Zulmün bitiş tarihini bilemeyiz tabiî ki. Zulüm eriyen bir buz parçası gibi, her gün meşruiyetini kaybediyor ve bizler bu zor günlerin aydınlığa doğru uzanan hikmetli çıkış kapısının önünde bekliyoruz.

Bu kapıyı açacak anahtar bekleniyor: O anahtarın adı “dua” ve şifresi “mütemadiyen.”

Malumdur ki; insanın vazife-i asliyesi, samimi bir mümin olarak dua etmektir. Bulduk ise o sihirli anahtarı, dua kapısını tıklayarak hiç durmadan, kesintisiz; hâl i perişanımızı ve talebimizi Rabbimize arz etmeli değil miyiz? Çünkü cevherlerden müteşekkil bir hazine bulan insanın, onu bırakıp çakıl taşlarını toplaması ne ise, Allah’ı bulan birisinin de rıza ve rıdvanını talep etmeyi bırakıp fâni şeylere talip olması bundan daha aciptir.

Ballar balını bulduk ise vazifemizin hakkını vererek fiilî ve kavlî dualarımızı cem etmemiz gerekmez mi dostlar?

En Kıymetli İnsanlar 

“Duanız olmazsa ne ehemmiyetiniz var?” ayeti, şu an yeryüzünde dua yolunda mütevazı adımlarla yürümekte olan Hizmet insanlarının kıymetine bir muştu ve işaret teşkil etmez mi?

Bu süreç yaşanmasa idi; dua ile böyle içli dışlı olabilir miydik? Sadece kavlî dua meselesi de değil, atıldığımız bu kuyudan çıkmak için, elimizden ne geliyor ise; “Esbabın içtimaı, müsebbibin icadına bir duadır” diyerek fiilî ve kavlî duayı cem etme gayretindeyiz. İnşallah bir meçhul mazlumun gözünden damlayan bir damla yaş, bu dua deryasını taşıracak ve Müsebbibü’l-Esbab olan Rabbimizin, baharı yaratmasına vesile olacak, diye ümitle bekliyor ve o tek damlanın sahibi dünyanın hangi köşesinde, hangi seccade üzerindedir, bilemiyoruz…

“Bana dua edin, size cevap vereyim” (Mü’min, 40/60) fehvasınca mutlaka dualarımıza cevap verilecektir.

“Dua eden herkes, muhakkak şu üç şeyden birini elde eder: Ya duası kabul edilir, ya kendisi için âhirete saklanır, ya da yaptığı dua, günahlarına kefaret olur.” (Muvatta’, Kur’ân, 36).

“Allah’ım, bu süreçte az çok zulüm görmüş bütün Hizmet erlerine hepsini lütfeyle” yakarışımızı da kalbimizden ve dudaklarımızdan eksik etmeme gayretindeyiz.

Dua Zamanı Kollayanlar

Her dem dua insanı olmak lazım, ama belli vakitler de var ki Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) işaret buyurması ile o anları ganimet bilmek lazım: Arefe gününü, Ramazan ayını, cuma gününü ve seher vaktini, altın vakitler olarak bilmemiz gerekir. Ayrıca her gün beş defa tekrar eden vakit de var. “Ezan ve kamet arasında yapılan dua reddolunmaz (muhakkak kabul olunur)” hadisi de dua zamanı kollayanlara yol göstermektedir.

Namaz İçinde Dua

“Kulun, Rabbine en yakın olduğu an secde ettiği hâldir, secdenizde çok dua ediniz!” beyanı, içimizi dökeceğimiz anı bize telkin ediyor.

İbn Abbas’ın (radıyallâhu anh) rivayet şu hadis de bunu teyit eder:

“Ben rükû veya secde ederken Kur’ân okumaktan menedildim. Rükûda rabbinizi tazim edin. Secdede ise çok dua edin. Çünkü bu hallerde duanın kabul olunması sair zamanlara nazaran daha kuvvetlidir.” (Müslim, Salât, 207).

Bu değerli vakitlerde ve duanın kabule yakın olduğu hallerde açılan ellerin boş çevrilmeyeceği muhakkaktır. Yeter ki gönülden kabul olacağına inancımız tam olsun.

Selmân-ı Fârisî (radıyallâhu anh), Rasûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet ediyor:

“Muhakkak Rabbimiz hicabedici ve kerîmdir. Kulları ellerini dergâh-i izzetine kaldırdıkları zaman o elleri boş çevirmekten hayâ eder.” (Ebû Dâvud). İşte o gökten inerken nurlar ile doldurulması kat’i olan el yüze sürülür.

Musibet Zamanı

En çok belaya maruz kalan kullar, nebiler sonra veliler. Sırası ile Allah’ın en çok sevdiği kullar… Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), “Allah bir kulunu sevdiği zaman, onu sıkıntılara sokar ki yalvarıp yakarmasını dinlesin” diye buyurur. (Kenzu’l-Ummal, 3/325). Musibet zamanında etrafımıza bakışımız bu olmalı; kendimize gelince iç muhasebe ile meşgul olmak, en doğru yol olsa gerekir, ama bu bizi duadan geriye düşürmemeli.

Acele Etmemek

Her şeyin bir vakti olduğu gibi, duaların da bir kabul saati vardır. Kul acele etmez ise mutlaka matlubuna ulaşacaktır. Çünkü Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Herhangi biriniz acele etmedikçe duası Allah tarafından kabul olunur.” (Buhari, Daavat, 22).

İki Salâvat Arası Dua ve Gıybeti Terk

Efendimizden (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle rivayet edilmektedir:

“Siz, Allah Teâlâ’dan bir ihtiyacınızı istediğiniz zaman, önce salâvat getirmekle başlayınız. Çünkü Allah Teâlâ’nın şanına yakışmaz ki kendisinden iki türlü ihtiyaç istendiğinde birisini (salâvat-ı şerîfeyi) kabul edip diğerini reddetsin!” (Ahmed bin Hanbel).

İlk insan Safiyullah da (aleyhisselâm) duasına, onu şefaatçi yapmadı mı? Günahsız ağızlar ile dua etmek önemlidir. Onun için önce, Rabbimizden, içten bir tevbe ve istiğfar ile temizlenmek istenmeli veya mümin kardeşinin ağzı ile dua edilmeli. Ağzın dedikodu ve gıybetten temizlenmesi elzemdir.

Tertemiz Kalb, Dil ve Makbul Kelimeler ile Dua

Dua ederken seçilen zaman, seçilen hâl, salâvat ile başlamak ve istiğfar gibi hususların duanın kabulü için makbul hususlar olduğu ayandır ve her şeyden daha ziyade kulun tertemiz bir kalb, tertemiz bir dil ve seçilmiş kelimeler ile Rabbine yönelmesi duanın kabulü için çok önemlidir.

Kuvözde cankeştir masum yavrucak
Dışarda gözaltı istiyor alçak
Ben yine bir kem söz etmeyim ancak
Tarihte bu ayıp var mıdır, Uşak

En şirin hakikat şu kâinatta
Anne evlat iki masum hayatta
Yahu kim ne bulur bu fecaatta
Bir toplumun gözü kör müdür, Uşak

Çıt diyen yok onca menfur olaya
Biz bu muyduk, nasıl kaçtık kolaya
Uğramadan daha büyük belâya
Yeter be, dur demek zor mudur, Uşak

Gün doğmaz her gece sabahlasam da
Ah, çok mu yalnızım ben şu tasamda
Sorayım, bir cevap alamasam da
Mezellet kalplere yâr midir, Uşak

Yıkık hülyamızı mamur et ey Tayr-ı Humâyun

Ey makam-ı Mahmûd şefaat-i uzmâ sâhibi! Ey Ulu (sav)

Kaldırıver artık perdeyi gönlüm hicranla dolu!

Ey Muhammed Mustafa! Sana hasret gözler yaşlarla dolu

Anladım ki acziyetle ve tevazuyla açılır zaferin yolu

Zevra’da Dâmen-i Muallanın (sav) parmaklarından verdin ferec

Abı hayatla dirilt ölüleri ey Kur’ân ahlâklı enmuzec

Hudeybiye’de yed-i mübârekin deri kırbaya dalar

Binlerce sahabine su içiren kırba rahmet dolar

Yalınkılıç kuşandı Şecaat Kahramanı elinde kabza 

Esnâmı kır yine ezhân-ı butlândan girmeden kabza

Tebük’te tıkanan çeşmeyi abdestin açar

Coşkun derya çöle dönen İrem bağlarına rahmet saçar 

Nazarı sûzanın açar tıkanık gönlümüzde menfez

Sicim suyum kalbolur o an engin bir körfez 

Ümmetin yegâne umudu ey Sâhibi münteha

Ey ledün ilminin Sultanı! Ey Sâhibi dehâ

Mute’de kırbaya fem-i güherinle üfler içi su dolar

Derûnumdaki ukdeler üşüşür aklımı yolar

Unâsın gamsızlığı celladım olur ipimi sallar

Yetiş Rahmetinle doğ ki gözler yolunu kollar

Vasfıdır etemmiyet ekmeliyet hâlleridir etkâ

Sana (sav) dayananlar garîbüzzaman ama ekvâ

Hudeybiye’de tükürüğün eyledi kuyuyu lebâleb 

Diriltici bu efsunla yozlaşan dimağları parlatsın şeb’

Tebük’te susuz kalınca Siddîk’in dua istedi

Muvazzaf bulutlar toplandı hudûda rahmet indi

Ey Âlemlere Rahmet (sav) zulmün çorağına

İniver Senden meded isteyenlerin kor ağına

Bir dua bir niyaz kıl! Ey yegâne umudumuz

Arzı dîdârımız Sen (sav) Ona varan yolumuz

Bizi arındırmak için gökten indirilen yağmur

Sana şâhit mucize-i bâhire bulutlar memur 

Mahzun mükedder gönlüne tesellici Sana

Var mı talihimizde şahit bir ağaç olmak destanına

Bedeviyi ikna etti yerleri şâk edip yürüdü

Sana (sav) istişhâd etti semure ağacı yürüdü

Senin (sav) etrafında tavafa gelen eşcar bile bahtiyar

Sana (sav) dilbeste zerrat Sana selâmda cümle seyyar

Sana (sav) meftun bir seçer-i talha ve semure 

Cinnîleri itminana erdiren yürütülen her bir zerre 

Ahmakların ağzına Allah hakkında yalan düştü

Şeytanı dessâstan unâsa çarpıcı hayran düştü

Sana inleyen hanînu’l-ciz kuru hurma kütük

Hutbede mescidi lerzeye getiren nây-ı dökük!

Teselli ettiğin teveccüh kıldığınsa bir kütük

Biz de hubbunla yandık nây misal nâlân düştük

Velîlerin yiyeceği meyve-i cennet olma vaat oldu!

Sükûn etsin diye yed-i mübarekleri sarmaş dolaş oldu!

 Sana (sav) olan sevdamızın bedeline sarp akabe

 Tesellibahş efsunlu sözlerin kulaklarımda nâbe

Şifâyâb ellerinle şereflensin nâdân başım

Kemter kulun emân bulsun pürkeder kâşım

Mihmân-i Nebi (sav) İbni Mesud’un şâhit

Cennet yemeğinin Hây Hû’yu Hudâya mâcit

Ellerinde tesbih eder taş; ey Gülrû (sav)

Sana (sav) selam veren bir dağ taş; Sana serfürû

Alî u Abbas’a hususi iltifatınla örttüğün perde

Mesleğinin sâlikleri için devadır her derde

Ey Sevdiğim (sav) kardeşlerine de kıl mülâet

Nazarı sûzânından oyulmuş sinelere dua et

Şâhetil vucûh de yine avucunda toprağı kat

Yevm-u Bedr u Huneyn gibi yüzsüz yüzlere at

Zeynebi payidar eyledi veçhine düşen su

Abdest suyun değince bedîu’l-cemal oldu

Senden (sav) bir su düşür üstüne sicni kara baht

Kalkar ancak üzerimizden kaht olur bedîu’l-baht

Âiz bin Amr’ın yaralı yüzüne dokunuşun

Doru aklığı düşürdüğün gibi ikbâlimize de dokun

Abdurrahman bin Zeyd bin Hattab kısa imiş

Başına meshin ve duan kâmet-i bâlâ etmiş 

Bizim çirkeflerimize de dokun Ey Seyyâh-ı şâhikâlar

Meshinle mesholsun müseffih vicdanlar

Seferde yorulan develere dokunuşunla yola revân eylediysen

Katuf küheylânlarımıza da dertlerin devası tılsımınla dokunuversen

Senin Hak Peygamber oluşuna şahit olan bir susmarda yok kizb

Sana şehadetiyle çobanın yüreğine iman nakşolunan bir Zi’b

Vahşî devenin Sana tahiyye-i ikram olarak ıhması ve secdesi deliliniz

Biz esfel-i sâfilîn değilsek âlây-ı illiyyîne lâyık şâhitleriz

Madem bir nidanla yeni ölüler değil çürük kemikler dahî toplanır

Heyhat! Üfle sihirli nefhânı bir bâ’su ba’de’l-mevtle kimler canlanır

Secdede cesîm kaya mübarek başına Sultan-ı Levlâk’ın (sav)

Mübarek başına koyacağı an gözü bağlanır zevc-i hammâle-i hattâbın

Ey Güller Sultanı kalmadı dizlerde derman

Bişâretin hakikate kalbolsun kapansın sâhife-i imtihan

Tutuşan küllerimizden dirilt ne olur tekrar bizi

Bir tenezzül kılarak teveccüh eyle tutuver elimizi

Bir ibtilâ treni gelir öteden bedenimiz raylara bağlı

Emân yok Senden başka himmetini gözleyen sineler dağlı

Gökte dağ misüllü bulutlar dolu taneleri indirir

Gümüşî bembeyaz kaplarda Hüda ikramlar ettirir

Ey kâkülü gülber! Zümrûtî elbisene yeryüzü verdi elvan 

Başı kardan bembeyaz sarıklı dağlar gibi kâmet-i bâlân

Rabbin ayetleri okunduğunda gözlerine yaş düştü

Bir muhabbet uğruna ya Rab, nice eğilmez baş düştü

            Acınası ruhuma, yaşadığım ve maalesef unutamadığım kahır ve hüzün dolu olaylar da yapışınca, tahammülfersa oluyordu hayat. Bir türlü söküp atamadığım mahkeme sürecine gidince zihnim, kare kare yaşananlar gözlerimin önünde beliriveriyordu. Hayalime dahi gelmeyecek bir suçlamayı, nasıl da üzerime hoyratça bocaladıklarını, bunu yaparken de ne kadar vurdumduymaz olduklarını hatırlıyordum.

   Sebahattin Ali’nin dediği gibi “Sû-i niyeti esas olarak kabul eden ve bir insanın dürüst, samimi ve namuslu olabileceğine ihtimal vermeyen bir heyete karşı kendini müdafaa edebilmenin hazin imkânsızlığını” yaşıyordum. Elden gelen bir şey de yoktu, kurbanlık koyun gibi boynunu büküp gelecek hükme razı olmak dışında. İtirazlar da verilecek cezayı artırmaktan başka bir işe yaramıyordu. Hasım, hançeri bağrına saplamış, kanırta kanırta bıçağı çeviriyor, bunu yaparken de güç sahiplerinin sunduğu yetkiyi alabildiğince kullanmanın verdiği hazla, kibrin doruklarına ulaşıyordu. Kaçacak bir yerin yok, uğradığın bu apaçık adaletsizlik ve iftiraya karşı sesine kulak veren de.

Böylesine zulümât içinde bunaldığım bir sırada teselli ararcasına Kur’ân’ı açtım ve bu fiziki âlemin bütün engelleme ve karanlıklarına bedel manevî bir yola koyuldum.

      Hz. Yusuf’un (aleyhisselam) yanına vardım. Kuyunun dibinde kaldım uzun uzadıya, sesimi duyuramadan öylece! Yukarıdan ne zaman bir ip sarkıtılacak diye bakındım çocukça bir masumiyetle. Babası Yakub’u “İnnemâ eşku bessî ve huznî ilallah” (Sıkıntımı, keder ve hüznümü sadece Allah’a arz ediyorum) diyerek ağlıyor, Cenabı Mevla’dan “sabr-ı cemil” (güzelce sabır) diliyor buldum. Oradan çıktım, Hz. İbrahim’in (aleyhisselam) yanına uğradım. Baktım, devasa mancınıklar kurulup ateşler yakılmış. Âdeta yamyam kesilmiş kalabalıklar karşısında Hz. İbrahim’de zerrece tereddüt yok! Kulağını dudaklarına değdirenlere, “Hasbunallahu ve ni’mel vekîl” (Allah bana yeter, O ne güzel vekildir) diyor! Biraz ileride Hz. Musa’yı (aleyhisselam) kimi zaman kardeşi Hz. Harun (aleyhisselam) ile oturmuş, “Ne yaparız da sahil-i selamete çıkarırız milleti” diye dertlenir buldum. Gâh “Rabbim gönlüme genişlik ver, işimi kolaylaştır” diyor, gâh çaresizliğin verdiği hüzünle, “Rabbi innî limâ enzelte ileyye min hayrin fakîr” (Rabbim, ikram edeceğin her türlü nimete muhtacım) diyerek yalvarıyordu. Kimi zaman da Firavun ve avenelerini Allah’a şikâyet edercesine, “Ey bizim Rabbimiz! Sen Firavun ile onun ileri gelen yardımcılarına insanları neticede Senin yolundan saptırsınlar diye mi dünya hayatında muazzam zinet, haşmet ve servet verdin? Ey bizim büyük Rabbimiz, mahvet, sil süpür onların servetlerini ve kalplerini şiddetle sık! Belli ki o acı azabı görmedikçe onlar imana gelmeyecekler” diyordu. Âdeta, elebaşı o zalim güruhtan ümidini kesmiş, verilecek hükmü bekliyordu.

      Hele Hz. Lut’un (aleyhisselam) durumu… O kadar çok rikkatime dokundu ki! “İşte kızlarım!” diyordu, “Sizi onlarla evlendireyim. İrtikâp etmeyin bu ahlaksızlığı, beni misafirlerime karşı rezil etmeyin!” diyordu ama o azgın topluluk bu yalvarışlarını kâle bile almıyordu. Bununla da kalmayıp, “Seni, el âlemin işine karışmaktan menetmemiş miydik?” diye çıkışıyorlardı hoyratça. Ellerini semaya kaldırıp, “Rabbi neccinî ve ehlî minel kerbil azîm” (Rabbim beni ve ailemi bu zor durumdan kurtar!) diyerek yalvardı da Rabbi duasını kabul buyurdu, sabaha karşı onu ve ailesini o müşkül durumdan kurtardı. Ardına bakmadan giderken “Keşke dinleseler, bu ahlaksızlıktan yüz çevirselerdi” diye kalbi hüzünlenmişti.

     Hz. Nuh’a (aleyhisselam) yaklaştığımda, gemi inşasıyla uğraşırken buldum; epey yaşlanmış, yüzünde çektiği çilenin derin çizgileri vardı. Kolay değildi tam 950 sene azgın, zorba, inatçı ve kibirli bir toplulukla uğraşmak! Nasihatlerine kulaklarını tıkayıp onunla her karşılaşmalarında şallarıyla yüzlerini kapatan insanların, uzattığı ele sırtını dönen oğlunun akıbetinden çok endişeliydi. “Rabbi innî mağlup. Fentasir” (Ya Rabbi, ben mağlubum, artık Sen bana yardım et!) diye sel gibi boşalan gözyaşları içinde onların sahil-i selamete ulaşmaları için dua dua yalvarıyordu.

   Oradan da ayrılıp yoluma devam ettim. Baktım, uzaktan paklardan pak, nur abidesi Betül geliyor. Kucağında yeni doğmuş bir bebek, yüzü yerde, kafasını kaldırıp kimseye bakamayacak kadar mahcup ve suskun. Sessizce “Yâ leytenî mittu kable hâzâ ve küntü nesyen mensiyyâ” (Ah! Keşke bundan önce ölseydim de unutulup gitseydim) diye Rabbinden dilediğini işittim.

   Onu ve neşet ettiği ortamı iyi bilmelerine rağmen peşin hükme bağnazca saplanan insanlar, âdeta bir çakal sürüsü gibi üşüşmüşlerdi etrafına. “Ey Meryem! Çok çirkin bir şey yaptın. Baban kötü bir insan değildi. Annen de iffetsiz bir kadın değildi!” kabilinden lafları boca etmişlerdi bir çırpıda. Bırakın söz söylemeyi, mahcubiyetinden kafasını kaldıracak hâli de yoktu. O anda elime bir sopa alıp, “Sakının tümüyle zandan” diye haykırarak kovalayasım geldi hepsini. “Mesele sizin zannettiğiniz gibi değil! O pir u pak, masum ve iffetli! Apaçık iftira atıyorsunuz, durun!” diyesim vardı ama hakikate böylesine kapalı gözler beni nasıl göreceklerdi ki! Olaylara müdahale etmem de yasaktı.

   Yavrusunu işaret edince birden dile geldi kundaktaki masum. “Ben Allah’ın kuluyum. O bana kitap verdi, beni peygamber olarak görevlendirdi.” Öfkeli kalabalıktan hakikate uyanan kimisi başları önde, ama herkes hayretler içerisinde, ellerini çekti ondan. Meydanda kucağında bebeğiyle bir tek o kalakaldı. İliklerime kadar hissettiğim bir kader birliği vardı validemizle aramızda… Bir de dilimden boşalan tesellim: “Lâ tahzen innallâhe meanâ” (Üzülme! Allah bizimle beraberdir).

Böyle sıkıntı ve problemlerin üst üste yığıldığı zamanlarda Cenab-ı Hakk’a yönelmenin, O’na durumunu ve dertlerini dökmenin tam zamanı diye düşünüyorum. Aczimizi, kifayetsizliğimizi, kimsesizliğimizi ve ihtiyaç içindeki halimizi, Kudreti Sonsuz Yüce Yaratıcı’ya sunmanın en dingin, en kuytu ve en müsait zamanları da geceler. İnsanlar ortalıktan el etek çekmişler, her taraf sessiz sükûnet içerisinde ve sen gizli gizli kalkıyor Rabbine dua dua yalvarıyorsun. Belki de insanoğlunun şu fani dünyada en saadetli dakikaları bu şekilde Rabbiyle baş başa kaldığı, gönlünce içini döktüğü, değişik lütuflar beklediği, riyasız kalbinden geçenleri paylaştığı işte bu vakitler.

Kur’ân-ı Kerim’de birçok yerde inananların Allah’a nasıl yöneldikleri, geceleri için için yalvardıkları takdirkâr bir şekilde yâd ediliyor. Hatta gece ibadetinin Peygamber Efendimize (sallallâhu aleyhi ve sellem) henüz namaz ayetleri nazil olmadan farz kılındığı söylenir. Müzzemmil ve Müddessir surelerine baktığınızda ilk ayetler: “Ey örtüsüne bürünen, geceleyin kalk ve Rabbine yalvar” şeklinde başlar. Gündüze nazaran geceler Rabbinle olan münasebetini derinleştirme vakitleridir, bu zamanları değerlendir der ve ilave eder: “Hem o müşriklerin söylediklerine sabret ve onları güzelce terk et. O yalancıları bana bırak, onlara biraz mühlet ver. Çünkü bizim yanımızda ağır kelepçeler ve yakıcı ateş vardır” (10-11-12).

Müddessir suresi de başlangıç itibarıyla aynı fakat çok ince farklılıklarla devam eder; yine “Ey örtüsüne bürünen!” diye başlar ve “Kalk insanları uyar, onlara Allah’ın büyüklüğünü, azametini anlat, kıyameti hatırlat ve elbiseni temiz tut” (2-4) şeklinde devam eder. Sanki bir önceki Müzzemmil Suresi’nde içe dönük derinleşmeyi yani iç fethi salık verirken, sonrasında ise dış fethi; insanlara tebliğ ve irşad vazifesini hatırlatır. Aynı gündüzü geceye sardığı gibi, örtüsüne sarılan insanı iç ve dış dünyasıyla sarmalanmış olan beşeri ayağa kaldırır, iyi ile kötülüğün birbirine sarmalandığı toplumda diriliş nefesi sunar: “Bütün kötü şeyleri terk et, güzel halini devam ettir, hem yaptığın ve yapacağın iyilikleri başa kakma ve Rabbin için sabret!” (5-6-7).

Bu iki sure sanki bir “puzzle”ın parçaları gibi birbirini tamamlıyor, muhteşem bir kilimin adeta motiflerini oluşturuyor. İfadelerde ne bir eksiklik, ne de fazlalık söz konusu. Aynı zamanda insanın yüreğine dokunan, bambaşka âlemlere, sırlı olaylara, bilinmedik diyarlara açılan gizli bir kapının, sihirli anahtarları gibi ifadeler! Bazı ifadelerin arka arkaya sıralanması, tekrar tekrar hatırlatılması boşuna değil elbette. Bu ifadeler, aynı zamanda meselenin ne kadar mühim, insanı bekleyen hadiselerin ne kadar dehşetli ve insanlarında ne kadar gaflet içerisinde ve unutkan olduklarının habercisidir.

“O kendini beğenmiş, servet ve makam sahibi kimseyi de bana bırak. Ona mal, mülk evlat verdim hem dünya nimetini önüne serdim, daha da istiyor (doymuyor), azgınlaştıkça azgınlaşıyor… Yakında onu Saud denen sarpyokuşa sardıracağım…” (Müddessir, 74/11-17). Benzer ifadeler farklı yerlerde Firavun ve Nemrut için de söylenmiş, insanları nasıl yoldan çıkarttıkları, adeta bir kibir heykeli haline nasıl geldikleri detayları ile anlatılır. Zalimlerin yolu yol değil, akıbetleri ise dehşet içerisinde Cehennemin gayyasına yuvarlanmak. Bunca ikaz elbette ki boşuna değil. Demek ki bazı nimetler zalim insanların ellerinde nimet değil, onları Allah’tan uzaklaştıran birer “nıkmet”.

Diğer yandan  “İnşirah” suresinde  inanan insanlara seslenir ve üst üste “Şüphesiz güçlükle beraber bir kolaylık vardır” (5-6). Der ve sanki onların yüreğine su serper. Talak suresinde de “Allah her güçlükten sonra bir kolaylık yaratacaktır” (7) derken üst üste problemlerle yorulmuş insana adeta omuzuna dokunurcasına teselli tecellileri sunar. Ardından; “Rabbine dön ve O’na yalvar!” (8).

O’na döndükten ve yalvardıktan sonra, “Rabbunallah” dedikten sonra bütün zorlukların üstesinden gelebilecek gücü açıkça ilan etmiş oluyoruz ve o Sonsuz Kudret Sahibi bizlerin yüreğine inanılmaz bir şekilde dayanma gücü veriyor. Artık Allah, insanın kalbini kendi gücüyle desteklediği vakit, kimse size herhangi bir zarar veremez ve hiçbir güç sizi incitemez. “hasbunallah”ın sırrı işte burada ortaya çıkıyor. “Dayanamam” dediğin musibetler bir bir aşılır, “geçilmez” dediğin engeller bir bir geçilir. Ketencizade’nin dediği gibi,

“Hak tecelli eyleyince her işi asan eder,

Halk eder esbabı, bir lahzada ihsan eder.”

Gözlerin içinde büyürken o eski seni

Issız bir limana sakladım yeni benliği

Korkarım çıldırttı büyüttükçe şenliği

Anladım en yüce ismiş o kara bulut

Denizler taşırmış üstüne mavi yeşil

Renk renk hayalin büyürken her umut

Gecenin koynunda bir yeni mavi-yeşil

Bak ki içim bitmeyen ızdırap sorgusunda

En onulmaz dertleriyle çeker gemiyi sular

Vurulup üstüne işlenmiş kuyularda sancılar

Gör ki hüküm giymiş sebeplerin yortusunda

Gözlerin ne çok uzak bana bu şehir gibi

Bakma öyle derin derin kanatırsın yaramı

Gamzelerin sebep bilirim, bozulursa ritmi kalbin

Korkarım acıtırsın içimi kor sancılar gibi

İçimde umut çağlayanı büyütürken bu günler

Kör karanlıkta kaldı sanma o eskimez şölen

Zemheri ki bahar üstünde bir sıcak yorgan

Bakma martın hinliğine, nisanda başlar şölen           

Akşam ayazla çökünce üstüne gölge

Sen gibi büyürken içimde ahenk

Bir yeni düş geceme

Bir eski gölge düşer peşime

İnsan bu tıpkı gün gibi değişir her an

Kimi tan kadar aydınlık ve umut dolu

Kimi seher kadar serin ve diri

Kimi güz şarkılarına karışır gider

Takvim uz almaz bu kentte

Akşam olunca başlar sancılar

Siyah gölgeler üstüne söylenir türküler

Kanadı kırık bir kuş gibiyim bu diyarda

İnceden eser rüzgâr, üşür heceler

Maziye ağıtlar yakar geceler

Dolaşsam bu şehri bir baştan başa

Selamı bile bana çok görür cüceler

Ben aynı şarkıyı söylüyorum bıkmadan

Kül kül yakılıp savrulsak da rüzgâra

Yağsa da üstümüze baharı unutturan kar

Bak ki mevsim değişmiş cemreler düşmüş toprağa

Bak ki söyleriz o şarkıyı gönülden

Bak ki bir başka şahlanmışız yeniden

Aslında, hilkatte ilk ve icmâlî gaye bellidir. Bu gaye; insan, kâinat ve Allah gerçeği karşısında iman, mârifet ve zevk-i ruhanî ufkuna ulaşarak insan olma farklılığını ortaya koymaktır. Böyle büyük ve mücmel bir planın tahakkuku ise, ancak ve ancak sistemli bir düşünce ve disiplinli bir aksiyona bağlıdır. Henüz tafsîlî düşünceye kapalı böyle basit bir ilk plan ve ilk hareket, düşünce ve aksiyon “salih daire”sinin (doğurgan döngü) ilk halkasını teşkil eder, sonra da, kalbin lâhûtî ufkuyla aklın hikmet maşrıkları arasında bir sürü salih daire yaşanmaya başlar. Derken aksiyonlar daha komplike düşüncelere doğru genişzaviyelere ulaşır, düşünceler de daha büyük projelere dönüşerek devam eder.

Hiç şüphesiz böyle bir sürecin en muhteşem üstadı, en güçlü rehberi, en bâriz karakteristiği de sağlam bir iman, şuurlu bir amel ve her amelde engin bir murâkabe anlayışıdır. Bu sayededir ki, herkesin gafletle, hatta pek çok kimsenin sarhoşça kendini içine saldığı pek câzip hayat cereyanları, bu vasıfları hâiz olanlara, hayatın gerçek mânâsını temâşâ imkânını veren birer rasathaneye dönüşürler. Çünkü onlar düşünür, düşüncelerini aksiyona çevirir, aksiyonu yeni fikir çileleriyle derinleştirir ve her gün farklı bir doğumun sancılarıyla kıvranır dururlar; kıvranır durur ve ancak ızdırapla zonklayan beyinlerin doğurgan olacağına inanırlar. Evet onlar, şartlar ne kadar amansız, acılar ne kadar aşkın ve ruh ne kadar hafakanlar içindeyse, döl yatağındaki fikirlerin de o kadar güçlü, o kadar tutarlı ve o kadar çalımlı olabileceği inancındadırlar.

Bu itibarla da onlar, fikir sancısıyla oturur-kalkar.. varlığı her gün yeni baştan bir kere daha hallaç eder.. yerinde onu bir kitap gibi okur, yerinde bir meşher gibi temâşâya alır.. ve yerinde de iplik iplik örgüledikleri düşünce dantelalarına nakşederler. Zaten kâinat kitabının ruhundaki hikmet de hep bunu resmetmekte ve insanın yaratılış gayesi de hep bunu göstermektedir.

Her şeyden evvel üzerinde durulması lâzım gelen şu ki, var olma, mutlaka kadri bilinmesi gereken önemli bir nimet basamağıdır. Evet, mademki biz varız ve bizimle beraber, bizi alâkadar eden dünyalar dolusu nimetler de var; elbette bu nimetleri devşirme, değerlendirme ve onları daha başka nimetlerin basamakları hâline getirme de bize düşmektedir.

Öyle ise her şeyden evvel, bütün istidat ve kabiliyetlerimizi hem de son kertesine kadar bu istikamette kullanarak ve Kudreti Sonsuz’un isteyip dilemesine birer davetçi mesabesinde bulunan iradelerimizin ses ve soluklarını mırıldanarak, iradî varlıklar olduğumuzu mutlak ortaya koymalıyız. Zaten bizim vazifemiz de, bu engin varlık çağlayanı içinde kendi yerimizi, kendi sorumluluklarımızı, kâinat ve kâinat ötesi münasebetlerimizi düşünmek ve ruhî mantığımızı, varlığın perde arkası değerlerini araştıran bir hikmet kaynağı hâline getirmemizdir. Bunu yapabildiğimiz takdirde, kendimizi daha farklı duyacak, daha farklıgörecek, daha derin hissedecek, derken bütün varlık ve hâdiselerin dilinin çözüldüğüne, bize bir şeyler anlattıklarına ve bizimle diyaloğa geçtiklerine şahit olacağız.

Eğer yanılmıyorsam, gerçek hayat adına yakalanması gerekli olan ufuk da işte budur! Biz kâinatın en önemli bir canlıaksesuarı, hatta ruhu, özü, usâresi; topyekün varlık da bu özün bir inkişaf ve inbisatı. Öyle ise denebilir ki, bizim asıl sorumluluğumuz, konumumuzun gerektirdiği bir zaviyeden, varlığın bütün satır ve sayfalarını okuyup değerlendirerek, ruhumuzun derinliklerindeki hikmet aktivitemizi ortaya çıkarmaktır.. çıkarıp ve dış yüzü itibarıyla doğmak-ölmek arasında ızdırap çekmekten ibaret olan cismanî yaşayışın dağdağalarından sıyrılıp, kalbî ve ruhî hayata vaad edilen mânevi enginliklerde tecelli ve zevk avlamaktır.

Aslında, bu elemli hayatı yaşamaya değer hâle getiren de, herhalde, bu fâni yolculuğun her merhalesinde, ayrı bir neşveye ulaşmak ve farklı bir lütfa mazhariyet olsa gerek. Bunu başarabilen kimseler, her an ayrı bir tecelli ile mest ve sermest; ruhlarının, tıpkı bir şiirin, bir mûsıkînin kendi mecrasındaki akışının cezbesiyle pürheyecan karar noktasına koşması gibi, haz yudumlayarak, zevk soluklayarak hep O’na koşarlar.

Evet, bizim için gerçek saadet, haricî tatminlere bağlı, gelen-kesilen, akan-duran saadet değildir; bizim için hakiki saadet, ruhumuzdan fışkıran, Allah münasebetiyle derinleşen ve Cennetle noktalanan ebedî saadettir. Evet, işte, içimizden taşıp dalga dalga bütün varlığımızı saran bu neşve bizim neşvemizdir. İçimiz ilâhî tecellilerin bir güzergâhı, vicdanımız bu tecellileri avlamaya çalışan bir seherî, ömrümüz hep pusuda ve gözlerimiz tâli’imizin ufkunda en küçük emareleri teveccüh teşrifatıyla karşılarken, ruhlarımız da sürekli “Kadem bastın gönül tahtına Sultanım safa geldin.” (M. Lütfi) neşideleriyle zevk u şevkimizi seslendiriyor.

Bizim bugünkü nesilleri, böyle bir iman ve anlayışa, böyle bir yorum ve neşveye yükseltecek rehberlere ihtiyacımız var. Genç nesiller ancak, bu ufkun erleri arkasında koşarken, gençliklerini de, o gençliğin gaye ve hedefi çizgisinde doya doya yaşayacak.. ruhlarının sonsuzla bütünleştiği ufuklarda, fena ve zevali aynı beka gibi duyacak.. ömürlerinin saniye ve saliselerine cihanların sığabildiğini hayretle temaşa edecek.. ve her şeyin çehresinde ayrı bir ebediyet televvünü müşahedesiyle ayrı bir bekaya erecek.. ve bu hayatın gerçekten yaşanmaya değdiğini anlayacaklardır.. anlayacak ve her şeyin kendi ruh semalarında tulû ve gurup ettiğini müşahede ederek, galaksiler arası seyahat ediyor gibi sürekli kendi derinliklerinde, sonsuzun temaşa menfezleri arasında gelip gidecek ve bu fâni hayatı pek çok buutlarıyla birden yaşamaya çalışacaklardır.

“Allah (celle celâluhu) evvelâ Kendisinin Rab olduğunu hatırlattıktan sonra, insanları buna şahit tutuyor ve ‘Ben sizin Rabbiniz değil miyim?’ diye soruyor. Bu soruya muhatap olan bir kimse, ister ruh, ister zerre, ister sperm, ister anne karnında teşekkül etme devresindeki cenin ve isterse esîrî madde olsun, ‘Evet, Rabbimizsin’ diye cevap veriyor.”[1] Fethullah Gülen Hocaefendi, bu konuya açıklık getirerek, müfessir ve âlimlerin bu söz veriliş şeklinin “hayat nefh (üfleme) edildiği anda o insandan alınmış bir sözdür”[2] beyanına ek olarak, elest bezminde, daha atom ve zerrelerden bu sözün alındığını ifade etmektedir. Söz hem ruhlardan hem de zerreden birlikte alınmıştır.[3]

Bütün mevcudat, Allah’a (celle celâluhu) boyun eğmiş, O’nu (celle celâluhu) Rab kabul edip itaat etmiştir. Samediyetin cilvesi olarak her mahlûk, Allah’a muhtaç yaratılmıştır. Mahlûkatın görevi, Rabbü’l-Âleminin (celle celâluhu) Vâhidiyetine ayna olmaktır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri varlığa bu yüzden Ayine-i Samedâniye demiştir. Bu hakikat Risale-i Nur’da şu şekilde ifade edilmektedir: “Hem nasıl ki bu kâinatı, zîruha (ruh sahipleri) hususan insana mükemmel saray hükmüne getiren ve cenneti ve saadet-i ebediyeyi cinlere ve insanlara hazır eden ve en küçük bir zîhayatı (canlıları) unutmayan ve en aciz bir kalbin tatminine ve taltifine çalışan rahmetinin hadsiz genişliğini ve zerrelerden ta seyyarata kadar bütün enva-ı mahlûkatı emirlerine itaat ettiren ve teshir ve tavzif (görevlendirme) eden hakimiyetinin vüs’atini (genişliğini) haber vererek, mucizat ve hüccetleri ile ispat ederler.”[4]

Bir emre tâbi olan zerreler asla kendi başlarına hareket edemezler. Canlılar için elzem olan rızık gibi hakikatler, ancak Rezzak-ı Kerimin merhameti, şefkati ve Rahman-ı Rahimin yed-i kudreti ile gerçekleşebilir.

İlim ve Ondan Beklenen Gaye

Cenab-ı Hakk’ın (celle celâluhu) kâinatta meydana getirdiği ihtizaz ve tesirin, insanoğlunu tefekküre sevk etmesi gerekir. Hiçbir hadise başıboş ve tesadüfî değildir. Etrafımızdaki eşya ve hadiseler, O’nu (celle celâluhu) tanımamıza vesile olacak birer ayna ve pencere hükmündedir. Bu da kalbî ve ruhî hayatımızın inkişafıyla yakından alâkalıdır. İlim ve ondan beklenen netice doğru olarak değerlendirilmediğinde, insanın bir inkâr dehlizinde kendini kaybetmesi, Mabud-u Hakiki (celle celâluhu) yerine pek çok mabud kabul etmek durumunda kalması ve zerreyi mabud kabul ederek asi ve isyankâr duruma düşmesi muhtemel hale gelebilecektir.[5]

Zerre ve Atomlardan İnsana

Her insan benzer azalara sahip olsa da hiçbir insanın azası bir diğerininki ile aynı değildir. Tek yumurta ikizlerinin bile bazı genlerinin birbirinden farklı olduğu ortaya çıkarılmıştır.[6] Araştırmalar, canlılardaki hücrelerin eşsiz olduğunu göstermektedir.[7] Bu benzersizlik, molekül ve proteinlerin dizilişlerinin ve sayılarının farklı olmasından kaynaklanır. Bu durum, atom ve atom altı parçacıklar için de söz konusudur. Bu konu ile ilgili olarak, hayatı mikroskoplar ve spektroskoplar başında geçmiş üniversitedeki bir hocamız bize, “Her gözlemde alaşımlardaki demir atomunun değişik durumlarına şahit oldum, yalnızca demir elementi için bile bir periyodik tablo oluşturulmalıdır” demişti. Bu ilginç tecrübe, Bediüzzaman Hazretlerinin zerre ile ilgili olarak Risale-i Nur’da bahsettiklerine bir misal oluşturuyordu.

Zerrelerin de insanlar gibi eşsiz yaratıldığını görmekteyiz. Mikro (bir metrenin milyonda biri) âlemden daha küçük alemleri ifade eden femto (bir metrenin katrilyonda biri) âlemde her bir zerre, bozon veya fermiyon olarak adlandırılır. Femto âlemde zerrelerin birbirine hangi durumlarda benzeyip benzemediği incelendiğinde, ilim ve tefekkür adına yeni bir dünyanın kapısının açılması mümkün olabilecektir. Bu yeni bakış açısına göre, eşya ve hadiseler bazen sadece matematik denklem ve formüllerle ifade edilmeye çalışılırken, bazen de düşünce deneyleri ile açıklanmaya çalışılır ve böylece varlığın arkasındaki hakikate ulaşılmaya gayret edilir. Bu hakikatlere, Cenab-ı Hakk’ın (celle celâluhu) isim ve sıfatlarının varlık âlemindeki izdüşümleri olarak bakılabilir. Aklen femto âlemdeki mevcudatın hallerini anlamak zor gözükse bile, en azından bunların mümkün olabileceği fikri kabul edilebilir. Zira femto âlemde, eşya ve hadiselere kuantum fiziği ile bakmaya çalışmak ve determinist kanunların yerine ihtimaliyete dayanan kanun ve prensiplerden bahsetmek gerekir.

Pauli Prensibi

Atomaltı parçacık sayısı 380 civarındadır.[8] Atom ve atom altı boyutlarda, bir atoma ait iki fermiyon (mesela iki elektron), aynı kuantum sayıları takımına sahip olamaz. Bu prensibi ilk olarak 1925 yılında Wolfgang Pauli açıklamıştır ve yapılan deneylerle teorinin doğru olduğunun ortaya çıkması üzerine kendisine 1945 senesinde Nobel Fizik ödülü verilmiştir. Bu teori, Pauli Hariç Tutma Prensibi olarak tarihe geçmiştir.

Atom altı parçacıkların kendilerine özgü hareket denklemleri, manyetik durumları ile ifade edilirler. Pauli 1924’te ortaya attığı teorisinde, bir atoma ait elektronlardan hiç birisinin aynı anda, aynı kuantum durumunu paylaşamayacağını söylemiştir. Yani, aynı atomdaki iki elektron; manyetiklik, hareket, konum, hız gibi fizikî hususiyetleri aynı durumda paylaşamazlar.[9]

Pauli, o ana kadar tanımlanan üç kuantum sayısına (esas, tâli ve manyetik kuantum sayıları) ilave olarak, bir fermiyonun (mesela elektronun) spini ile ilgili bir kuantum sayısı daha tanımlamıştır. Spin kuantum sayısı, elektronun kendi ekseni etrafında dönmesi ile ilgilidir. Zira bir elektron atom çekirdeğinin etrafında döndüğü gibi kendi ekseni etrafında da dönmektedir. Pauli Prensibine göre, bir yörüngede spini 1/2 olan bir elektron varsa, aynı yörüngeye spini ancak -1/2 olan bir elektron yerleşebilir. Saat yönünde dönen bir elektronun spinini 1/2 olarak kabul edersek, saat yönünün tersi yönünde dönen bir elektronun spini -1/2 olacaktır. Böylece Pauli ile birlikte atom altı parçacıklar için dört kuantum sayısı tanımlanmış ve diğer üç kuantum sayısı aynı olsa bile, spin kuantum sayıları farklı olan elektronların aynı yörüngede dolanabilecekleri ifade edilmeye başlanmıştır.

Pauli Prensibi, atomların bire bir aynı olmadığını gösterir. Bu prensip katı kristallerde, yani günlük kullandığımız malzemelerde de geçerlidir. Element denen maddeyi oluşturan cevherlerin farklı olması, periyodik tabloda farklı elementlerin bulunması, Pauli Prensibi ile açıklanır. Bu prensip ile süper iletkenlerle ilgili önemli özellikler keşfedilmiştir.

1927 yılında, Alman fizikçi Karl Werner Heisenberg, Pauli Prensibine dayanarak, bir parçacığın konumu ve momentumu gibi fizikî hususiyetlerinin aynı anda ölçülemeyeceğini ve bu sonuçların kesin olmayan ihtimaliyet ve istatistiklerle ifade edileceğini ortaya koydu.[10]

Makro âlem dediğimiz ve içinde yaşadığımız uzayda da bu eşsizlik kendini gösterir. Sadece nötronlardan oluşan yıldızlara nötron yıldızı denilmektedir. Nötron yıldızı çok yoğundur: Kütlesi Güneşinkinin 2–3 katı, fakat çapı yalnızca 10 km civarındadır. Bir nötron yıldızının çökerek kara deliğe dönüşmesi kuvvetle muhtemel gözükmesine rağmen gerçekte durum böyle değildir. Bu durum araştırıldığında, aynı pozisyonu paylaşamayan nötronların çökmeyi engellediği ve yıldızın bu şekilde dengede kaldığı keşfedilmiştir.[11] Rabbimizin bu ve diğer kanunları vesilesiyle kâinat çökmeden dengede kalmaktadır. Zerrenin kendini idare etmesi söz konusu olamaz.

Dipnotlar

[1] M. Fethullah Gülen, Kitap ve Sünnet Perspektifinde Kader, İstanbul: Nil Yayınları, 2011, s. 53.

[2] Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kuran Dili-IV, İstanbul: Azim Dağıtım Yayınları, 1992, s. 167–175.

[3] Gülen, a.g.e., s. 129.

[4] Bediüzzaman Said Nursi, Asâ-yı Musa, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 202.

[5] Mehmet Emin Şeker, “Kur’an’da Heisenberg Belirsizlik İlkesi: Fatır Suresi (35) 13. Ayetin Anlattıkları,” Kelam Araştırmaları, 11-1, 2013, s. 479–480.

[6] www.scientificamerican.com/article/identical-twins-exhibit-d/

[7] www.cnnturk.com/2009/bilim.teknoloji/bilim/07/16/her.hucrenin.dnasi.ayni.degilmis/535253.0/index.html

[8] pdg.lbl.gov/2017/listings/contents_listings.html

[9] en.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Pauli

[10] hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/uncer.html

[11] hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pauli.html

Tarih boyunca iktidarlar ne zaman darda kalsa, imdatlarına kitleleri yanıltan kara propagandalar yetişir.

Mesela, büyük umutlarla kurulan bir parti düşünün. Ülkenin ilerlemesinden, kalkınmasından bahseden; birlik ve beraberlik içinde, özgürce yaşanılan bir ülke vaat eden bir parti… Hem de insan haklarına aykırı yasaklara karşı olup sonuna kadar hürriyeti, kardeşliği, sosyal eşitliği savunan.

Kulağa ne kadar hoş gelen, ne kadar umut verici şeyler değil mi?  Ancak tarih mahzenleri, ham hayallerle acı gerçeklerin karşılaşmasının elim misalleriyle doludur.

Kendisine gösterilen teveccüh arttıkça parti adeta raydan daha fazla çıkmaktadır. Fikirleriyle ülkeyi kurtarmayı düşünen insanlar gitmiş, yerlerine gözlerini iktidar hırsı bürümüş siyasiler gelmiştir. Sonunda kendi savunduğu fikirlerin tam tersine hareket etmeye başlarlar. Havada uçuşan vaatlerin, yerde duran meselelere bir deva olmadığı kısa bir süre sonra anlaşılır. Ülkede düzen bozulmaya, anarşi artmaya yüz tutar. Dış politikada yapılan hataları tamir adına daha büyük hatalar yapılır, devlet dev krizlerle karşı karşıya bırakılmıştır.

Onların dertleri ise farklıdır, yapılarını “kutsal” olarak sunmak gerektiğini düşünürler. Kendilerini “mukaddes” ilân etmişlerdir ve ne de olsa halk, kutsala karşı bir şey diyemeyecektir. Parti, görünüşte koyu milliyetçi gibi gözükmekle birlikte yeri geldiğinde ümmetçi, yeri geldiğinde de bütün halkları kucaklayıcı oluverir. Birbirine zıt fikirleri eş zamanlı olarak uygulamaları, partideki kafa karışıklığının da bir işaretidir, belki de sağlam bir omurganın olmamasının…

“Paralel Bir Hükümet Gibi”

Görevlendirmelerde liyakatten ziyade kendinden olmayı önemseyen partizan anlayış veya partiden alınacak bir kâğıdın her kapıyı açması gibi sorumsuzluklar kısa zamanda devlet otoritesinde bozulmalara ve asayişsizliğe sebebiyet verir. Rüşvet, iltimas, zimmet, ihtilas… Halk için artık sadece büyük bir hayal kırıklığıdır bu parti. Memnuniyetsizlikler arttıkça artar ve bunlar yüksek sesle dillendirilmeye başlanır. Artık karşısında çok güçlü rakipleri vardır ve kendi kuvvetleri hızla tükenmektedir.

Rejimi koruma bahanesiyle oluşturdukları silahlı güçlerini önceden başkentte konuşlandırmaları bir gözdağıdır. İktidarın yanında çalışmaya devam ederler. [1] Öte yandan güçlerini devam ettirmek için paraya ihtiyaçları vardır ve varlıklı kimseleri bağış adı altında haraca bağlarlar ki bu tavırlar gayrimemnun kitleyi artmıştır.

Sıkışmışlardır ve işlerini zorlaştıranlardan kurtulmaları, dizginleri tamamen ele almaları gerekir, ancak bu çok da kolay değildir. Nedense her dikta yapılanması en çok özgür basından rahatsız olur. Gazeteciler, yazarlar, muhalifler tek tek susturulmaya başlanır.

Lütuf

Bir çözüm bulmaları lazımdır. Bu öyle bir tılsımlı çözüm olmalıdır ki bir hadise ile bütün dertlerden kurtulsunlar. Önceden ekilen ve sürekli sulanan fitneler meyveye durur, çok geçmeden imdatlarına bir “lütuf” gibi yetişir.

Siviller ve askerlerden oluşan küçük bir grup, sokağa çıkıp rejim aleyhine laflar etmeye, isyan çıkartmaya başlayınca beklenen büyük bir fırsat doğmuş olur. Çok önceden böyle bir hadiseye hazırlık yaptıklarını, aynı anda 4.000 silahlı adamı eyleme sokmalarından bellidir. Devlete ait güçler dururken kendi kuvvetlerini sokaklara sürerler ve suçlu suçsuz bir cadı avı başlar. Yüzlerce insan öldürülür. Ne yargılama ne suçlama ne savunma…

Zaten olaylar cadı avına dönünce ölüler, mahpuslar, kayıplar sadece rakamlardan ibaret kalır. Karartılan hayatlar, söndürülen ocaklar, tüketilen umutlar sadece birer sayıdır artık.

Bu tür olaylar çift patlamalı bomba gibidir, ilk patlama hedefin önündeki engeli kaldırır, diğer patlama ise hedefi tamamen imha eder. İlk hareketle her şey bir oldubittiyle kontrollerine geçince ikinci aşamada istediklerine ulaşmak hiç zor olmayacaktır. Daha kim tarafından organize edildiği bile anlaşılmayan bir darbenin ardından gerçek bir sivil darbe gelmiştir. Artık partinin adı çoğu insanda korkuyu çağrıştırır. Ülkedeki her şeye hâkim bir tek parti devri…

Anlatılanların size tanıdık gelmesi tarihin tekerrürlerle dolu olmasından. Bahsettiğimiz hadise, 110 yıl önce gerçekleşen 31 Mart 1325’teki (13 Nisan 1909) askerî darbe ve ardından İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ülkede estirdiği diktatörce yönetimdir. 31 Mart Hadisesi sebebiyle 33 yıldır tahtta oturan padişahı saltanattan indirecek kadar güce ulaşmışlardır.

Kim Hain, Kim Vatansever?

31 Mart’ın arkasında kim vardır ve o 11 günde tam olarak ne olmuştur? Net olarak bir şey söylemek 110 yıldır mümkün olmadı. Ancak olaylardan en çok kim faydalandıysa failin o olması kuvvetle muhtemeldir.

Hadiseyi, izah edilemeyen her konuda olduğu gibi “dış güçler” kolaycılığına bağlayanlar elbet vardır, ancak dönemin elçilik yazışmaları incelendiğinde bunu destekleyecek bir delil bulmak mümkün değildir.

31 Mart, İttihat Terakki için öyle bir lütuf olmuştur ki artık astığı astık, kestiği kestik bir yönetimle her istediğini yaptırmıştır. Onlar vatanı bütün düşmanlardan kurtaran (!) bir partidir, kendilerini böyle lanse ederler. Bu, kendilerine muhalif olan herkesi rahat bir şekilde hain olarak vasıflandırmak için yeterlidir. Muhalefeti fiili olarak ortadan kaldırmışlardır.

İrtica

O günlerde bir kelime de çok popüler hale getirilir: irtica. İrtica, bir asır boyunca dinî hassasiyet taşıyan herkesin tepesinde sallandırılan Demokles’in kılıcıdır.

Hadisenin iç yüzünü araştırmak isteyen herkes için bir başka damga daha vardır: 31 Martçı. Bu damgadan İbrahim Temo ve Dr. Abdullah Cevdet gibi partinin kurucuları bile nasibini alacaklardır. Temelinde derin çıkar çatışmalarının olduğu siyasî savrulmalar başka savrulmalara hiç benzemez.

Nedense bu tür sivil darbeciler için bu tür sihirli kelimeler bütün kapıları açan bir maymuncuktur veya herkesi içine alabilecek kadar büyük bir çuvaldır. Kendinden olmayan herkesi içine doldurup da zulmedecek kadar büyük bir çuval… Bu çuvala bir defa girip çıkan bile zulmün en hafifini, toplumdan dışlanma veya hukuksuzluk, işsizlik, açlığa mahkûm olma şeklinde görür.

Propagandaların rengi ister kara olsun ister ak; yalanlarla yürütülen iktidarların sonu bir gün gelir. Bu güç sarhoşluğunun neticesinde olanlar ise çok hazindir. Bedelin bütün bir millet tarafından ödenmesi ise değişmez bir hakikattir.

Ülke son macerasına girecek ve yıkılma süreci hızlanıp birkaç sene içinde tarihe karışacaktır. Darbeyi kurgulayanlardan geriye, yıkılmış bir ülke ve yitirilmiş iki milyon insan kalır.

Dipnot

[1] M. Şükrü Hanioğlu, İslam Ansiklopedisi, c. 20, İttihat ve Terakkî Cemiyeti maddesi, İstanbul, 2001.

“Kendi ülkenizde evladınızın mülteci konumuna düşmesi size neler hissettirdi?” sorusunu cevaplayan Zimmermann’ın yaşadıklarının hiç de kolay olmadığı, gözlerindeki yaşlardan belliydi. Ayrılık zamanında kızının henüz 18 yaşında bile olmadığını vurgulayan Zimmermann şunları dedi:

“Tabiî ki çok üzücüydü. Kızım gittiği yere çabuk uyum sağladı. Burada olduğu gibi oradaki okulunda da başarılı oldu. Oradaki insanlar kızımı kabul ettiler. Kızım şiirler yazıyordu; devletin duymak istemediği şiirler… Batı Almanya’ya kaçtığı zaman, 18 yaşından küçük olduğu için, kızımı geri almam gerektiğiyle ilgili bana baskı yaptılar, ama bunu yapmadım. Üniversitede açığa alındım. Şehir dışına çıkma yasağım vardı. Başka bir üniversiteden bir profesör, “Senin çalışmalarını bir kongrede tanıtabilirim” dedi. Bunu bana yardımcı olmak için yapmadı. Benim çalışmama izin vermediler ve çalışmalarımı çaldılar.”

“Kızımla Altı Yıl Görüşemedim”

Kızından ayrı geçen zamanlarda çeşitli zorluklara maruz kalan Zimmermann kavuşma günlerini ise şöyle anlatıyor:

“Kızımla aramızda 180 km’lik bir mesafe vardı, ama altı yıl kızımla görüşemedim. Geçen zamanla birlikte çeşitli acılar, anılar ve mücadeleler yaşamıştık. Kızımla aramdaki duvarın yıkılacağı ve gevşemeler olacağı ile ilgili duyumlar alıyorduk. Nihayet beklenen haber gelmişti. Hannover’e doğru yola koyulmuştuk. Orada tanıdıklarımız vardı. Yola çıkmadan önce alışveriş yaptık, ama giderken çok zorlandım. Otobanlar araçlarla doluydu. Çok yoğun bir egzoz kokusu ve gürültü vardı. 10’dan fazla araç yan yana gitmeye çalışıyordu. Yolculuk 12 saat sürdü. Sınırda, yani Helmstadt’ta, bizi coşkuyla karşıladılar, kahve ikram ettiler. Sanki başka bir ülkeye gelmiş gibiydik. Yolda olduğumuza dair telgraf gönderdik kızıma. Yoğunluktan hiç ulaşmamış. Dışarıdaki bir duvarda bir telefon vardı. O kadar tecrit edilmişiz ki onun ne olduğunu bilmiyordum. Telefonun bir tür zil olduğunu düşündüm. Yanına gittiğimiz aile hemen kızımı telefonla haberdar etti. Ertesi gün kaldığı yere gittik. Hiç gözyaşı dökmedi, “Merhabalar, iyi ki geldiniz” dedi. Ağlamanın kimseye faydası olmazdı.”

“O Sadece Bir Çilek Reçeliydi”

İnsanların arasına duvarlar örenlerin ve özgürlükleri engellemeye çalışanların türlü türlü paranoyalar içinde olduğunu belirten Zimmermann, yaşadıklarını bir çilek reçeli örneği ile anlattı:

“Kızıma bazı eşyalar göndermiştik. Bunu, fuarlara katılan şirketler üzerinden yapıyorduk. Fuardayken Jena’da yaşayan bir arkadaşımla ilgili bir haber gördüm. Başarılı bir kimyager olan arkadaşım ve eşi hapse konulmuş. Doğu Almanya’nın halini iyi okuyabilen insanlardandı. Fuara tekrar gittim ve oradakilere nerede kaldıklarını sordum. Dikkat çekmeden bilgilerine ulaştım ve sonunda evlerine gittim. Maksadım kızıma ulaşmaktı. Durumumu anlattım. Kızımın Hannover’da kaldığını ve ona bir takım eşyalar göndermek istediğimi söyledim. Eşyaların bir kısmını arkadaşımın şirketi üzerinden gönderdim. Normal postayla da kendi yaptığım çilek reçelini göndermek istedim. Havlunun içine sarıp paket yaparak gönderdim, ama kargo bir hafta sonra geri geldi. Buna çok sinirlendim. 1989’da hakkımdaki istihbarat dosyasını okuduğum zaman, “Bu kadın, reçelin içinde acaba ziynet eşyalarını mı gönderiyor” diye şüphelenmiş gümrük memurları.”

“Duvar Yıkıldı, Korkular Ayakta”

Yaşanan acıların geçmesinin, duvarın yıkılmasından daha da zor olduğunu belirten Zimmermann, hatıralarını anlatmayı şöyle sürdürdü:

“Duvar yıkıldıktan sonra kızımı aradım ve onu bir bayram kutlaması için davet ettim. Kızım önce buna cesaret edemedi. Bir avukatla görüştüm. Avukat, gelse bile yüzde yüz güvende olmayacağını söyledi. Duvar yıkılmış olsa bile insanlarda inanılmaz bir korku vardı. Sonra gittik, gardan aldık kızımı. Kimse görmeden, hızlı bir şekilde eve ulaştırdık.”

“Ben de Direnmeyi Seçerdim”

Zimmermann, “Ben de direnmeyi seçerdim ve yollara düşerdim” diyor ve son yıllarda Türkiye’den gelen göçmenlerin farkını şu sözlerle anlatıyor:

“Türkiye’den iltica eden insanlarda çok ciddi bir fark var, bu da eğitim seviyeleri. Almanya tarihinde de benzer durumlar yaşandı. Birçok mühendis, kendi ülkelerinde göçmen konumunda kaldı ve onlar için sıkıntılı bir dönem oldu. Türkiye’den gelenlerin eğitim seviyelerinin çok yüksek olması, o günleri hatırlatıyor.”

“O Hikâyeleri Kitaplaştırmak İstedim”

Meriç hikâyelerini ne zaman ve nasıl kitaplaştırma kararı aldınız sorunu cevaplandıran Zimmermann, ilerleyen yaşına rağmen çalışmaya âşık olduğunu ifade ediyor ve kitap çalışması esnasında yaşadıklarını anlatıyor:

“Buradaki üniversitede, Türkiye’den iltica eden bir eğitim gönüllüsü ile tanıştım ve ondan detaylı bilgi aldım. Zaten kendim mülteciyim; kızım dolayısıyla bu tür süreçleri biliyorum. Bilgili insanlar birbirini çabuk tanır. Etrafımda bilgili insanlar olmasından hoşlanıyorum. Tanıştığım kişiye, ‘Bana hikâyelerinizi getirin, kitaplaştıralım’ dedim. Diktatörlükler dünyanın her yerinde birbirine benziyor. Bir plan yaptık ve haftada iki gün, sekizer saat olmak üzere Meriç hikâyeleri üzerinde çalışmaya başladık.”

Kitap çalışmasında yer alan insanlarla birebir tanıştığını ifade eden Zimmermann, hafızasına kazınan hikâyeleri şöyle anlatıyor:

“Yirmi hikâyeyi topladık. İnsanlarla yakından tanıştım. Bir ailenin hikâyesi, yaklaşık 15 sayfa tutuyor. Bir hanımefendi yaşadıklarını ayrıntılı bir şekilde anlattı. Hapishanede zeytin çekirdeklerinden neler yaptığından bahsetti. Başka bir hanımefendi, betonun üzerinde yatmak zorunda kalmış. Bu eğitimli kişilerin maruz kaldıkları zorluklar beni çok etkiledi. Bir de hapishanede ışıkları kapatmak yasakmış. Hapishane ortamı çok pis olduğu için hapishaneye gelen çocuklar sürekli eski kıyafetler kullanıyormuş.”

“Ben de O İnsanlara Benziyorum”

Türkiye’den Almanya’ya iltica eden insanların ortak bir özelliğinin de cesaret olduğunu vurgulayan Zimmermann sözlerine şöyle devam ediyor:

“Bu insanlar buralara hızlı bir şekilde uyum sağlıyor. ‘Biz bu ülkede yaşayacağız ve hızlı bir şekilde adapte olmaya çalışacağız’ diyorlar. Hatta birisi, ‘Devletin beni bir dil kursuna göndermesini beklemiyorum. Zaten özel bir kursa devam ediyorum’ dedi. Ben de öyleyim aslında. Yaşıma rağmen sürekli meşgul olmayı seviyorum.”

“Bu İnsanlar Hakkında Çok Araştırma Yaptım”

“Eğitim gönüllüsü bu insanları daha önce tanımıyordum. Araştırmam sonucunda olumsuz bir şey bulamadım. Hizmet Hareketi veya Fethullah Gülen beyefendi hakkındaki iddiaları uydurma olarak kabul ediyorum. Hizmet Hareketini Almanya’da kıyaslayabileceğimiz bir yapı yok. Eğitim gönüllüsü bu insanların dünya çapında sosyal bir ağı var. İnsanlar nereye ait olmak istediklerine kendileri karar verir. Bu bir harekettir; isterseniz bir Türk olarak veya başka bir vasıfla dâhil olabilirsiniz.”

“Sadece İleriye Bakın!”

“Bu insanlara şöyle bir mesajım var: Olan olmuştur. Sakın üzülmesinler. Buraya kadardı deyip bir çizgi çeksinler ve bundan sonra

Haset Damarını Tahrik Etmeme

Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), küçük yaşta gördüğü ve peygamberliğine işaret eden bir rüyayı babasıyla paylaşır. Hazreti Yakûb (aleyhisselâm), ondan rüyasını kardeşlerine anlatmamasını tembihler. Ona ihsan edilecek nimetin şeytanın da dürtüleriyle kardeşlerini kıskançlığa sevk edeceğine ve bu hisle ona tuzak kurabileceklerine dikkat çeker. Rüyayı bir şekilde haber alan kardeşlerin hissettikleri haset, babalarının Yusuf’a karşı sevgi ve teveccühü, şeytanın anne farklılığını akıllarına getirmesi ile bütün benliklerini sarıp vicdanlarını kör etmiş ve onları, küçük kardeşlerini öldürmeye bile teşebbüs edecek bir noktaya sevk etmiştir. Haset, en yakın insanları bile birbirine düşüren bir histir. Hak ve hakikatleri tebliğ ve temsil edecekler, söz, hal ve hareketlerine dikkat etmeli, faikıyet ifade eden bir rüyanın bile hepsi nebî ocağına mensup insanları nelere sevk ettiğini unutmamalı ve hizmetlerini, insanlardaki haset damarını tetiklemeyecek çizgide ve incelikte sürdürmelidirler.

Hazırlıklı Olma

Hazreti Yusuf (aleyhisselâm) kardeşleri tarafından bir su kuyusuna atılır. Maksatları Yusuf’un yarınlarını karartmaktır. Fakat Cenab-ı Hak, kendisine “Zamanı gelecek, onların hiç hatırlarına gelmediği ve seni hiç tanımadıkları bir sırada, kendilerine yaptıkları bu işi hatırlatacaksın” buyurur ve bahar dolu günlerin müjdesini verir. Kalbi itmi’nan ve sekine dolu Yusuf, kuyuda teslim ve tevekkül yudumlarken oradan geçen bir kervanın sucuları onu fark eder ve gizlice Mısır’a götürüp düşük bir fiyata satarlar. Kendisini satın alan vezir, Mısır’ın maliye nazırıdır. Böylece o, devrin en medeni ülkesinde, en seçkin bir ailenin yanına yerleşir.

Hiçbir resûlünü muhataplarının karşısına hazırlıksız çıkartmayan Allah, onu da yaklaşık kırk yıl, Mısır’ın her türlü malî meselelerinin konuşulduğu bir mekânda yetiştirmiş ve göreceği hizmetlere hazır hale getirmiştir. Nübüvvetle tavzif edilen Hazreti Yusuf (aleyhisselâm) kralın gördüğü bolluğa ve kıtlığa işaret eden rüya sonrası kendisinin malî meseleleri çok iyi bildiğini ifade ederek problemin çözümüne talip olur. Edindiği tecrübe ve birikimden, kendisine ihsan edilen donanımdan en azami şekilde istifade eden Hazreti Yusuf, kriz sürecini çok iyi idare eder ve muhatap olduğu milletin varlığını tehdit eden bu problemi rahatlıkla çözüme kavuşturur. Sürece şahit olan halk, onu bağrına basar. Oluşan zemini, mesajını sunma adına çok iyi değerlendiren Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), açılan kapılardan içeri girer ve Mısır’daki muhataplarının içlerinde tevhid kaleleri inşa eder.

İhlaslı Olma

İhlas, temsil ve tebliğ insanı peygamberlerin ortak ve temel vasıflarındandır. Onsuz Hak katında da halk yanında da kabul görmek, rızaya ermek ve gönüllere girmek mümkün değildir. Allah, Hazreti Yusuf’u, efendisinin hanımının haram ve çirkin arzularına karşı gösterdiği bürhanla muhafaza buyurmuştur.[1] Zira o samimiyetinin bir neticesi olarak Allah tarafından “tam ihlasa erdirilmiş” bir kul ve nebîdir.[2] Niyet ve amellerindeki arılık ve duruluk, ihtiyaç duyduğu anda imdadına yetişmiştir. Tebliğ vazifesini iradesiyle omuzlayan hak erlerinin ihlas derinlikli hayat ve hareketleri, muvaffak olmaları adına çok mühim olduğu gibi bu tercihlerinden dolayı kendilerine kurulan tezgahlardan ve tuzaklardan korunmaları adına da çok önemlidir.

Güven Oluşturma

Hazreti Yusuf (aleyhisselâm) maruz kaldığı haksızlıklar karşısında hiçbir zaman taşkınlık yapmamıştır. O, kendisini çekemeyenlerin de cazibesine kapılanların da yanında elinden ve dilinden emin olunan insandır. Kırk yıla yakın evinde kaldığı üstelikte ülkenin hazinesine bakan insanlar ondan zerre miktar hıyanet görmemiştir. Zira Hazreti Yusuf’a göre “Hıyanet ederek zalim olanlar iflah olmazlar!”[3]

İftiraya uğradığı bizzat meselenin muhatapları tarafından ortaya çıkartılmasına rağmen o, hem efendisinin talebinden dolayı ve hem de nefsine yenik düşmüş bir kadının kâm alma arzusunun, o güne kadar çok iyiliğini gördüğü insanları, toplum nezdinde küçük düşürecek bir pozisyona sokmamak ve yarın bu insanların da elinden tutmak adına, hakkında verilen karara itiraz etmemiş ve zindanın yolunu tutmuştur. Orada yıllarca,[4] emniyet ve asayişi ihlal eden insanlarla beraber kalmış ve bu süre içerisinde de hep güven telkin etmiştir. Hatta ondan aldıkları dersle çokları, dışarıya bir emniyet insanı olarak çıkmıştır.

Uyanık Olma

Hayatın günlük akışı içerisinde kendisine düşen vazifeleri itkan ruhu içerisinde yapmaya çalışan Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), belki de hiç tahmin etmeyeceği bir şahsın, kendisine yıllarca kol kanat geren efendisinin hanımının kurduğu tuzakla bir anda karşı karşıya kalmıştır. Bu hanım Hazreti Yusuf’a sahip olmayı iyice aklına koymuş ve kapattığı kapılar arkasında buna yeltenmiştir. Bu da gösterir ki hedeflerine odaklanan tebliğ erlerinin akıllarından asla çıkarmamaları gereken bir husus da sürekli ihtiyatlı olmaları gerektiğidir.

Mahrumiyeti Tercih etme

Hazreti Yusuf’un merak edilmesi üzerine evin hanımı, mükellef bir sofra hazırlayıp kadınları konağına davet eder. Yemekler yenilip sıra meyvelere geldiğinde hanım efendisi, Hazreti Yusuf’tan misafirlerin önüne çıkmasını talep eder. Kadınlar, karşılarındaki şahsın güzelliğine hayran kalıp bıçaklarla farkına varmadan ellerini keserler.[5] Başkalarını da aynı çukura düşürmekle hayâsızlığını ve hatasını örtbas etmeye çalışan evin hanımı, şahit oldukları güzelliğe vurulduğunu ifade eder ve onların önünde arzusunu yerine getirmediği takdirde Hazreti Yusuf’u zindana atmakla tehdit eder.

En girift hadiselerin bile gelecek adına ne anlam ifade ettiğini çok iyi okuyan Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), hemen oracıkta duaya yönelmiş, “Ya Rabbî! Zindan, bu kadınların beni dâvet ettikleri o işten daha iyidir” diyerek zindanı tercih etmişti.

Her Fırsatı tebliğ Adına Değerlendirme

Hazreti Yusuf’ zindana iki gençle beraber atılmıştır. Bu gençler birer rüya görürler ve ondan rüyalarını tevil etmelerini isterler. Bu zemini, onların gönüllerine girme adına fırsat gören Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), onlara rüyalarını tevil edeceğini haber verir, ama önce kendisini dinlemelerini ister. Allah ve ahiret hakikatine evet dememiş halkın değil hakkı temsil edenlerin dinine tabi olmak gerektiğini, şirkin Allah’a en büyük bir saygısızlık olduğunu, tevhid inancının insanı her yönüyle huzur getirecek ilahî bir ihsan olduğunu, fakat çoklarının bu konuda aldanıp nankörlüğe düştüğünü haber verir. Allah’ın onlardan halis bir kalble yalnız Kendisine ibadet etmelerini emir buyurduğunu ifade eder.

Sabır ve Sebat

Hazreti Yusuf’un mümeyyiz vasıflarından birisi, yaşadığı hadiseler karşısında dişini sıkıp sabretmesidir. O kuyuya atılmayı, az bir fiyata pazarda satılmayı, onlarca yıl köleliğe maruz kalmayı, iffetine yapılan saldırıyı, yıllarca hürriyetinden mahrum bırakılmayı ve ailesinden ayrı düşmeyi hep sabırla göğüslemiştir. Yaşadığı ağır imtihanlar karşısında bir an bile ümidini yitirmemiş ve hedefe giden yolda hep iradesinin hakkını vermeye çalışmıştır.

Çileli bir hayat süren Hazreti Yusuf (aleyhisselâm) nübüvvet vazifesini hakkıyla yerine getirme adına hayatı boyunca bir karar ve azim insanı olarak yaşamıştır. Tebliği hayatları adına en önemli vazife gören müminler de kendi devirlerinin şartlarını ve muhataplarının durumunu dikkate alarak Kur’ân’ın bildirdiği ve Allah Resûlü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) gösterdiği yolda yoluna devam etmelidir.

Dipnotlar

[1] Yusuf Sûresi 11/24.

[2] Yusuf Sûresi 11/24.

[3] Yusuf Sûresi 11/23.

[4] Yaklaşık sekiz yıl.

[5] Hadise göstermektedir ki bir iffet ve hayâ abidesi olan Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), kendisine verilen cemal nimetin farkındadır ve toplum içerisinde fitneye sebep olmama adına ya sokağa tedbirli çıkmış ya da yaşadığı mekânın dışına pek çıkmamıştır. Davetteki kadınların onu ilk defa görmeleri ve hepsinin aynı duyguya kapılması bu duruma işaret etmektedir. Otuz küsur yıldır aynı şehirde yaşayan böylesi bir güzelliğin, dışarıda dolaşsa fark edilmemesi mümkün değildir.