan Müslüman karşıtı terör saldırısını bir de bu minvalde değerlendirmek ve yapılan bu saldırıyı bütün Hristiyan âlemine mal etmemek gerekir. Bu terör eylemine karşı verilecek en güzel cevap, Müslümanca duruşumuzu bozmadan ve faili lanetlemeden, sadece onun hakkında hidayet talep etmektir. Zira insanlığın ışık kaynağı Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) kendisine yapılan onca saldırıya ve işkenceye rağmen hiç kimse hakkında buğz etmemiş ve kendisine tacizkârane tavırlar takınan talihsizler için Rabb-i rahiminden hidayetlerini talep etmiştir. Bu terör eylemine karşı, politik görüşlerden beslenen İslamfobiyi kırmak ve gerçek Müslüman kimliğini dünyaya göstermek için gayret edilmelidir. Kim bilir belki de bu terör eylemi karşısındaki Müslümanca duruş ve devamındaki diyalog faaliyetleri sonrasında, insan hakları kavramları bizim coğrafyamıza kalıcı olmak şeklinde yerleşebilir ve bizler de insanca yaşamayı tekrar öğrenebiliriz.

Kaynaklar

www.unicef.org/turkey/udhr/_gi17.html
www.kuranokuyankalem.org/islam-hakkinda-merak-edilenler.html
fgulen.com/tr/fethullah-gulen-kimdir/gulen-hakkinda/sorularla-fethullah-gulen/19999
fgulen.com fethullah-gulenin-insan-haklarina-bakisi-nasildir

Bu bendeki bir dert ki, anlatamam kimseye

Kulak verip de beni dinler misin kardelen

Sardı tüm benliğimi, mecalim yok gülmeye

Sende benle ağlayıp, inler misin kardelen

K

Dinlerim ben dertliyi lakin çare olamam

Sen derdini sadece Hakka arz et menekşem

Ben de senden farksızım günler var ki gülmedim

Bu halime takılıp kınadılar menekşem

M

Mis gibi sıla kokan eş, dost mektuplarında

Taze güller yeşerir eski anılarında

Hatıralarla dolu gurbet akşamlarında

Hasret denen türküyü söyler misin kardelen

K

Bir eşim var arayan dostlar kesti selamı

Öldü diye sevinip okutmuşlar selâmı

Savamadım başımdan hasret denen belamı

Sen söyle türküleri ben dinlerim menekşem

M

Bütün duyguları bir deftere yazmanın

Dertlerini duymayan duvara anlatmanın

İçinde ne var ise hep içine atmanın

Ne demek olduğunu bilir misin kardelen

K

Yaz deftere menekşem bütün olup biteni

Duvarlar kulak olup sessizce dinler seni

Unutma hep yanında duyan gören bileni

Yarın anı olacak paylaşırız menekşem

M

Dostu oldum kaç defa sabahsız gecelerin

Defterimde yeri yok, anlamsız hecelerin

Çözemedim bir türlü bu zor bilmecelerin

Cevabını sen bana çözer misin kardelen

K

Ben ki baykuş misali sır dolu gecelerim

Yazar çizer ağlarım hep vuslat hecelerim

Zihnimde kördüğümdür bütün bilmecelerim

Diş tırnak döktüm amma çözemedim menekşem

M

Ne kadar tattırsa da ayrılık acısını

Unutamazsın yine onun hatırasını

Bir kenara bırakıp acısı, tatlısını

Hepsini bir kalemde siler misin kardelen

K

Sende insaf yok mudur deşiyorsun yaramı

Unutmak mümkün müdür kaşı, gözü karamı

Sildim cümle varlığım mal menali paramı

Bir tek o var aklımda, silinmiyor menekşem

M

Anlat sende içini, dök dışına ne varsa

Hiç düşünme kalbimi, bırak yansın yanarsa

Bu derdi sen benimle paylaşır mısın, yoksa

Bakıp bakıp halime güler misin kardelen

K

Anlatsam kim anlar ki döksem ne varsa dışa

Kim bir damla su verir bencileyin yanmışa

Ben baharı beklerken döndü mevsimler kışa

Bende gülecek hal yok sende var mı menekşem

M

Bilirim ben yerini, sormam sana nerdesin

Senin yurdun dağlarda, sen hep yükseklerdesin

Nasıl gelsem yanına, sen hep yükseklerdesin

Eğilip de elimden tutar mısın kardelen

K

Biliyorsan yerimi çık gel de dertleşelim

Gönlü daraltan derdi pay edip bölüşelim

Ağlanacak halime beraber gülüşelim

Baş üstünde yerin var bekliyorum menekşem

M

Ah gurbet, sen içimde dinmeyen bir sancısın

Bazen iyisin amma çoğu zaman acısın

Ey kardelen! Sen bana neden yabancısın

Çaldım işte kapını, açar mısın kardelen

K

Yârânıdır ölümün sadık dostlar gurbetle

En kahpe hançerini vurur kalbe hasretle

Her kapıma geleni alsam da ben kesretle

Gönül kapılarını sürgüledim menekşem

M

Senin de gözlerin yaşlı, ağlamışsın besbelli

Yoksa sen de benim gibi naçar mısın kardelen

Bu topraktan çıkıp da dağları delmişsin ya

Mevsimin gelmeyince açar mısın kardelen

K

Ağlamamak mümkün mü şu dünya diyarında

Na-çarım ki gurbetin en büyük pazarında

Kalakaldım kimsesiz sebebler nazarında

Yazılan gelir başa şaşmaz kural menekşem

M

Derdimi de dinledin, sana ağır gelirse

Yine toprak altına kaçar mısın kardelen

Ya ölüm günü gelip de alırlarsa ruhumu

Benimle gökyüzüne uçar mısın kardelen

K

Dert ben de salkım saçak ettiğimiz hasbihal

Boynumu büken dertler, değil evlad-u îyal

Ümmet gider girdaba gamsız gırla kîl-û kal

Göğü yeri fark etmez ben burdayım menekşem.

“Hayrullah Paşoğlu’nun ‘Kardelen’ şiiriyle hasbihal…”

Albert Einstein

Harvard öğretim görevlilerinden genetikçi Richard Levontin şöyle diyor:

“Bizim materyalizme bir inancımız var, ‘a priori’ (önceden kabul edilmiş, doğru varsayılmış) bir inanç bu. Bizi dünyaya materyalist bir açıklama getirmeye zorlayan şey, bilimin yöntemleri ve kuralları değil. Aksine, materyalizmle olan “a priori” bağlılığımız sebebiyle, dünyaya materyalist bir açıklama getiren araştırma yöntemlerini ve kavramları kurguluyoruz. Materyalizm mutlak doğru olduğuna göre de, ilahi bir açıklamanın sahneye girmesine izin veremeyiz.”(2)

Aslında konuya insanlık tarihi ile başlayan iman ve yaratılış konusu olarak da bakmak mümkün. Yani bu dünya bir Yaratıcı tarafından mı hazırlandı yoksa süresi ve nasıl olduğu belli olmayan bir şekilde, kendi kendine mi var oldu? İnsan bu dünyaya başka bir yerden mi geldi/gönderildi yoksa tesadüfen var olan hayatın evrilmesinden mi meydana geldi? İnsanoğlu, biyonik bir beyinden mi ibaret yoksa bedeni ayakta tutan bir ruh mu var?

Tefekkür Tarihinde İki Çizgi

İnsanlık bu noktada ikiye ayrıldı. Maddeci felsefe ve metafizik boyutlu hikmet yolcuları, her zaman diliminde kendilerine bir yer buldular. İlk insan, Yaradan tarafından yaratılmıştır diyenlerle; ilk insan maddenin mükemmel bir şekilde evrimleşmiş halidir diyenler hep oldu hayat sahnesinde.

Antik Yunan’da Epikür ve Demokritus gibi felsefeciler ile Sokrates ve Epiktetos gibi hikmet ehli düşünürler aynı dönemlerde, farklı şeyler düşünüp söylediler. Demokritus, her şeyin hatta ruhun bile atomlardan oluştuğunu iddia etti ve bu âlemin yaratılmadığını ve bunun için Yaratıcı’ya ihtiyaç olmadığını söyleyerek(3) materyalizm kitabının ilk satırlarını yazmaya başlamıştı. Epiktetos ise “Allah bütün insanları mesut olmaları için yaratmıştır; kara bahtlı oluyorlarsa, kendi yanlışları yüzünden oluyorlar” diyerek yaratılışa işaret ediyordu.(4)

Zaman ilerledi, ama çizgi değişmedi. Kimi zaman idealist, kimi zaman Stoacı, kimi zaman epikürcü, kimi zaman da atomist olan felsefe; 19. yüzyılda kendini materyalist düşünce ile ifade etmeye başladı. 17. yüzyılda, aslen din adamı olan matematikçi Pierre Gassendi, stoacı ve epikürcü akımların etkisi ile tabiat bilimlerini maddeci felsefe ile izah etmeye çalıştı. Bilgiyi duyulara ve deneylere bağlayan Gassendi, Demokritus’un atomist akımını yeniden ele alarak, Marx dâhil bir çok düşünürü, bütün dünyevî  yapıların ve davranışların maddî cisimlerin etkileşimi ile açıklanabileceği düşüncesine yöneltti.(5)

Kendini dindar bir Katolik olarak gören idealizm temsilcilerinden Descartes, Yaratıcı’ya inanıyordu. Gassendi’nin çağdaşı olan ve aklı/düşünceyi ön plana çıkaran Descartes, bilginin akılla elde edilebileceğini savunuyor, insan ruhunun beden gemisinde sadece bir kaptan olmadığını, hissedilen acıların, sevinçlerin, susuzlukların; iç içe geçmiş (dual) bir hayatın göstergesi olduğunu ifade ediyordu. Descartes’e göre madde; Gassendi’nin aksine, düşünceden sonra gelen bir şeydi.(6)

Bu arada fikir denizinde yeni isimler kendini gösterdi. Denis Diderot, Ludwig Feuerbach ve John Stewart gibi isimler, materyalist akıma kürek çekmeye başladılar. 19. yüzyılda Feuerbach, Gelecek Felsefesinin İlkeleri adlı eserinde, her şeyin doğaya bağlı olduğunu, mutluluğun maddi aşkta olduğunu (Epikür de böyle düşünüyordu) ve din kelimesinin bağlılık olduğunu, Yaratıcı’nın da insan zihninin yansıtması olduğunu iddia etti. “Her şey gibi düşünce de doğanın ürünüdür ve düşünce maddi bir organ olan beyinden çıkmaktadır. Maddecilik insanın bilgi ve varlık yapısının temelidir” dedi.

Aslen bir din adamı olan George Berkeley (18. yüzyıl) “immateryalizm” düşüncesi çerçevesinde, materyalist karşıtı bir akım oluşturmaya çalıştı. Ona göre madde vardı ama bir yanılsamadan/gölgeden ibaretti.(7)

Son İki Asırda

19. yüzyıla gelindiğinde bütün antimateryalist çalışmalara rağmen materyalist akım, dünyada iyice hissedilmeye başlamıştı. Karl Marx ve Frederick Engels, Hegel’in idealist diyalektiğine karşı tarihî materyalizm ile karşı çıktılar. Hegel’e göre deneye başvurmadan da akıl ile kesin bilgiye ulaşılabilirdi. Ancak, materyalist düşünce deney olmadan bilgiye ulaşılamayacağını savunuyordu. Temelde zengin kesimin, (burjuvazi) işçileri (proletarya) sömürmelerine karşı bir hareket başlatan Marx ve Engels, “Komünizmin İlkeleri” yazısı ile hayat felsefelerini de ortaya koydular. Bu bildiride dikkat çeken üç konu; bir topumda evlilik kurumun, ilahi dinlerin ve özel mülkiyetin olmaması görüşü idi.

Materyalizm, öteden beri maddi başarı ve ilerlemenin hayattaki en yüksek değer olduğunu, varoluşun sadece madde ile açıklanabileceğini savundu. Yaratılışa özellikle karşı çıkan materyalistler, 19. yüzyılda Darwin’in biyoloji alanında ortaya attığı “türlerin kökeni” teorisi ile bu tezlerini daha güçlü bir şekilde savunmaya başladılar.

Bugüne kadar materyalist düşünce; biraz epikürist, biraz ateist, biraz deist, biraz komünist olarak hayata karışmaya devam etti. Ancak materyalist felsefenin bütün gayretlerine rağmen bilim ve bilim insanları yaratılışı ve metafiziği savunmaya devam etti.

Bilim İnsanlarına Göre Tevhit ve Yaratılış

İngiliz filozofu Francis Bacon‘a (1561-1626) göre yaratılış gerçektir.

“Önümüzde hata yapmamak için çalışmamız gereken iki kitap var; birincisi Yaratıcı’nın vahyi olan Kutsal Kitap, ikincisi O’nun gücünü ifade eden yaratılanlar. İlk önce Yaratıcı’nın isteklerini ve emirlerini açıklayan Kutsal Kitabı, sonra da O’nun gücünü gösteren varlıkları incelemeliyiz. Sonraki öncekine anahtardır. Bize mantığın ve konuşmanın genel kurallarını öğreterek ilahi emirlerin gerçek anlamını bilmemize yardımcı olur, aynı zamanda inancımıza yeni pencereler açar. Bize Yaratıcı’nın büyüklüğünü anlatır. Zira O’nun sonsuz kudreti ve büyüklüğü, fiillerinde ve yarattığı varlıklar üzerinde açıkça görülmektedir.” (8)

Astronom Kepler (1571-1630) tabiatı bir kitap olarak görüyordu; “Tabiat kitabına göre biz astronomlar, Yüce Allah’ın din adamları olduğumuzdan, bizim Allah’ın şanını konuşmamız gerekir.  Yaratıcının eserlerindeki lezzeti almak için.  Bu evren ilahi bir yapıdır. Allah en büyüktür, O’nun ilmi sonsuzdur, O’nun sonu yoktur.”

“Özgür bir adam için tabiatın güzelliklerini ve Allah’ın sonsuz ilmini ve yüceliğini düşünmekten daha değerli bir şey olamaz. Eğer insanoğlu yeryüzüne Allah’ın güzelliğini yansıtmak için getirilmişse, o zaman çevresinde yaratılmış olan her şeye dikkat etmelidir. Bak bütün bu işler Allah’ın eseridir ve hepsi hâlâ ilk yaratıldıkları gibi duruyor. Matematikçi, astronom Galileo’nun dediği gibi, “Kâinat dediğimiz kitap, yazıldığı dil ve harfler öğrenilmedikçe (asla) anlaşılamaz.”(9)

Modern kimyanın kurucusu Robert Boyle (1627-1691), ilk defa elementlerin tanımını yaptı. Suyun genleştiğini keşfetti. Hava basıncını tespit etti ve şu meşhur sözünü söyledi: “Şanı, tabiatı yaratana verin. İnsanlığa iyilik getirmek için bilgiyi kullanın.”

Newton (1642-1727), konuya daha geniş bir açıdan bakmıştı: “Bizler Allah’a muhtaç, aciz kullar olarak, kendi aklımıza göre Allah’ın büyüklüğünü ve yüceliğini görmeli ve O’na teslim olmalıyız. Allah sonsuz ve mutlaktır; gücü sınırsızdır ve her şeyden haberdar olandır; varlığı sonsuzluğa dayanır; her şeyi yönetir, yapılan ve yapılacak olan her şeyi bilir. O sonsuz ve sınırsızdır. Daimidir ve vardır; varlığı daimidir. Allah, her şeyi sayı, ağırlık ve ölçü ile yarattı.”

“Güneş sisteminin, gezegenlerin ve kuyruklu yıldızların harika sistemleri, sonsuz ilim ve kudret sahibi bir Zat’ın kudretiyle sürebilir. Bu varlık yalnızca dünyanın ruhunu değil her şeyi yönetir. O, Allah’tır.”(10)

Mendel (1822-1884) tesadüfü kabul etmez: “İlim tesadüfü reddeder. Dünyada ilimsiz bir şey olmaz. Her şey bir sistem ve düzen içinde ilerliyor. Dünya da içindekiler de tek bir güç tarafından yaratılmıştır. Genetik bir ilim deryası. Kalıtım bize yaratılışı gösteren en büyük işaretlerdendir. Bazı hastalıklara karşı aşı geliştiren dostum Luis Pasteur’un dediği gibi, ‘Tabiatı ne kadar incelersem, Yaratıcı’nın eserleri karşısında inancım o kadar artıyor.’ Bilim, insanı doğrudan Allah’a götürüyor.”(11)

Modern fiziğin kurucusu Max Planck’a (1858-1947) kulak verelim: “Hangi alanda olursa olsun bilimle ciddi şekilde ilgilenen herkes, bilim mabedinin kapısındaki şu yazıyı okuyacaktır: ‘İman et.’ İman, bilim insanının vazgeçemeyeceği bir özelliktir.”(12)

Sir James Jean (1877-1946) da bütün benliği ile Allah hakikatini haykırıyordu: “Allah’ın eşsiz sanatının yansıması olan şu varlık âlemine baktığım zaman, ilahi kudretin büyüklüğü karşısında vücudum ürperiyor ve titremeye başlıyorum. Allah’ın huzuruna vardığım zaman, ‘Allah’ım sen çok büyüksün, çok yücesin diyorum’ ve adeta bütün hücrelerim aynı dua ile bana katıldıklarını hissediyorum. Kendi mutluluğumu, başkalarınkinden bin kat üstün görüyorum, dinginlik içinde bulunuyorum. Bu kadar ayet karşısında ilim adamlarının Allah’ı inkârını anlayamıyorum.’

Birçok ilim adamı, kendi alanında ve bilim dili ile tevhit ve yaratılışı ilan etmiştir. Newton ve Einstein Allah’a inanıyordu.”(13) Einstein, “Dinsiz ilim kör, ilimsiz din de topaldır” derken, Bediüzzaman Hazretlerinin; “Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünun-u medeniyedir. İkisinin imtizacıyla hakikat tecellî eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. İftirak ettikleri vakit, birincisinde taassup, ikincisinde hile, şüphe tevellüd eder” tespitleri ile aynı çizgide olduğunu gösteriyordu.(14)

Kastamonu’da lise talebeleri Üstad Bediüzzaman Hazretlerine gelerek şöyle der: “Bize Hâlıkımızı tanıttır; muallimlerimiz Allah’tan bahsetmiyorlar.” Bediüzzaman, “Sizin okuduğunuz fenlerden her fen, kendi lisân-ı mahsusuyla, mütemâdiyen Allah’tan bahsedip Hâlıkı tanıttırıyorlar. Muallimleri değil, onları dinleyiniz” diyerek ilmi tavsiye ediyordu.

Dipnotlar
1. www.mfgulen.com “Kalp ile Kafayı Evlendirmenin Tam Zamanıdır”.
2. Richard Levontin, “The Demon-Haunted World”, The New York Review of Books, January 9, 1997. s. 28.
3. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 3. Sınıf “Çağdaş Felsefe Tarihi” Dersi Ders Notları (Ömer Yıldırım); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı.
4. Epiktetos, Düşünceler, s. 21.
5. Stanfort Felsefe Ansiklopedisi, 31 Mayıs 2005.
6. en.wikipedia.org/wiki/René_Descartes
7. en.wikipedia.org/wiki/George_Berkeley
8. Henry M. Morris, Men of Science Men of God, Great Scientists Who Believed the Bible, Master Books, 1992, s. 15; Sızıntı, Mart 94, “İnsanın Ebed Özlemi ve Ütopyalar”; Aralık 1991, “Biyolojide Gayecilik”.
9. Sızıntı, Mart 1993, “Keşif ve icatlarda teori ve deneyin önemi”.
10. ”God created everything by number, weight and measure.” www.math.okstate.edu/~wli/teach/fmq.html, Sızıntı, Aralık 2011, “Newton’un Çağını Aşan İmanı”, Prof. Dr. Mustafa Nutku.
11. Sızıntı, Mart 2011, “Mendel Evrimi Zora Sokuyor”.
12. J. de Vries, Essential of Physical Science, Wm.B.Eerdmans Pub.Co., Grand Rapids, SD 1958, s. 15, Isaac Newton, Principia.
13. www.mfgulen.com “Başörtüsü ve Provokasyonlar”.
14. www.mfgulen.com “Kalb ile Kafayı Evlendirmenin Tam Zamanıdır”.

Bazı Görevleri

Bedenimizde yaşayan bu mikrobik canlılar, neredeyse bütün vücudumuza dağılmıştır. Kafa derimizde, ayak parmaklarımız arasında, cildimizde, dişlerimizin arasında, midemizde, bağırsaklarımızda yaşar ve kendilerine göre ekosistemleri ve görev alanları vardır.

Mesela, dilin arka kısmında bulunan bakterilerin görevi, midedeki zararlı bazı mikropları öldürmektir. Bu bakterilerin çalışma sistemini şöyle özetleyebiliriz: Yediğimiz yeşil yapraklı gıdaların içinde bulunan nitrat, dilin arka kısmında oksijen erişmeyen yarıklarda bulunan bakteriler tarafından nitrite dönüştürülür. Üretilen nitrit tükürükteki asitle karşılaştığında ise tekrar form değiştirerek mikrop öldürücü etkisi olan nitrik oksit oluşturulur.

İskoçya Aberdeen Üniversitesi’nden Prof. Nigel Benjamin bu bakterileri şöyle tanımlıyor:
“Birden zihnimizde bir şimşek çaktı. Nitrit, yediğimiz yiyeceklerle karışması için ağızda özellikle yapılıyordu; besinlerle karşılaşıp bol miktarda nitrit oksit üretecek şekilde asitleşiyor, böylece de gıdalarımızla beraber aldığımız zararlı mikropları öldürebiliyordu!”

Araştırmacılar bu bakterilerin varlığını yakın bir zamanda keşfetmiştir. Ancak insanoğlu var edildiğinden beri nitrit üreterek bizi mikroplardan koruyan bakteriler vardır. Yemek yerken hiç aklımıza getirmediğimiz bu sistem gibi, Yüce Yaratıcı, insanı bildiği ve bilmediği pek çok yönden korumaktadır.

Elektron mikroskobu ve benzer teknolojik cihazların yardımıyla bakteriler üzerinde yapılan ilmî çalışmalar artarak devam etmektedir. Bakteriler, gelecek yüzyıla damgasını vuracak canlılar olma potansiyelindedir.

Dünyayı Ele Geçirebilirler mi?

Bakterilerle ilgili bir bilim kurgu filmine ne dersiniz? “İnsanoğlu genetiğiyle oynanmış gıdalar üretirken yanlışlıkla kafa derimizdeki bakterilerin genetiğini de değiştiren bir tür yiyecek hazırlıyor. (Kafa derimizin her santimetre karesinde yaklaşık 1 milyon bakteri bulunmaktadır.) Bu gıdaları tüketen insanların başlarındaki faydalı bakteriler, kafatasını ve beyin zarını geçerek beyne ulaşıyor. Beyni ele geçiren bakteriler artık insanı ve insanoğlunu istediği gibi yönlendiriyor.”

Evet, bu bir kurgu olsa da her kurgu bir ihtimale dayanır. Yazıda bahsedeceğimiz bir çeşit plastik olan PET’i(1) çözebilen bakteriler ise gerçektir.

Plastik Yiyen Bakteri

10 Mart 2016 tarihinde, Hull Üniversitesinden Marc Lorch’un “The Conversation” adlı popüler uluslararası bilimsel makale sitesinde yayımlanan yazısına(3) göre, PET plastiğini çözebilen, yani onunla beslenen, plastik yiyici bir tür bakteri keşfedildi.

Bu konu üzerinde daha önce de çalışmalar yapılmıştır fakat Kyoto Üniversitesinden bir grup bilim insanının yeni ve diğerlerinden çok daha etkili araştırması dikkatleri tekrar bu konuya yöneltti.

Araştırmacılar plastik atık toplama merkezlerinde araştırma yaparken plastik yiyen bir mikrop buldu. “Ideonella sakaiensis” olarak adlandırdıkları bakteriyi 250 örnek inceleyerek tespit ettiler. Bu bakteri, şişelerde ve giysilerde kullanılan genel bir plastik olan PET üzerinde yaşayabilmekteydi.

Bu çalışmanın öncekilerden farkı mantar değil kolay bir şekilde büyüyen bakteri üzerince olmasıdır. Yapılan deneyde; bilim insanları, PET’i bakteri kültürü ve bazı diğer besinlerle beraber sıcak ve kapalı bir kapta bırakıyor. Neticede birkaç hafta sonra tüm plastik yok oluyor.

En büyük başarı; bakterideki PET’i yapı taşlarına ayrıştıran, enzimleri(4) tanımlamaktı. Gerekli enzimler olmadan vücut belirli besin kaynaklarına ulaşamaz.

Plastiği çözme hadisesi, bakterinin “PETase” olarak bilinen bir enzim salgılanarak gerçekleşmektedir. Enzim, PET’in içindeki bazı kimyevî bağları (esterleri) ayırır, bakterilerin emebileceği daha küçük moleküller bırakarak, içindeki karbonu bir besin kaynağı olarak kullanır.

Kyoto Üniversitesi araştırmacıları, bakterinin DNA’sında PET sindiren enzimden sorumlu olan geni tanımladılar. Ardından bu enzimden daha fazla üretmeyi başardılar ve sonra sadece bu enzim ile PET’in ayrıştırılabileceğini gösterdiler.

Hakiki Geri Dönüşüm

Günümüzde çoğu plastik şişe tamamen geri dönüştürülmüyor, eritiliyor ve başka sert plastik ürünlerine katılıyor. Yani gerçek manada bir geri dönüşüm yapılmıyor. Paketleme şirketleri de genelde geri dönüştürülen kalitesiz malzemeden yapılanlar yerine yeni üretilmiş plastikleri tercih ediyor.

PET sindiren enzimler ise hakiki geri dönüştürülen plastiğe doğru yeni bir yol sunuyor. Bu enzimlerin, geri dönüşüm merkezlerinde kullanılarak taze plastik elde edilmesine vesile olacak gibi gözüküyor. Biyolojik yıkama tozlarına yağ lekelerini sindiren enzimlerin eklenmesi gibi bir çalışma başlatılabilir.

Peyniri sertleştirmek için kullanılan ve rennet (peynir mayası) adıyla bilinen enzimler, eskiden danaların bağırsaklarından geliyordu, fakat şimdi genetiği değiştirilmiş bakteri kullanılarak üretiliyor. Belki de oluşturduğumuz kirliliği temizlemek için şimdi benzer bir üretim yöntemi kullanabiliriz.

Plastik maddelerden kaynaklanan çevre kirliliğini sonlandırabilme potansiyeline sahip olan bu bakteri türüyle ilgili en büyük mesele, biraz yavaş hareket etmesi. Araştırmacılar bu bakteri türünün ince bir PET tabakasını yeniden toprağa karıştırabilmesinin altı hafta sürdüğünü beyan ediyor. Ancak Japon bilim insanlarının söylediğine göre, PET maddesinin toprağa karışmasını sağlayan genom keşfedildi. Yani birkaç sene sonra bu genom güçlendirilebilir ve bakterinin çok daha hızlı çalışması sağlanabilir.

Diğer Çalışmalar

Çeşitli ülkelerdeki araştırma ekipleri, PETaz’ın yapısını inceleyerek nasıl çalıştığını tam olarak anlamaya çalışıyor. Geçtiğimiz 12 ayda, Kore, Çin, Birleşik Krallık, ABD ve Brezilya’dan bilim insanları; enzimin yapısını yüksek çözünürlükte gösteren ve mekanizmalarını analiz eden çalışmalar yayımladı.

Söz konusu çalışma sonuçları PETase proteininin kimyevî sindirimi gerçekleştiren kısmının fizikî olarak PET yüzeylere bağlanmaya ve 30°C’de çalışmasına uygun olduğunu ve biyo-reaktörlerde geri dönüşüm için uygun hale geldiğini göstermektedir.

Bilim ve teknolojinin gelişmesi aynı zamanda muhteşem yaratılışın daha iyi anlaşılmasına ve her biri kâinat kitabının birer sayfası hükmünde olan canlıları yakından bilmemize vesile olmaktadır. Mesela bu bakteriler, yıllardır yapılan araştırmalara rağmen her geçen gün büyüyen çevre kirliliğine bir nebze çare olacak gibi.

Plastik Kirliliği

Peki, bu plastik kirliliği ne kadar tehlikeli? Burada bahsedeceğimiz bazı temel konular, meselenin ehemmiyetinin anlaşılmasına ışık tutacaktır.

• 1950’lerden bu yana her yıl artarak yaklaşık 8,3 milyar ton plastik üretilmiştir.
• Sadece içecek şirketleri yılda 500 milyardan fazla, tek kullanımlık plastik şişe üretmektedir. Bu da yaklaşık dakikada bir milyon şişe demektir.
• Çevreye atılan içecek şişelerinde kullanılan plastik türlerinin tamamen çözünmesi yaklaşık 400 yıl almaktadır.
• Şimdiye kadar plastiklerin sadece %9’u geri dönüştürülmüş, %12’si yakılmış ve geri kalan %79’u atık depolama alanında veya çevrede kalmıştır.
• Her yıl okyanuslara 12,7 milyon ton plastik atılmaktadır. Bu da yaklaşık dakikada bir kamyon plastik atık demektir.
• Okyanuslarımızda yaklaşık beş trilyon plastik parçası vardır. Bu da Dünya’yı 400 kez kaplayabilecek malzeme demektir.
• Bilim insanları şu ana kadar okyanustaki plastiklerden etkilenen 700 deniz türünü belgelemiştir.
• 10 deniz kuşunun dokuzu, üç deniz kaplumbağasından biri ve balina ve yunus türlerinin yarısından fazlası plastik atığı yutmuştur.

Görüldüğü gibi problem çok büyük ve bunu insanoğlu ticarî amaçları uğruna yapmaktadır.

Neler Yapmalı?

İnsanlar satın almaya ve kullanmaya devam ettikleri sürece, şirketler plastik üretmeye devam edecekler. Tüketiciler bu döngüyü kırma konusunda ciddi bir şekilde iradelerini ortaya koymalıdır. Devletler bazında çalışmalar yapılmaktadır fakat her şeyi devletten beklemek doğru mudur? Şahsi olarak biz ne yapabiliriz?

• Tekrar kullanılabilir kişisel bir su şişesi almak ve su gibi içeceklerimizi bununla içmek.
• Plastik kutu ve poşetlerde satılan malzemeleri almamak.
• Plastik tabak, bardak yerine cam ve porselen malzeme kullanmak.
• Bezden yapılmış alış veriş torbası bulundurmak ve poşet kullanmamak.

“Sadece benim bunları yapmam ne kadar etkili olabilir” diye düşünebilirsiniz fakat unutmayın: “Bir çiçekle bahar olmaz, ama her bahar bir çiçekle başlar.”

Dipnotlar

1. PET (polietilen tereftalat); bir çeşit plastik olup plastik şişe ve bardak gibi birçok plastik eşya yapımında kullanılan maddenin asıl malzemesidir.
2. theconversation.com/new-plastic-munching-bacteria-could-fuel-a-recycling-revolution-55961
3. Enzimler, kimyasal tepkimelerin hızını artıran biyomoleküllerdir. Bir canlı hücredeki tepkimelerin neredeyse tamamı, yeterince hızlı olabilmek için enzimlere gerek duyar.

Kaynaklar

• www.sciencealert.com/new-plastic-munching-bacteria-could-fuel-a-recycling-revolution
• www.greenpeace.org/usa/key-facts-about-plastic-pollution/
• Prof. Dr. Abdulkadir Koçer, Baştan Ayağa Mucizeler, Altınburç Yayınları, 2012.
• Dildeki Bakteriler, Bilim Teknik, Sayı: 340, Mart 1996.

1. Kendine olağanüstü bir değer verme, böyle bir beklenti içinde bulunma, egoizma ve egosantrizma tavırları sergileme, herkese tepeden bakma ve beklediklerini buldukça da şişme-kabarma..
2. Zulme uğrayacağı korkusuyla sürekli güvensizlik hafakanlarıyla oturup-kalkma ve her şeyden, her kıpırdanıştan şüphelenme stresleriyle tir tir titreme..
3. Böylesi kahredici düşünce kaymalarıyla çevresindeki her farklı oluşumu kendi aleyhinde bir projenin parçası gibi görme ve ne olur ne olmazlara binaen vehim blokajlı stratejiler oluşturma..
4. Sadece kendisinin doğru davrandığı, doğru işler yaptığı cinnet hezeyanlarıyla içtimaî uyuşmazlıklara sebebiyet verme…

Derken bu inhiraf ve fikrî çarpıklıklarını tabiatının bir derinliği haline getirerek yüzde bir, binde bir tehlike ihtimalleriyle hezeyandan hezeyana sürüklenme ve şöyle-böyle sahip olduğu şeyleri elden kaçırma, başkalarına kaptırma endişesiyle tir tir titreme.. hayalî zalimler ve asiler icat ederek, güçlü ise, muhalif kabul ettiklerini ezip bitirme; zayıf ve dayanaksız ise, bir gün evvel can alıcı hasımlar olarak dillendirip durduğu en muzır çevrelerle itilaflara girerek -be tahsis ittifak demiyorum- vehmî hasımlara karşı din ve iman düşmanlarının dahi yapmadığı şenaat ve denaetleri irtikap etme.. ervâh-ı habise ve şeytanların güdümünde daha yüzlerce mesâvînin yanında, hayır yollarını tıkama; peygamberler güzergahında yürüyenleri âsi ve eşkıya gibi göstererek itibarsızlaştırma.. çok önemli evrensel değerleri dört bir yanda temsille insanlık çapında bir “ba’s-ü ba’de’l-mevt”e zemin hazırlama aktivitelerini engelleme.. daha çok bir sürü tavrı sergileyen şuursuz yığınları -onlarca kutsal kabul edilen argümanları kullanarak- su-i emellerinin birer figürü haline getirme…

Evet, bu türlü nefis ve heva dürtüleriyle irtikâp edegeldikleri yüzünden böyle biri, toplumda huzur bırakmadığı/bırakmayacağı gibi kendi de umduklarını elde edememiştir/edemez. Aksine paranoya kaynaklı yapıp ettikleriyle kendinin de yakın çevresinin de hayatlarını cehenneme çevirmiştir/çevirir.

Paranoyak, işlerini tahrip yöntemine bağlı sürdürdüğünden, kolay elde edilen bu işte gönlünce elde ettiği sonuçları firaset ve kiyasete veren bir mecnundur. Ama o, tımarhanedeki deliler gibi başkalarını anormal gördüğünden sürekli farklı cinnet tavırları sergiler; kendi gibi düşünmeyenleri hain ve terörist sayarak, gözlerinin onun makamında olduğu ve fırsat elde edince gelip onun sahip bulunduğu şeyler üzerine konacakları paranoyasıyla oturur-kalkar.. korunma adına özel birlikler oluşturur.. sürekli villadan villaya geçerek yer değiştirir durur.. ne yığın yığın korumacı teşkiliyle yetinir ne de iç içe korunma seralarını kâfi görür; mük’ab vehimlerle kendi hayatını da, şuursuzca arkasından sürüklenenlerin hayatını da cehenneme çevirir.

Seviyesiz bir ortamda neş’et edip kaderin cilvesi önemli makamlar ve payeler elde eden paranoyaklar, biraz da aşağılık kompleksine bağlı, ‘elde ettiğim imkân, iktidar ve servetleri başkalarına kaptırırım’ paranoyasıyla akla ziyan her türlü hezeyana girer ve iç içe vehimlerle ölür ölür dirilirler. Melekleri, melek ruhlu insanları yılan gibi görür ve şeytanlara yahşi çekmeye dururlar.

Amnofis, böyle bir paranoyaktı; Hazreti Musa (aleyhisselâm) ve İsrailoğulları’nın belli bir güce ulaşacakları vehmiyle hayatı kendine ve arkasındaki akıl-zedelere zehir etmenin yanında, dünya kadar insanın da -tıpkı çağın firavunları gibi- kanına girmiş ve katmerli zulümler işlemişti; mevsimi gelince de kader onun ipini çekmişti.

Tarih, günümüze dek sayılmayacak kadar Amnofis’ten ve onların zalimane edip eylediklerinden bahseder ve erbab-ı basirete dikkatli olma güzergâhını işaretler. Zamana ait özel renk ve desen, ad ve unvanlar farklı olsa da tarihî tekerrürler devr-i daimi çerçevesinde hiçbir dönem bu insan bozması mahlûklardan hâlî kalmamıştır. Firavun’dan Hâmân’a, Buhtunnasr’dan Şâbur’a, Stalin’den Hitler’e ve onları takip eden Yezid’lere kadar bir sürü paranoyak gelmiş-geçmiş.. insanlığın yüz karası olarak aynı mesâvîyi irtikap etmiş.. aynı iğfal yollarını kullanmış.. villa ve saraylarıyla aynı şeytanî yolu takip etmiş.. sürekli vehimle oturup kalkmış.. saltanatlarının ellerinden alınacağı korkusuyla yutkunup durmuş.. her zaman “en kötü ihtimallere göre” deyip kâfirce stratejilere başvurmuş.. ve binlerce-milyonlarca vatan evladına karşı, onlara değişik karalayıcı, itibarsızlaştırıcı namlar takarak, en zalimce muamelede bulunmuşlardır.

Yakın tarih itibarıyla Almanya’da Hitler; “Saltanatım elden gider!” diye bir sürü harap ellere, yıkılmış hanümanlara ve işkenceyle ölüp giden canlara karşı aynı kompleksle hareket etmişti.. İran’da Şah, Humeynî ve taraftarları saltanat ve debdebesini elinden alırlar vehm ü hayaliyle gözünü kırpmadan on binlerce insanın canına kıymıştı.. Saddam, adı Humeynî olmasa da o karakterde biri, haramilikle elde ettiği şeylerin üzerine gelir konar diye muhalif zannettiklerini kesti-biçti-doğradı.. Kaddafi’nin durumu da bunlardan farklı değildi; o da vehmî bir Humeynî çığırtkanlığıyla etrafı yakıp yıkıyor, aynı cinnet tavırları sergiliyordu.

İslam dünyasında bir zakkum gibi türeyen çağın diğer paranoyakları da bunlardan farksız… Sudan sebeplerle insanlar zindana atılıyor.. ana-evlat birbirinden koparılıyor.. masumlar işkenceyle öldürülüyor.. hukuk, adalet ayaklar altında yolluk gibi çiğneniyor.. bütün bunlara, insan şeklindeki mahluklar aval aval bakıyor.. Süfyân muakkibi Taylasanlı Horasanlılar bu tür Firavunlara Hâmânlık yapıyor.. ölen öldüğüyle, çeken çektiğiyle kalıyor.. ve dilsiz şeytanlar film seyreder gibi bütün bu şenaatleri, denaetleri hissiz, hareketsiz seyrediyor.

Şimdi bütün mazlum ve mağdurlara, gözleri verâlarda, verâların verâsında يَا غَارَةَ اللهِ، حُثِّي السَّيْرَ مُسْرِعَةً فِي حَلِّ عُقْدَتِنَاdemek kalıyor. Keşke, her şeyden evvel bütün mağdur ve mazlum Müslümanlar olarak, “Hayır Allah’ın takdir buyurup yarattığındadır.”deyip kadere taş atma durumuna düşmesek!.. Keşke,رَضِينَا بِاللهِ رَبًّا soluklarıyla, hep

“Gelse celâlinden cefa,

Yahut cemâlinden vefa,

İkisi de câna sefa,

            Lütfun da hoş, kahrın da hoş.” (Yunus Emre)

mazmunuyla nefes alıp verebilsek!.. Keşke, derin bir saygı hissiyle,

“Gelir elbet zuhûra ne ise hükm-i kader,

Hakk’a tefviz-i umûr et ne elem çek, ne keder.” (Enderûnî Vasıf)

itmi’nan-bahş inancıyla oturup kalksak!.. Keşke, maruz kalınan şeyleri hatalardan arıtma kurnaları gibi görerek,

“Arındırır belalarla Hak sevdiklerini,

Arındırdığı gibi pak suların kirleri.”

mülahazasıyla mırıldanıp teselli olabilsek!.. Keşke, “Her zulüm ve mesâvînin bir gayretullaha dokunma miadı vardır!”diyerek o vakt-i merhûna saygının ifadesi,

“Zalimlere dedirtir bir gün Kudret-i Mevlâ,

Tallâhi lekad âserekellahu aleynâ!..”(Ziya Paşa)

deyip her şeyi Sahibine havale edebilsek!.. Keşke “Küfür devam eder ama zulüm devam etmez!” hakikatine binaen, “Zulmile âbâd olanın, âhiri berbâd olur!” itikadıyla, evveli değil, âhiri görebilsek!.. Keşke her şeyi, olup bitenlere nigehbân Alîm u Habîr’e bırakarak,

“Zâlimin zulmü varsa, mazlumun da Allah’ı var,

Bugün halka cevretmek kolay, yarın Hakk’ın divanı var!” 

inancıyla حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُile soluklansak ve muvakkat mesâibi dillendirmesek!..

Büyüklerin yol erkânı ve vird-i zebânı bu olmuştur; bizimki de o olmalı ve “Bu da geçer!” deyip, zift neşriyat taraftarlarının deyip-ettiklerine kulak asmadan, gönlümüzdeki gül bahçeleriyle çevreyi ıtriyat çarşısına çevirerek burcu burcu gül kokularıyla herkesi mest ve sermest etmeliyiz.

Cenâb-ı Hannân u Mennân, Rahîm u Rahmân bu yolda bize sarsılmayan irade, duruşta kararlılık ve kararlılıkta temâdî lütfeylesin!..

Yeryüzünü cennetlere çevirecek fikir işçilerinin bütün dünyaya tanıtıldığı bir vitrindir.

Fransa’daki festivallerden sonra Fransız misafirlerin yaptığı şu tespitler, bu mayanın tuttuğunun bir delilidir:

Piyanist Cyril Diard: “Çok güzel bir gösteriydi. Bir müzisyen olarak hayran kaldım. Davetinizle beni onurlandırdınız. Gördüğüm kadarıyla programda çok ciddi bir emek var. Bu muhteşem organizasyonun gönüllüler tarafından yapılması ve samimiyetleri beni çok etkiledi. Bu festival, birkaç saat içinde dünya kültürlerine seyahat imkânı veriyor. Bundan sonraki organizasyonlarda gönüllü olarak bulunmak istiyorum.”

Paris’teki bir dernekte gönüllü çalışan Fransız gençler: “Bu ağabey ve ablaların bilmedikleri bir konu yok sanki. Ne yaparlarsa mükemmel yapıyorlar. Adeta nefes almadan izledik. Bu kadar ağabey ve ablayı bir arada görmek bizi çok sevindirdi. Biz de bir gün onlar gibi olmak istiyoruz.”

Fransız bir aile: “Böyle program beklemiyorduk. Ailece çok memnun kaldık. Alkışlamaktan ellerimiz yoruldu.”

Müzisyen ve eğitimci Bayan Florise: “Bu çocukların bu kadar etkileyici olmasını sağlayan bu motivasyon keşke her birimizde olsa. Böylece hayat çok daha kolay ve sevimli olurdu.”

Programa ilk defa katılan, Fransız Komünist Partisi üyesi Marie-Françoise Hanım: “Adanmışlığın bariz olarak hissedildiği bir gösteriydi. Gelecek yıllarda, bu çorbada tuzumuz olabilecekse, seve seve hizmet etmeye hazırım.”

Programa üçüncü defa katılan, gazeteci ve öğretmen Marie-Laure Hanım: “Bu Festival diğerine göre çok daha günceldi ve barış mesajları daha netti. Çocukların performansı mükemmeldi. Sizinle gönüllü olarak çalışmayı çok isterim.”

Dünya genelindeki dostların da ifade ettiği gibi, insanlığın hakiki insaniyet ufkuna yürüyeceği köprülerin sahneye taşınmasıdır bu festivaller.

Bitmeyecek, bitirilmeyecek bir barış ve birlikte yaşama projesinin ekrana yansımış kesitidir.

Seyredenlerin gözyaşlarına boğulduğu bir sahne var ki gelecek adına bir ümit tomurcuğu gibidir. Renkleri, dilleri ve dinleri farklı olan, dünyanın dört bir tarafından festival için gelen çocukların; farklı iklimlerin çiçekleri gibi birbirlerine sarılarak sevgiden bir buket halinde döktükleri gözyaşları; kin, nefret ve öfke çöllerini cennetlere çevirecektir.

Artık bu kadar kini ve öfkeyi taşıyamayan yaşlı dünyamızın ümit çiçeklerinin bahçesidir festivaller.

Türkiye’de toprağa düşmüş, rüşeym olup filiz filiz dünyaya mal olmuş; şimdilerde bin bir çile ile inleyen cefakâr Anadolu insanının, “Aman bu rüyayı yarım bırakmayın” sözlerine verdiği cevaptır festivaller.

Festivaller insanlık düşmanlarının, “Bitirdik bunları” dedikleri anda, “Bitmedik!” diye haykıran ümidin, azmin ve kararlılığın sesi soluğudur.

Uhud’da alınan yaradan bir gün sonra bitmedik/bitmeyeceğiz mesajı için Hamrâu’l-Esed’de yakılan yedi yüz ateştir, Mevla’nın yaktığı, üflemekle söndürülmeyecek meşaledir.

Allah Rasûlü (aleyhissalâtü vesselâm), Hicret’in yedinci yılında, Kaza Umre’si için 1600 arkadaşıyla Mekke’ye gelmişti. Müşrikler bir öncü gönderip Müslümanların hallerini öğrenmek istemişlerdi. Gözcü Mekke’ye dönüp Müslümanların hallerini Kureyş’in ulularına alay ederek anlatmıştı: “Müslümanlar zayıf, bitkin, hasta, yorgun ve perişan haldeler.” Kureyş uluları ise, “Çıkalım Darü’n-Nedve’nin damına ve Müslümanların perişan hallerine gülelim” demişlerdi. Cebrail bu durumu Efendimize haber verince Allah Rasûlü, Mescid-i Haram’a girerken şöyle buyurmuştu: “Ey mümin erkekler! İhramlarınızı sağ kollarınızın altından alın (ızdıba) ve kısa adımlarla canlı canlı yürüyün (remel) ki bugün heybetli görünüp bu şekilde yürüyene Allah ahirette merhamet edecek.” İşte böyle bir yürüyüşün, canlılığın, ümidin, aşkın, şevkin adıdır festivaller.

Bugün bu meşaleyi yıllar önce tutuşturanlar, çile ve ızdırabın pençesinde inim inim inliyorlar. Analar rahat rahat emzirirken yavrularını, anne sütünden mahrum bırakılan yavrular akıllarına gelince, gözyaşları damlıyor yavrularının yüzüne. Her şeye rağmen, bir olimpiyat meşalesinin taşınması gibi elden ele ulaşan bu emaneti uzatırken bütün dünyaya Anadolu’nun vefakâr, cefakâr ve çilekeş insanları; “Alın bu meşaleyi, sakın düşürmeyin, zira biz bu çileyi ömrümüzü vakfettiğimiz ışıktan yarınlar için çekiyoruz” diyorlar.

“Kıyamet kopuyor da olsa elinizdeki fidanı dikin” buyuran Allah Rasûlü’nün (aleyhissalâtü vesselâm) kutlu emrine binaen, geleceğin ümit tohumlarını, kızılca kıyamete rağmen dünyanın dört bir tarafındaki mümbit topraklara saçmaya devam edenlere, bu işi Anadolu’da başlatıp bu meşaleyi dünyaya taşıyan ve şimdilerde “akrebin kıskacında yoğrulan” binlerce vicdan işçisine selam olsun!

Bu insanlık projesinin kültür ve sanat sancağı düşmedi, düşmeyecek…