Bilirim, gülmez analar;
Gözleri hep buğuludur.
“Evlat!” diyerek yanalar,
Gönülleri gam doludur.

Lâkin hüzün geçicidir,
Ömür boyu durmaz dilde;
Her gözyaşı bir incidir,
Ziynet olur, kalır gilde.

Annem, sil sen gözyaşını;
Tebessümün daim olsun!
Huzurla pişir aşını,
Sofraların Naîm olsun!

Bak, annemin nur cemâli;
Yüzün, gözün ışık saçsın!
Hâlin ahlâkın kemâli,
Her an hayra kapı açsın!

Git, annemin hazin hâli;
Onun ömrü mamur olsun!
Şeker şerbet yesin kâli,
Gönül evi huzur dolsun!

Gül, ey annem deme niçin?
Böyle diler kızın seher.
Dualarım senin için,
“Âmin!” desin sema ve yer.

Çıkarıldığımız ve mecbur tutulduğumuz bu yolda, geçen bir yıla yakın süre ve her biri ayrı bir roman konusu olacak yaşanan onca tecrübe.

Yol telaşı; bitmeyen hazırlıklar, beraberinde götürdüğüm kırgınlıklar… Sabahın en koyu saatlerinde benimle çıktılar yola, bir bilinmeze. Şimdi rahat rahat uyuyabilirlerdi bu yolu bize dayatanlar, sıcacık yuvalarında.

Evet, biz bir yola mecbur bırakılmıştık. O yolun adı da mülteci olmaktı.

Üniversiteye hazırlık yıllarında çok yakın arkadaşımdan duymuştum ilk kez “mülteci” kelimesini. İlk duyduğumda kelimenin bir gün gelip de kaderim olacağını nereden bilebilirdim? Üzerine bile düşünmeden, o esnada geçip gitmişti yanımdan birkaç cümleyle; bir gün bana uğrayabileceğini bir an olsun düşünmeden. Başka bir dünyaya gitmek zorunda kalmak, alışkanlıklardan, bildik çevrenden uzaklaşmak…

Şubat soğuk ve uzundu artık bizim için. Geçmek bilmeyen saatlerin başında, henüz tanışılmayan bir yığın duygularla başlayan yolculuğumuz. Geride bıraktığımız sorular… Daha ilk adımda karşılaştığım o hüzün veren kelimenin anlamıyla, ayaklarım geri geri gitmişti ait olmak istemediğim o soğuk binanın merdivenlerinde. Yavaş yavaş üstüme çökmüştü o kelimenin ağırlığı. Neden buradaydık ki? Endişeyle karışık bir korku ile kalbimin ritmine ayak uyduramaz hâldeydim. Beni kendime getiren kızımın ağlama sesi olmuştu. İrkildim. Daha 11 yaşındaydı kuzum. Gözyaşlarımız karıştı sarılınca birbirimize. Eşimin telkinleri de fayda etmedi çaresiz akan gözyaşlarımıza. Her şey güzel olacak! Tamam, ben inandım da küçücük bir kalbi nasıl inandırabildim her şeyin güzel olacağına?

Bütün bildiklerimizi unutturan o soğuk binanın dili olsaydı keşke. Ama ötelere şahit olduğunu bilmek bir nebze de olsun içimi rahatlatıyor şimdilerde.

Resmi işlemlerle birlikte mülteci olma yolunda ilerliyordu. İlk adımı geride bıraktığımıza göre, birer mülteciydik ve bir sonraki aşamaya geçebilirdik artık.

Verilen kimlik ve birkaç eşya ile bize gösterdikleri odaya çıktık bir görevlinin eşliğinde. Çıkmasına çıktık da merdivenlere kadar gelen pis kokularla, film şeridi gibi gözümden geçen hayatımdan gerçeklere dönmem bir oldu. Allah’ım nasıl bir kokuydu bu? Nasıl böyle bir yer olabilirdi? Unut, unut bütün bildiklerini, unut! Gerçek burasıydı.

Kaç can, kaç hayat gelip geçti buralardan, metrelerce uzunluktaki koridordan?

Odamızdaydık artık. Anahtarı dahi olmayan, köhne bir oda. Şimdi başlıyor asıl diyorduk, biraz sonra yaşayacaklarımızı bilemeden. Birbirimizi sakinleştirmeye çalışıyorduk, yaşadıklarımız karşısında bir tek söz bile söylemeden o esnada. Tatile geldik ve orayı beğenmedik, daha da burayı tercih etmeyiz, diye düşünüyorduk sanırım. Kokusu hala burnumda olan koridordan geçip lavaboya geldik. Elimizi, yüzümüzü yıkayıp az da olsa ferahlamak için.

İçler acısı bu manzaradan daha kötüsü olabilir mi, diye düşünmeden çıkıp odaya kaçtık da denebilirdi. Yatma vakti gelmişti, sabah yolculuk vardı erkenden. Şimdi burada güvenle nasıl uyunurdu?

Kuş uykusu gibiydi o geceki uykum, tedirgin bir şekilde yastığa başımı koydum. Odada bulunan sandalyeler her duruma karşı anahtarımız olmuştu o gece. Kapının ardına sıralayıp kendimizi güvene almıştık.

Gün ışımadan gelen görevlinin kapıya şiddetle vurmasıyla ayağa kalmamız bir olmuştu. Korku ile karışık bir uyanmaydı. Anlamadığımız dilde bir şeyler söylemişti; sadece aşağıya inmemiz gerektiğini anlayabilmiştik.

Bizimle beraber birçok insan aşağıdaydı. Gelenler sıraya girmiş, sabah kahvaltısı için kuyrukta bekliyorlardı. Her coğrafyadan insan vardı. Gün ışıdıkça daha da belirginleşiyordu suretler. Saatler geçmiyor gibi olsa da epey yol almıştık hiç tanımadığımız insanlarla aynı otobüste. Artık başka şehirlere gönderilecektik. Uzun bekleyişler… Ne tuhaftı tanımadığın kimselerle beklemek. Saatler süren bekleyişin ardından, yapılan işlemler sonrası; verilen kimliklerle ilticamız resmiyet kazandı. Çekilen fotoğraflar bile aynı şeyi diyordu sanki: “Sen mültecisin!’’

Tam olarak ne hissediyordum, anlamıyordum. Her adımda bir duvara çarpmış gibi öylece bekliyordum. Zor da olsa bu gerçeğe alışmalıydık. Yaşayan ben oldum, şükür ki yaşatan, dayatan olmadım, kimseye böyle bir çaresizliği.

İyi ki Allah var! Hesap var!

Ardı ardına sıralanan sorular eşliğinde, gülsem mi ağlasam mı arası bir durumda, o esnada yaşanan trajikomik olaylar eşliğinde elimize tutuşturulan birkaç belge ile bizi götürecek aracın gelmesini bekliyoruz. Birkaç siyahî genç ile bindiriliyoruz araca.

Adını bilmediğimiz şehirleri arkada bırakarak ilerliyorduk. Etrafı tel örgülerle çevrili, hapishaneden bozma, sevimsiz bir binanın önünde durduk ilk önce. İçeri girişler turnikelerden geçilerek yapılıyor sırayla. Şoföre göre bizim ineceğimiz yer burasıydı. Neyse ki bizim kalacağımız yerin burası olmadığı anlaşılınca, tekrar araca geçip yola revan olduk. Bizden başka kimse kalmamıştı araçta. Şoförle sohbet etme fırsatı bulunca, onun da zamanında buralara Türkiye’den göç etmiş Ermeni bir ailenin çocuğu olduğunu, öğrenmiş olduk.

Hayat ne garipti! Ön yargılarımız ne çok ağırlık yapmış meğer bize. Şoförle sohbet ederken prangalarımızdan kurtulmuş gibiydik. O yolculuk boyunca edilen sohbet epey iz bırakmış olmalı ki sonraları tanıdığımız her insan için kılavuz oldu bize. Bambaşka hayatlar vardı elbet, ama sadece yüreğine dokunabildiğini tanıyordun. Hava kararmış, küçücük şehrin sessiz ve ışıltılı sokaklarından geçerek varacağımız noktaya ulaşmıştık.

İşin heyecanı ile telaşı birbirine karışınca, eşimin telefonunu araçta unuttuğunu hayli zaman sonra fark ettik. O esnada, zaten hiç olmayan giriş kapısını bulmaya çalışıyorduk çünkü. Şoförün oradan ayrılması da epey olmuştu. Kendisine, eşimin telefonunu arayarak ulaştık ve söz verdiği gibi telefonu bulunduğumuz adrese ulaştırmıştı üç beş gün içinde. İyi insanlar iyi ki varlar!

Sonunda gelmiştik ve şimdilik buralıydık. Saçı sakalına karışmış bir görevli ile gösterilen odamıza kadar geldik.

İnsan unuturmuş, bir acıyı bir de sevinci… Ta ki bir yenisiyle karşılaşıncaya kadarmış öncekiler.

Bir yıla yakın zamanımızın geçeceği yerdeydik. Açılan oda kapısıyla, gördüğüm manzara karşısında sanki tekeri patlamış kamyon gibi son hızla çarptım oradaki duvarlara; gramofon gibi kat kat oldum, çaresizliğimin karşısında. Bir önceki yere rahmet okutacak türdendi zira kalacağımız oda. Öylece usulca ranzanın bir köşesinde büzülüp kaldım. Çaresizlik bu olmalıydı zannımca.

Tevekkül, teslimiyet, çaresizlik ve daha birçok duyguyla eşimin teskin etmeye çalışması… İnsanüstü bir gayretle orayı az da olsa elimizdeki malzemelerle yaşanır kılmaya çalışması… Kafam allak bullak… Bütün yaşananlar rüya olsun, diye ettiğim dualar. Yeniden başlamalıydım, en baştan. Engel olamadığım düşüncelerimden bir an önce kurtulmalıydım.

Kendimle hesaplaşırken çalan telefonum… Allah’ım, bu kadar çabuk muydu mükâfatın? Ne bitmez güzelliklerin var! Sadece Sana teslim olup beklemeliymişim meğer. Çalan telefonla az önceki çaresizliğimizin yerini büyük bir sevinç aldı. Daha da arttı sevincimiz, yarım saate kadar oraya geliyoruz, diye haber verilince. Biz odaya yerleşmiş, aramızda konuşurken gelen ilk misafirimiz…

“Haydi”, dedi bize, “Toparlanın, gidiyoruz.” Duymuş olduğum en güzel sözcüktü; o odanın içinde, içimde güller açtıran, iyi insanların varlığına şükrettiren.

Üstümüze çöken kara bulutları dağıtan bir sözdü: “Haydi!”

Toparlanıp ayrılmak, beş dakikamızı dahi almamıştı. Gecenin karanlığından geçerek, misafirimiz sandığımıza misafirdik artık. İki haftalık resmî işlemlerde hep yanımızda olan ve bizi evinde misafir edip bir an bile ağırlığımızı hissettirmeyen güzel yürekli, Ensar ruhlu insanlar… Çekilen onca sıkıntıya rağmen onları tanımak bir mükâfattı bize.

Düşünüyorum da tarihte bizim gibi iltica eden ne kadar çok insan vardı. Peygamberlerin ve Hak dostlarının hicretleri de bir nevi iltica etmek değil miydi? Anlıyorum ki mülteci olmak, doğru bir niyetle insanın Rabbine iltica etmesiydi aslında.

“Zahmetsiz rahmet olmaz.” sözünü her anımızda yaşarken, hayatlarımıza ortak olan nice gönül insanı ile tanışmak ve aile olmak… Kan bağı mı? Hayır, can bağı! Vefalı olmak, insan olmak, hâlden anlamak… “Herkes insan doğar ama bazıları insan kalır.” sözü sırrınca…

Yapılan araştırmalar, Türkiye’deki gençliğin deizminden etkilendiğini gösteriyor. Avrupa’nın asırlardır tesirinde kaldığı deizmin küresel etkileri hissediliyor.
Türkiye’de yapılan araştırmalarda, kendilerine yöneltilen, “Allah’ın (celle celâluhu) varlığına ve birliğine, bizi yaratıp yaşattığına inanıyor musunuz?” sorusuna, “Evet, Allah’ın bizi yarattığına inanıyorum, ama her şeye karıştığını düşünmüyorum.” şeklinde cevap verenlerin oranı %6 civarında.[1] Bu cevabı verenlerin çoğu gençlerden oluşuyor.

Sokak röportajlarında verilen cevaplar da benzer nitelikte. “Niçin deistsiniz?” şeklindeki soruya, “Bir Yaratıcıya inanıyorum. Yokluktan hiç bir şey var olamaz. Onun dışında hiç bir şeye inanmak zorunda değilim. Yapacağım şeyleri ben belirlerim.” şeklinde cevap veriliyor.[2] Kendisine mikrofon uzatılan başka bir deist ise özetle şunları söylüyor: “Doğruyu da yanlışı da bilen benim. Dine ihtiyaç yok. Kur’ân hiç okumadım.”[3]

Deizmin en önemli sebepleri arasında ilmî yetersizliğin gösterilmesi dikkat çekiyor. İslam adına sergilenen kötü temsiller, İslam’ın modern hayata ayak uyduramaması iddiası da diğer saikler arasında sıralanıyor.
Deizm, Allah’ın (celle celâluhu) mutlak, muhit ve münezzeh sıfatlarını kabul etmez. Teolog John Orr, deizmin Tanrı’nın yarattığı âleme müdahale etmediğini öne sürdüğüne dikkat çeker.[4] Felsefe tarihçileri bu düşüncelerin temeline iner ve deizmi Aristo’ya kadar götürür. Aristo’nun Tanrı tasavvuruna göre “İlk Muharrik”, tıpkı kendisi gibi ezelî olan maddeye hareket vermekte, ancak âlemde olup bitenleri bilmemektedir![5]

Deizmle Cenab-ı Hakk’ın rızıklandırma, terbiye etme, cezalandırma, mükâfatlandırma, yeniden diriltme, hidayete erdirme gibi fiilleri ve onların dayandığı isim ve sıfatları inkâr edilmiş olur. Neticede karşımıza isim ve sıfatları belli olmayan, Fransız tarihçi Henri Daniel-Rops’un ifadesiyle, “meçhul bir Yaratıcı”[6] ve hevesata tâbi insan aklının ürettiği bir hayat felsefesi çıkar.

Güneş Ziya Verir

İbn-i Arabi Hazretleri, Hâdi isminin tecellisinin birinci ve azami derecedeki mazharının peygamberler olduğunu söyler.[7]Bediüzzaman Said Nursî Hazretleriyse meseleye güneş benzetmesiyle açıklık getirir: “Evet, şöyle müzeyyen bir kâinatın, öyle mukaddes bir Sâni’ine böyle bir Resûl-i Ekrem, ışık şemse lüzumu derecesinde elzemdir. Çünkü nasıl güneş, ziyâ vermeksizin mümkün değildir. Öyle de ulûhiyet de peygamberleri göndermekle kendini göstermeksizin mümkün değildir.” Ayrıca Üstad Hazretleri şu retorik soruyu (istifham-i inkarî) sorar: “Hem hiç mümkün olur mu ki nihayet kemâlde olan bir cemâl; gösterici ve tarif edici bir vasıta ile kendini göstermek istemesin!”[8]
Rızıklandırma fiili, Rezzak ismini iktiza ettiği gibi, Hâdi ve Rab isimleri de kulun hidayeti, terbiyesi, maddî ve manevî terakkisi adına vahyi ve peygamberliği iktiza eder. Bundan dolayı birçok âyet,[9] Kur’ân-ı Kerim’in ve Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) hidayet ve rahmet kaynağı olduğunu nazara verir.

Tereyağının Bozulması

Üstad Hazretleri, bir Müslümanın Rabbini, peygamberleri ve bütün üstün meziyetleri, Muhammed-i Arabî (aleyhissalâtü vesselam) vasıtasıyla bildiğini nazara verir. O’nun terbiyesini bırakan ve zincirinden çıkanın, artık hiçbir peygamberi, dolayısıyla hakikî mânâda Allah’ı da tanımayacağını ve güzel ahlakı muhafaza edemeyeceğini dile getirir: “Ecnebi dinsizleri gibi de olamaz. Çünkü onlar Peygamber’i inkâr etseler, diğerlerini tanıyabilirler. Peygamberleri bilmeseler de, Allah’ı tanıyabilirler. Allah’ı bilmeseler de, kemâlâta medâr olacak bazı güzel hasletler bulunabilir. Fakat bir Müslüman; hem enbiyâyı, hem Rabbini, hem bütün kemâlâtı, Muhammed-i Arabî (aleyhissalâtü vesselâm) vasıtasıyla biliyor. O’nun terbiyesini bırakan ve zincirinden çıkan, daha hiçbir peygamberi tanımaz ve Allah’ı da tanımaz. Ve ruhunda kemâlâtı muhafaza edecek hiçbir esâsâtı bilemez.”[10]

Üstad Bediüzzaman, bu tefessühe şu şekilde dikkat çeker: “Mâlûmdur ki, âlâ bir şey bozulsa, ednâ bir şeyin bozulmasından daha ziyâde bozuk olur. Meselâ, nasıl ki süt ve yoğurt bozulsalar, yine yenilebilir. Yağ bozulsa, yenilmez, bazen zehir gibi olur. Öyle de, mahlûkatın en mükerremi, belki en âlâsı olan insan, eğer bozulsa, bozuk hayvandan daha ziyâde bozuk olur. Müteaffin maddelerin kokusuyla telezzüz eden haşarat gibi ve ısırmakla zehirlendirmekten lezzet alan yılanlar gibi, dalâlet bataklığındaki şerler ve habîs ahlâklar ile telezzüz ve iftihar eder ve zulmün zulümâtındaki zararlardan ve cinâyetlerden lezzet alırlar; âdetâ şeytanın mâhiyetine girerler.”[11]

Cenab-ı Hakk’ın isim ve sıfatlarını, bunların daimî tezahür ve tecellilerini, küllî iradesini, emir ve yasaklarını, mukaddes, münezzeh, mualla ve mübeccel izzetini ve Zat-ı Akdes’inin ahlakını yansıtan dinini reddetmek, enaniyet ve nefs-i emmareye hizmet eden deizmin cüretkârlığıdır. Mesuliyet altına girmek istemeyenler, kulluktan kaçanlar ve nefsin hevesleri peşince istedikleri gibi yaşamak isteyenler bu bataklığa düşüyor.

Gafleti izale etmek ve ruhu intibaha getirmek için Saadet Asrı’ndan misaller âdeta iksir gibi tesir ediyor. Hazreti Ömer’in (radıyallâhu anh) 10–12 yaşında olduğu rivayet edilen ve çobanlık yapan bir çocukla diyaloğunu hatırlayalım:

Hazreti Abdullah b. Dînâr’ın rivayetine göre, bir gün Hazreti Ömer (radıyallâhu anh), Mekke-i Mükerreme’ye doğru yola çıktığı sırada, kendisini tanımayan bu çocuğa rast gelir. Hazreti Ömer (radıyallâhu anh), “Ey çoban! Bana bu sürüden bir koyun satsana.” der. Çoban, sürünün kendisine ait olmadığını, görevinin bu sürüyü otlatmak olduğunu söyler. Hazreti Ömer (radıyallâhu anh) şöyle cevap verir: “Satarsın, sonra da efendine bana sattığın koyun için ‘Kurt kapıp yedi.’ deyiverirsin, olmaz mı?” Ancak çocuk, kaşlarını çatar, birden ciddileşir ve şu cevabı verir: “Kendisine hizmet ettiğim kişi beni göremeyebilir, ancak her yerde hâzır ve nâzır Allah (celle celâluhu) görmez mi?” Bu cevap; adalet timsali, celadet sahibi Hazreti Ömer’in gözlerini yaşartır.[12]

Gençlerimizi deizm bataklığından kurtarmanın yolu, İslamî değerleri temsil ve hâl dili ile yaşamak, kreşten üniversiteye kadar sistemli bir rehberlik yapmaktır. Teknolojinin imkânlarından yararlanarak seminerler ve müzakere programları düzenlemek, marifetullah ve muhabbetulahı besleyen sohbetlere iştirak etmek ve böylelikle manevî bağışıklık sistemini güçlendirmek de önemlidir.

Dipnotlar

[1] MAK Danışmanlık şirketinin 12–18 Haziran 2017 tarihleri arasında “Türk Toplumunun din ve dini değerlere bakışı” adıyla yaptırdığı araştırmaya bakılabilir.

[2] www.youtube.com/watch?v=uGR100oRqwc.

[3] www.youtube.com/watch?v=wst5LpcTAv8.

[4] John Orr, English Deism: Its Roots and Fruits, Grand Rapids, 1934.

[5] Erol Çetin, Deizm Eleştirisi ve Yapılması Gerekenler, Hiperlink Yayınları, 2019.

[6] Timothy S. Yoder, Hume on God: Irony, Deism and Genuine Theism, Continuum, 2008, s. 53.

[7] Ahmet Avni Konuk, Fususu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi, İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.

[8] Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 65.

[9] Bkz. Bakara, 2/2; Enbiyâ, 21/107.

[10] Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 153.

[11] Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 103–104.

[12] İmam Gazali, İhyâu Ulûmid’d-Dîn, Cilt: 8.

Gönlümde Seninle kurulur cennet,
Senin olmadığın yer bir kurak çöl.
Kaplar o yüreği ebedi cinnet,
Bir filiz bitirmez öyle çorak çöl.

Kalbimi çek Sana süveydasıyla,
Bağla beni ya Rab, kopmasın bağım.
Zirveye bağla ki öz duasıyla,
Zümrüt gibi olsun şu yürek dağım.

Ya Rabbi, bu gönül “Hüve” der daim,
Silmiştir gayriyi öz kitabından.
Senin sevgin olsun kalbimde daim,
Bununla rahmete kavuşur bu can…

Allah’ım, bitmesin bu ağlayış, inleyiş,
Sen duamı ne zaman kabul edersin bilmem.
Ötelerden kalbime olursa bir üfleyiş,
O zaman mümkün olur filiz filiz dirilmem…

İnsan, inkişaf etmesi ve ettirilmesi ve yaratılış gayesine göre açılması ölçüsünde o Yüceler Yücesi’nin en parlak aynası, en talâkatlı tercümanı ve bu sınırlı âlemde sınırsızlığın da bir menşurudur. Eşya ancak, onun idrak ve basiret nurları sayesinde temaşa edilen bir meşher, okunan bir kitap hâline gelmiştir. Denebilir ki o, bu potansiyel zenginlik ve derinliğiyle bütün kâinatların ruhu ve topyekün eşya içinde Yaradan’ı en net ve iltibassız gösteren, O’nun en sadık bir şahidi ve hassas bir kıblenüma gibi yanıltmayan bir “Hâlik-nümâ”sıdır.

Yörüngesini bulmuş veya rampasına oturmuş hakikî bir insan, Hakk’ın şahidi olduğu gibi yoldakilerin de rehberidir; onu bulan Hakk’ı da bulmuş ve bütün dağınıklıklardan kurtulmuş olur. Onu müşahede eden, dolayısıyla da olsa değişik tecelli dalga boylarında her şeyi görüp duymuş demektir… Evet, düşünceleri inançları gibi dupduru; tavırları, davranışları, düşünceleri çizgisinde ve her işi rıza hedefli bir insan, görüldüğü hemen her zaman Hakk’ı hatırlatır, iradî olmasa da uğradığı her yerde Hakk’ın şahidi olduğu hissini uyarır.

İlk defa donanım ve mevhibeleriyle, sonra da bu donanım ve mevhibeleri inkişaf ettirip aşkınlığa ulaşmasıyla melekler üstü ufuklarda pervaz eden İnsanlığın İftihar Tablosu, varlık ağacının hem çekirdeği hem de meyvesiydi. İnsanoğlu, mensup olduğu bu ağaç ve onun bu müstesna meyvesiyle ne kadar iftihar etse azdır. Aslında “insan-ı kâmil” denince ilk akla gelen de O’dur. Varlık âleminde, O’nun kadar insanî muhtevasıyla zirveleşen bir ikinci insan göstermek mümkün değildir. Ne var ki, bu yüce meyve de yine, insanlık ağacının meyvesidir. İnsanoğlu “eşref-i mahlûkat (yaratılanların en şereflisi)”, Hazreti Ruh-u Seyyidi’l-Enâm ise bu en şerefli türün iftihar tablosudur.

Bu uçsuz-bucaksız kâinatlar, malzeme değeri-zaman değeri-ibdâ ve inşa değeriyle, getirilip insana bağlanınca, O’nun kıymet-i hükmiyesinin bütün varlığı aşkın olduğu kendi kendine ortaya çıkacaktır. Hatta sadece dünya değil, ukba dahi O’nun inkişaf etmiş hakikati adına planlanmış dense sezadır. O, bu âlemle münasebetlerini devam ettirdiği aynı zamanda öbür âlemi de duymuş, oradaki beklentileriyle buradaki acıları, kederleri yumuşatmış ve o müthiş imanının enginliği ölçüsünde, daha Cennet’e girmeden, vicdanının derinliklerinde hep Cen­netleri yaşamış ve bu duygularını yol arkadaşlarıyla da paylaşmıştır. Bir kere daha tekrar etmeliyim ki O, bu enginliğine rağmen bir insandır ve insanlık tûbâsının da en nurlu meyvesidir.

Gerçi insan, maddesi ve cismaniyeti itibarıyla bu mazhariyetlerden uzak görülmektedir. Hatta kendi mahiyetinden habersiz yaşadığı dönemlerde, diğer canlıların altına bile düştüğü söylenebilir. Ne var ki aynı insan, akıl, iman, vicdan ve ruhuyla şu varlık meşherinin dikkatli bir seyircisi, eşya ve hâdiseler kitabının şuurlu bir mütalâacısı, varlığın satır aralarındaki esrarının da müdakkik bir gözlemcisi ve yorumcusudur. Bu itibarla o, ne kadar önemsiz görünse de, en âlî şeylerden daha aziz, Hakk’a kulluğu içinde sultanlara taç giydiren bir sultan ve küçüklüğüne rağmen kâinatlardan daha muhtevalı, eskilerin ifadesiyle bir “nüsha-i kübrâ”dır.

Böyle en üstün donanımlarla dünyaya gönderilen ve mahiyetindeki istidatlara göre en hayatî hedeflere yönlendirilen bu değerler üstü değerleri hâiz insanoğlunu, ifratlara, tefritlere sapmadan muhteva ve konumuna uygun ele alıp tahlil etme değişik din ve sistemler içinde sadece İslâm’a nasip olmuştur.

İslâm’a göre insan, insan olması itibarıyla üstündür. “Doğrusu Biz insanoğlunu çok şerefli yarattık.” (İsrâ sûresi, 17/70) O, Allah’a, peygambere intisabıyla bu ilk pâyeyi silinmeyecek şekilde perçinler. “İzzet; Allah’a, Resûlüne ve (dolayısıyla da) mü’minlere aittir.” (Münafikûn sûresi, 3/8) Hele inancı istikametinde ortaya koyduğu cehd ve gayretlerle o, âdeta yeryüzünde Hakk’ın gözdesi gibidir. “Bizim yolumuzda gayret gösterip mücahede edenlere, Biz de mutlaka muvaffakiyet yollarını gösteririz; şüphesiz Allah ihsan erleriyle beraberdir.” (Ankebut sûresi, 29/69), “İman edip salih amel işleyenlere Hazreti Rahmân insanların gönlünde sevgi yaratır.” (Meryem sûresi, 19/96)… gibi fermanlarıyla Kur’ân-ı Kerim, hep insanın farklı buudlardaki bu üstünlüğünü seslendirir. Evet, imanı, mücahedesi, salih ameli, yaratılışıyla mazhar olduğu her şey, ondaki insanî değerler üzerine kurulmuş birer bünyan ve onun mahiyet atkıları üzerinde işlenmiş birer dantela gibidir. İnsan, daha sonra elde edeceği mazhariyetlere, şöyle veya böyle, irade, cehd, gayret unvanları altında birer bedel sunar ama, insanlık dediğimiz ilk mevhibe hiçbir karşılık ödenmeden elde edilmiştir ve tamamen cebrî-lütfî ilâhî bir bağıştır.

Bütün insanî münasebetler, bu çerçevedeki mânâ ve muhteva üzerine kurulur ve hep onların üzerinde cereyan eder. İnsan olduktan sonra, kadın olsun erkek olsun, genç olsun ihtiyar olsun, siyah olsun beyaz olsun herkes muhteremdir, masûndur ve dokunulmazlığı söz konusudur; ırzına el uzatılamaz, malına tecavüz edilemez, yurdundan-yuvasından çıkarılamaz, hürriyeti elinden alınamaz, inançlarını yaşaması engellenemez; dahası kendisinin bile kendine karşı bu olumsuzlukları irtikap etmesine müsaade edilemez ve Allah tarafından kendisine bahşedilmiş bu insanî değerleri zedelemesine fırsat verilemez; verilemez zira o, bütün bu değerlere emaneten mâliktir. Gerçek mülk sahibi ise Allah’tır. O sadece bu emanetleri O’na karşı korumakla mükelleftir. Öyle ki o, kendine tevdi edilen bu emanetleri hep gözü gibi aziz bilecek.. kılına bile dokunmayacak ve dokundurmayacak.. gerekirse o uğurda savaşacak ve ölecektir. “Kim malı uğrunda ölürse o şehittir, kim canı uğrunda ölürse o şehittir, kim yakınları uğrunda ölürse o şehittir ve kim yurdu-yuvası uğrunda öldürülürse o da şehittir.”[1] buyuran Söz Sultanı, insana ait bu önemli hakların dokunulmazlığını vurgular ve yaratılışı itibarıyla insanoğlunun bu fâikiyet ve üstünlüğünü ortaya koyar. Şimdilerde insanlık böyle bir anlayışın neresinde? Zannediyorum böyle bir konu bu makalenin çerçevesini aşar.

İman ve sonrası mülâhazalarda da insan, yine en mümtaz bir mazhariyeti hâizdir. Evet, kâinat ve eşya karşısında insan, semalardan daha derin ve meleklerden daha âlîdir. Yerde ve gökte bulunan her şey, kimisi doğrudan doğruya kimisi de dolaylı yollarla ona musahhar kılınmış ve bu konuda ona tasarruf imkânı verilmiştir. Bu musahhariyet ve tasarruf imkânı, insanı bu dünyaya bir misafir olarak gönderen Yaratıcı’nın, onun aczine ve ihtiyacına merhameten tamamen ona bir ihsanıdır. Böyle bir ihsan da ancak, iman şuuruyla sezilip mü’min vicdanıyla değerlendirilebilir. İmanının enginliği ölçüsünde eşyanın perde arkasına uyanmış bir mü’min, bu koskoca kâinatları kendi sarayı gibi görebilir ve canlı-cansız içindeki eşyayı da emrine verilmiş birer vazifeli kabul edebilir.

Bunun bir adım ötesinde, vicdan mekanizmasını harekete geçirip iradesinin hakkını vererek, kalb ve ruhun hayat derecelerinde seyahatler tertipleyip, mânevî zevkler yudumlayan kâmil insanların durumları söz konusudur ki, işin gidip böyle bir mazhariyete dayanmasındaki mânâyı kestirmede zorlandığımı ifade etmeliyim. Potansiyel değerlerini inkişaf ettirip bu zirvelere ulaşan insan için denecek bir şey varsa, o da ifadenin Âkifçesiyle şöyle olmalıdır:

  “Onun mahiyeti hatta meleklerden de ulvîdir.

  Avâlim onda pinhandır, cihanlar onda matvîdir.”

Şimdi acaba, bunca mevhibe ve mazhariyetlerle şereflendirilen insandan beklenen nedir? Bence asıl önemli olan da işte budur. Böyle bir konu üzerinde durulur ya da durulmaz, o ayrı mevzu; ama keşke, insan olmaya terettüp eden böyle önemli bir sorumluluğun şuurunda olabilseydik..!

[1] Tirmizî, diyât 22.

Kâinat Ne Kadar Büyük?
Ekvatorun uzunluğu 40 bin km’dir. Bizden yaklaşık 150 milyon km uzakta olan Güneş, Vega yıldızına doğru saniyede 250 bin km hızla hareket etmektedir. Güneşten sonra Dünyamıza en yakın yıldız olan Proxima Centauri, 4,2 ışık yılı mesafededir (1 ışık yılı yaklaşık 9,5 trilyon km’dir).

Kâinatın 13,7 milyar yıldır mevcut olduğu bilinmektedir.[1] Yaklaşık iki trilyon galaksinin bulunduğu[2] gözlemlenebilir evrenin çapı 93 milyar ışık yılıdır.[3]

Kâinat o kadar mükemmel bir ahenk içindedir ki Yunanca “düzen” mânâsına gelen “kozmos” ismiyle anılır.

Büyük Patlama
Kâinatın yaratılışıyla ilgili günümüzde en çok kabul gören Büyük Patlama hadisesine göre, kâinat bir balon gibi genişlemekte ve soğumaktadır. Büyük Patlamanın ilk anlarında akıl almaz bir sıcaklık vardı ve varlık âlemi henüz proton, nötron ve quark gibi atom altı parçacıklardan meydana geliyordu. Üçüncü dakikaya gelindiğinde, ilk atomlar yaratıldı. Füzyon adı verilen tepkimelerle önce hidrojen, sonra sırasıyla helyum ve lityum elementleri yaratıldı.

Doppler Etkisi
Doppler etkisi, dalga boyunun ses ve ışık kaynağının hareket etmesi ile nasıl değiştiğini gösteren özelliktir. Trafikte kullanılan radar sistemi bu teknikle çalışır. Radar sistemi, bir aracın kaç kilometre süratle yaklaştığını veya uzaklaştığını bu şekilde ölçer. Bu tekniğe göre, yaklaşan cisimlerden yansıyan dalgaların boyları gittikçe küçülürken uzaklaşanlarınki büyür.

Hubble, evrenin genişlediğini Doppler tekniğini kullanarak keşfeder. Yaklaşmakta olan ışık kaynağının dalga boyu kısaldığı için ışık, elektromanyetik tayfında maviye doğru kayar. Uzaklaşıyorsa kayış, kırmızıya doğru olur. Hubble, yıldızları incelediğinde, ışığın hep kırmızıya doğru kaydığını, yani bütün yıldızların içinde bulundukları galaksilerle beraber, birbirinden uzaklaştıklarını tespit etti.

Tarihi Buluşma
Büyük Patlama teorisinin ilmî olarak kabul edildiği yer California Teknoloji Enstitüsü, teorinin babası ise 1933’te buradaki tarihî buluşmayı organize eden Georges Lemaître’dir (1894–1966). Dersine iyi çalışmış olan Lemaître; teoriyi formülize eden Einstein ile gözlemleriyle bunu ispatlayan Hubble’ı bir araya getirir.

Tahtanın başına geçen Lemaître, teoriyi aşama aşama anlatır. Kâinatın ilk hâlinin bir atom olduğunu daha sonra bunun parçalanarak ve genişleyerek yayıldığını, hadiseyi tersine döndürürsek aynı sonuca ulaşılacağını izah eder. Lemaître bütün bunları, karşısında oturan iki büyük ilim insanının çalışmalarını birleştirerek yaptığını açıklar. O sözlerini bitirdiğinde, daha önce Newton’un “durağan kâinat” modeline inanan Einstein ayağa kalkar ve arkadaşını alkışlayarak “Bunlar şimdiye kadar yaratılış hakkında duyduğum en güzel ve tatmin edici açıklamalar.” der.

Yaratılış fikrinin zamanın en iyi bilim insanları tarafından desteklenmiş olması, dindarları sevindirmiş fakat bunun yol açacağı sosyal ve felsefî sonuçları tahmin eden ateist bilim insanları, bu teoriyi kabul etmek istememiştir. Teorinin ortaya atıldığı yıllarda pozitivizm ve Marksist ateizm popülerdi. Bundan dolayı teoriyi değersizleştirmeye çalıştılar. Bunu yaparken teorinin adını da istemeden koymuş oldular. İngiliz astronom Fred Hoyle (1915–2001) BBC’deki bir radyo programında, alay etmek için “Big Bang” tabirini kullandı ve teori bundan sonra böyle anılmaya başlandı.

Büyük Patlamayı destekleyen delilleri şu şekilde sıralayabiliriz:

Kâinatın Genişlemesi
“Göğü Biz çok sağlam bir şekilde bina ettik, onu genişleten Biziz.” (Zâriyât, 51/47) ayet-i kerimesinde buyurulduğu gibi, kâinat genişlemektedir. Bugünkü hesaplamalara göre kâinat, üç milyon ışık yılı başına saniyede 67,5 kilometre genişlemektedir.[4]

Bu gerçeğin çok geç anlaşılmasına dikkat çeken Hawking şöyle demektedir: “Evrenin genişlemekte olduğunun ortaya çıkarılışı 20. yüzyılın en büyük fikrî devrimlerinden biridir. Bugünden geçmişe bakıldığında kimsenin bunu neden daha önce akıl etmediğine şaşmamak elde değildir.”[5]

Fosil Radyasyon
Fred Hoyle gibi ateist bilim insanları, “Büyük Patlama varsa sebep olduğu ‘fosil radyasyon’, evrenin her yanına yayılmış ve sıcaklığı iyice düşmüş olmalı, onu getirin de görelim” diyordu. Bu hadisenin meydana geldiği 13,7 milyar yıl öncesi düşünülerek hesaplamalar yapıldı ve günümüzde – 268 ⁰C’lik (5 Kelvin) bir radyasyon olması gerektiği ortaya çıktı.

Bir süre sonra bu radyasyon bir tevafuk eseri bulundu. 1965 yılında, ABD’deki Bell Telefon Şirketinde mühendis olarak çalışan Arno Penzias ve Robert Wilson, radyo ölçümleri yaparken belli dalga boylarında ölçtükleri ışınımda fazlalık olduğunu gördü. Bunun yol açtığı parazit, ekibin çalışmalarına engel oluyordu. Ne yaparlarsa yapsınlar bu paraziti önleyemediler. Bunun üzerine, bu alanda çalışmalar yapmış Princeton Üniversitesindeki Dicke ve arkadaşlarına ulaştılar. Ekip, Penzias ve Wilson’un bulgularını dinledikten sonra, onların aslında kendilerinin yıllardır aradığı radyasyonu bulduğunu anladılar. Bulunan radyasyon tam da beklendiği gibi uzayın her yerinden gelmekteydi ve radyasyonun sıcaklığı -270 ⁰C (3 Kelvin), yani daha önce teorik olan hesaplanandan sadece 2 ⁰C derece farklıydı. Bu buluşlarıyla Penzias ve Wilson, 1987’de Nobel Ödülünü aldılar.

Dalgalanma Delili
Karşıt görüşlü bilim insanları bu sefer de “Eğer Büyük Patlama ile etrafa saçılan madde tamamen homojen bir şekilde dağılsaydı, ne galaksiler ne yıldızlar ne de dünyamız oluşurdu. Bütün bunların meydana gelmesi için biraz daha fazla yoğun ve biraz daha az yoğun alanlar gerekliydi.” dediler.

Bu konudaki delil, Amerikalı astrofizikçi John Mather tarafından, 1989 yılının Kasım ayında bulundu. Mather, COBE uydusuna bir cihaz yerleştirerek kozmik fon radyasyonunun sıcaklığını daha önce ulaşılmamış bir duyarlılıkla ölçmeyi başardı. 1992 yılında, COBE yardımıyla elde edilen veriler, kozmik fon radyasyonunun varlığını, uzayın her yönünden geldiğini ve beklendiği gibi çok küçük dalgalanmalar olduğunu gösterdi.

Geçmişin Daha Sıcak Olması Delili
Uzayın geçmişi daha sıcak olduğu için, geçmişteki kozmik fon radyasyonunun sıcaklığı da daha yüksek olmalıydı. Uzaktaki galaksilerden gelen ışığa baktığımızda, aslında geçmişe baktığımızı unutmamalıyız. Uzak galaksilerden gelen ışık, milyarlarca ışık yılı öteden gelmektedir. 1994 ve 1996 yıllarında, Keck teleskobu ile uzak galaksilerden gelen ışık incelenerek geçmişteki kozmik fon radyasyonunun daha yüksek olduğu doğrulandı.

Son Delil
Bu konuda en son delil “ilk molekül” delilidir. Önce teorik olarak tespit edilen molekül, kâinatın bir yerinde olmalıydı. Onlarca yıldır aranan, yaratılan ilk molekül, yani Helyum Hidrit iyonu (HeH+), 2019 yılının Nisan ayında, NASA’nın uçan gözlemevi SOFIA tarafından, 2900 ışık yılı uzaklıkta bulunan NGC 7012 nebulasında tespit edildi ve bu başarı, “Evrenin kimyası bu iyonla başladı.” şeklinde duyuruldu.[6]

Zamanın Başlangıcı
Stephen Hawking ve Roger Penrose’un teorik ispatları ve Einstein’ın formülleri, uzayın genişlemesinin geriye sardırılmasıyla maddeyle beraber zamanın da bir başlangıcının olduğunu göstermektedir.

1971 yılında fizikçi Joseph C. Hafele ile astronom Richard E. Keating’in yaptığı bir deneyde ispatlandığı gibi, zaman genişlemektedir.[7] Bu deney, zamanın; yer çekimi kuvveti ve hareket hızına bağlı olarak değiştiğini göstermiştir. Bu çok hassas ölçümler, deneyde kullanılan atom saatleriyle yapılmıştır.

Dipnotlar

[1] Planck collaboration (2013). “Planck 2013 results. XVI. Cosmological parameters”.

[2] C. J. Conselice, Christopher ve ark. (2016). “The Evolution of Galaxy Number Density at z < 8 and Its Implications”. The Astrophysical Journal. 830 (2): 83.

[3] Itzhak Bars; John Terning (2009). Extra Dimensions in Space and Time. Springer. s. 27.

[4] A. Domínguez ve ark. (2019). “A New Measurement of the Hubble Constant and Matter Content of the Universe Using Extragalactic Background Light γ-Ray Attenuation”. The Astrophysical Journal, 885/2.

[5] bigbang.gen.tr/?page_id=218

[6] www.nasa.gov/feature/the-universe-s-first-type-of-molecule-is-found-at-last/

[7] Wolfgang Rindler, Essential Relativity: Special, General, and Cosmological, Springer-Verlag, 1979, s. 45.

Konumuza misal teşkil edecek önemli bir yargılama örneği de Dreyfus Davası’dır. Fransa Mahkemeleri’nde Dreyfus’un yargılanma süreci, sadece Fransa’da değil bütün dünyada yankı bulmuş, özellikle Fransa’da hukukî, içtimaî, askerî ve idarî tesirleri olmuştur.

Dreyfus Davası’nın sadece görüldüğü yıllarda (1894–1906) değil sonrasında da konuşuluyor olmasının temel sebeplerinden birisi, yargının siyasallaşması ve o dönemdeki yazar ve düşünürlerin ikiye bölünmesidir.

1894 yılının Eylül ayının başlarında, Albay Jean Sandherr’in görev yaptığı Fransız askerî karşı istihbarat teşkilatı, Paris’teki Alman Askerî Ataşesi Max von Schwartzkoppen’in kâğıt sepetinde, gizli belgelerin gönderildiğini bildiren ve içinde hesap dökümü bulunan bir mektup bulur. Mektup 120’lik topların hidrolik freni ve sahra toplarının bir manivelasıyla ilgilidir. Mektuptaki yazı, orduda yüzbaşı olarak görev yapan, Yahudi asıllı Alfred Dreyfus’un el yazısına benzetilir. Dreyfus, Fransa’nın askerî sırlarını Almanya’ya satmakla suçlanır ve 15 Ekim 1894 tarihinde vatana ihanetten tutuklanır.

Yüzbaşı Dreyfus’un casus olduğu dedikodusu Genel Kurmaydan basına sızdırılır. Irkçı gazeteler La Libre Parole ve La Croix, Yahudi subay Dreyfus’un casuslukla suçlandığını duyurur. Ancak yazının Dreyfus’a ait olduğunun ispatlanması kolay değildir. Görevlendirilen bilirkişi, nottaki yazının sanığın el yazısına hiç benzemediğini söyleyince, istenen cevabı verecek yeni uzmanlar bulunur! Ön yargıyla hazırlatılan raporlara dayanılarak, Dreyfus’a karşı vatana ihanet suçlamasıyla dava açılır. Bu raporların suçlunun cezasını çekmesine yetmeyeceğini düşünen Albay Sandherr, Dreyfus’un suç dosyasını kabartmak için düzmece belgeler hazırlatır. Binbaşı Hubert-Joseph Henry, sanığın yazısını taklit eder; Binbaşı Armand du Paty de Clam da bunları açıklayıcı bilgilerle donatır. Savaş Bakanlığı bu dosyayı gizli damgasıyla askerî mahkemeye ulaştırır. Savcı iddianameyi bazı varsayımlara dayandırır: “Dikkat çekecek kadar güçlü bir belleğe sahip olması”, “fazla kültürlü olması”, “çok iyi Almanca bilmesi” gibi vasıfları sebebiyle Dreyfus casusluk yapabilecek bir kişi olarak tasvir edilir.

Kapalı oturumlarla sürdürülen hızlı bir yargılama sonunda, Dreyfus vatana ihanet suçundan mahkûm olur. Ömür boyu hapis cezasını çekmek üzere Şeytan Adası’na yollanır. Ancak daha önce bir muhafız, halkın önünde, hainin üniformasındaki apoletleri ve düğmeleri söker; kılıcını kırar. Halk bu aşağılama törenini “Yahudilere ölüm”, “haine ölüm”, “kahrolsun Yuda” sloganları atarak izler. Dreyfus, Şubat 1898’de, Şeytan Adası’na gönderilmek üzere gemiye binerken de taşkınlıklar sürer.[1]

Dreyfus suçsuz olduğunu ileri sürse de kimseyi buna inandıramaz. Yargı alabildiğine siyasallaşmış ve muktedirlerin elinde bir sopaya dönüşmüştür. O günün Fransız idarecilerinin toplumu, dış düşman (başta Almanya) ve onların Fransa’daki işbirlikçileri propagandası ile manipüle etmesi, yargı sistemini felç etmiş ve idarecilerin zulüm aracına dönüştürmüştür.

Dreyfus Davası, Fransa devlet tarihi açısından önemli bir zaman diliminde görülmüştür. 1888’de çıkan savaşta, Fransa; Almanya’ya karşı ciddi kayıplar vermiştir. O gün devleti idare edenler, bu yenilgiden kendilerinin değil casusların sorumlu olduğu propagandasına başlamış ve Yüzbaşı Dreyfus’a “vatana ihanet” iftirası atıp casuslukla itham ederek işin içinden sıyrılmaya çalışmışlardır.

Medyanın gücünü ve Fransız askeriyesini arkasına alan o günün devlet yöneticileri, anti-Semitizmi de köpürterek yenilgilerini perdelemek ve kamuoyu desteğini yitirmemek için bir gruba “ihanet” iftirası atmış ve Dreyfus’u o grubun sembolü haline getirerek yargılamıştır.

Alfred’in kardeşi Mathieu, kardeşinin suçsuz olduğuna ve ağabeyinin sırf siyasi sebeplerle mahkûm edildiğine inanmaktadır ve davanın peşini bırakmaz. Kendisine genç bir Yahudi gazeteci olan Bernard Lazare yardım eder ve mesele medyada tartışılmaya başlanır.

Davanın seyrini değiştiren ve yeniden görülmesine sebep olan kişi, 1896’da Fransız askerî istihbarat teşkilatının başına geçen Yarbay Georges Picquart’dir. Picquart, Alman Askerî Ataşesinin çöp kutusunda bulunan yeni bir belgeden yola çıkarak Binbaşı Ferdinand Walsin Esterhazy’nin casus olabileceğinden kuşkulanır. Yaptırdığı soruşturma sonunda, Esterhazy’nın Alman Elçiliği’ne gidip geldiğini ve borç içinde yüzdüğünü öğrenir. El yazısını Dreyfus’u mahkûm eden belgedekiyle karşılaştırır. Gizli dosyadaki evrakın sahte olduğunu anlayınca da üstlerini uyarır, ancak kimse ona kulak asmaz. Hatta Tümgeneral Charles-Arthur Gonse, bildiklerini kimseye anlatmamasını söyler. Bir Yahudi’nin mahkûm olması onu ilgilendirmemelidir! İstihbarat müdürü, Dreyfus’un masum olduğunu anlar ve bu sırrı mezara kadar taşımayacağını söyleyerek mektubun bir kopyasını avukatına gönderir. Avukatı da mektubu senato başkanı Auguste Scheurer-Kestner’e ulaştırır. Senato başkanı, Dreyfus’un masum olduğuna inanır ve 14 Temmuz 1897’de düşüncelerini senatoda açıklar. Fransız aydınlarının da araya girmesiyle yargılanmanın yenilenmesi için ciddi gayret sarf edilir, ancak siyasilerin ve askerlerin baskısıyla yargılanma yenilenmez. Bu arada (gerçek casus) Esterhazy kendi isteğiyle mahkemeye çıkar ve beraat eder.[2]

Tam bu noktada Émile Zola devreye girer. Senato başkanı, 14 Temmuz’daki konuşmasından sonra Émile Zola ile buluşur. Zola, başkanın elindeki çok gizli belgeleri inceler. Dreyfus gerçekten suçsuzdur. Bir entelektüel olarak kararını verir; ne olursa olsun susmayacaktır. Siyasallaşan yargıya, orduyu ve medyayı arkasına alıp aşırı milliyetçi söylemlerle halkı uyutan idarecilere ve ırkçılara karşı bir mücadeleye girişecektir.

Eşine yazdığı mektup, tarihin sayfalarına entelektüel cesaretin örneği olarak geçecektir: “Bu problem çoktandır beynimi, yüreğimi kurcalayıp duruyordu. Uyuyamıyordum. Bana ne deyip susmayı alçaklık buluyordum. Bundan böyle başıma gelebilecek şeyler hiç umurumda değil. Yeterince güçlüyüm ve bu haksızlığa meydan okuyorum.”

Dediği gibi de yapacaktır Émile Zola. 13 Ocak 1898’de L’Aurore (Şafak) gazetesinde, Fransız Cumhurbaşkanı Félix Faure’ye hitaben, “Suçluyorum” başlıklı bir açık mektup yazar. Bu mektuptan sonra Dreyfus Davası ülke sınırlarını aşar ve uluslararası bir şöhrete kavuşur.

Émile Zola mektubunda Dreyfus Davası’nı özetler. Tarihî mektubun en can alıcı yeri şu kısmıdır:

“Yalın gerçek budur, Sayın Başkan ve bu tüyler ürpertici gerçek başkanlığınız için bir leke olarak kalacaktır. Bu davada hiçbir yetkinizin bulunmadığı, sizin çevrenizin ve anayasanın tutsağı olduğunuz kanısında değilim. Hiç değilse bir insanlık ödeviniz vardır: Bunu düşünecek ve yerine getireceksiniz. Bu davanın zaferle sonuçlanacağından asla kuşkum yok. Şimdi daha büyük bir kesinlikle yineliyorum: Gerçek yürüyor ve onu hiçbir şey durduramayacaktır. Herkesin aldığı durum bugün açıkça belli olduğuna göre, dava ancak bugün başlamıştır: Bir yanda gerçeğin gün ışığına çıkmasını istemeyen suçlular, öte yanda her şeyin aydınlanması için hayatlarını vermeye hazır adalet severler… Daha önce söyledim, yine söylüyorum: Gerçeği yeraltına kapatırsanız birikim oluşur ve gerçek bir yerde öylesine bir patlama gücü kazanır ki patladığı gün, kendisiyle birlikte pek çok şeyi havaya uçurur. Bu tavırla ilerisi için yıkımların en gürültülüsünün hazırlanıp hazırlanmadığını herkes görecektir.”[3]

1898 yılında, Fransız istihbarat teşkilatının teknik elemanı Cuignet, Dreyfus aleyhindeki tek delil olan belgenin sahte olduğunu ortaya çıkarır. Bunun üzerine Dreyfus’u ihbar eden Binbaşı Henry, gerçekleri açıklayıp intihar eder. Bu gelişmeler karşısında hükümet davanın yeniden görülmesi için Yargıtay’ı görevlendirir. Alınan bu karardan ordu son derece rahatsız olur. Yargıtay 1899’da, Dreyfus’un askerî mahkemece yeniden yargılanmasını kararlaştırır. Yeniden yargılanan Dreyfus tekrar suçlu bulunur, fakat bu sefer hafifletici sebeplerle daha az bir ceza verilir. Mahkeme, Fransız Ordusu’nun baskısıyla, mutedil bir siyasî karar vermiştir. Cumhurbaşkanı, karardan 10 gün sonra Dreyfus’u affeder. Ancak bu af, Dreyfus’un suçsuzluğunun ispatı anlamına gelmez, zaten haklarını geri alamaz ve tartışmalar da son bulmaz.

Zola’nın mektubu Fransa’da büyük bir yankı uyandırır. Mektubun neşredilmesi ve Dreyfus’un ikinci kez yargılanması Fransa’yı ikiye böler. Adalet ve gerçeği isteyen Dreyfuscular (solcular) ile ordunun şerefini her şeyden üstün tutan Dreyfus karşıtları (sağcılar) arasında çatışmalar yaşanır.

Émile Zola, adaletsizliğe karşı çıkışını hayatı ile öder. Belki de “Bundan böyle başıma gelebilecek şeyler hiç umurumda değil. Yeterince güçlüyüm ve bu haksızlığa meydan okuyorum.” derken başına gelecekleri sezmiştir. 27 Eylül 1902 tarihinde, Zola ve eşi şömineyi yakıp uyurlar. Ertesi gün, karbon monoksit zehirlenmesiyle kendisi ölü bulunurken komaya giren eşi kurtarılır.

Yapılan soruşturma baştan savmadır. Olay, talihsiz bir kaza olarak kayıtlara geçer. Zola karşıtı bir yayın organı olarak bilinen La Libre Parole gazetesinin daha ilk günden attığı manşet, Zola’nın öldürüldüğüne dair kanaatleri pekiştirir: “Sıradan bir olay: Zola dumandan boğularak öldü.”

Zola’nın ölümünden 20 yıl sonra, eczacı Pierre Hacquin, ilginç bir ayrıntıdan bahseder. Baca temizleyicisi Henri Buronfosse, Hacquin’e, 25 Eylül 1902’de, Zola’nın oturduğu evin bacasını tıkadığını ve 29 Eylül sabahı izleri sildiğini söylemiştir.

Dreyfus üçüncü kez yargılanır ve bu kez beraat eder (1906). Binbaşı rütbesiyle orduya geri döner. Çektiği çilelere karşılık kendisine Şeref Nişanı verilir. I. Dünya Savaşı’na katılır ve 1935’te ölür.

Mahkemeler Dreyfus’u suçsuz bulmuştur, ama Fransız askeriyesinin Dreyfus’u suçsuz ilan etmesi 1995 yılında, özür dilemesi ise 1997 yılında gerçekleşir. Aradan neredeyse 100 yıl geçtikten sonra, Fransa gibi bir Avrupa ülkesi bu utancı üzerinden atar.

Fransa, tarihindeki bu utanç tablosu ile yüzleşip hatasını kabul etmişse bunu adaleti esas tutan Yarbay Georges Picquart’a ve tarihte eşine az rastlanan bir entelektüel duruş sergileyen Émile Zola’ya borçludur.

Bugün Türkiye’de on binlerce masum insan, atılan bir iftira ile terör suçundan yargılanmakta. Bakalım bu topraklar bir Picquart, bir Zola çıkarabilecek mi?

Dipnotlar

[1] Gül Tekay Baysan, (2002). “Dreyfus davası: Gerçek ve adalet savaşçısı Zola”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19/1, s. 182.

[2] www.mevzuedebiyat.com/dreyfus-davasi-ve-sonuclari/

[3] Émile Zola, Suçluyorum, Çev. Tahsin Yücel, İstanbul: Can Yayınları, 2014.

Planım şöyleydi: Çürümüş dişler çekilip vida şeklindeki kökler yerleştirildikten dört ay sonra, ziyaret için geldiğimde, kökler kaynamış olacak ve tedavinin gerisini tamamlayacaktım. Daha önce implant yaptıranlar çok memnundu, başka da çare yok gibiydi; yoksa o hep korktuğum diş hekimi koltuğuna beni kimse oturtamazdı! Matkabın vızıltısı, çeneyi saatlerce açık tutma işkencesi, ardından günlerce süren tedavi…

O zamanki şartlar itibarıyla Türkiye’de sağlık hizmetleri nispeten ucuzdu. Hem bu vesileyle memlekete gelip ailemizi, dostlarımızı görebilirdim. Şimdi nerelerde olduğunu bilmediğim diş hekimim epey mâhir birisiydi. İçim rahattı. Azı dişlerinin kökleri epey dipteydi. Kolay olmadı, ama hepsini çıkarabilmeyi başarmıştı.

Ülkeden ayrılırken ağzımdaki boşluk ve sızıyla birlikte hayatımızda yeni bir sayfa açıyorduk. Açıyorduk açmasına, ama anlaşılan köklerimizi çok diplere salmışız memleketimizde; azı dişleri gibi… Ana-baba kökleri, kardeş-yeğen kökleri, ev-memleket kökleri, eş-dost kökleri, havası-suyu kökleri, ekmeği-çorbası kökleri… Hayatın sayfaları, kitap sayfaları kadar kolay açılmıyor. Ülkenin boğucu havasından bir nebze uzaklaşacak olmanın rahatlığı ve inşallah hicret ediyor olmanın heyecanının yanında, geride bırakacaklarımın hicranı gönlümü burkuyordu. Ancak o esnada benden kısa bir süre sonra ülkeden ayrılmaya çalışacak dostlarım ve on binlerce masum insanımızın çekecekleriyle mukayese edemeyecek kadar rahat bir şekilde çıkabildiğimi henüz idrak edecek durumda değildim.

Valizleri verdik, artık ayrılık zamanı… Daha önce ağladığına hiç şahit olmadığım babam bütün bir bedeninin sarsılmasına engel olamıyor ve titreyen sesiyle, “Belki son görüşmemizdir oğlum, yolun açık olsun” diyordu.

Hâlbuki biz onu müthiş bir irade ve dirayet sahibi olarak tanıdık. Bu yüzden seyahatimi ilk ona haber vermiştim.

Bir hafta sonu annemlere gitmiştik. “Baba, anneme hafta içinde ısındıra ısındıra söylersin” dedim.

Tahmin ettiğim gibi, soğukkanlılıkla karşılamıştı bu haberi. “Anladım oğlum” dedi. “Sizler için şartlar iyice zorlaştı zaten buralarda. Hakkınızda hayırlısı olsun.”

Ertesi sabah kalktığımda mutfakta hazırlık yapan annemin gözlerinden yaşlar süzülüyordu. Hemen babamın yanına gittim. “Oğlum, gece dayanamadım. Gece sıkıldığımı gören annene söylemek zorunda kaldım. ‘Hep ne zaman gelecek dediğimiz vakit geldi hanım’ dedim. Gidiyorlar buralardan.”

***

Dilim ağzımdaki sağlı sollu iki büyük boşlukta gezinip dururken girdim pasaport sırasına. Köklerinden ayrılmak ne kadar da zormuş! Diş hekimi çok da titiz çalışmıştı aslında.

Helalleştim hızlıca. Annem, babam, ağabeyim, kardeşim, yengem, yeğenim ve çok vefalı bir dost…

Dilim boşlukta, aklım köklerde, gözlerim memurda, kalbim güvenlik şeridinin gerisinde kalanlarda… Sıra bize gelince telaştan elimdeki deri çantayla beraber pasaportları ve uçuş kartlarını düşürdüm. O sırada çantanın klipsi kırılıverdi. Ağabeyimden, Hazreti Mevlana desenli bir hicret hediyesiydi. Hislerime mağlup olmamak ve daha fazla hasara yol açmamak için yaşlı gözlerimi sakladım ve artık geriye dönüp bakmadım.

Haklı çıktı babam. Dört ay sonra gidebileceğim bir ülke kalmamıştı. Ülkeden ayrıldıktan iki ay sonra şirketimize kayyım atandı. Yedi ay sonra, öksürük şikâyetiyle yürüyerek gittiği hastanede, bir anda yoğun bakıma kaldırılan babamın orada son nefesini verdiğini kardeşlerimden öğrendim. Üzülmeyeyim diye, hastaneye yatırdıkları ilk gün bana haber vermemişlerdi. Yatışının ikinci gününde, tevafuk eseri aradığım kardeşimle görüntülü görüşürken babamın solunum cihazına bağlı olduğunu gördüm. Konuşamadık; sadece “Merak etme, ciddi bir şey yok” der gibi eliyle selam verdi. Zaten kendisi hakkında endişeye yol açmak istemez, zahmet vermekten çok korkardı. Ömür boyu zahmet vermediği gibi vefatı da zahmetsiz olmuş, ölüme ayakta gitmişti. Haberin ilk şokunu atlattıktan sonra annemi aramıştım. Telefonu eline alır almaz, “Sakın gelme! Onu kaybettim, bir de seni kaybedemem” demişti. Ülkenin gittikçe ağırlaşan şartları karşısında evladının emniyeti her şeyin önüne geçmişti; hayat arkadaşının aniden vefatının bile önüne… Annem zaten ailemizin hep en güçlü olanıydı. Ertesi gün yayınevinden bir arkadaşımın telefonundan cenaze namazını takip edebilmiş, bulunduğum yerdeki arkadaşların tertip ettiği taziye programıyla babamı uğurlamıştım. O yıldan sonra yakınlarını kaybedip memlekete gidemeyen bütün dostlarımız da benzer bir akıbete maruz kalacak, sevdikleriyle uzaktan vedalaşacaklardı. Nitekim babamın cenaze namazı ve defnini telefondan takip ettiren arkadaşım da benzer bir kaderi yaşayacak, ülkeyi terk etmek zorunda kaldıktan bir süre sonra muhterem pederinin vefat haberini alacaktı.

Gelelim bizim implanta… Türkiye’de gemi azıya almış, zalim bir rejim, kendine muhalif gördüğü her şeye el koyuyordu. Önce bizi işimizden etti, sonra da sırayla irtibatlı her kuruma çöktü. İmplantımı yaptırdığım hastane de bunlardan birisiydi. Ülkeye dönemediğim gibi artık diş hekimime de ulaşamıyordum. Her ülkenin implant markaları, hatta tornavidaları, birbirinden farklı olduğu için bana takılanlara uyumlu olanları temin etmem gerekiyordu. Bir dostum, benim adıma henüz kapatılmamış hastaneye ulaştı, implantın üzerinin kapatılması için gerekli malzemeyi temin etti. Gelen birileriyle getirttim, şimdi yaşadığım ülkedeki bir Türk diş hekimine işlemlerin geriye kalanlarını yaptırdım.

Bu süre zarfında kökler iyice sağlamlaşmıştı. İmplantlar ve damak kaynaştı. Aylar sonra rahat rahat yemek yiyebilecektim artık.

Aradan yaklaşık beş sene geçti. İmplantlarla birlikte yeni memleketimize de alıştık. Çocuklarım, yeni çevrelerine adapte oldu, farklı dil ve kültürden arkadaşlarıyla kaynaştılar. Mütevazı dairemizin dışında daha güzel bir yer bulabilir miyiz diye düşündüğümüz anlarda itiraz ediyor, mevcut yerimizden çıkmak istemiyorlar.

İster ağzımızda isterse içtimaî hayatımızda çürümeler arttığında, geçici dolgular artık fayda etmediğinde, çözüm olarak implant tedavisini şiddetle tavsiye ediyorum. Damak nasılsa sizin, nereye giderseniz sizinle geliyor, yeter ki çürükleri kökünden çıkartın, yeni kök salın. Az sebat edince, zamanla yeniden doğmuş gibi oluyor insan.

Dünyada her yer bir Hizmet diyarı; bahtımıza neresi düşmüşse, şartları ağır da olsa, oralarda kök salmaya bakmak lazım. Eskiyi unutmak mümkün mü? Değil elbette. Ancak yeni kökler ve dişlerle gurbet diyarları eve dönüşüyor, ah u efkânlar diniyor ve Hizmet coşkusu tekrar diriliyor. Çürüme tehlikesine karşı dünyayla entegre olup kaynaşmaya ve yeni diyarlara kök salmaya ihtiyacımız var.