<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>50 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/sayi/50/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Wed, 17 May 2023 16:08:48 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>50 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Kurusun</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/20/kurusun/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 20 May 2021 11:16:43 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Şiir - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178340</guid>

					<description><![CDATA[(Nurefşan’ın anısına…) Sen ağla ki gülüyorsa ahmak kurusun Masuma doymayan toprak kurusun Gözyaşın yağmur olsun güllere teşne Baharı getirmiyorsa revnak kurusun Cihanın Güneşi girmezken kalbe Ecdaddan dem vuran ahlak kurusun Feryad-ı masumum inletirken arşı Benliğinden âh duymayan kulak kurusun Göz önünde dururken bunca devâhi Şakrak yazılı kitapta yaprak kurusun Haşyetullah ile şak şak olurken taş [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>(Nurefşan’ın anısına…)</p>
<p>Sen ağla ki gülüyorsa ahmak kurusun<br />
Masuma doymayan toprak kurusun</p>
<p>Gözyaşın yağmur olsun güllere teşne<br />
Baharı getirmiyorsa revnak kurusun</p>
<p>Cihanın Güneşi girmezken kalbe<br />
Ecdaddan dem vuran ahlak kurusun</p>
<p>Feryad-ı masumum inletirken arşı<br />
Benliğinden âh duymayan kulak kurusun</p>
<p>Göz önünde dururken bunca devâhi<br />
Şakrak yazılı kitapta yaprak kurusun</p>
<p>Haşyetullah ile şak şak olurken taş<br />
Zulümden titremeyen yürek kurusun</p>
<p>Hayâ sıyrılmışken, ar yokken bunca,<br />
Üryan kalmış ruhlarda şakak kurusun</p>
<p>Mazluma kefen olup da zalime gölge<br />
Hüzünsüz dalgalanan bayrak kurusun</p>
<p>Kurumuş arz-ı halleri yeşertmek varken<br />
Kudreti masuma akan ırmak kurusun</p>
<p>Can vermek varken sekerât-ı millete<br />
Mazlum âhı çıkaran kaynak kurusun</p>
<p>El açıp tutmak varken gölgendekini<br />
Maziye takılıp kalan idrak kurusun</p>
<p>Sürgüne yenik düşmüş başlarda gezen<br />
Hicret-i lâ idrak kalpak kurusun</p>
<p>Kalemin elinde iken yazmazsa hakkı<br />
Şehadet getiren o parmak kurusun</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Adı Atina Olan Bir Şiir Yaz</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/09/adi-atina-olan-bir-siir-yaz/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 09 May 2021 09:52:09 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178310</guid>

					<description><![CDATA[Adı Atina olan bir şiir yaz Mısralarında: İnsanlığın barışa susadığı şu günümüzde bir zeytin dalına hasret her günümüzde Athena’dan yeryüzüne yayılan sulh şiarı olsun. Sokrat’tan, Platon’dan dinlediğimiz: Beden engelinden kurtulup ruh ve mânâ köklerimize bizi bir seyahate çıkaran nasihatleri olsun. Karanlığa sövmeyi bırak, kalk bir mum yak felsefenin numune-i timsali, tutuşturulan olimpiyat meşaleleri olsun. Roma’dan [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Adı Atina olan bir şiir yaz<br />
Mısralarında:</p>
<p>İnsanlığın barışa susadığı şu günümüzde bir zeytin dalına hasret her günümüzde Athena’dan yeryüzüne yayılan sulh şiarı olsun.</p>
<p>Sokrat’tan, Platon’dan dinlediğimiz:<br />
Beden engelinden kurtulup ruh ve mânâ köklerimize bizi bir seyahate çıkaran nasihatleri olsun.</p>
<p>Karanlığa sövmeyi bırak, kalk bir mum yak felsefenin numune-i timsali, tutuşturulan olimpiyat meşaleleri olsun.</p>
<p>Roma’dan Helen’e uzanan öyküsüyle konuğunu, tacına sertac edenleri olsun.</p>
<p>Bir şiir yaz adı Atina olsun<br />
Mısralarında:</p>
<p>Kentin koca duvarları bizi bir resim galerisinde dolaşıyormuş hissine salıveren;<br />
Ressamın tuvalinden ruhumuza damlayan gökkuşağı renkleri olsun.</p>
<p>Atiki’den, Acharnon’dan karanlıkları yara yara, ürkek bakışlarla izbe sokaklarından geçtiğimiz, Omonia’ya yürüyüşlerimiz olsun.</p>
<p>Dar sokaklarında geniş insanların yaşadığı, pazarlarıyla, lokma tatlılarıyla, simitleriyle damağımızda bıraktığı tatlarla Yorgoların, Dimitrilerin diyarı olsun.</p>
<p>Üzerimize biriktirdiği yorgunlukla bir daha hiçbir şeye güç yetiremeyeceğimiz hissinin bedenimizi sarıverdiği ama üveyikler gibi kanatlanıp uçuverdiğimiz bir zamanda, “Ümitsizlik öyle bir bataklıktır ki düşersen boğulursun, ümide sarıl sımsıkı gör bak ne olursun.” sözünü daha iyi anladığımız günleri olsun.</p>
<p>Mavinin her tonunu gözlerimizle içtiğimiz bir hengâmda;<br />
Sonsuzluğun habercisi masmavi denizleri olsun.</p>
<p>Atina’da, Syntagma’da cücelerin devleştiği bir anda,<br />
Rap rap ayak sesleriyle, izlemekten kendimizi alamadığımız milli seremonileri olsun.<br />
Ve mısralarında:</p>
<p>Sokaklarında kulaklarımızı okşayan: “kalimera”, “kalispera” sözlerinin yankısı olsun.</p>
<p>Gözlerimizi okşayan, bakmaya doyamadığımız, duaya davet eden mabetleri olsun.</p>
<p>Kırk yıllık hatırlar biriktirdiğimiz, kokusuyla mest, muhabbetiyle sermest olduğumuz Mokka’da ya da Melina’da içilen bir fincan kahve olsun.</p>
<p>Beş bin yıllık tarihiyle, görkeminden hiçbir şey kaybetmeyen Acropolis olsun.</p>
<p>Aya Yorgi’den gözlerimizle kızılın her tonuna rikkat kesildiğimiz, gün batımları olsun.</p>
<p>Monostiraki’de çekilen her fotoğrafta kendine mütevazı bir yer bulan Dizdar Mustafa Ağa Camii’nin hüzünlü kubbesi olsun.</p>
<p>Güneş sarı örtüsünü çekti mi üzerinden,<br />
Altın sarısı rengiyle güneşe namzet Acropolis olsun.</p>
<p>Bir şiir yaz adı Atina olsun<br />
Her mısraında Atina olsun<br />
Her mısraı efsunlu nağmeleriyle sarhoş olduğumuz Atina koksun.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Büyük Üstad</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/09/buyuk-ustad/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 09 May 2021 09:43:44 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Şiir - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178308</guid>

					<description><![CDATA[Kapkaranlık zamanda Işık oldun her yanda Zirvedesin imanda Bize oldun payanda Dirilişin temeli İmanın coşkun seli Kur’ânî nefesinle Dirilten saba yeli Müjden ayakta tutar Her an inancım artar “En gür seda İslam’ın” Ümide ümit katar Rehberimsin Üstadım İzlerim adım adım Âhesterev isem de Yoluna can adadım Fikr-i küfrü devirdin İman senin hep virdin Sabrınla hapisleri [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Kapkaranlık zamanda<br />
Işık oldun her yanda<br />
Zirvedesin imanda<br />
Bize oldun payanda</p>
<p>Dirilişin temeli<br />
İmanın coşkun seli<br />
Kur’ânî nefesinle<br />
Dirilten saba yeli</p>
<p>Müjden ayakta tutar<br />
Her an inancım artar<br />
“En gür seda İslam’ın”<br />
Ümide ümit katar</p>
<p>Rehberimsin Üstadım<br />
İzlerim adım adım<br />
Âhesterev isem de<br />
Yoluna can adadım</p>
<p>Fikr-i küfrü devirdin<br />
İman senin hep virdin<br />
Sabrınla hapisleri<br />
Medreseye çevirdin</p>
<p>Ümit oldun millete<br />
Timsalsin sen izzete<br />
İzinden gelen Hizmet<br />
Son verecek zillete</p>
<p>Anadolu son murad<br />
Himmet et büyük Üstad<br />
Zulmü altında kalıp<br />
Yıkılsın bu istibdad</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Müslüman Ufkundan Dünya ve İçindekiler</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/musluman-ufkundan-dunya-ve-icindekiler/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:35:34 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Başyazı]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178266</guid>

					<description><![CDATA[Dünya, insanoğlu için şu sonsuz fezada ahenkle yüzüp giden mükemmel bir seyahat gemisi; içinde var olduğumuz, varlığımızı duyduğumuz, Var Eden’i bildiğimiz sımsıcak bir yuva; canlı-cansız aksesuarıyla cıvıl cıvıl ve rengârenk bir meşher; ayrı ayrı dillerle yazılmış milyonlarca, milyarlarca kitaptan oluşan muazzamlardan muazzam bir kütüphane; analarımızın her zaman şefkatle tüllenen odalarından daha sıcak, onların ninniler söyleyip [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Dünya, insanoğlu için şu sonsuz fezada ahenkle yüzüp giden mükemmel bir seyahat gemisi; içinde var olduğumuz, varlığımızı duyduğumuz, Var Eden’i bildiğimiz sımsıcak bir yuva; canlı-cansız aksesuarıyla cıvıl cıvıl ve rengârenk bir meşher; ayrı ayrı dillerle yazılmış milyonlarca, milyarlarca kitaptan oluşan muazzamlardan muazzam bir kütüphane; analarımızın her zaman şefkatle tüllenen odalarından daha sıcak, onların ninniler söyleyip salladıkları beşiklerden daha güvenli, daha yumuşak; her yanıyla Cennet bahçelerinin pırıl pırıl bir izdüşümü ve ufku itibarıyla da görebilenler için ötelere açık donanımlı, seyyar bir rasathanedir.</p>
<p>Ayrıca dünya, bütün kâinatların özünü-usaresini, mânâ ve maddesini mahiyetinde cem etmiş bir numune âlem; topyekûn varlık ve hâdiselerin zenginlerden zengin en muhtevalı bir sayfası; cin ve insin tenezzühü için ihtimamla hazırlanmış ferah-feza bir mesire yeri ve öteler adına da âdeta bir prova salonu gibidir; iyilik de kötülük de onun bağrında boy atar gelişir, günah da sevap da onun dağında-bağında yetişir; sonra da bütün bunların ürünleri öteki âlemin pazarlarına gönderilir.</p>
<p>Bu açıdan da o hem bir mezra hem bir fabrika hem de ahiret pazarlarına açık tam bir ticarethanedir. Ekilecek şeyler burada ekilir ve burada biçilir. Ötelerin yol azığı burada tedarik edilir, Cennetlerin o nuranî aksesuarları burada hazırlanır, ukbâ panayırlarında teşhir edilecek ürünler buranın tezgâhlarında üretilir, -öyle yapıp ötelere ulaştırana canlarımız feda olsun- orada enzâr-ı âleme arz edilir; sonra da ebedî saadet saraylarında bâkî bir surette mü’minlere sunulur.</p>
<p>Dünya, ılgıt ılgıt şefkat tecellîlerinin kesintisiz esip durduğu, rahmet sağanaklarının gelip gelip üzerimize boşaldığı âdeta bir yağmur ormanı, ışık ve güzellik dalgalarının ufkumuzda sürekli tüllendiği ve belli bir çerçevede ötelerin bütün debdebesini, ihtişamını aksettiren bir sinema perdesi gibidir. Görürüz olduğumuz yerden ötelerin hüzme hüzme ziyasını; kışlarla-baharlarla müşahede ederiz ölümü, “ba’sü ba’de’l-mevt”i ve verâsını: Her gece fert planında, her kış toplumca ölüme yürür, her gündüz ve her baharda da yeniden bir kere daha diriliriz. Teksirler devam eder durur ve bize mütemadiyen öbür âlem hatırlatılır.</p>
<p>Dünyada bazen güzelliklerin yanında çirkinlikler, iyilikler arasında kötülükler, ışığın arkasında karanlıklar ve yararlılarla beraber zararlılar da bulunabilir; ama güzel görüp güzel düşünenler için bunların içlere inşirah veren ve göz kamaştıran kısmı her zaman daha güçlü ve kalıcı, daha cazip ve imrendiricidir. Buna mukabil, sevimsiz görünen ve içimizi bulandıran şeyler ise, hem sonuçları hem de daha başka yanları itibarıyla güzel ve hayır edalıdırlar. Aslında bu tür eşya, insanî hislerimize değişik nağmelerle bir şeyler fısıldayan, azimlerimizi bileyen ve iradelerimize farklı sürprizler vaad eden, her zaman mânâlı fakat muvakkat, olabildiğine bereketli ama vâridâtı ötelere akan, yumuşak, ılık birer hayır kaynağıdır. Bunlar tıpkı suyun atomları gibi kendi kendilerine kalınca yakıcı olmalarına karşılık sabır, teslimiyet ve rıza ile farklı terkiplere ulaşınca can-feza birer iksire dönüşürler.</p>
<p>Üzerinde varlığımızı duyup yaşadığımız bu dünya, hem kâinatlara nispeten hem de emellerimiz açısından gayet küçük, fakat her şeyin kalbi mahiyetinde; fezadaki kehkeşanlara göre bir zerre, ama cihanlar kıymetinde; esir deryası içinde yüzüp duran varlık heyet-i umumiyesi karşısında bir damla, fakat bütün semavat ağırlığında muhtevalı bir cirimdir. Bütün esmâ-i ilâhiye ve sıfât-ı sübhaniyenin câmi ve şeffaf bir aynası sayılan insanoğlunu o misafir etmiş, o ağırlamış ve onun ötelere sıçrayabilmesi için de âdeta bir rampa vazifesi görmüştür/görmektedir.</p>
<p>Onun yer ve konumunu, Hak nezdindeki kendi mevki ve duruşuyla müşterek mütalaa edip değerlendirebilen inanmış gönüller, bu küçük damlacıkla kâinat çapındaki nâmütenâhî deryaları peyleyebilir; semavata nispeten bir zerrecik görünümündeki bu mini âlemle güneşlere sahip olabilir ve onun üzerinde geçirdikleri o dar zaman dilimine sıkıştırılmış kısacık ömürlerini ebediyet âlemlerinin bir nüvesi hâline getirebilirler. Elverir ki, kendilerine emanet olarak verilen mahiyet-i insaniyedeki cevherleri hem de tek zerresini dahi zayi etmeden yerinde değerlendirebilsinler.</p>
<p>Evet, bu dünya fânidir; misafir olarak bir bir gelenler, mi­adları dolunca arkalarına bakmadan bir bir giderler. Giden­leri yeni gelenler takip eder ve o tıpkı bir han gibi dolduğu aynı anda boşalır, boşalırken de daha başka konuklarla do­lar-taşar. Gelenler, askere duhul ediyor gibi gelir; gidenler de, ölüm tezkeresiyle asıl vatanlarına avdet ederler. İnsanlık var olduğu günden beri ne gelmelerin ardı arkası kesildi ne de gitmeler durdurulabildi; bu itibarla da, buraya niye geldiğini ve nereye namzet olduğunu bilmeyen bir kısım bahtsızlar hemen her zaman vilâdet neşideleriyle coştukları aynı anda ölüm ağıtlarıyla irkildiler; bir an sevinçle soluklansalar da sürekli kederlerle yutkundular ve bir gün ümitle şahlanmaya mukabil, günlerce yeisle kıvranıp durdular; ne ağlamaları dindi ne de gülmeleri; bir kere “Oh!” dedilerse, birkaç kez “Ah!” edip inlediler&#8230;</p>
<p>Eşya ve hâdiselere iman gözüyle bakanlar için ise durum çok başkadır: Onlar, kendilerini buraya göndereni bilir, O’na yakın durmaya çalışır; gidecekleri yeri mamur kılma mülâhazasıyla oturur-kalkar ve yol boyu hep huzur soluklanırlar. Bu ölçüde her şeyi O’na bağlayınca, kâinat da, içindekiler de birdenbire renk, şekil, mahiyet, şive değiştirir; tat olur, lezzet olur ve ışık olur gönüllere akarlar. İşte bu zaviyeden dünya, hedefinde ebediyet, insanları sonsuz mutluluğa götüren bir gemiye, bir tayyareye; içinde milyonlarca, milyarlarca kitap bulunan zengin bir kütüphaneye; başları döndüren, temaşasına doyamayacağımız bir meşhere dönüşür ve büyüler herkesi.. talâkatli bir lisan kesilir, çağırır O’na hepimizi.. renkten, ışıktan oyunlarla duyurur gönüllerimize O’nun nurunu, ziyasını.</p>
<p>Aslında, iman nuruyla bakabilenler için, şu iç içe güzellikler Hakk’ın zâtına birer burhan; insan ise, o burhanları gören, duyan, okuyan, seslendiren bir tercümandır. Bütün eşya, onu akıl, şuur, his ve gönlüyle yerli yerinde değerlendiren tâli’lileri fizik ötesi âlemlerin derinliklerine uyarır; zamanla onların ruhlarına melekûtî sırlar akmaya başlar, zihinleri âdeta bu sırların havzı hâline gelir, kalbleri de tecellî avlama rasathanelerine dönüşür. Böylece Yaratan’ı bilmezlikten kaynaklanan zulmetler bir bir yırtılır veya büzüşür; nurlar gelir her yana otağlar kurar.. geniş bir “halka-i zikir” hâlini alır kâinat ve bütün eşya.. şiirler, mûsıkîler dinleriz harfsiz, kelimesiz canlı-cansız her nesnenin dilinden ve Yaratan’a imalar alırız her şeyin tavrından, duruşundan.</p>
<p>Öyle ki, ne zaman varlığı, kapsayan bir nazarla temaşaya alsak fizikî âlemler delinip de içinden ruhumuza eşyanın perde arkası sırları akıyor gibi olur ve dikkatlerimizi hep ötelere, ötelerin de ötesine çeker; gönüllerimize murakabe hissi aşılar; aşılar da, bulunduğumuz yerde hayret ve hayranlık yaşayan bir dervişe dönüveririz. Biraz dünya, biraz ukbâ; biraz madde, biraz mânâ; biraz hakikat, biraz hayal görüp hissettiğimiz ve temaşasına dalıp tetkikine koyulduğumuz her şeyle o kadar mükemmel uyuşuruz ki, onlarda, bütün bir tabiat kitabı ve içindekilerin, bütün insanlık ve onun maceralarının şiirini dinler gibi olur ve büyüleniriz.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Sonsuzluğa Doğru</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/sonsuzluga-dogru/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:32:34 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178264</guid>

					<description><![CDATA[“Çocuklar, durun, koşmayın! Cadde çok kalabalık, kaybolmayın gözümün önünden!” Esma, her tarafından pazar torbaları sarkan, parçalanmak üzere olan bebek arabasını hızla iterek Veli ve Zümra’ya yetişmeye çalışıyordu. Bir taraftan da poşetler arasında kaybolmuş minik Ceyda’nın sevdiği şarkıyı mırıldanarak onu oyalıyordu. Bir mağazanın vitrinine bakmak için duran çocuklara yetişti. “Ne olur artık koşmayın! Saatlerdir yürüyoruz. Size [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“Çocuklar, durun, koşmayın! Cadde çok kalabalık, kaybolmayın gözümün önünden!”</p>
<p>Esma, her tarafından pazar torbaları sarkan, parçalanmak üzere olan bebek arabasını hızla iterek Veli ve Zümra’ya yetişmeye çalışıyordu. Bir taraftan da poşetler arasında kaybolmuş minik Ceyda’nın sevdiği şarkıyı mırıldanarak onu oyalıyordu. Bir mağazanın vitrinine bakmak için duran çocuklara yetişti.</p>
<p>“Ne olur artık koşmayın! Saatlerdir yürüyoruz. Size yetişeceğim diye çok yoruldum. Yanımda yürürseniz, kelime türetme oyunu oynarız. Sonra da birlikte dondurma yeriz, ama koşmamanız şartıyla. Anlaştık mı?”</p>
<p>“Dondurma iki top olacaksa anlaştık anneciğim!”</p>
<p>Esma, beş ay önce Meriç üzerinden Atina’ya ulaşmıştı. Dilinde dualarla, en küçük kızı Ceyda’yı sırtında taşıyarak saatlerce yürümüştü. Bir İzmir kızı olarak Atina’ya alışmak zor olmamıştı. Dar sokaklar, balkonlarından çiçekler sarkan eski apartmanlar, cömert satıcıların olduğu pazarlar, İzmir’i aratmıyordu. Atina’daki birçok mülteci gibi, bilet parası vermemek için gidebildiği her yere yürüyerek gidiyordu. Bu yüzden geldiğinden beri epey zayıflamıştı. O zayıfladıkça iri siyah gözleri daha da büyüyor, kalın kaşları da gürleşiyordu sanki… Çocuklarıyla yalnız olması da onu çok zorluyordu, ama Almanya’daki eşine kavuşmasına çok az kaldığı için seviniyordu.</p>
<p>Zümra, yedi yaşında, parlayan kahverengi gözleriyle, cıvıl cıvıl bir çocuktu. İki yaş büyük ağabeyi Veli’nin aksine, hiç durmadan saatlerce konuşabilirdi. Zümra’nın bitmeyen sorularıyla, neşeli oyunlarla, vitrinlere baka baka ilerliyorlardı, ama eve varış yolu uzundu. Esma da çocuklar da yorulmuştu. Anneleri, “Bugün eve otobüsle dönelim.” deyince çok sevindiler. Gelen sarı otobüse, bir yolcunun yardımıyla bindiler. Otobüs kalabalık değildi, ama oturacak yer yoktu. Ön koltuklarda oturan gençler kalkıp Esma’ya ve çocuklara yer verince, önlü arkalı bir şekilde oturmuş oldular. Çok zaman geçmemişti ki Zümra, çilek istediğini söyleyerek ağlamaya başladı. Esma, pazardan çilek almadıklarını, isterse ona şeftali verebileceğini söylese de kızını ikna edemedi. Yorgunluğun da etkisiyle Zümra, “Çilek istiyorum!” diye bağırıyordu.</p>
<p>Esma’nın yanında oturan yaşlı hanım, elindeki kese kağıdını ona uzatarak:</p>
<p>“Kizim, buradaki çileklerden alip versene çocuğa. Ne kadar isterse ver, e mi canim.” dedi.</p>
<p>Esma, şaşkınlıkla teşekkür ederek birkaç çileği kızına uzattı. Yetmişli yaşlardaki bu Rum hanım, konuşmasıyla siyah beyaz Türk filmlerinden gelen bir karakteri andırıyordu. Zümrüt yeşili döpiyesi, gözleriyle aynı renkti. Esma, bu zarif hanımın Türkçeyi nasıl öğrendiğini merak ediyordu.</p>
<p>“Böyle güzel Türkçe konuşmayı nerede öğrendiniz? Bu arada kendimi tanıtayım. Ben Esma.” diyerek elini uzattı.</p>
<p>“Memnun oldum kizim. Ben de Marika. Türkçeyi İstanbul’da öğrendim. 10 yasina kadar orada yasadim.”</p>
<p>Esma, yol arkadaşının hikayesini daha çok merak etmeye başlamıştı. Gözleriyle çocuklarını kontrol etti. Ceyda, bebek arabasında uyuyor, Veli ve Zümra, çilek yiyerek oyun oynuyorlardı. Çantasından şişeyi çıkarıp su içti. Burnundan aşağıya kaymış gözlüğünü işaret parmağıyla geri itti. Marika Hanım’a döndü.</p>
<p>“İstanbul’da geçirdiğiniz 10 yılınızı sizden dinlemeyi çok isterim. Türkçenize hayran kaldığımı da itiraf etmeliyim.” dedi gülümseyerek.</p>
<p>“Tesekkür ederim. Türkiye bizim vatanimizdi kizim. Osmanli zamanindan beri büyük dedelerim İstanbul’da yasamislar. Annem, onun annesi, hep İstanbul’da doğmuslar. Tüm akrabalarimizla birlikte Beyoğlu’nda, ayni mahallede yasardik. Kardes gibi yakin olduğumuz komsularimiz var idi. Cumbali ahsap evlerimizin olduğu genis sokaklarda gönlümüzce oyunlar oynardik.”</p>
<p>“Marika Hanım, gözümün önüne eski Türk filmlerinden sahneler geldi. Sokaklarda kurulan geniş, kalabalık sofraları hayal ettim.”</p>
<p>Marika Hanım’ın yüzü aydınlandı. Yeşil gözlerini kocaman açarak:</p>
<p>“Doğru tahmin ettin kizim. Serin yaz aksamlarinda, o uzun, zengin sofralarda, tüm mahalle toplanıp yemekler yedik. Sonrasinda biz çocuklar gece yarisina kadar sokakta oyunlar oynarken anne babalarimiz masa basinda neseli sohbetler ederlerdi. Çocukluğumun en güzel zamanlarini o mahallede geçirdim. Ta ki o kara günler gelip çatana kadar…”</p>
<p>Son cümleyi söylerken kaşları düşmüş, sesi titremişti. Esma, otobüse binen yolcuların rahat ilerlemesi için bebek arabasını kendine doğru çekerken merakla sordu:</p>
<p>“Bu kadar mutluyken neler oldu Marika Hanım? Neden ayrıldınız İstanbul’dan?”</p>
<p>“Ah, Esma, ah! Biz ayrilmayi hiç istemedik ki&#8230; Zorla kopardilar bizi evimizden, mahallemizden.”</p>
<p>Marika Hanım kafasını önüne eğmiş, yeşil gözlerinden ince ince yaşlar akmaya başlamıştı. Esma, ellerini sıkı sıkı tuttu.</p>
<p>“Sizi üzmek istemezdim. Affedin ne olur! En iyisi, hiç sormamış farz edin Marika Hanım.”</p>
<p>“Yok kuzum. Yillar sonra ilk kez bir yabanci ile konusuyorum. Birak da anlatayim.”</p>
<p>Marika Hanım, çantasından çıkardığı nakışlı, beyaz mendiliyle yüzünü sildi ve anlatmaya devam etti:</p>
<p>“Anlattiğim gibi, mahallemizde mutlu bir hayatimiz vardi. Ben dördüncü sinifa gidiyordum. O zamanin mecmualarinda Rumlarin aleyhinde haberler basilmaya baslanmisti. Bu haberlerin tesiriyle komsularimiz artik bize uğramiyorlar, babamin bakkal dukkanindan alisveris yapmiyorlardi. Sokakta bizlerle oynayan çocuklarini azarlayarak kollarindan tutup zorla evlerine sokuyorlardi. Hâlbuki, bizim suçumuz yok idi. Bizler de ne olduğunu haberlerden biliyorduk.”</p>
<p>Hatıralarla hüzünlenen bu zarif hanım, yan koltukta oturan siyahî bir hanımın dikkatini çekmişti. Konuştuklarını anlamasa da onu izliyordu. Marika Hanım da kendisine bakan bu meraklı kadını fark etti. Başıyla ona ufak bir selam verdikten sonra devam etti:</p>
<p>“Her gecen gün daha zor olmaya baslamisti. Bir sabah, gazetelerdeki ‘Atatürk’ün Selanik’teki evine bombali saldiri!’ haberi ile uyandik. O gün, hiçbirimiz evden çikmadik. Aksaminda, aile buyukleri bizim evde toplandilar. Çocuklari yan odaya gönderdiler. Hararetli konusmalarindan vaziyetin ciddi olduğunu anlayabiliyordum. Ben kuzenlerimle oyun oynarken odanin ortasina kocaman bir taş atildi. Evimizin etrafi 20–30 kisilik bir grupla sarilmisti. Ellerinde mesaleler, kocaman taşlar var idi.”</p>
<p>Esma, ön koltukta oturan ve durmadan “Anne, ne kadar yolumuz kaldı?” diye soran çocuklarına çantasında kalan son çikolataları uzatırken Marika Hanım’a döndü:</p>
<p>“Çocuk hâlinizle ne kadar korktunuz kim bilir? Kıyamam, neler yaşamışsınız.”</p>
<p>“Çok korktum elbette. Neyse ki Tanri korudu da taş, hiçbirimize zarar vermedi. Sesleri duyan annemler kosarak yanimiza geldiler. Bizleri odadaki gömme dolaba kapattilar. Onlar da diğer odalarin panjurlarini kapatip kapilari sürgüleyip yanimiza geldiler. Evdeki herkes bir yerlere saklanmisti. Dolabin icinde ne kadar kaldiğimizi hatirlamiyorum. Babamin bile ne kadar korktuğunu hatirliyorum.”</p>
<p>Marika Hanım, derin bir nefes alarak gözlerini yumdu ve anlatmaya devam etti:</p>
<p>“Disaridan ‘Gavurlar Yunanistan’a!’ bağirmalari yükseliyordu. Sesler bittiğinde, önce babam çikti dolabin içinden. Etrafta kimselerin kalmadiğini anlayinca bizi de çikardi. Babam, kafasini camdan uzattiğinda sokağin basindaki dukkanimizin cayir cayir yandiğini gördü. Evdeki büyükler ellerine kaplari aldiklari gibi sokağa firladilar. Babamin yardim çiğliklarina, kardeş bildiğimiz komsularimizdan hiç kimse cevap vermedi.”</p>
<p>Bu son cümle, Esma’nın boğazında bir yumru oldu. O sessizce ağlarken, Marika Hanım, ayağa kalkarak otobüsün camını açtı.</p>
<p>“Otobüs yine ağzina kadar doldu. Biraz nefes alalim bari.”</p>
<p>Bu arada Zümra, kalabalıktan korkup annesinin kucağına geldi. Marika Hanım sevgiyle onun yanaklarını okşadıktan sonra:</p>
<p>“Nerede kalmistim? Ah, evet. Hatirladim! Birkaç gün sonra, serin bir eylül aksami, babam bizleri karsisina alip Yunanistan’a dönmek zorunda olduğumuzu söyledi. Ben, ‘Gitmek istemiyorum!’ diyerek çok ağladim, ama baska çaremiz kalmamisti. Hemen ertesi sabah Taksim’den kalkan otobüslere binmek için evimizden ayrildik. Kan kardesim Fatma’ya bile veda edememiştim.” dedi. Gözleri yine yaşlarla dolmuştu.</p>
<p>“Meydana vardiğimizda, her seyimizin elimizden gittiği yetmezmis gibi otobüse binmeden evvel orada bekleyen memurlar, annemin kolundaki bilezikleri, babamın cebindeki paralari, köstekli saatini bile aldilar. O gün hayatimin en kara günüydü. Otobüsler bizleri Yunanistan sinirina kadar getirip biraktilar. Sonrasi ise bilmediğimiz bir yerde, sifirdan, yeni bir hayat…”</p>
<p>Esma, son iki yılda yaşadıklarını, uzun seneler önce yaşamış bu yaşlı kadının anlattıklarından çok etkilenmişti. “İkimizi bir otobüste yan yana getiren hayatta tesadüften kim bahsedebilir ki?” diye düşündü. Otobüsten inmeden önce Marika Hanım’la telefon numaralarını paylaştılar. En kısa zamanda tekrar görüşmek için sözleştiler. İnecekleri durağa az kalmıştı. Marika Hanım vedalaşırken senelerdir aradığı dostuna sarılır gibi Esma’ya sarıldı: “Ben de senin hikâyeni çok merak ediyorum kuzum.” diye kulağına fısıldadı. Anlatma sırası Esma’daydı.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fizik ve Sosyal Hayat</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/fizik-ve-sosyal-hayat/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:26:12 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178262</guid>

					<description><![CDATA[Fizik, kâinat kitabını okuyup anlamamıza yardımcı bir sözlük, madde ve enerji arasındaki baş döndüren âhengi aklımıza yaklaştıran bir gözlük gibidir. Albert Einstein’a göre, “Bilimin tamamı, günlük düşüncenin saflaştırılmasından başka bir şey değildir.”[1]  Acaba hadiselere fizik penceresinden bakarak bazı sosyal prensiplerle kesişen noktalar bulabilir miyiz? Eylemsizlik ve Değişime Direnç Eylemsizlik ya da atalet, bir mânâda değişime [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Fizik, kâinat kitabını okuyup anlamamıza yardımcı bir sözlük, madde ve enerji arasındaki baş döndüren âhengi aklımıza yaklaştıran bir gözlük gibidir. Albert Einstein’a göre, “Bilimin tamamı, günlük düşüncenin saflaştırılmasından başka bir şey değildir.”<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn1" name="_ednref1">[1]</a>  Acaba hadiselere fizik penceresinden bakarak bazı sosyal prensiplerle kesişen noktalar bulabilir miyiz?<br />
<strong>Eylemsizlik ve Değişime Direnç</strong></p>
<p>Eylemsizlik ya da atalet, bir mânâda değişime dirençtir. Net bir kuvvetin tesirinde olmayan bir cisim, duruyorsa durmaya, hareket halinde ise hareketine sabit hızla devam etmeye meyillidir. Duran bir cismi hareket ettirmek ya da sabit hızla giden bir cisme ivme kazandırmak için net bir kuvvet gerekir. Cisimler kütleleri ile doğru orantılı olarak bu değişime direnirler. Benzer şekilde, bir kez hızlanmış bir cismi de yavaşlatmanın veya durdurmanın bir bedeli vardır, yani dışarıdan bir kuvvet uygulamak gerekir.</p>
<p>Şahsî ve sosyal pek çok meselede de değişime direnç görülür. Müspet değişimler, iradenin hakkını vererek mevcut ataleti kırmayı gerektirir. Bir kere bu direnci aşarak yol almış birinin ya da hareketin de durdurulması kolay değildir. Önemli olan, o ilk hızı vermek ve yola devam etmektir.</p>
<p><strong>Işığın Kırılması ve İstikamet</strong></p>
<p>Işınlar daha yoğun bir ortama geçerken yavaşlar ve doğrultusunu değiştirir. Buna ışığın kırılması deriz. Ancak iki saydam ortam arasındaki yüzeye dik olarak gelen ışınlar müstesnadır. Onlar kırılmadan, düz bir şekilde yollarına devam ederler.</p>
<p>Bu tür ışık demetleri gibi, değişen hadiseler karşısında dik duranlar, ortam ve süreçlerin yoğunluğu ve zorluğu ne olursa olsun istikametlerini bozmazlar. Belki hızları azalır, ama yönlerini değiştirmez ve hedefe doğru ilerlemeye devam ederler. Zira böyle zor durumlarda önemli olan, en yüksek verimi elde etmek değil, o an yapılması gerekeni yapmaktır.</p>
<p><strong>Carnot Çevrimi, Enerjinin Korunumu ve Mutlak Verim</strong></p>
<p>Termodinamiğin ikinci kanunu ve ideal Carnot çevrimi, bir motor için elde edebileceğimiz en yüksek verimi hesap etmek ve farklı sistemlerle karşılaştırmak için kullanılır. Carnot çevrimine göre, çalıştığı sıcaklık değerleri bilinen bir motor, hesaplanan verimlilik değerini aşamaz, dolayısıyla bu teorik değere en yakın sistemi kurmak, ideal bir hedeftir. Sürtünme sebebiyle oluşan ısı enerjisi kaybı, bu verimi düşüren bir unsurdur.</p>
<p>Şahsî ve sosyal hayatımızda da hedeflerimizi belirlerken bu prensibi hatırlayıp %100 verim elde etmenin teoride bile mümkün olmadığını düşünebiliriz. Önemli olan, fıtrî kanunlarla uyum içinde, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmaktır. Her zaman bir enerji dönüşümü ve bu dönüşüm sebebiyle kullanılamayan bir enerjinin kaybı söz konusudur. Enerji, bir mânâda iş yapabilme kapasitesidir. Mekanik enerjinin korunumu prensibi, bizlere bir iş yapılırken enerjinin yok olmadığını, sadece bir türden diğerine dönüştüğünü izah eder. Mesela, yayını geren bir okçu, depoladığı potansiyel enerjinin oka hareket verecek kinetik enerjiye dönüşmesine sebep olur. Yapılan bu iş, aslında depolanan enerjinin başka bir enerjiye dönüşmesidir. Kısacası, çekiç havalanacak, pil dolacak, yay gerilecek ki faydalı bir iş üretilsin ve bu depolanan potansiyel, hareket enerjisine dönüşsün. Hayatta müspet işler yapmak için önce beslenmek, dolmak, enerji depolamak, sonra da bu potansiyeli müspet harekete ve aksiyona dönüştürmek gerekir. Her hareket, hâl ve sözün, kendi cinsinden bir tesiri vardır ki bu da hareket kanunlarından etki tepki prensibiyle uyuşmaktadır.</p>
<p><strong>Etki Tepki Prensibi</strong></p>
<p>Newton’un üçüncü hareket kanunu, her kuvvetin kendi cinsinden, aynı büyüklükte, fakat zıt yönde bir eşinin olduğunu ifade eder. Her etki için bir de tepki kuvveti bulunur. Bir silahın ateşlediği mermiyi ileri iterken geri tepmesi ya da kürekle çekilen bir kayığın ilerlemesi bu şekilde gerçekleşir. Etki ne kadar büyükse tepki de aynı oranda büyük olur.</p>
<p>İyi veya kötü duyguların muhataplarda karşılık bulması da buna benzer. Devamlı gülümseyerek selam veren birine bizim de benzer duygularla mukabelede bulunmamız gibi… Saygıyı karakter haline getirenlere genellikle saygı duyulur. Zulmeden karşılığını bulur. Nankörlük eden mahrum kalır. Bu arada, şu önemli tespit de hatırda tutulmalıdır: “Yapılan bir kötülüğe karşı aynıyla mukabelede bulunmak zalimce bir kaidedir.”<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p><strong>Radyasyon Çeşitleri</strong></p>
<p>Radyoaktif maddeler; alfa, beta ve gama ışınları şeklinde yayılır. Alfa ve beta parçacık, gama ise elektromanyetik dalga mahiyetindedir. Aynı kaynaktan çıksalar da her birinin farklı özellikleri vardır. Tesir mesafeleri, geçişkenlik ve iyonize etme özellikleri farklıdır. Alfa parçacıkları havada üç ile beş cm mesafe kat ederek iyonize olurlar. Bir kâğıt parçasıyla bu parçacıkların önü kesilebilir. Beta parçacıkları havada birkaç metre ilerler ve ince bir kurşun levha ile durdurulabilirler. Gama dalgaları ise hemen hemen her şeyin içinden geçerler. İyonize etme tesirleri en az seviyede olsa da çok uzun menzile sahiptirler. Ancak kalın kurşun tabakalarla önleri kesilebilir.</p>
<p>Aynı kaynaktan gelse de sosyal hadiselerin bıraktıkları izler farklı olabilir. Kişiler üzerinde alfa, beta veya gama tesirine benzer tesirler görülebilir. Kimilerini sıyırır geçer ve havada buharlaşır. Kimilerinin derinliklerine kadar işleyip onlarda hayat boyu silinmeyecek izler bırakabilir. Kimi hadiseler ise tamiri zor sonuçlara yol açabilir.</p>
<p>Seyrettiğimiz bir filmin, dinlediğimiz bir sohbetin veya okuduğumuz bir kitabın kişiye göre tesirleri olabilir. İlahî feyiz, herkesin kabiliyetine göredir. Nisan yağmuru, sedefe düştüğünde inci, yılanın ağzına düştüğünde ise zehir olur.<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Albert Einstein (1936). “Physics and Reality”, <em>Journal of the Franklin Institute</em>, 221/3, s. 349–382.</p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> “Hakiki ve Şeklî Müslümanlık”, www.ozgurherkul.org/kirik-testi/kirik-testi-hakiki-ve-sekli-muslumanlik/</p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> “Herkesin istidadına vabestedir âsâr-ı feyzi/Ebr-i nisandan ef’i sem, sadef dürdane kapar.” (Mîrî).</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Dua Mecmuası</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/dua-mecmuasi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:20:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178259</guid>

					<description><![CDATA[1986 yılının yazıydı. Artık hatıralarımızda yaşayan İzmir Yamanlar Lisesinin lojmanında kalıyoruz. Hocaefendi, hepimizi 15 günlüğüne tatile gönderdi. “Gidin memleketlerinize, ailelerinizi ziyaret edin.” dedi. İhtiyacımız da vardı. Çünkü dokuz ay önce başlayan talebelik hayatımız ve ders okumalarımız bütün hızıyla devam ediyordu. Haftanın her günü tefsir, fıkıh ve hadis dallarında en az yedi sekiz saat okumalarımız oluyordu. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>1986 yılının yazıydı. Artık hatıralarımızda yaşayan İzmir Yamanlar Lisesinin<br />
lojmanında kalıyoruz. Hocaefendi, hepimizi 15 günlüğüne tatile gönderdi. “Gidin<br />
memleketlerinize, ailelerinizi ziyaret edin.” dedi. İhtiyacımız da vardı. Çünkü dokuz ay<br />
önce başlayan talebelik hayatımız ve ders okumalarımız bütün hızıyla devam ediyordu.<br />
Haftanın her günü tefsir, fıkıh ve hadis dallarında en az yedi sekiz saat okumalarımız<br />
oluyordu. Bir de bu üç ders için yaptığımız hazırlığı düşünün. Sonra insan hayatının<br />
olmazsa olmazları olan yemek, bulaşık ve çamaşır işlerini de ilave edin. Gerçekten<br />
yorulmuştuk.<br />
Tavşanlı’ya ailemin yanına gittim. Bizim aile, çocukluğumdan beri her yaz Dereli<br />
kaplıcalarına gider. Ya bir oda kiralarız ya da çadır kurarız ve en az bir ay orada zaman<br />
geçiririz. Yine öyle yaptık.<br />
Bir gün, ikindi vakti, kaplıca idaresi beni çağırdı. Tavşanlı’dan telefonla<br />
arandığımı söylediler. İzmir’den Barbaros Bey, Tavşanlı’da birisini aramış. Bana<br />
ulaşamadığını ve benden telefon beklediğini söylemiş. Kendisiyle telefonda görüştüm.<br />
Hocaefendi benim en kısa zamanda İzmir’e gelmemi istemiş. Tatilimi yarıda kesip<br />
İzmir’e gittim.<br />
Oraya vardığımda, beşinci katta iki üç kişiden başka kimse yoktu. Hâlbuki 1986<br />
yılının başında, Burdur’da yakalanma ve İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesindeki beraat<br />
kararından sonra ziyaret trafiği hayli artmış, Türkiye’nin dört bir yanından insanlar<br />
Hocaefendi’yi ziyarete geliyordu. Meğer Hocaefendi en az 15 günlüğüne her şeyi iptal<br />
etmiş ve benimle bir proje üzerinde çalışacakmış.<br />
Kendisinin sahih hadis-i şeriflerden derlediği, Muzaffer Ecevit Hoca’nın hattıyla<br />
yazılan ve ilk defa 1983’te basılan dua mecmuasını, baştan sona gözden geçirip ikinci<br />
baskıyı yapmak istiyormuş. Bunun için eserde yer alan her bir duayı aslî kaynaklarından<br />
yeniden araştıracak, lafız ve ibarelerini bir daha kontrol edip en sahih rivayeti esas<br />
alacak, sonra da hat ile değil de insanımızın aşina olduğu bir fontla bastıracaktık.<br />
Hocaefendi kahvaltıdan sonra bu planını açıkladı. Ben hadislerin aslî<br />
kaynaklardan bulunması ve kontrolünde yardımcı olacaktım. Yapacağımız şey, bir<br />
açıdan tahriç, diğer açıdan tahkik ameliyesi olacaktı. Tahriçte kaynaklar metnin altına<br />
dipnot olarak konulur. Hocaefendi, “Dipnotlar dua ederken konsantreyi bozar. Dipnot<br />
koymayalım, ama hadisin sıhhati ve lafız üzerinde ittifak edildiğinden emin olalım.” dedi.<br />
Şimdi olsa dijital kaynaklar yardımıyla çok kolay ve hızlı bir şekilde yapılabilecek<br />
bu tahkik işlemi bizi zorlayacaktı. Çünkü kelimelerden hareketle hadislere gidecek,<br />
sonra o hadisin sıhah, sünen, ezkâr gibi kitaplardaki bütün versiyonlarını bulacak,<br />
gerektiğinde râvileri tek tek ele alıp sened tenkidi yapacak ve en sahih rivayeti tercih<br />
edecektik.<br />
Allah’tan Hocaefendi’nin Yamanlardaki kütüphanesi çok zengindi. Söz konusu<br />
tahriç ve tahkik çalışması için lazım olabilecek her türlü kitap odasındaydı. Tabiî<br />
bunların başında, hadisçilerin kısaca “konkordans” diye ifade ettiği, dokuz hadis<br />
kitabında yer alan rivayetlerin yerlerini gösteren, alfabetik fihrist şeklindeki eser (1)<br />
geliyordu. Artık bu eser, çalışmamız bitinceye kadar el kitabımız olacaktı.<br />
Sorumluluk gerektiren zor bir işti, ama zevkli olacağı kesindi. Şöyle düşündüm:<br />
“Tatilimi yarıda kestim, ama değecek.” Çünkü en az 15 gün boyunca, Peygamber<br />
Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) dua hayatı içinde dolaşacaktım. Nerede, ne<br />
zaman, nasıl, hangi duayı yapmış, bunu keşfetmeye çalışacaktım. Ayrıca bu çalışmayı<br />
Hocaefendi ile yapacaktık. Her iki veçhesiyle de bu benim için bir şeref olacaktı.<br />
Kahvaltıdan sonra çalışmaya başladık. Bir tarafta Muzaffer Hoca’nın hattıyla<br />
hazırlanan ilk baskı, diğer tarafta Hocaefendi’nin el yazısıyla kaleme aldığı defter…<br />
Muzaffer Hoca’ya bu defteri sordum. Bana, “O mecmuayı, Hocaefendi’nin yazdığı bir<br />
deftere bakarak kaleme aldım ve 1980 yılının mart ayında teslim ettim.” dedi. Demek ki<br />
Hocaefendi, duaları ilk derlendiğinde bu deftere yazmış.<br />
Usul şöyleydi: Hocaefendi kahvaltı yaptığımız salonda oturuyordu. İlk baskıdaki<br />
sıralamayı esas alarak duanın geçtiği hadis kitaplarını ve yerlerini konkordanstan<br />
buluyorduk. Ben odaya gidip ilgili kitapları getiriyordum. Sonra karşılıklı okuyarak en<br />
sahih rivayeti tespit ediyorduk. Bazen bir dua üzerinde iki saat çalıştığımız oluyordu.<br />
Hocaefendi, tahminlerinizin üzerinde, aşırı denebilecek ölçüde hassas davranıyordu. O<br />
gün de bugün de anlıyorum bu hassasiyetinin sebebini… Basılacak olan mecmuayı<br />
derleyen Fethullah Gülen olsa da oradaki duaların adresi Hazreti Muhammed (sallallâhu<br />
aleyhi ve sellem) olacaktı.<br />
Bu hassasiyete dair, biri genel, diğeri özel şu iki örneği verebilirim: Yedi sekiz<br />
hadis kitabında, kelimesi kelimesiyle aynı şekilde geçen bir dua için şu tür cümleleri<br />
söylerdi: “Bir de İmam Nevevî’nin <em>Kitabu’l-Ezkâr</em>’ına bakalım. Bu dua Hudeybiye’de<br />
söylenmiş. Acaba rivayet tefsirlerine baksak mı? Fetih sûresini tefsir ederken almışlar<br />
mıdır? Taberi’ye mutlaka bakmamız lazım. <em>Da’vetü’l-Müstecâbe</em> kitabını da getirsen<br />
zahmet olur mu? Sağ taraftaki kitaplığın ikinci rafında duruyor.”<br />
Özel örneğe gelince: Bu çalışma esnasında defterine yazmadığı ve ilk baskıda<br />
yer almayan bazı dualarla da karşılaştık. Onları da tahkik ettik ve bazı duaları aldık.<br />
Mesela: “Allahümme ahsin akibetena” diye başlayan dua ilk baskıda yoktur. Onu benim<br />
teklifimle ilave ettik. Bazılarını ise almadık. Mesela: “Ansızın gelen ölümden Sana<br />
sığınırım.” duası… İlk baskıda yok diye hatırlıyorum, ama o baskıyı şimdiki şartlarda<br />
bulamadığım için net bir şey söyleyemiyorum. Bu dua, <em>Kütüb-ü Sitte</em>’de yer almıyor.<br />
Nureddin Heysemi’nin <em>Mecmau’z-Zevaid</em>’inde bulduk. Sonra başka kitaplara baktık.<br />
Sıhhatinden emin olamadık. “Allah&#8217;ım! Verdiğin nimetlerin son bulmasından, verdiğin<br />
sağlık ve afiyetin gitmesinden, azabının ansızın gelmesinden ve her türlü gazabından<br />
sana sığınırım.” sahih duası ile çeliştiği kanaatine vardık. Dolayısıyla bu duayı<br />
mecmuaya almamaya karar verdik.<br />
Bu karara temel teşkil edecek başka bir şey de şu oldu: “Ansızın, aniden” diye<br />
tercüme ettiğimiz “fec’eten” kelimesi, duada mastar olarak kullanılıyor. Ancak bir<br />
problem var: “Fe-ce-e” fiilinin üç tane mastarı var: fec’en, fec’eten ve fücaeten.<br />
Baktığımız kitaplarda hepsi de kullanılmış. Diyelim ki hadis, hadis kriterlerine göre<br />
sahih, ama Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem) hangi kelimeyi kullanmış? “Hadis<br />
bi’l-mânâ”, hadis rivayetinde genel kabul gördüğüne göre, Efendimizin mübarek<br />
ağızlarından çıkan kelimeyi tespit etmek çok zor. Bu durumda en sahih rivayet hangisi?<br />
Bunu tespit için günlük programımız gereği, kahvaltıdan sonra başladığımız çalışma,<br />
öğle ezanıyla son buldu. Kütüphanedeki bu konuyla ilgili olabilecek her kitaba, her<br />
bölüme baktık. O günkü şartlarda, sadece bir kelimenin tespiti için yarım günümüzü<br />
harcadık ve sonunda Hocaefendi bu duayı mecmuaya dâhil etmedi.<br />
Çalışma tamamlandıktan sonra Ankara’ya gittim. Maltepe’de Arapça dizgi yapan<br />
bir yer vardı. Farklı fontlarla örnekler hazırlattım. İzmir’e getirdim ve Hocaefendi birini<br />
tercih etti. Dizgi ve baskı o fontla yapıldı. Baskıya hazırlık aşamasının da ayrı bir<br />
hikâyesi var, ama şu kadarını söyleyeyim: Hocaefendi’nin yazdığı ön sözde merhum<br />
Mehmet Özyurt Hoca bazı tasarruflarda bulundu. Bir iki sene sonra da <em>Zaman</em> gazetesi<br />
bu mecmuayı okurlarına hediye olarak verdi.<br />
Ahmetli ilçesinde vaizlik yaptığım yıllarda, merhum Şerafettin Kocaman<br />
Ağabey’in ısrarıyla eserin tercümesini yaptım. Ramazan’ın başında başlayıp 18’inde,<br />
ikindi vaktinde bitirmiştim. Telefon açıp haber verince merhum çok sevinmişti. Sonra<br />
tercümeyi can dostum Cemal Türk’le baştan sona gözden geçirdik. Çok büyük katkıları<br />
oldu. Her ikimizin de ismini yazalım dedim, ama kabul etmedi. Bu vesileyle onu da<br />
tarihe kaydetmiş olayım. O tercümede Cemal Hoca’nın da ismi olması lazım. Zira<br />
mütercim olarak isminin yazılmasını gerektiren her türlü katkıyı sağlamıştır. Benim<br />
kadar onun da emeği vardır. Medyun ve müteşekkirim. Tevazuu, mahviyeti, sağladığı<br />
katkıyı küçük görmesi veya benim bilemediğim bir sebep etkili oldu bu kararında<br />
sanırım. Ancak buradan duyuru yapmış olayım: Yayınevi dua mecmuasının yeni<br />
baskılarını yapacak olursa, onun da adını eklemeli.<br />
Hatıraları anlattım, ama Hocaefendi’nin bu mecmuayı derlemedeki düşüncesi ve<br />
bu düşüncenin cemaat tabanına ve kamuoyuna tam anlamıyla mal olmadığı veya<br />
anlatılamadığı konusuna hiç giremedim. Aslında daha önemli olan bu konudur. İnşallah<br />
bir başka yazıda da ona değinirim. Şimdilik şu kadarını söyleyeyim: <em>Dua Mecmuası</em>,<br />
Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) ibadetler başta olmak üzere, gündelik<br />
hayatının hemen her karesinde yapmış olduğu, en sahih rivayetlerde yer alan duaların<br />
toplandığı bir mecmuadır.</p>
<p><strong>Dipnot</strong><br />
1. Arent Jean Wensinck, <em>Concordance et indices de la tradition musulmane</em> (<em>Mü’cemu’l-Müfehres li-Elfazı’l Hadisi’n-Nebevi</em>). Leiden: E. J. Brill, 1933.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Müziğin Öğrenme ve Tedavideki Rolü</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/muzigin-ogrenme-ve-tedavideki-rolu/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:13:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Psikoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178257</guid>

					<description><![CDATA[Müziği, kelimelerle anlatılamayan his ve düşünce dünyamızın dili, kalbimizin sesi olarak tarif edenler olmuştur. Kalbin zümrüt tepelerinde gezinen bir kişinin anlatamadığı duygular, bazen uygun bir musikiyle tercüme edilebilir. Gönülden tomurcuklanan nağmeler, notalarla ifade edilen bir lisan olarak ruhlarla hemhâl olmaya vesile olabilir. Bu yüzden Halil Cibran, “Allah müziği, bütün insanlar için ortak bir dil olarak [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Müziği, kelimelerle anlatılamayan his ve düşünce dünyamızın dili, kalbimizin sesi olarak tarif edenler olmuştur. Kalbin zümrüt tepelerinde gezinen bir kişinin anlatamadığı duygular, bazen uygun bir musikiyle tercüme edilebilir. Gönülden tomurcuklanan nağmeler, notalarla ifade edilen bir lisan olarak ruhlarla hemhâl olmaya vesile olabilir. Bu yüzden Halil Cibran, “Allah müziği, bütün insanlar için ortak bir dil olarak yarattı.” der.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p>Ritim hissimiz, henüz anne karnındayken, annemizin kalb atışlarıyla, daha sonra da ninnilerle tetiklenmektedir diyebiliriz. Müzik dinlemek, ritimle hareket etmek, çocuk için sadece bir eğlence ve hobi değil, aynı zamanda hissî, zihnî, entelektüel ve sosyal inkişafı için faydalı bir beslenme kaynağıdır. Musiki, beyni harekete geçirir, mutluluk hormonu üretir, iyi hatırlamaya yardım ederken gerginliği azaltır. Müzik özellikle dil gelişimi açısından çok önemlidir, zira çocuklar dili, ses perdeleri, duraklamalar, ritim gibi melodik yönleriyle öğrenir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p>&nbsp;</p>
<h1>            Müzik ve Aktif Öğrenme</h1>
<p>Aktif öğrenme sürecinde, zihnî melekelerin kullanılması ve çeşitli sosyal faktörlerin birbirlerine tesiri iki önemli unsurdur. Müzik bu iki unsuru bir araya getirir. Clift, Hancox, Staricoff ve Whitmore’a göre müzik, fertler üzerinde fıtrî olarak yapıcı ve geliştirici bir tesire sahip olup hafıza, bir meseleye odaklanma ve dikkatin yoğunlaşması gibi temel zihnî kapasiteler, musiki faaliyetleriyle teşvik edilir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p>Levit, “Müzikal aktivite, beynin hemen hemen her bölgesine ve her nöronal alt sistemine tesir eder.” diyerek müziğin bu gözlemlenebilir etkisine dikkat çeker.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn4" name="_ednref4">[4]</a> Başka bir araştırmada ise, “Beyin, müzikle tetiklendiğinde beynin prefrontal korteksi, parietal bölgesi, amigdala ve beynin iki yarısını birbirine bağlayan corpus callosum başta olmak üzere, neredeyse bütün bölgelerinde, iki taraflı tepki görülür.” tespiti yapılmıştır.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p>Sol ve sağ beyin, birbirini tamamlayan ve birbiriyle sürekli iletişim hâlinde bulunan iki bölümdür. Elimizdeki bilgiyi (sol lob) hayal gücümüzle (sağ lob) işlediğimizde, üretkenlik başlamış demektir. Bilgileri hafızaya alırken sağ ve sol lobu birlikte kullandığımızda, bilginin daha kalıcı hâle geldiği görülmektedir. Öğrenci bilgileri hafızaya alırken hayal gücünü, renkleri ve müziği devreye soktuğunda, malumat daha kalıcı hâle gelmektedir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<h1>            Kabiliyetlerin İnkişafında Musiki</h1>
<p>Müzik sahasında kabiliyet araştırmaları yapan ve yetenekli öğrencileri teşvik eden bir enstitünün müdürü olan Hans Günther Bastian tarafından yapılan tecrübî müzik eğitimi araştırmalarında, Berlin’deki ilkokullarda verilen zenginleştirilmiş müzik eğitiminin, çocukların gelişimi üzerindeki tesirleri incelenmiştir. Uzun süreli bir çalışmanın sonunda, çocukların sosyal maharetlerinin önemli ölçüde arttığı tespit edilmiştir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p>Musikinin normal kabiliyet seviyesindeki ilkokul çocuklarının, kısa ve uzun vadeli zihnî, sosyal, hissî, estetik ve psikomotor gelişimlerinde ne gibi değişikliklere sebep olduğunu araştırmak için, müzik eğitiminin altı ila on iki yaş arasındaki çocuklar üzerindeki tesirlerine odaklanan Bastian, 1992’den 1998’e kadar, Berlin’deki yedi ilkokulun öğrencilerini incelemiştir. Elde edilen sonuçlar, müzik eğitiminin, çocukların zihnî ve hissî gelişimini desteklediğini göstermiştir. Çocuklar müzik derslerine yoğunlaştıkça, kişilik özelliklerinde ciddi gelişmeler görülmüştür. Bilhassa koro çalışmalarında çocukların başkalarıyla uyumlu olmaya dikkat ettikleri, onların ruh hâlini değerlendirmeyi ve seslerini dinlemeyi öğrendikleri tespit edilmiştir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<h1>            Müzik ve Zekâ Gelişimi</h1>
<p>Bastian’ın araştırmalarında, müzik dersi saatlerinin daha fazla olduğu sınıflarda bulunan çocukların zekâ katsayısında, ölçülebilir bir artış görülmüş ve genel olarak, müzik sınıflarındaki IQ değerlerinin daha homojen bir dağılım gösterdiği fark edilmiştir.</p>
<p>Müziğin beynimizin birçok bölümünü çalıştırdığı tespit edilmiştir. Beynin sol tarafının ritim ve perdeleri, sağ tarafının da tını ve ezgiyi takip ettiği verisine ulaşılmıştır. Bu araştırmalar, müziğin tesirleri hakkında ortaya atılan “Mozart Etkisi” isimli bir tespiti de desteklemiştir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> Mozart’ın piyano sonatlarını dinleyen deneklerin, şahsî sahalarında yaptıkları çalışmalarda daha başarılı oldukları görülmüştür. Bu ve bundan sonraki araştırmalar Mozart’ın müziğiyle beyin arasında özel bir münasebet olduğunu göstermektedir.</p>
<p>Fransız Tıp ve Bilim Akademileri üyesi Dr. Alfred Tomatis’e göre, beynin elektrikî olarak şarj olmasında kulaklar anahtar bir rol oynamakta, beyin hücrelerindeki elektrik enerjisinin azalması, konsantrasyonun bozulmasına ve yorgunluğa sebep olmaktadır. Bu durumda beynin de piller gibi şarj edilmesi gerekmektedir. Tomatis, beyin hücrelerinin enerjiyle şarj edilmesi yollarından biri olarak, 5000–8000 Hertz arasında yüksek frekanslı müziklerin dinlenilmesi gerektiğini keşfetmiştir. Yıllar süren analizlerden sonra Tomatis, bu frekans aralığındaki seslerin Mozart’ın bestelerinde mevcut olduğunu tespit etmiştir. Bu frekans aralığındaki müzik eserleri, kalb atışlarını ve kan basıncını yavaşlatmakta, vücut ısısını düşürmekte ve beyindeki alfa dalgalarını uyarmaktadır. Bütün bunlar sakinleşmeye, gevşemeye ve yaşadığımız stresin azalmasına sebep olmaktadır. Bunun yanında beynin sağ lobu uyarılarak kişinin hayal gücünü ve yenilik üretme kabiliyetini geliştirmekte ve dikkatin toplanmasını sağlayarak IQ seviyesini artırmaktadır.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p>Başka bir araştırmada, türü ne olursa olsun, özellikle hafızayı güçlendirmek ve edinilen bilgiyi muhafaza etmek için, müzik dinlemenin merkezi olarak görülebilecek “prekuenus”un, bir anda aktif olup beynin karmaşık düşünme merkeziyle (frontal korteks) bağlantıya geçtiği gösterilmiş, hoşlanılmayan bir müzik dinlenildiğinde ise prekuenusun, hafızanın pekiştirilmesiyle vazifeli (ventromedial prefrontal) korteks ile bağlantısını kestiği belirlenmiştir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn9" name="_ednref9">[9]</a></p>
<p>Finlandiya’daki Helsinki Üniversitesinde yapılan bir araştırmada, klasik müzik dinlemenin, insanlarda haz duygusunun oluşumundan sorumlu dopamin molekülünün üretilmesini sağlayan genlerin aktivitesini artırdığı keşfedilmiştir. Aynı zamanda sinirlerin hasarını tetikleyecek genlerin faaliyetini azalttığı tespit edilmiştir. Klasik müziğin tesirlerini araştıran ve müspet yönlerinin farkında olan ABD kurumları, farklı düzenlemelerle müziği sosyal hayata sokarak ondan faydalanmaktadır. Mesela Florida’daki bütün devlet okullarında, arka planda klasik müzik çalınması istenilmektedir. Hong Kong Üniversitesinde yapılan bir araştırmada, 12 yaşından önce en az altı yıl müzik eğitimi almış çocukların kelime dağarcığının, hiç almayanlara göre daha gelişmiş olduğu tespit edilmiştir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn10" name="_ednref10">[10]</a></p>
<p>&nbsp;</p>
<h1>            Psikolojik Tedavide Müzik</h1>
<p>Duygularla alakalı limbik sistemi uyaran bir faktör de müziktir. Müziğin bazen gözleri yaşartması, bazen tüyleri ürpertmesi, beyindeki bu sistem üzerindendir. Müzik bazen şahsî duygularla birleştirilerek tekrar duyulduğunda, hatıraların yanı sıra, yaşanılan süreçte hissedilen eski duygular da geri gelir. <em>Er-Risâle</em> filmini seyreden bir kişinin, <em>Talâal Bedru Aleyna’</em>yı dinleyince, devesinin üzerinde eğilmiş bir hâlde Medine’ye giren Efendimiz’i (sallallâhu aleyhi ve sellem) hatırladığı görülür. <em>Sefinem Gark Oldu, Dert Deryasına</em> türküsünü dinleyen birisinin hayalinde de “Asrın Dertlisi” canlanır. Bu bağlamda müzik, belirli olayların kodlandığı bir dil gibi çalışır. Bu, özellikle korku veya gerilim filmlerinin müziklerinde daha belirgindir.</p>
<p>Müziğin psikolojik rahatsızlıklar üzerindeki tedavi edici tesiri, eski çağlardan beri bilinmektedir. Osmanlılarda “müzikle tedavi” en parlak dönemlerinden birini yaşamıştır. Sultan II. Bayezid’in 1488’de, Edirne’de Mimar Hayrettin’e inşa ettirdiği külliyenin darüşşifa bölümünde hastalar müzikle tedavi edilmiştir. Müziğin tedavi gücü, aslında Osmanlı hekimlerinin bir buluşu değildir. Ancak Osmanlı döneminde, musikinin tedavide kullanılması, çağdaşlarına göre daha yaygındır. Hastaların müzikle tedavisi konusundaki öncüler ise İbn-i Sina, Râzi ve Fârâbi gibi isimlerdir.</p>
<p>Evliya Çelebi’ye göre, müziğin insan ruhu üzerindeki müspet tesiri konusunda yeterli bilgi ve tecrübeye sahip darüşşifanın hekimbaşısı, hastalarına önce çeşitli müzik makamları dinletiyor, kalb atışlarının hızlanıp yavaşladığına bakıyor, yararlandıkları uygun makamları ve melodileri belirliyor, şikayetleri ve benzer hastalıkları bir araya getiriyor, darüşşifanın müzik ekibine haftanın belirli günlerine konserler verdiriyordu. Evliya Çelebi, zihni açma, hafıza ve hatıraları güçlendirmede ısfahan, aşırı hareketli ve heyecanlı hastaları sakinleştirmede rehâvî, sıkıntılı, karamsar, durgun ve neşesiz hastalara da kuçî makamının iyi geldiğini seyahatnamesinde belirtmiştir.</p>
<p>Türk müziği makamlarının ruha olan tesirlerini araştıran Fârâbi, rast makamının insanda safa hissini, rehâvî makamının ise beka arzusunu uyandırdığını tespit etmiştir. Fârâbi makamların günün hangi saatinde tesirli olacağını da belirlemiştir. Buna göre, rehâvî makamı, imsak vaktinde tesirli olmaktadır. Buselik makamı ise kuşluk vaktinde, güneşin doğmasından 45 dakika sonra tesirlidir.<a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_edn11" name="_ednref11">[11]</a></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Hangi Musiki?</strong></p>
<p>Araştırmalar müziğin, öğrenmeyi engelleyen stres seviyesini azalttığını ve düşünceleri rahatlattığını, uygun müzik seçilirse beynin alfa dalgaları seviyesini artırdığını, hafızayı geliştirdiğini, öğrenilenleri hafızada tutmak için beynin kapasite kullanımını yükselttiğini, müzik eğitiminin çocuklarda, kelime hazinesini zenginleştirdiğini ve dil gelişimine katkısı olduğunu göstermektedir.</p>
<p>Bazı müzik türlerinin, huzur veren endorfin hormonunun salgılanmasını sağlayarak öğrenmeyi hızlandıran bir sakinlik meydana getirdiği, beyne giden kan ve oksijen miktarını artırarak uyarıcı ve harekete geçirici bir tesir gösterdiği, bazı müzik parçalarının ise, insanın duygu ve düşüncelerini ifsat ederek sürekli kötülüğü emreden nefsin ve şeytanın hizmetinde vazife yaptığı unutulmamalıdır. Bu durumda tarih, sosyoloji, din ve kültür dünyasının birikimlerini aksettirirken, ruhun derinliklerine inen müzik türünü seçmek; şahsiyet ve mizaç bilgisine sahip öğretmenlerin görevidir.</p>
<p>Müzik, matematik gibi bir gerçek olup beynin belirli bir bölgesini harekete geçirerek, karmaşık fikirlerin daha kolay çözülmesini ve algılanmasını sağlar. Müzikle alakası olan öğrencilerin, kötü alışkanlıklardan nispeten uzak kaldığı tespit edilmiştir. Bu da iyi seçilmiş, latifeleri harekete geçiren müziğin, gençlerin şahsî ve sosyal hayatlarındaki müspet tesirini göstermektedir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Kahlil Gibran (2011). <em>A Third Treasury of Kahlil Gibran</em>, New York: Open Road Media.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> B. L. Wheeler ve K. Murphy (2016). <em>Music Therapy Research</em>. Dallas: Barcelona Publishers.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> S. Clift ve. ark. (2008). “Singing and Health: Summary of a Systematic Mapping and Review of Non-Clinical Research”, Sidney De Haan Research Centre for Arts and Health.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Daniel J. Levitin (2006). <em>This Is Your Brain on Music: The Science of a Human Obsession. </em>New York: Dutton-Penguin.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Ivana Gojmerac (2018): University of Herzegovina, researchgate.net/publication</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Hans Bastian Günther (2001). “Musik (Erziehung) und ihre Wirkung”, Eine Langzeit Studie an Berliner Grundschulen.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> “Mozart Effect”, en.wikipedia.org/wiki/Mozart_effect</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> Alfred Tomatis (1991). <em>Pourquoi Mozart</em>, XO Editions; Lars Sorensen (2008). “Mozart on the Brain: Musical Misadventures in Cognition and Development”, <em>Cognition &amp; Language: Birth to Eight</em>: 290:522 Fall 2008.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref9" name="_edn9">[9]</a> C. <a href="https://www.researchgate.net/profile/Chakravarthi-Kanduri?_sg%5B0%5D=l5K51TIfUfCbRWskMfPdK9LKehJTBP60SIyMmSD9n3TAiPySIdqFR8ApB1Riq3U-k7FGwPU.cNF8IWWCOMfJcMrN8ziD3ErgFSgO7nEHT2dy4eIz0DsGEHnS1UX1YeyNqN2cJn-k79jhxWxFv38Za3tSakwkXw&amp;_sg%5B1%5D=aLK15eGhRGyNSXvrf-e_Kg2m5GP48cGF3hIv1ifwx8Yvu0cs9s4XF6-f35yEljtI3PIaDqo.9tTYZUtOkcivQaD7dAKg2Sf0LhYuP2RXQr2h5YCPDCs-u8DVl13ipOl2G9o5Ohhq7WAM7gTO0gEdhLv9b88ckg">Kanduri</a> ve ark. (2015). The effect of listening to music on human transcriptome. <em>Peer J. </em>March, peerj.com/articles/830/</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref10" name="_edn10">[10]</a> W. Wilkins ve ark. (2014). Network Science and the Effects of Music Preference on Functional Brain Connectivity: From Beethoven to Eminem. <em>Scientific Reports</em>; 4: 6130.</p>
<p><a href="applewebdata://BAD65F12-A882-4E06-BDA3-40BDD4BD3101#_ednref11" name="_edn11">[11]</a> Pınar Somakcı (2003). Türklerde Müzikle Tedavi. <em>Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi</em>, 1 (15).</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Gekolar ve Molekül Fiziği</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/gekolar-ve-molekul-fizigi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:08:30 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178255</guid>

					<description><![CDATA[Mevcudata nazar ettiğimizde, umumî ve mükemmel bir nizamı fark ederiz. Her şey hassas bir tanzimle yaratılır. Zerrelerden yıldızlara kadar her bir masnu, hayret verici bir düzen içerisinde, bütün mevcudata bakan dengeler gözetilerek, sayısız hikmetle tanzim edilmiştir.[1] Hangi tarafa baksak, zahiren düzensiz gibi görünen sistemlerde bile uyum ve tertip görür, hiçbir kargaşa, tesadüf ve düzensizlikle karşılaşmayız. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Mevcudata nazar ettiğimizde, umumî ve mükemmel bir nizamı fark ederiz. Her şey hassas bir tanzimle yaratılır. Zerrelerden yıldızlara kadar her bir masnu, hayret verici bir düzen içerisinde, bütün mevcudata bakan dengeler gözetilerek, sayısız hikmetle tanzim edilmiştir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> Hangi tarafa baksak, zahiren düzensiz gibi görünen sistemlerde bile uyum ve tertip görür, hiçbir kargaşa, tesadüf ve düzensizlikle karşılaşmayız.</p>
<p>Yıldızlarının etrafında yörüngesinden sapmadan dönen gezegenlerden, yerleştirildiği noktada vazifesini yapan atomlara, hatta atom altı parçacıklara kadar her şey çok muntazam bir biçimde yaratılır ve muvazene ile hareket eder.</p>
<p>Canlılar âleminin her bir nev’i ve ferdi de mükemmel tazimatıyla, tevhid hakikatine işaret ederler. Bu canlılardan sadece bir numune olan ve nanoteknolojiye ilham veren gekoları tanıyıp onların hâl lisanından kelime-i tevhidi işitmeye çalışabiliriz.</p>
<p><strong>Gekoların Genel Hususiyetleri</strong></p>
<p>Gekolar, Antarktika dışında, çöllerden ormanlara kadar dünyanın her bölgesinde yaşayabilen, çok çeşitli türleri olan küçük kertenkelelerdir. Uzunlukları 3 ile 15 cm arasında değişen gekoların vücutlarının yarısını kuyrukları teşkil eder. Aslında yılanlara ait bir özellik olan gözlerinin üzerini örten gözlük camı gibi bir koruyucu tabakanın bulunuşu enteresandır. Diğer <a href="https://translate.googleusercontent.com/translate_c?depth=1&amp;hl=tr&amp;prev=search&amp;pto=aue&amp;rurl=translate.google.com&amp;sl=en&amp;sp=nmt4&amp;u=https://www.britannica.com/animal/reptile&amp;usg=ALkJrhjXE8KIIgkYbE9dLsL6EwLj3S-wqQ">sürüngenlerin</a> aksine, gekoların çoğunun sesi vardır ve çıkardıkları sesler türlerine göre farklılık gösterir. Ses zenginliği, zayıf bir tıklama veya cıvıltıdan, tiz bir kıkırdama veya bağırmaya kadar değişir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p>Yağmur ormanlarında dolaşan gekolar, ağaçtan ağaca atlarken kuyruklarının desteğini alırlar. Havada ve ağaçlarda her zaman dengelerini muhafaza ederler. Dikey yüzeylerde veya baş aşağı ilerlerken, rahatlıkla yürüyebilirler. Ayaklarının her biri, yaprakçıklar şeklinde, milyonlarca mikroskobik ince pul ile kaplıdır.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> Ülkemizde görülen türlerine, halk arasında “Süleymancık” denir. Gekolar, genellikle geceleri aktif olup sivrisinek, sinek, böcek, karınca ve kelebeklerle beslenir. İlgi çekici bir savunma özelliği olarak gekolara, düşmanları tarafından sıkıştırıldıklarında kuyruklarını bırakıp kaçma hususiyeti lütfedilmiştir. Düşman, kopan ve hareketini devam ettiren kuyruk ile meşgul olurken geko çoktan kaçmış olur. Türlerin çoğunda, kaybedilen kuyruk hızlı bir şekilde yenilenirken tepeli geko gibi bazı türlerde yenilenme görülmez.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p><strong>Ayak Yapısındaki Mükemmel Tanzim</strong></p>
<p>Gekoların düzgün yüzeylere rahatlıkla tırmanabilme yeteneğinin sırrı, ayak tabanlarındaki yaprakçık şeklindeki milyonlarca pulcuğun harikulade tanziminde saklıdır. Gekoların ayak parmakları beş tanedir ve uç kısımları yelpaze benzeri veya başka şekillerde dizilmiş deri kıvrımlarıyla genişletilmiştir.</p>
<p>Gekonun ayak parmaklarında, <em>lamel</em> (yaprakçık) denilen yüzlerce çıkıntı bulunur. Bu lamellere, insan saç telinin onda biri kadar ince olan ve <em>seta</em> adı verilen çok ince mikro pullar yerleştirilmiştir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn5" name="_ednref5">[5]</a> Bu minik pulcuklar üzerinde yapılan incelemeler, çok daha hayret verici bir İlâhî tasarrufu göstermiştir. Her bir pulcuk, uç kısımlarında, nanometre boyutlarında, yaklaşık bin kadar daha ince dala bölünerek <em>spatula</em> adı verilen bir demet teşkil eder. Peki, bu kadar ince sanatın ne hikmeti olabilir?  Gekoya verilen nanometre, yani metrenin milyarda biri ölçeğindeki bu fırçalar sayesinde, düz yüzeylere tırmanma sırasında, parmaklar ile tırmanma yüzeyi arasında milyonlarca temas noktası meydana gelir ve bu yapıların molekülleri ile düz yüzeyin molekülleri arasında yaratılan çok küçük seviyedeki moleküler çekim kuvvetleri, gekonun tutunmasını temin eder. Büyükten küçüğe doğru dizersek, yaprakçıkların uzunluğu 400–600 µm, kıl gibi ince pulcukların uzunluğu 100 µm, genişliği ise 2–10 µm, en uçtaki demetin dalları ise 200 nm genişlik ve uzunluğundadır.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn6" name="_ednref6">[6]</a>  İşte kertenkelenin ayağı altında kurulan bu harikulade sistematik düzen, onun kaygan zeminlerde rahatlıkla hareket edebilmesine vesile olmaktadır.</p>
<p><strong>Molekül Fiziği</strong></p>
<p>Gekoların ayaklarındaki kıl şeklindeki pulcuklar (seta) ile yüzey arasındaki yapışmanın sebebi konusunda, vakumlama, sürtünme ve elektrostatik kuvvetler gibi birçok faktörün hangisinin daha tesirli olduğunu anlamak için yapılan bir çalışmada, Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesinden Robert Full, yapışmanın asıl kaynağının en uç bölgedeki spatula denilen, fırça gibi dallanmış yapılar ile  yüzey molekülleri arasında yaratılan Van der Waals kuvveti olduğunu keşfetmiştir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn7" name="_ednref7">[7]</a>  Van der Waals kuvveti, çoğu durumda zayıf ve önemsiz görülse de mikro ve nano ölçekte çok önemli hale gelmektedir. Gekonun ayakları altında bulunan yelpaze gibi dallanmış pulcuklar o kadar küçüktür ve yüzeye o kadar yaklaşırlar ki tek bir pulcuk ile yüzey arasında yaklaşık 0,4 µN’lik bir Van der Waals kuvveti meydana gelir.  Bu miktar çok küçük olsa da milyonlarca spatulanın yapısındaki pulcukların tek bir ayak üzerindeki birleşik tesiri, yaklaşık 10 N’luk bir yapışma kuvveti üretir ve bu da kertenkeleyi tavanda baş aşağı tutabilecek kadar güçlü bir tutunma kuvveti demektir.</p>
<p><strong>Tutunulan Yerden Ayağı Kaldırma</strong></p>
<p>Peki düz zemine tutunmuş geko nasıl hareket edecek? Yürümek için ayağını kaldırdığı anda, yapışma kuvveti ortadan kalktığı için hemen düşmesi gerekmez mi?</p>
<p>Ayağını kaldırarak yürümesi için de sanki molekül fiziğini biliyormuş gibi enteresan bir hesaplama yapılması gerekmektedir. Yürümek için ayağını kaldırma esnasında, ayak parmakları dikkatle açılır ve yüzeyle temas açısı değiştirilir. 30 derecenin üzerindeki tutunma açısında, gekonun ayağı yüzeyden ayrılacaktır. Ayak tabanının yüzeyi ile tutunulan zemin arasındaki Van der Waals bağları ile kurulan kuvvet, kolay kırılabilecek bir seviyededir, yani vücut ağırlığı ile dengelidir. Bu kuvvet çok kuvvetli olsaydı ayağını kaldırıp hareket edemezdi, fakat tam kertenkelenin vücudunu taşıyacak derecede olan bu kuvvet, ayağın temas açısının değişmesiyle kolayca sona erebilir. Akıl ve şuurdan mahrum, fizik bilmeyen bu minik canlının, milisaniyeler içinde, ayak parmaklarıyla yüzeye tutunup ayrılabilme kabiliyeti akıllara durgunluk veren bir hadisedir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn8" name="_ednref8">[8]</a> Bu muazzam mekanizmaya ait parçalardan herhangi birinin yanlış veya eksik olması bile sistemin işlememesi anlamına gelir. İşte bütün sistemin böylesine hassas bir muvazeneyle kurulmuş olması, göz kamaştırıcı bir tanzim lisanıyla bize tevhid nağmeleri duyurur.</p>
<p><strong>Yaratılmışlardan İlham Almak</strong></p>
<p>Gekoların ayaklarındaki yapışma mekanizmasının sırları, son 25 yıl içinde anlaşılmaya başlanmıştır. Çünkü ayakların altındaki yapılanma nano boyutlardadır ve bu boyuttaki yapılar, ancak 1990’lı yıllarda incelenebilmiştir. Neticede keşfedilen seta ve spatulalar taklit edilerek polimerik materyallerden, “gecko tape” adında, pek çok kullanımdan sonra bile yapışkanlığını muhafaza edebilen bir bant üretilmiştir. Bunun yanında “geckel” denilen, yüksek sürtünme hususiyeti olan yapışkan bir yüzey elde edilmiştir. Çünkü geko, ayakları ile sürtünme kuvvetinden yaklaşık 600 kat daha büyük bir yapışkan güç üretebilmektedir. Bu durum özellikle robotik tasarımlarda büyük bir avantaj sağlayabilir.<a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_edn9" name="_ednref9">[9]</a></p>
<p>Bunların yanında, Stanford Üniversitesinde, robotlar üzerine çalışan Mark Cutkosky ve öğrencileri, duvara tırmanan bir robot tasarlamıştır. Yine aynı üniversiteden mühendis Elliot Hawkes, gekonun ayaklarındaki yapışma teknolojisinden ilham alarak hususî eldivenler üretmiştir. Bu eldivenlerdeki yüzey alanı, gekonun ayaklarındaki spatulaları andıran nano lifler ile artırılmış, böylece eldivenleri giyen kişinin tutunduğu yerde asılı kalması sağlanmıştır.</p>
<p>Şuurlu varlıkların tefekkür etmesi için sergilenen ve sayısız hikmet taşıyan mektuplardan biri olan gekonun ayağındaki bu mikro ve nano boyutlardaki sanatlar, bizleri Rabbimizin sergilediği güzelliklerden marifet nurları devşirmeye ve ilmî çalışmalarda ilham almaya davet etmektedir.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mesnevî-i Nûriye</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2007, s. 48.</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> www.britannica.com/animal/gecko</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Elizabeth Dalby (2012). <em>Süzülmek ve Kaymak</em>, Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> en.wikipedia.org/wiki/Autotomy</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> news.stanford.edu/news/2010/august/gecko-082410.html</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Gerrit Huber ve ark. (2005). Evidence for capillarity contributions to Gecko Adhesion from Single Spatula Nanomechanical Measurements, <em>Proceedings of the National Academy of Sciences</em>, December.</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> web.stanford.edu/group/mota/education/Physics 87N Final Projects/Group Gamma/gecko.htm</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> Ayşe Demirkıran, Nanotechnology in Nature: Gecko Effect, <em>International Social Sciences Studies Journal,</em> 5/42.</p>
<p><a href="applewebdata://6223D95C-5277-4B20-8B97-264215394710#_ednref9" name="_edn9">[9]</a> A.g.e.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Gözlerimiz ve Kontak Lensler</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/gozlerimiz-ve-kontak-lensler/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:05:12 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178253</guid>

					<description><![CDATA[“Göz bir hassedir ki ruh bu âlemi o pencere ile seyreder.”[i]   Beyinden sonra en kompleks organımız gözlerimizdir. Bu mucizevî organ, dinlenme ihtiyacı olmadan, her an %100 kapasiteyle çalışır. 10 milyondan fazla rengi ve grinin 500 farklı tonunu ayırt edebilir. Kornea adı verilen, gözün en ön kısmında yer alan, ışığı odaklamak ve gözü haricî tesirlerden korumak [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“<em>Göz bir hassedir ki ruh bu âlemi o pencere ile seyreder</em>.”<a href="applewebdata://99DB3978-063F-4BAF-A0E0-0859CB0D71EA#_edn1" name="_ednref1">[i]</a></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Beyinden sonra en kompleks organımız gözlerimizdir. Bu mucizevî organ, dinlenme ihtiyacı olmadan, her an %100 kapasiteyle çalışır. 10 milyondan fazla rengi ve grinin 500 farklı tonunu ayırt edebilir. Kornea adı verilen, <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6z">gözün</a> en ön kısmında yer alan, ışığı odaklamak ve gözü haricî tesirlerden korumak için özelleştirilmiş saydam ve eğimli yapı, kan damarı ihtiva etmeyen bir dokudur.</p>
<p>Lens (mercek), korneadan sonra gözün ikinci ışın kırma unsurudur. Lensin çok farklı anatomik özellikleri vardır. Sinir donanımı yoktur; o da damarsızdır. Beslenmesini arkasındaki vitreus<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> ve önündeki aköz hümorden<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn2" name="_ednref2">[2]</a> sağlar. Göz, doğumdan ölüme kadar hayatta kalan hücrelerle vazifesini eda eder. Kaybedilen bir hücrenin telafisi yoktur.</p>
<p>Göz merceğinin kırma özelliğinin veya kornea tabakasının bozulmasından kaynaklanan görme bozukluklarına karşı gözlük yerine başka bir görme aracının kullanılması fikri, ilk olarak 16. yüzyılda Leonardo da Vinci tarafından ortaya atılmıştır.<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn3" name="_ednref3">[3]</a>1508 yılında onun tarafından yapılmış bir lens çizimi mevcuttur. 1636 yılında Rene Descartes tarafından geliştirilmiş, içi su dolu bir boru, gözün önüne getirilmiş ve ucu bir mercekle kapatılmıştır.<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p>1888 yılında, Adolf Eugen Fick ve Eugène Kalt, birbirinden habersiz olarak ilk <em>kontak lens</em> tasarımını yaptı. 1892’de, Alman Carl Zeiss firması, Jena şehrinde ilk kontak lensleri üretti. 1937 yılında William Feinbloom, plastikten yapılmış ilk skleral<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn5" name="_ednref5">[5]</a>kontak lensi geliştirdi. Otto Wichterle’in HEMA’yı (hidroksietil metakrilat) geliştirmesiyle, yumuşak ve su tutan plastikten ilk kontak lensler 1964 yılında yapılmıştır. %38 nispetinde su ihtiva etmesi ve oksijeni geçirmesi sebebiyle bu lenslerin kullanımı çok rahattı. 1969 yılında Griffin Contact Lens şirketi tarafından %58 oranında su içeren, uzun kullanım süresine sahip kontak lensler üretildi. 1980’de lens yapımında silikon kullanılmaya başlandı.<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p>Bugün yeryüzünde yaklaşık olarak 140 milyon kontak lens kullanıcısı olduğu tahmin edilmektedir. 2025 yılında bu pazarın büyüklüğünün 15 milyar dolara ulaşması bekleniyor. ‎Uluslararası Miyop Enstitüsüne göre, miyop oluşumu hızla artmaktadır ve ‎<strong>‎</strong><strong>2050</strong><strong> ‎</strong>‎yılına kadar küresel nüfusun ‎<strong>‎</strong><strong>yaklaşık  %50’sinin‎</strong><strong>‎</strong> miyop olması beklenmektedir.‎<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn7" name="_ednref7">[7]</a></p>
<p><strong> </strong>Kontak lensler uygulama amaçlarına göre ‎düzeltici, tedavi edici ve kozmetik odaklı olmak üzere üç kısma ayrılabilir. Düzeltici lensler ‎<strong>‎</strong><strong>2018‎</strong><strong>‎</strong> yılında <strong>‎</strong><strong>‎%43,2’lik‎</strong><strong>‎</strong> bir paya sahipti. Düzeltici lensler görme bozukluklarını düzeltmek için kullanılır. Bu tür lensler, gözlük kullanımına ve kırma kusurlarının cerrahî yöntemlerle ve lazerle giderilmesine bir alternatif oluşturur. Tedavi edici lensler, birçok göz yüzeyi hastalığında, iyileşme döneminin hızlandırılması maksadıyla kullanılır. Kozmetik kullanımda ise, göz rengini değiştirmek ya da iris tabakası olmayan hastalarda estetik görünüm sağlamak hedeflenir.</p>
<p>Hangi lensin uygun olduğuna doktorlar karar verir. Gözün büyüklüğü, dış tabakanın profili, görme bozukluğunun cinsi, göz kapağı açıklığı ve gerilimi, gözyaşı film tabakasının durumu ve göz anomalileri, uygun merceğin seçimine tesir eden faktörlerdir.</p>
<p>Kontak lensler sert veya yumuşak olabilir. Uzun süreli kullanılan kontak lensler, 24 saat ya da daha uzun süreli takılabilen kontak lenslerdir. Sık değiştirilen kontak lensler ise, 1 gün ile 3 ay arasında değişen sürelerde kullanılabilen lenslerdir.</p>
<p>Büyük dış tabaka kıvrımı (astigmat) veya çok kuru bir göz, yumuşak lens gerektirir. Gözyaşı, çözülmesi gereken bir bilmece olarak muammasını korur. Gözyaşı araştırmacısı Dr. Helmut Opel’e göre, gözyaşı bütün organizmayı yansıtan bir ayna mahiyetindedir. Bu aynaya bakarak hastalıklar hakkında fikir sahibi olunabilir. Hormonal yapıda ve enzimlerde meydana gelen değişiklikler ve gözyaşındaki proteinlerin bileşimi, kontak lens­lerin kullanılmasının uygun olup olmadığına dair işaretler taşırlar.</p>
<p>Bozulan bir gözyaşı film tabakası, tahrişlere ve uyumsuzluğa yol açar. Bu da üst taraftaki göz tabakalarında bozukluklara sebep olabilir. Sağlıklı bir gözyaşı filmi ise kontak lensi kaplar ve onu gözde fark edilmez bir misafir yapar. Fakat gözyaşı sıvısı, bakteriler ve mantarlar sebebiyle lens üzerinde oluşan birikimler bu dostluğu bozar. Bu durum, su ihtiva eden lenslerin uzun süreli takılmasında ortaya çıkar. Bu probleme bir çözüm olarak lens üreticileri, sert olmakla birlikte oksijeni geçirebilen bir lens ürettiler. Flor polimerinden yapılan bu sert lens, eski yumuşak lenslerden 10 kat daha fazla oksijen geçirmektedir. Son olarak 1999 yılında bir buluş gerçekleştirildi ve silikon hidrojeller icat edildi. Silikonun maksimum seviyede oksijen geçirgenliğine sahip olmasından dolayı lensler artık bu maddeden üretilmeye başlandı. Artık, lensler gece yarısına kadar kullanılabiliyor ve gözü daha az yoruyor. Bir de tedavi amaçlı kullanılan kolajen lensler vardır ki bu biyolojik lensler takıldıktan birkaç gün sonra çözünerek özelliklerini kaybeder.<a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p>Kontak lens kullanımında yaşanabilecek bazı sorunları göz ardı etmemek gerekir. Alışma sürecinin zahmetli olması, kişinin takıp çıkarmada sorun yaşaması, göz kuruluğu ya da <a href="https://www.aktuelbilgiler.com/goz-sulanmasi-nasil-gecer/">göz sulanması</a> meydana getirebilmesi, hijyen kuralları ihmal edildiğinde görme kaybına gidebilecek kadar büyük riskler oluşması, gözlerin lense alerjik tepki vermesi ve uzun süreli lens kullananların yanında solüsyon ve saklama kabı gibi ek ürünler taşıma zorunluluğu, kontak lenslerin dezavantajlı yönleridir.</p>
<p>Kıymetli bir mücevher gibi, kafatasımızın içinde, dış etkilerden korunacak şekilde yerleştirilmiş olan gözlerimizin sadece mercek ve kornea kısımlarındaki bazı kusurların telafisi için kullandığımız yapay lensler ne kadar mükemmel olursa olsun yine de asıllarının yerini tutmamaktadır. Öyleyse bize lütfedilen gözlerimiz ve görme yeteneğimiz için ne kadar şükretsek azdır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Göz yuvarının arka odasında bulunan saydam, jelatinimsi maddeye “vitreus” adı verilir. İnsanlar orta yaşlara geldiklerinde, vitreus jeli koyulaşmaya veya büzülmeye başlayarak gözün içinde kümelenmeler veya ipliksi şekiller oluşturur. Bunlar gözde uçuşmalara sebep olur. Gözümüzü kapadığımızda gördüğümüz uçuşan noktalara “vitreus dekolmanı” denir. (www.bilgiustam.com/vitreus-uusmalar-nedir).</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Aköz hümör, kornea ve göz mercekleri arasındaki boşluğu dolduran berrak saydam bir sıvıdır. Bunlara besin maddeleri ve oksijen tedarik eder. (doktorumnedio.com/goz-hastaliklari/insan-gozu-nasil-calisir).</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> R. F. Heitz, J. M. Enoch, (1987). “Leonardo da Vinci: An assessment on his discourses on image formation in the eye.” <em>Advances in Diagnostic Visual Optics</em> 19—26, Springer-Verlag.</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> “Contact Lens Historical Developments”, www.umsl.edu/~bennette/CL1history.html</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Göz küresini koruyan en dıştaki beyaz kılıfa “sklera” adı verilir.</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> “Kontakt Lens Nasıl Oluştu?”, www.lensmarket.com/contents/kontakt-lens</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> “Çocuklarda Miyopun Kontrolü”, coopervision.com.tr/practitioner/klinik-kaynaklar/cocuklarda-miyopun-kontrolu</p>
<p><a href="applewebdata://956B0431-24D3-4967-8E02-EC7A4A304073#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> “Kontak Lenslerin Tarihçesi”, www.kontaktlens.org/kontakt-lensler/kontakt-lenslerin-tarihcesi</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Eski ile Yeninin Kucaklaşması</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/eski-ile-yeninin-kucaklasmasi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:01:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178250</guid>

					<description><![CDATA[“Eski” ile “yeni” arasındaki mücadele, hayatın farklı alanlarında karşımıza çıkan tarihî bir gerçektir. Bazıları eskiye bağlanıp yeniyi dışlarken bazıları da yeniye kapılıp eskiyi bir köşeye atabilmektedir. Bu konudaki dengesizlik, âhengi bozup insanları birbirine düşürmektedir. Bu noktada ideal olan bakış ve duruş ne olmalıdır? Öncelikle insan fıtratında yeni şeylere karşı bir temkin vizesi ve teyakkuz zırhı [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“Eski” ile “yeni” arasındaki mücadele, hayatın farklı alanlarında karşımıza çıkan tarihî bir gerçektir. Bazıları eskiye bağlanıp yeniyi dışlarken bazıları da yeniye kapılıp eskiyi bir köşeye atabilmektedir. Bu konudaki dengesizlik, âhengi bozup insanları birbirine düşürmektedir. Bu noktada ideal olan bakış ve duruş ne olmalıdır?</p>
<p>Öncelikle insan fıtratında yeni şeylere karşı bir temkin vizesi ve teyakkuz zırhı saklıdır. Bu sayede o, kontrolsüz kabulle başkalaşmaktan kurtulur, zira her yeniye kapılmak aldanmışlık, her eskiye bağlanmak ise bağnazlıktır. En mutedil ve makul olan ise vize sormaktır.</p>
<p>Fıtrata, yeniye karşı merak hissi kodlandığı gibi, bir denge unsuru olarak direnç duygusu da yerleştirilmiştir. Böylece bir taraftan eskiye karşı ülfet ve vefa hisleri canlı tutulurken diğer taraftan istikametin muhafazası için yenilenme istidadının da önü açılmıştır.</p>
<p>Aslında eski ve yeni, önüne geçilemez bir kanun olan değişim ve dönüşümün de fıtrî bir sonucudur. İnsanı eskiden yeniye yönlendiren ise bu değişim ve dönüşümün yanında ihtiyaç ve zaruret dinamikleridir. Hayatta geçerli düstur teavündür, kavga değildir. Acaba bu esas, sürekli eski ve yeni çatışması yaşayan beşer için de söz konusu olamaz mı?</p>
<p><strong>Eski ile Yeni Yan Yanadır</strong></p>
<p>Kâinat, eski ile yeninin kucaklaşmasını ve insicamını gösteren tablolarla doludur. Mesela her bahar, yıllanmış ağaçların dallarına asılı yeni yaprak ve meyveler müdakkik nazarlara arz edilir. Yeni filizler, eski çekirdeklerin bağrından çıkar. Her yeni mahsulün programı, eski tohumda saklıdır. Eski, âdeta yeninin mayasıdır!</p>
<p>Eski ile yeni, doğumların ve ölümlerin dönüm noktalarıdır. Her sabah aynada görülen sima, eskiyle yeninin bitişik bir resmidir. Her yeni gün, yenilenen bir eskidir insan… Yeni ihtiyarlar, eski dönemin gençleridir. Yeni nesiller, eskiden genç olan ebeveynlerin semeresidir. Eski doğumlar yeni ölümlere gebedir.</p>
<p>Kültür, gelenek ve görenekler, eskilerin yenilere bir mirasıdır. Ya eskilerin yenilere armağanı olan “tarih” için ne demeli? O öyle bir eskidir ki doğru bilinmeden, gelecekte yeni şeyler inşa etmek pek zordur. Eski yeniye referans, yeni eskiye kadirşinas oldukça nesiller arasında âhenkli bir geçiş sağlanır. Mukavemeti güçlü yeni yapılar, ancak mazi statiği üzerine bina edilebilir.</p>
<p>Zaman otobanında seyahat eden bütün mahlûkat, eski ve yeni sıfatlarından âzâde kalamaz. Zaman, mekân, kültür, dil, bilim, fikir ve beşerî sistemler gibi hususların eskisi de yenisi de söz konusudur.</p>
<p><strong>Eski ile Yeni İzafîdir</strong></p>
<p>Akan suya benzeyen zaman muvakkaten donarsa, eski ve yeni diye farklı iki kavram kalır mı? Zaman perdesi yırtılıverse, eski ve yeni sıfatlarının izafî farklılıklardan ibaret olduğu görülür. Yarına göre bugün eskidir. Düne göre ise bugün yenidir. Eski ile yeninin bir ağırlık merkezi varsa, o da bugündür. Öyleyse ne geçmiş dünle ne de meçhul yarınla yorul! Aklını kullan; tevekkülün arefesinde bugünkü sebeplerle yoğrul!</p>
<p>Dün, bugün ve yarın, zaman tünelinin üç durağıdır. Zaman havuzunda tam arınmadan yenilenen bazı eski şeylerin, zarfı değişse bile mazrufu aynı kalabilir. Bu yüzden her yeni şey, eskisinden ileri ve değerli değildir. Bazen yeni eskiden geridir. Maneviyat ve mânânın, kalbî ve ruhî hayatın alanlarında, her zaman her yeni, öncekinin ilerlemiş bir veçhesidir demek isabetli olmaz. Hiçbir yeni insan, yeryüzünün şeref tabloları olan nebilerin önüne geçemez, sahabenin önünde saf tutamaz.</p>
<p>Ruh planında, yetmiş yaşında bile genç kalmışlar, yirmisinde bile yenilenmeyip ihtiyarlayanlar yok mu?</p>
<p><strong>Eskiden Yeniye Seyahat</strong></p>
<p>İnsan, kendisine zerrelerden giydirilen biyolojik elbisesini, senede iki defa eskitip değiştirmiyor mu? Bu süreç, Bediüzzaman’ın, “Fıtrî meyelân mukavemetsûzdur.”<a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> tespitini hatırlatıyor. “Eski hâl muhal; ya yeni hâl veya izmihlâl.”<a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_edn2" name="_ednref2">[2]</a> ifadesi de bu vetirenin önüne set çekmenin beyhude olduğunu vurgular.</p>
<p>Maddenin terakkiye açık meselelerinde ve bunları alakadar eden ilmî sahalarında ise yeni, elbette eskinin daha gelişmiş bir yüzüdür. Bu sahadaki tekâmüller, içtimaî buutludur ve globaldir.</p>
<p>Eski alışkanlıklar bazen yeni kazanımlar için bir engeldir. “Bu gidişle onun, sizin dininizi değiştireceğinden veya ülkede anarşi çıkaracağından endişe ediyorum.”  (Mü’min, 40/26) diyerek Hazreti Musa’yı öldürmek isteyen Firavunun paranoyası, halktaki taassup ve yeniye direnç duygusunun sû-i istimaline işaret etmiyor mu?</p>
<p><strong>Eski ile Yeni Arasındaki </strong><strong>İrtibat</strong></p>
<p>Her yeni rahmet damlası, eski bir bulutunun suret değiştirmesidir. İlahî icraattaki rahmete bakın ki bu dönüşümlerde muhteva cevherleri korunur. Yine öyle yeni çağlayanlar vardır ki eski bir sızıntının en sadık bir delili ve şahididir. Bunların aralarında öyle güçlü bir irtibat vardır ki bazen yeni uyanışların kaynağı, asırlık bir sedanın kulaklarda çınlayan yankısıdır.</p>
<p>Zamanla pekişen müşterek unsurlar çoktur. Mesela hem eski hem de yeninin kullandığı evrensel lisan mülayemettir.</p>
<p>Yeni insan modeli, yenilenmesi gereken kişileri çağrıştırır. Seleflere, hayırlısından yeni nesil halefler gerekir. Öyleyse gece ile gündüz misali, eski ve yeni iplerle dokunmalı hayat mekiği, ömür dantelası…</p>
<p>Bazı hisler vardır ki eski ile yeni arasında bağlar kurar. Vefa duygusu, yenilerden eskilere selam kaynağıdır. Eski ile dostluğu tesis eden ülfet duygusu, yerinde değerlendirilirse, yeni hikmet ve marifetler için bir rampa görevi görür.</p>
<p>Âtinin ihtiyacına cevap verecek yeni yiğitlere ilham kaynağı olan rol modelleri, tarihteki kahramanlardır.</p>
<p>Öyle mühim şeyler vardır ki kıymeti zaman geçtikçe artar. Bugün ve yarın, “sıfır”sız ve “pi”siz bir matematik düşünülebilir mi?</p>
<p><strong>Mukayese mi, Mukavele mi?</strong></p>
<p>Her eski tasdik, her yeni tebşir edilmez. Bazen eski tashihi, yeni de tahdidi hak eder. Yeniyi eskiyle kıyas etmek aldatıcıdır. Zira mazide harika olan, şu an bayağı olabilir.</p>
<p>Tekâmül vetiresinde kaynayan eskinin bir kaymağı varsa, onun adı yenidir. Yeni, eskiyi çağrıştırır. Her yenide, bir eskiye açık ya da kapalı atıf vardır. Semeresi derilen faziletli yeni nesiller, eskiden dikilen ahlak fidanlarının neticesidir.</p>
<p>Tövbe, eski günahları itiraf ve bağışlanma talebi olduğu kadar, yeni isyanlara kapalı durma azim ve gayretini mülahazaya almak değil midir? Hicret, eskiyi gözden çıkarmak değil, yeniyi göze almaktır; eski dostları unutmak değil, yenilerini kazanmak için bedeline katlanmaktır; eksi hatıralara yenilerini katmaktır.</p>
<p>Eski bir çöl, muhacirlerle yeni bir muhteşem vahaya veya yemyeşil bir eski orman, işgalcilerle yeni bir enkaz yığınına dönüşebilir. Öyleyse eski ya da yeninin birbirine rüçhaniyeti mutlak değildir. Bu konuda mukayeseden ziyade mukavele daha doğru bir yaklaşımdır.</p>
<p><strong>Sözün Özü</strong></p>
<p>Yeni, eskinin bir türevidir. Biri diğerinin lazımıdır. Eski ile yeninin kucaklaştığı menfezlerden nice hikmet, maslahat ve rahmet hazineleri seyredilir. Eski ve yeni, zaman terzisinin insan için diktiği yazlık ve kışlık elbise gibidir. Eski yeniyi sever ve yeni eskiye saygı duyarsa, bu ne güzel bir uyum mekiğidir böyle!</p>
<p>Yeni, eskinin rakibi değil refiki olmalıdır. Elbette eski de yeninin müşfik destekçisi&#8230; Bir hareketi değerlendirirken doğru bakış, öncesini ve sonrasını birlikte mülahazaya almaktır.</p>
<p>Yeni her şeyi almakla ve eski her şeyi reddetmekle muvazene korunamaz. Hikmete ve marifete yolculukta, “Eski mi, yeni mi?” yerine, “Hak mı, bâtıl mı?” sorusuna cevap aramak daha mantıklıdır.</p>
<p>Eskiye minnet ve yeniye hayret duygusu, insanın yükselmesini sağlayan iki kanattır. Aynı zamanda bu perspektif, ruhların savrulmadan terakki etmesi adına dengeli bir yaklaşımdır. Öyleyse her eski ölçüsüzce atılamaz, her yeni de mihenge vurulmadan alınamaz.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sünuhat-Tuluat-İşarat</em>, İstanbul: Envar Neşriyat, 2013.</p>
<p><a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mün</em><em>âzar</em><em>ât</em>, İstanbul: Envar Neşriyat, 1993, s. 17.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Uçan Örümcek</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/ucan-orumcek/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 12:57:28 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178248</guid>

					<description><![CDATA[Bilindiği gibi, örümceklerin kanatları yoktur. Ancak 1832 yılında Darwin; dünya seyahati yaptığı gemi, Arjantin kıyılarından 100 km açıkta, hafif bir rüzgârla seyrederken iki üç mm boyunda ve koyu kırmızı renkte çok sayıda küçük örümceğin, esintiyle birlikte denizden gelerek geminin halat ve yelkenlerine takıldıklarını fark edince çok şaşırmıştı. Karadan çok uzaktaki bir gemiye bu kadar çok [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Bilindiği gibi, örümceklerin kanatları yoktur. Ancak 1832 yılında Darwin; dünya seyahati yaptığı gemi, Arjantin kıyılarından 100 km açıkta, hafif bir rüzgârla seyrederken iki üç mm boyunda ve koyu kırmızı renkte çok sayıda küçük örümceğin, esintiyle birlikte denizden gelerek geminin halat ve yelkenlerine takıldıklarını fark edince çok şaşırmıştı. Karadan çok uzaktaki bir gemiye bu kadar çok örümceğin gruplar halinde ulaşması nasıl mümkün olmuştu? Darwin, görünürde kanatları olmayan ve kara canlısı olarak bilinen bu hayvanların, çok ince ipek iplerini, sanki birer yelken veya balon gibi atmosfere saldıklarını ve rüzgârın sürüklediği bu çok ince ama güçlü iplere binerek seyahat ettiklerini fark etti.</p>
<p>Gözle zor görülen, fakat çelikten sağlam ve esnek ipliklerine tutunarak atmosferde yaklaşık dört bin metreye çıktıkları tespit edilen bu minik hayvancıkların ürettikleri ipek ipliğin nasıl bir kimyevî işlemle meydana geldiği merak konusudur. Yüksek teknolojimize rağmen, aynı özelliklerde bir ipliği henüz yapamıyoruz. Bilinen yaklaşık 45–50 bin örümcek türü ise, yaratıldıkları günden bu yana, beslenme, hareket ve üreme tarzlarıyla uyumlu, farklı özelliklerde iplikler üretmektedir. Bazı iplerle avlanma için tuzak ağları kurarken, bazı ipleriyle yuva inşası veya hareket etmede kullanılacak atkılar ve sallanma askıları yaparlar. Bu farklı özellikteki ipeksi ipler, örümceğim karnındaki özel ipek laboratuvarındaki aminoasitlerden sentezlenir.</p>
<p>Darwin’in 190 sene önce fark ettiği, ipliklere tutunarak hareket eden örümceklerin böyle bir sistemi nasıl inşa edebileceklerini, evrimci bir bakış açısıyla “adaptasyon” diye bir kelimeye bağlamak kolay olsa da aslında bu kelime, meselenin arka planındaki irade ve kudreti perdelemekten öte geçememektedir. En zeki ve akıllı yaratık olarak, son bin yıl içindeki bilgi birikimimizle, kuşlardan ilham alarak, Endülüslü Abbas ibn Firnas’dan Hezârfen Ahmed Çelebi’ye ve günümüze kadar edindiğimiz tecrübelerle balon, paraşüt, planör, uçak ve helikopterler icat ederek havada hareket etmeyi becerebilirken şuur ve akıldan mahrum örümceklerin, belki milyonlarca yıldır, hiçbir eğitim görmeden, fizik ve kimya bilgisine dayanan yeni bir uçuş tekniğine sahip olmalarını, sadece “adaptasyon” diye bir kelimeyle geçiştirmek, tabir yerindeyse, biraz ahmaklık olmaz mı?</p>
<p>Uçan bir canlı olmadıkları halde birçoğu havada büyük mesafeleri kat edebilen küçük örümceklerin, yeni bölgelerine yayılmak için “balonla veya yelkenle” seyahat edebildikleri uzun zamandır bilinmektedir. Bir ağaç dalının uç kısmına veya bir yaprağın tepesine tırmandıktan sonra, küçük örümcek, havalanmadan önce, esintinin aktığı tarafa doğru uçurtma uçurur gibi ipeksi bir ipliği uzatmaya başlar. Minik örümcekler kendi çıkardığı ipliğin ucuna tutunmuş vaziyette, yelkenle su üstünde kayar veya yamaç paraşütüyle havada süzülür gibi yol almaya başlar. Bu yolculuk, bazen yüzlerce kilometre devam eder ve hava akımlarına bağlı olarak, kimi zaman 500 metre kimi zaman ise 4000 metre yükseklikte gerçekleşir.</p>
<p>Hâkim olan görüşe göre, rüzgârın sürükleme ve kaldırma kuvveti, bu ipliklere bağlı örümceği de havada yükseltebilir. Ancak balonlaşma mekanizmaları, mevcut aerodinamik modellerle tam olarak açıklanamamaktadır.<a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_edn1" name="_ednref1">[1]</a>Başka bir modelde, atmosferdeki elektrik yükü, balonlaşmayı açıklamak için kullanılmaktadır.<a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p><strong>Elektrik Toplayan Mucizevî İplik </strong></p>
<p>Örümcekler, İlahî bir sevkle elektrik alanlarını tespit ederek uygun zamanda, elektrik alanının sahip olduğu elektrikle şarj olan bir akü gibi çalışan hususî bir iplik üretmektedirler. Araştırmaya göre, elektrik alanını tespit eden örümcek, hassas reseptörleriyle balonlaşma tesirine uygun özel iplikleri üretmektedir. Kendisine bahşedilen mekanosensörleriyle de rüzgârın yönü ve gücü tespit edilmekte ve balonlaşma için yeterli olan elektrikli bir itici güç yaratılmaktadır.<a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p>Bu durumda, ipek ipliğine tesir eden rüzgârdan kaynaklanan aerodinamik sürüklenmenin mi, yoksa atmosferik elektrostatik kuvvetin mi asıl sebep olduğu konusunda fizikçiler fikir ayrılığına düşmüştür. Darwin’in gözlemleri ve tahminleri doğrultusunda balonlaşma için gerekli fizikî kuvvet, o zamandan beri saniyede 3 metreden düşük rüzgâr hızlarında, aerodinamik sürüklenmeye atfedilmiştir, ancak elektrostatik kuvvetlerin balonlaşma işlemine ne kadar katkısı olduğu, hiçbir zaman test edilmemiştir.</p>
<p>Balonlaşmayla uçmayı açıklamak için tek başına aerodinamik sürüklenme modeli kullanıldığında, çeşitli sıkıntılar ortaya çıkmıştır. Mesela birçok örümcek, yelpaze gibi yayılan, birden fazla ipek ipi yapıştırıp ağ gibi yaygınlaştırarak bir balon yapar. Bazı türlerin ise, hafif hava akımlarında dolaşmak için, ipek iplikleri ayrı ayrı tuttuğu görülür. Bu iplikleri birbirine yapıştırmayan itici bir elektrostatik kuvvetin tesiri dikkat çeker. Ayrıca örümceklerin balonlaşma sırasında gözlemlenen düşük rüzgâr hızında, balon halindeki ipeği havaya nasıl bu kadar hızlı saldıklarına dair sorular da vardır.</p>
<p>İpek üretiminin mekaniğinde, ipliği eğirme sırasında, salgı bezinin gözeneklerinden ipi dışarı çekmek için, bir dış kuvvete ihtiyaç duyulur. Bu durumda, rüzgâr hızı düşükken ilk havalanmada gerekli olan yüksek ​​ivme nasıl sağlanmaktadır? Raporlar, sıcak günlerde termal hava akımlarının ve sıcaklık derecelenmelerinin itici güç olduğunu iddia etse de hava bulutlu ve yağmurlu olduğunda da balonlaşma gözlemlenmiştir. Nem, sıcaklık ve rüzgârın hızı gibi şartların hepsini dikkate alan modellemeler yapılsa da hâlâ izah edilmesi gereken konular bulunmaktadır.</p>
<p><strong>Örümcek Fizik mi Biliyor?</strong></p>
<p>Elektrostatik kuvvetlerin örümceğin havalanmasında rol oynadığı düşünülmekle beraber bu husus hiç test edilmemişti. Sonunda Bristol Üniversitesindeki bilim insanlarının yaptıkları deneyler, örümceklerin elektrik alanlarını hem algıladıklarını hem de kendilerini havaya fırlatmak için kullandıklarını doğruladı.<a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_edn4" name="_ednref4">[4]</a> Örümcekler, uygun rüzgârı hissettiklerinde, negatif elektrik yükünün yüksek olduğu sivri bir yaprak ucuna çıkarak bacaklarını düzleştirmekte ve karınlarını yukarı doğru kaldırarak ipek ipliği salmaya başlamaktadır. İplik belli bir uzunluğa ulaşınca, yalıtkan özellikteki iplik üzerinde, atmosferdeki elektriğin çekmesi, yeryüzündeki elektriğin itmesiyle havalanmaya başlarlar.</p>
<p><strong>Elektrik Alanı            </strong></p>
<p>Atmosferdeki elektrik alanının dağılımı, birçok biyolojik sistemle ilgilidir. Mesela <em>Bombus</em> arıları, kendileriyle çiçekler arasında ortaya çıkan elektrik alanlarını tespit edebilir. Bal arıları, kovan içinde iletişim kurmak için elektrik yüklerini kullanabilir. Ancak karada yaşayan organizmalarda, elektrostatik kuvvetleri tespit etme ve kullanma kabiliyeti ne kadar yaygındır? Örümcek ipeği, uzun zamandır güçlü bir elektrik yalıtkanı olarak bilinmektedir, çünkü Michael Faraday tarafından elektrostatik yükün ilk ölçümlerinde kullanılmış ve net bir negatif yük biriktirdiği gösterilmiştir.</p>
<p>Peki, bu elektrik alanları nasıl doğuyor? Her gün yaratılan binlerce fırtına neticesinde, yeryüzü negatif elektrikle, atmosferin üst kısmı ise pozitif elektrikle yüklenmektedir. Yeryüzü ile gökyüzü arasında ortaya çıkan atmosferik potansiyel (voltaj) derecelenmesi, fırtınalı günlerdekinden daha az olmakla birlikte, güneşli günlerde de mevcuttur. Basit bir örümcek uçuşu deyip geçiştiremeyeceğimiz bu hadisede, gözle görülenden çok daha fazla hikmet mevcuttur.</p>
<p>Bilim insanları, bir örümceğin, ayaklarındaki (<em>trichobothria</em>) özel alıcı kıllarıyla elektrostatik kuvvetleri hissettiğini, kalkış için şartların uygun olup olmadığını, hatta havadaki irtifasını bile kontrol edebildiğini tespit etmiştir. İplik salgılayan bezin memeciklerinin açılıp kapanmasıyla ipliğin kalınlığının ve boyunun ayarlanması, kese içinde sıvı şeklindeki aminoasit karışımının doğru sırada birleşerek havada katılaşması, modern naylon iplik üretim fabrikalarında bile görülmeyen bir üretim mekanizmasıdır. Bütün bu faaliyetlerin arkasında yatan ilim, kudret, irade ve hikmeti, adaptasyon ve mutasyonla izah etmek mümkün müdür?</p>
<p>Hayvanların yeryüzünde hayat sürebilmeleri ve beslenip çoğalabilmeleri için sergiledikleri davranışların, sanki önceden eğitilmiş gibi, hiç şaşırmadan icraata dökülmesinin arkasında hangi hakikatler olabilir?</p>
<p>Paraşüt veya yelken benzeri bir sistemle havada seyahat etmek için, yukarıda saydığımız onlarca parametrenin; eksiksiz, tam zamanında, gerekli miktarda ve istenilen sırada, aksamadan yaratılması gerekmektedir. Bu kadar çok unsurun yerli yerinde olmasını, cansız ve şuursuz tabiat kuvvetlerine, sözde evrim mekanizmalarına, tesadüfî mutasyonlara veya örümceğin ilmine ve kudretine (!) mi, yoksa ilmi her şeyi kuşatan, kudreti her şeye yeten, her zerrenin emrine âmâde olduğu bir Zât-ı Akdes’e vermek mi daha makuldür?</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Humphrey J.A.C. (1987). Fluid mechanic constraints on spider ballooning. <em>Oecologia. </em>73: 469–477.</p>
<p><a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Gorham, P.W. (2013). Ballooning spiders: the case for electrostatic flight. <em>Archiv, </em>archiv:1309.4731v, arxiv.org/abs/1309.4731.</p>
<p><a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Morley, E.L. ve Robert, D. (2018). Electric Fields Elicit Ballooning in Spiders. <em>Curr Biol. </em>28(14): 2324–2330.e2</p>
<p><a href="applewebdata://A85D5863-DE10-412F-B22A-A010D6FDB76B#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> A.g.e.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
