<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>79 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/sayi/79/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Mon, 17 Mar 2025 05:24:03 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>79 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>İç Derinlikleriyle İnsan</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/ic-derinlikleriyle-insan/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:59:26 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Başyazı]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261015</guid>

					<description><![CDATA[Varlığın özü, usâresi insan; kâinatların fihristi ve hülâsası da insandır. Mevcudatın merkez noktasını insan tutar; canlı-cansız diğer her nesne ise onun çevresinde iç içe halkalar teşkil ederler. Öyle ki, Yüce Yaratıcı bir mânâda her varlığı ona bağlamış, onu da, vicdanındaki nokta-i istinat ve nokta-i istimdadı duyurarak kendi &#8220;câzibe-i kudsiyesi&#8221;ne. İnsan mazhariyetleri itibarıyla, bütün varlık içinde, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Varlığın özü, usâresi insan; kâinatların fihristi ve hülâsası da insandır. Mevcudatın merkez noktasını insan tutar; canlı-cansız diğer her nesne ise onun çevresinde iç içe halkalar teşkil ederler. Öyle ki, Yüce Yaratıcı bir mânâda her varlığı ona bağlamış, onu da, vicdanındaki nokta-i istinat ve nokta-i istimdadı duyurarak kendi &#8220;câzibe-i kudsiyesi&#8221;ne. İnsan mazhariyetleri itibarıyla, bütün varlık içinde, eşyayı, hâdiseleri ve tabiî her şeyin arkasında Kudreti Sonsuzu söyleyen bir dil ve kâinatlar genişliğinde vüs&#8217;ate sahip bir gönüldür. Varlık onunla yorumcusunu bulmuş, madde onun idraki sayesinde incelmiş ve mânâ kesilmiştir. Onun eşyayı temâşâsı tamamen bir hususiyet, kâinat kitabını okuyup yorumlaması bir imtiyaz ve her şeyi Yaratıcıya bağlaması da bir marifettir. Bu ufku itibarıyla onun, susup murakabe yaşaması bir tefekkür, ağzını açıp konuşması bir hikmet, her şeyi yorumlayıp ona son noktayı koyması da bir muhabbettir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Varlığa hükmedip tasarrufta bulunma konumunda yaratılan o, maddede mânânın bütün hususiyetlerini ortaya çıkarıp yaratıcıya armağan eden de odur. Odur, insan-kâinat-Allah münasebetini duyup, sezip anlayıp marifete bağlayan; odur kendi potansiyel güç ve derinliklerinin sırrını kavrayıp damlada deryayı, zerrede güneşleri aksettirme mazhariyeti ile meleklerin bir kadem önüne geçen. O, yeryüzünü şereflendirmesi ile, ayağı, kendinden evvel gelenlerin başlarına taç, onun küre-i arzda yaratılması da, bu maddî kitlenin semalara karşı kıvanç vesilesi olmuştur. Varlık bütünüyle bir geniş derya, o, bu deryanın en kıymetli incisi; kâinat iç içe meşherler alemi, o ise bu meşherlerin temâşâcısı; eşya ve hâdiseler, bir dengeler armonisi, o ise bu baş döndüren ahengin hassas bir müşahididir. Onun imana bağlı düşünce ve şuurunun aydınlığında, sessizlik içinde ve zulmetlerle kuşatılmış görünen varlık gündüz gibi aydınlandı ve gönüllerimizde Cennet duygusu uyaracak bir güzelliğe büründü.</p>
<p style="font-weight: 400;">O, yerkürede otağını kuracağı ana kadar melekût ufuklarında Hakkı ilan bayrağını melekler ve ruhânîler taşıyordu; onun teşrifiyle bir başka şekilde livâlaşan o bayrak, mülk burçlarında dalgalanmaya başladı ve göklere nispeten bu mini küre, ötelerin ufku hâline gelerek semalara denk bir vaziyet aldı. İman onun sevinç kaynağı, İslâm yaşam programı, marifet yol azığı, muhabbet de iç dinamiği olduğu sürece o hep başlarda taç olageldi; tabiî zemini de onun neşrettiği nura muhtaç.. bu, Hakk&#8217;ın ona bir ihsanıydı; sebebi de başka değil, yine O&#8217;nun has teveccühü. Bu husûsî teveccüh onu &#8220;mevcut durumdan daha bedîi, güzeli ve çarpıcısı olamaz&#8221; sözleri ile anlatılan bu güzellikler meşherinin en nadide gülü ve Cennetin bir gölgesi sayılan dünyanın da biricik bülbülü olma şerefiyle şereflendirdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Evet, bu iç içe galeriler mecmuası, onun için nizama tâbi tutuldu ve dizayn edildi dense mübalağa edilmiş sayılmaz. Bu cihan o nadide güle bahçe, varlık deryası da o inciye sadef olmak için yaratıldı denmesi de abartı değil, vak&#8217;anın mütevaziane ifadesidir. Doğrusu, topyekün varlık, bir mânâda, insan için, insanın emrinde ve bir tamamiyet içinde insanla yorumlanıp seslendirildiğinden, âdeta ona bağlıdır; insan da her şeyi onun emrine musahhar kılan Yaratıcıya muhtaç olması açısından, insan ve Allah arasında öyle sıkı bir münasebet hissedilmektedir ki, bundan, yaratılıştan gaye insan ve onun ubûdiyeti olduğu hemen anlaşılabilmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Aslında insanın ihtiyaçları, varlığı içine alacak kadar geniş ve ebedlere uzanacak kadar da derindir. Her şeyden evvel o ebet için yaratılmıştır; ebede namzettir. Arzuları, istekleri sınırsız, beklentileri de sonsuzdur. Bütün dünyalar ona verilse açlığı giderilemez ve emelleri de sona ermez.. o, açık-kapalı her zaman dünyanın ebediyetini temenni ettiği gibi, başka ebedi bir yurdun mevcudiyetini de beklemektedir. Azıcık kalbinin menfezleri açık olan herkes, Cenneti ve Cennet bütün ihtişam ve güzellikleri ile Cemâl&#8217;inin küçük bir gölgesi olan, o güzeller güzeli Yüce Yaratıcıyı görmeyi de arzu eder.</p>
<p style="font-weight: 400;">Evet, varlık ve hâdiselerin çehresindeki hakikatleri duyup sezebilen ve kâinat içindeki konumunun farkında olan herkes yoldadır ve aynı zamanda o kendine karşı kadirşinas, Rabbisine karşı da saygıya açık demektir. Varlık içinde, bulunduğu konumun şuurunda olmayana gelince, onun ne kendine karşı ne de Rabbine karşı saygısının olduğu söylenemez; saygısının olması bir yana, böyle biri hakiki manasıyla Rabbini bilemez; bilse de ululuğu ölçüsünde ona tazimde bulunamaz. Hakiki insanlık, kul ile Rabbisi arasındaki münasebetin bilinip değerlendirilmesine bağlıdır. Aksine böyle bir münasebet sezilip değerlendirilmediği yerde, potansiyel değerleri itibarıyla meleklerden dahi ulvi sayılan insanın, &#8220;Kel en&#8217;ami bel hüm adall&#8221;<a href="applewebdata://D551FEED-8696-4AE6-A43D-E962B66B192A#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> fehvasınca, en sefil varlıklardan daha aşağılara sürüklenme ihtimali söz konusudur.</p>
<p style="font-weight: 400;">Evet, umûmi mânâda iman unvanıyla ifade edilen bu nispet, büyük bir mütefekkirimizin ifadesiyle, insanı insan, hatta sultan yapan bir payedir. Böyle bir nispetin bulunmayışının diğer adı olan küfür ise, onu, canavar bir hayvan hâline getirir ki, bu türden fertlerin teşkil ettikleri toplumlarda, büyük ölçüde, kinler, hiddetler, şehvetler, hırslar, yalanlar, riyalar, kıskançlıklar, aldatmalar, komplolar hükümfermâdır ve herkes âdeta birbirinin kurdudur. Zaten, bu kabil fena huylara yenik düşmüş yığınlara da kat&#8217;iyen millet ve toplum denemez; dense dense bunlara şuursuz kalabalıklar denir. Diyojen güpe gündüz, elinde fener çarşılarda insan aramaya çıkarken, ihtimal bu kabil yığınlara karşı tenbih ya da tepkisini ortaya koyuyordu. Aynı mülâhazayı bir başka zaviyeden değerlendiren &#8220;Düşünceler&#8221; yazarı Mark Orel: &#8220;Her sabah insanların içine girerken kendi kendime düşünürüm; yine bu gün insan şeklinde birtakım yaratıklarla karşılaşacağım. Eğer onları ürkütmeden ya da onlar tarafından ısırılmadan akşam edebilirsem mutlu sayılırım&#8221; der. Bu tesbite, büyük kadın Râbia Adeviye&#8217;nin yaklaşımı ise daha ciddi ve daha sertçedir: &#8220;Ben sokaklar da pek insan görmüyorum; gördüğüm, dükkanlar önünde bazı tilkiler, kurtlar ve zaman zaman da birbirleri ile hırlaşan daha başka yaratıklardır.. bir aralık yarım bir insan gördüm ve ona göre kapandım.&#8221; Bu mülâhaza sahiplerinden hiçbirinin, bu şekildeki düşünceleriyle bütün insanları karalamak gibi bir niyetlerinin olmadığı açıktır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu kabil mülâhazalarda, daha ziyade mahiyetindeki insani değerleri, birer sefalet unsuru hâline getiren kimselerin iç dünyaları resmedilmek istenmiştir. Eğer insanlar, sık sık şemâillerini yaratılış gayelerine, sîretlerini de sûret çerçevelerine göre gözden geçirip gaye ile hâl, muhteva ile şekil farklılığını gidermeye çalışmazlarsa, Râbia Adeviye&#8217;nin ve Mark Orel&#8217;in gördüğü şekilde müşahade edilmeleri ihtimalden uzak değildir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bazen de, bu insanlar arasında, dışı muntazam, içi oldukça perişan ve derbeder kimselerle de karşılaşırız ki, bunlar da ayrı bir türü temsil ederler. Bir düşünür bunları, caddeye bakan yanı ve arka tarafı birbirinden farklı binalara benzetir. Bu binaların ana yola bakan cepheleri temiz, güzel, görkemli ve göz alıcıdır; ama, arka tarafları kirli, perişan, bakımsız ve tiksindiricidir. Cadde tarafından baktığımızda ona &#8220;iyi&#8221; der ve değerler üstü değer veririz. Arka tarafını gördüğümüzde de biraz önce göklere çıkardığımız bu binayı yerin dibine batırırız. İnsanlar içinde de böyleleri vardır; onları tek yanlarıyla ele aldığımızda hep yanılırız; yanılır da bazen göklere çıkardığımız birisi için bir müddet sonra arz üzerinde bile yer bulamamanın darlığına düşeriz. Aslında her zaman iyi kabul ettiğimiz kimselerin çok fena yanları, fena saydıklarımızın da çok iyi tarafları bulunabilir. Önemli olan onu, olduğu gibi görüp, iyi yanlarıyla bir yere oturturken, arka cephesini de mahiyetine uygun hâle getirme gayreti içinde bulunmamızdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanoğlu kendi sıfat ve tavırlarının çocuğudur. Onun iyi veya kötü vasıflarından hangisi galebe çalarsa o da, o türden vasıf ve davranışlar göstermeye başlar. Bazen canavar duygulu bir insan hâline gelir; öz kardeşini bile dişler.. bazen ay yüzlü bir Yusuf&#8217;a dönüşür, zindanları aydınlatır ve Cennet koridorlarına çevirir. Bazen öyle melekleşir ki, ruhanileri bile gıptaya sevk eder. Bazen de şeytanları utandıracak şirretlikler sergiler. Mevlâna: &#8220;Bazen melekler bizim nezahet ve inceliğimize imrenirler; bazen de şeytanlar küstahlığımızdan ürperirler&#8221; derken, zannediyorum, insanoğlunda birbirinden çok uzak bu iki yakanın, aynı zamanda ne kadar iç içe olduğunu vurgulamak istemişti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Evet insan bazen semâvîleşir ve gökler kadar bir derinliğe ulaşır; bazen de o kadar bayağılaşır ki, yılanlara-çıyanlara rahmet okutturur. O, ne esnek ve eksantriği geniş bir varlıktır ki, çeşitli meziyetlerinin yanında bir sürü de rezileleri vardır; sînesinde dünya kadar güzellikleri barındırdığı aynı anda dünyaları aşkın fenalıklara da açıktır.. iman, marifet, muhabbet, ruhanî zevkler ona kalbi kadar yakın; insanları sevme, herkesi kucaklama, iyilik duygusu ile oturup-kalkma, hayatını başkalarını yaşatmaya bağlama, kötülükleri iyiliklerle savma, sevgiyi sevip ruhundaki düşmanlık duygusuna karşı her zaman savaş vaziyetinde bulunma ona kendi ruhunun sesi-soluğu kadar sıcak; hırs, kin, nefret, şehvet, iftira, yalan, tezvir, riya, komploculuk, çıkarcılık, bencillik, korkaklık, şöhretpereslik.. gibi fena duygular da ona pusu kurmuş, zayıf anlarını kollamaktadırlar. O, iyi vasıf ve olumlu davranışlarıyla kâinatların efendisi olabilme kıvamında iken, bazen kötü duygu ve kötü tutkuların pençesine düşerek bayağılardan bayağı bir tutsak hâline gelebilmektedir. İşte böyle bir insan zâhiren hür görünse de, hakikatta zavallılardan zavallı bir köledir. Aslında insan, kendi içinde sürdürdüğü savaşta -ki din buna &#8220;cihad-ı ekber&#8221; diyor- başarılı olduğu ölçüde hür ve faziletlidir. Onun, kendi mahiyetindeki potansiyel derinlikleri inkişaf ettirmesi ve Hak&#8217;la münasebete açık ikinci bir tabiata ulaşması, ruhunun derinliklerinde gerçekleştirdiği bu savaşı kazanmasına ve başı-ayakları aynı noktada birleşerek halka hâlini almışlık içinde bir tevazu ve mahviyetle bu zaferi duymasına bağlıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Afâkîlikten sıyrılıp kendi içine eğilemeyen, ruhundaki derinliklerin yanında, mahiyetindeki çukur ve boşlukları göremeyen ve her gün kendini yeniden bir kere daha inşa edemeyen iradesizler, hep mesafe almaktan bahisler açsalar da iç alemlerinde sürekli yerlerinde sayar, hatta kımıldadıkça biraz daha geriye kayarlar. Ömür boyu, gözlerini-kulaklarını, dillerini-dudaklarını, ellerini-ayaklarını kendi egolarının esaretinden kurtaramamış böyleleri, hep tutsak olarak yaşayıp tutsak olarak ölür giderler de bunun farkına bile varamazlar. Doğrusu, hayvânî tabiatlarının esiri hâline gelmiş bu insanlar acınacak durumdadırlar. İnsanlığını koruyup geliştirmiş olanlara karşı sevgi ve alâka onların hakkı; berikilerine karşı gösterilecek muhabbet ve alâka da onları fena duygu ve tutkuların esaretinden kurtarma şeklinde olmalıdır. Böyle bir tavır, Allah&#8217;ın mükerrem olarak yarattığı insana karşı sevgi ve O&#8217;ndan ötürü alâka duymanın ifadesidir&#8230; ve insan sevilmek için yaratılmış bir varlıktır.</p>
<p><a href="applewebdata://D551FEED-8696-4AE6-A43D-E962B66B192A#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> A’râf sûresi, 7/179.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Diyalog ve Hoşgörü Çağrısının Temelleri</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/diyalog-ve-hosgoru-cagrisinin-temelleri/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:57:26 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Toplum]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261013</guid>

					<description><![CDATA[Hizmet Hareketi’nin en önemli faaliyetleri arasında sayılan inançlar ve kültürlerarası diyalog faaliyetleri, Batılı aydınlar ve yazarlar tarafından ilgiyle izlenmekte, bu konuda araştırmalar yapılmakta ve kitaplar yazılmaktadır. Diyalog, hoşgörü, sevgi, saygı, affetme, yaşatma, yardımlaşma, eğitim, insanî ve evrensel değerler gibi kavramlar, eserlerden âşina olduğumuz ifadeler olarak karşımıza sıklıkla çıkmaktadır. Hizmet Hareketi’ni küresel bir harekete dönüştüren ve [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Hizmet Hareketi’nin en önemli faaliyetleri arasında sayılan inançlar ve kültürlerarası diyalog faaliyetleri, Batılı aydınlar ve yazarlar tarafından ilgiyle izlenmekte, bu konuda araştırmalar yapılmakta ve kitaplar yazılmaktadır. Diyalog, hoşgörü, sevgi, saygı, affetme, yaşatma, yardımlaşma, eğitim, insanî ve evrensel değerler gibi kavramlar, eserlerden âşina olduğumuz ifadeler olarak karşımıza sıklıkla çıkmaktadır. Hizmet Hareketi’ni küresel bir harekete dönüştüren ve Hizmet’in farklı kesimler tarafından kabul görmesine vesile olan bu değerler, araştırmalara konu olmaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hizmet Hareketi’nin diyalog faaliyetleri söz konusu olduğunda, Batılı aydınlar, hoşgörü unsuruna sıklıkla atıf yapmaktadırlar. Anadolu’nun kadim öğretisi olan hoşgörünün, diyalog faaliyetlerini anlamayı ve hayata tatbik etmeyi kolaylaştırdığını ifade etmektedirler. Hizmet insanında diyaloğun bir hayat felsefesi hâline nasıl dönüştüğünü, hoşgörü üzerinden yorumlamaktadırlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Peki, hoşgörü nasıl tarif edilmekte ve hangi temellere dayanmaktadır? Öncelikle Fethullah Gülen Hocaefendi, “<em>Hoşgörü, herkesi kendi konumunda kabul etme, kendi konumunda kabul ettiğimiz herkese bağrını açma, herkesi kucaklama ve Yunus’un ifadesiyle, Yaradan’dan ötürü yaratılanı sevmedir ki zaten herkese sevgiyle açılma da bir mü’min sıfatıdır</em>.” şeklinde bir tarif yapmaktadır.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Jon Pahl, <em>Fethullah Gülen: Bir Hizmet Hayatı</em> adlı eserinde, Hocaefendi’nin, hoşgörünün, aslında Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir hayat anlayışı olduğuna ve bu kavramın O’ndan miras kaldığına dikkat çektiğini belirtmektedir. Hocaefendi, Ocak 1989’da başlayarak Mart 1990’a kadar süren “Peygamber Efendimiz ve Sahabeler” konulu vaaz serisinde, Efendimizin hayatındaki en önemli prensiplerden biri olan hoşgörüsü ile cemaatini buluşturmuş ve numune-i imtisal olacak misaller anlatmıştır. Pahl, Hocaefendi’nin insanlara ilham verdiğini, ideal bir Müslüman portresinin nasıl olması gerektiğini ortaya koyduğunu ve bu anlayışın insanlarda mâkes bulması sonrasında okullar, yurtlar, evler ve diyalog müesseseleri gibi birçok açılıma öncülük yaptığını belirtmektedir. Yazar, bu açılımların İslam’a ve Efendimizin hoşgörü ile perçinlenmiş hayatının üzerine inşa edilmiş bir temele dayandırıldığını ifade ettikten sonra, bu açılımlarla Hizmet mensuplarının; dinî özgürlük, farklılıklara saygı, kadın hakları, eşitlik ve ırkçılığın sonlandırılması gibi konulardaki girişimlerle, sosyal değişim ve dönüşümlerde öncü olduklarına dikkat çekmiştir.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Fethullah Gülen, Dinler, Küreselleşme ve Diyalog” adlı makalesinde Paul Weller, Hocaefendi’nin dünya barışı ve diyaloğun tesisi adına ortaya koyduğu düşünceleri nasıl sunduğunu dile getirmektedir. Weller, “<em>Gülen’in fikirleri, yaşadığımız dünyayı daha iyi anlamamıza imkân verecek ve aynı zamanda bu dünyada yaşamanın getirdiği meydan okumalarla başa çıkmamızı sağlayacak entelektüel ve manevî kaynaklar sunmaktadır</em>.”<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> demektedir. Weller, Hocaefendi’nin insanlık ve barış esasına dayalı fikirlerinin, her zaman manevî referanslar üzerinden neşvünema bulduğunu da belirtmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">“Batı ve İslam Hukuk Kültürleri Arasındaki Diyalogda Demokrasi Sorunları: Fethullah Gülen’in Hoşgörü Gayretlerinin Rolü” adlı makalesinde Leonid Sykianien, “Gülen, İslam’ın demokrasi anlayışının temelde şûrâ (kolektif ve toplumsal meşveret) kavramına dayandığını vurgulamaktadır.” demektedir. Gülen’in toplumlar arasındaki diyaloğun önemine sürekli vurgu yaptığını dile getiren<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn4" name="_ednref4">[4]</a> Sykianien, Hocaefendi’nin dünyanın ilerlemesinin şartı olarak gördüğü diyalog, eğitim ve hoşgörü üzerine düşüncelerini Kur’ânî temeller üzerine bina ettiğini, şûrâ temelli toplum anlayışının beklenen şekilde gerçekleşebilmesinin, ancak diyalog ile mümkün olacağını düşündüğünü ifade etmektedir.</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Jill Carroll, <em>Medeniyetler Diyaloğu: Gülen’in İslami Öğretisi ve Hümanist Söylem</em> adlı eserinde, Hocaefendi’nin diyalog anlayışını Kant, Sartre, Konfüçyüs, Platon ve Stuart Mill gibi filozofların felsefeleriyle karşılaştırmaktadır. Carroll, Hocaefendi’nin diyalog anlayışını, beş temele dayandırmaktadır:</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">1) Sahip bulunduğu aslî değer ve ahlakî izzetiyle insan.</p>
<p style="font-weight: 400;">2) İnsanın en temel hususiyetlerinden hürriyet.</p>
<p style="font-weight: 400;">3) Hürriyeti kullanacak ve topluma yön verecek olan ideal insan.</p>
<p style="font-weight: 400;">4) İdeal insanı yetiştirmek için eğitim.</p>
<p style="font-weight: 400;">5) İdeal insanı yönlendirmek ve hürriyeti dengeli kullanmak için gerekli olan mesuliyet şuuru.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Carroll, Hocaefendi’nin fıtrî ve sürekli bir diyalog düşüncesini ortaya koyma ve sevenlerine bunu aşılama yolunu tercih ettiğini dile getirmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ori Z. Soltes, <em>Düşünce ve Aksiyon Arasında Fethullah Gülen’in Entelektüel Biyografisi</em> adlı kitabının, Hizmet Hareketi’nin diyalog faaliyetlerinden bahsettiği bölümde, Hocaefendi’nin diyalog anlayışının dinî temellere dayandığını belirtmektedir. Kur’ân ve Sünnet’in daima hoşgörüyü savunduğuna, Yahudiler ve Hristiyanları birbirine yakınlaştıran rabıtalar kadar, Müslümanlar ve Yahudileri de birbirine yakınlaştıran inanç temelli ortak noktaların bulunduğuna ve Allah’a giden yolların mahlukatının nefesleri adedince olduğuna dair sözlerine atıfta bulunmaktadır. Mevlânâ Celaleddin Rûmî Hazretlerinin hayatında diyaloğun, “arzu edilen ve ihtiyaç duyulan bir şey” olmasına rağmen, Hocaefendi’nin hayatında, “fıtrî ve sürekli devam etmesi gereken bir esas şeklinde” ortaya çıktığını dile getirmektedir.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Thomas Michel, Vatikan’ın diyalogla alâkalı girişimlerinden önce, Bediüzzaman Hazretleri tarafından farklı bir kavram üzerinden ve daha güçlü bir şekilde diyaloğa dikkat çekildiğini şöyle ifade etmektedir: “<em>İnançlar arası diyaloğun ilk olarak 1965’de Vatikan tarafından başlatılan, farklı inançlardan insanların birbiriyle etkileşip tanışabilecekleri ve evrensel barışa büyük bir katkı sağlayacağı düşünülerek insanlığa kazandırılan önemli bir girişim olduğu biliniyor olsa da Bediüzzaman Said Nursî’nin 1910’lu yıllarda, Müslüman ve Hristiyanların ittihadının öneminden bahsettiği ve bu minvalde ortaya koyduğu düşünceler, zamanlaması ve mânâları göz önünde tutulduğunda, Vatikan’dan 50 yıl kadar önce Nursî’nin farklı bir kelime ile aynı noktaya dikkat çektiği görülebilir. ‘İttihat’, Risale-i Nur Külliyatı’nda sıklıkla geçen bu kelimedir. İttihadın ‘diyalog’ kelimesinden daha güçlü ve bütünleştirici olduğu düşünülürse, Said Nursî’nin yıllar önce diyalog faaliyetlerinin önemini, daha güçlü ve etkili bir dille ortaya koyduğu söylenebilir</em>.”<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn7" name="_ednref7">[7]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Üstad Hazretleri, yalnızca ikili görüşme, fikir alışverişi ve değerler paylaşımı alanlarıyla sınırlı olduğu zannedilen diyalog hususunda, dinsizlik cereyanına karşı ayrı ayrı iken mağlup olan Îsevîlik ve İslamiyet’in ittihat ederek galebe çalabileceklerine işaret etmektedir.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Kısacası, muhterem Fethullah Gülen Hocaefendi’nin, Kur’ân ve Sünnet’teki hakikat hüzmelerinden istifade ederek diyalog kavramına vicdanî renkler ve desenler eklediği, dinî referanslarla sağlamlaştırılan bir diyalog anlayışını teşvik ettiği görülmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Global sulhun ve huzurun yolunun diyalog, eğitim ve hoşgörü yolundan geçtiğini ifade eden Hocaefendi, insanlığın çatışmalardan kurtulmasının reçetesinin de karşılıklı saygı ve anlayışta saklı olduğunu dile getirmektedir.<a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_edn9" name="_ednref9">[9]</a> İnsanlığın savaşlar, göçler ve krizler sarmalında sıkıştığı bu dönemde, Hocaefendi’nin diyalog, eğitim ve hoşgörü çağrısının ve Hizmet insanının ortaya koyduğu fevkalade gayretlerin ne kadar ulvî ve manidar olduğu, bir kez daha görülmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Prizma-3</em>, İstanbul: Nil Yayınları, 2008, s. 215.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> John Pahl, <em>Fethullah Gülen: A Life of Hizmet</em>, New Jersey: Blue Dome Press, 2019, s. 236.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Robert A. Hunt, Yüksel A. Aslandoğan, <em>Küresel Barışa Katkılarıyla Gülen Hareketi</em>, İstanbul: Ufuk Kitapları, 2007, s. 140.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> A.g.e. s. 179.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> B. Jill Carroll, <em>Medeniyetler Diyaloğu: Gülen’in İslami Öğretisi ve Hümanist Söylem</em>, İstanbul: Mavi Ufuklar Yayınları, 2010, s. 24.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Ori Z. Soltes, <em>Between Thought and Action: An Intellectual Biography of Fethullah Gülen</em>, New Jersey: Blue Dome Press, 2022, s. 116.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> Thomas Michel, Peace and Dialogue in a Plural Society: Contributions of the Hizmet Movement at a Time of Global Tensions, New Jersey: Blue Dome Press, 2014, s. 36.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mektubat</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 58.</p>
<p><a href="applewebdata://D95982F1-5F39-4187-81D9-F272EAB91546#_ednref9" name="_edn9">[9]</a> “Favorit Gülen’e Hz. İsa’yı Sordu”, fgulen.com/tr/basindan-tr/haberler/fgulen-com-Favorit-Gulene-Hz-Isayi-Sordu</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hayat ve Bilgi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/hayat-ve-bilgi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:55:31 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Biyoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261011</guid>

					<description><![CDATA[Biyolojik dünyanın veya daha basit bir tabirle canlılığın devamı için yaratılan maddî sebepleri (elementler, aminoasitler, proteinler vs.) incelediğimizde, bunların kendi kendine veya tesadüfen bir araya getirilmiş unsurlar olmadığını görüyoruz. Atom altı parçacıklardan itibaren her bir atom veya molekülün; en basit gibi görünen hâlinden, trilyonlarcasının bir araya getirilmesiyle teşkil edilmiş organel ve hücre seviyelerine kadar tesadüfe [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Biyolojik dünyanın veya daha basit bir tabirle canlılığın devamı için yaratılan maddî sebepleri (elementler, aminoasitler, proteinler vs.) incelediğimizde, bunların kendi kendine veya tesadüfen bir araya getirilmiş unsurlar olmadığını görüyoruz. Atom altı parçacıklardan itibaren her bir atom veya molekülün; en basit gibi görünen hâlinden, trilyonlarcasının bir araya getirilmesiyle teşkil edilmiş organel ve hücre seviyelerine kadar tesadüfe imkân bırakmayacak bir hesap ve ölçü içinde yerleştirildiğinin her akıl sahibi farkındadır. 20 çeşit aminoasidin her birinin özel yapısı ve bunları kodlayan şifre moleküllerin (nükleotid) bir araya getirilerek proteinlerin birinci, ikinci ve üçüncü katlanmalarının, şaşırmadan yerine getirildiğini, en sonunda dördüncü bir katlanmanın, tam olması gereken yerlerden yapılarak hemoglobin, keratin, fibrin vs. şeklinde isimlendirdiğimiz hayatî moleküllerin sentezinde çok muazzam bir bilginin işletildiğini görüyoruz.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bilgi olmadan güç ve kuvvet bir işe yaramaz ve faydalı bir eser ortaya konulamaz. Bakteriden balinaya kadar, canlılığın her kademesinde, metabolizma ve ekosistem münasebetlerinin de görülerek ve bilinerek işletildiği bütün canlı sistemlerde, bilginin olmadığı en küçük bir sentez reaksiyonu ve moleküler işleyiş göremeyiz. Hücredeki bütün işleyişlerde, hassas ayar mekanizmalarının altındaki moleküler nizam ve ölçü tamamen bilgiye dayanmaktadır. Biyokimyevî süreçlerin ve fizyolojik reaksiyonların altında yatan bilgiyi bugünkü teknolojik imkânlarla kısmen çözdükçe hayranlığımız ve şaşkınlığımız her gün bir kere daha artıyor.</p>
<p style="font-weight: 400;">Gözde iş görecek retinol pigmentinin, beyinde iş görecek lesitinin veya kanda oksijen ve karbondioksit taşıyacak hemoglobinin yapılarındaki aminoasit diziliminin hangi sırada olacağının, hangi safhada, nasıl bir katlanma yapılması gerektiğinin bilgisi, bu atomlara nereden gelmektedir? Bir yerde sanatlı ve mükemmel bir yapı varsa, bunu yapan Sanatkârın, nasıl bir ilim ve kudrete sahip olduğunu düşünmek gerekmez mi? Selimiye Camii’ni görüp de Mimar Sinan’ı merak etmemek, caminin duvarlarındaki taşların oraya nasıl geldiğini hesaba katmamak makul müdür?</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Darwincilerin Bilim Anlayışındaki Eksiklik</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Aslında Darwin’in bilim metodu, tarihin karanlığında kalmış olayların sebeplerini belirlemeye odaklanmıştır. Darwin’in bu metodu, tekrarlanabilen deneylere dayanan bilim anlayışından farklıdır. Yaklaşımı, daha çok adlî soruşturmalardaki, suçluyu bulmak için yapılan akıl yürütme tarzına benzemektedir. Peşin olarak kabul ettikleri konunun özü, farklı şekillerde yorumlanabilen ipuçlarından hareketle, hayatın nasıl ortaya çıktığına dair muhtemel sebeplere dayalı çıkarımlar yapmaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Bilginin Mahiyeti</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Sebepler açısından bütün biyolojik süreçlerin temelinde fonksiyonel proteinlerin iş gördüğünü bildiğimize göre, bu proteinleri kodlayan bilginin yazıldığı harfler olarak isimlendirdiğimiz DNA’daki azotlu baz dizilimleri, dijital bilgiler gibi yazılmıştır. Tıpkı bilgisayarlardaki sıfır ve bir sembollerinin tekrarlanması, mors alfabesindeki nokta ve çizgilerin, kitaplardaki alfabe harflerinin belirli sayıda ve sırada tekrarlanması ile bu işaretler mânâya dönüştürülmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Dijital bilginin bu tekrarlama mantığı nereden gelmiştir? Bilgisayardaki 0–1 mantığı, bir akıl ve zekâ ürünü ise bunun kaynağı nedir? Hayatın başlangıcındaki asıl soru, bilginin nereden geldiğidir. Bilgi DNA molekülünde kodlanmış olarak saklanırken, yeni hayat biçimleri için bu bilgiye nereden ilaveler yapılıyor ve bu ilaveler yerli yerine nasıl oturuyor? Bu soruların cevabı, ancak sonsuz bir ilim sahibi Zât’ı kabul etmekle verilebilir. Kil tabletlerdeki hiyeroglifi, kitaptaki yazıları, bilgisayar kodlarının yazıya dönüştürülmesini veya radyo sinyalleriyle iletilen elektromanyetik dalgalara gömülmüş bilgileri bir düşünelim. Ne zaman bir bilgi görsek onun kaynağına indiğimizde maddî bir sürece değil, her şeyi kuşatan, sınırsız bir ilme şahit oluruz. Hayatın yaratılmasında organel seviyesinden, hücre, doku, organ ve sistemler seviyelerine kadar bütün yaratılış görüntülerinde, bilginin merkezde bulunduğunu, akıl almaz bir ilmin, yepyeni molekül, hücre ve organlarla kendini gösterdiğini anlıyoruz.</p>
<p style="font-weight: 400;">Evrimin iddiasına göre, herhangi bir seviyedeki canlıdan, farklı donanımda ve özelliklerde yeni bir canlıya doğru gelişme yaşanacaksa, bunun temelinde bir bilgi olmalıdır ve bu bilginin kaynağı sorulmalıdır. Balığın solungacı ve yüzgeci, kurbağada akciğere ve parmakları olan bir bacağa dönüşecekse (!), bunun bir bilgi temeli olmalıdır. Her iş bir bilgi gerektirir. Bir an için 530 milyon yıl önce, kambriyendeki canlıların iddia edildiği gibi evrimleştiğini hayal edersek, hiçbir örneği ve prototipi olmadan yeni dokular ve organlar, hangi bilgi ile evrimleştiler?</p>
<p style="font-weight: 400;">Yeni hayvanlar için yeni proteinlere ve yeni bilgiye ihtiyaç vardır. Bu bilgi, canlının mârûz kalacağı şartlara, vücut yapısında kullanılacak malzemenin cinsine, yiyeceği gıdaları sindirmek için ihtiyaç duyacağı enzimlere uygun, kısacası bütün hayatına iyi yönde tesir edecek bir mahiyette olmalıdır. “Bu kadar bilgi gerektiren proteinler, acaba tesadüfen nasıl ortaya çıkabilir?” sorusuna cevap aramak için 1966’da düzenlenen bir sempozyumun <em>“Evrimin Neo-Darwinci yorumuna matematik açısından meydan okumalar”</em> başlığı altında yapılan konuşmalar dikkat çekmiştir. Nobel Ödülü sahibi Sir Peter Medawar’ın başkanlık ettiği toplantılardan çıkan genel fikir birliğine göre, Neo-Darwinizm matematik açısından savunulabilir bir konumda değildir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Medawar şunları ifade etmiştir: “<em>Bu sempozyumun birinci sebebi, İngilizce konuşulan dünyada evrim teorisi olarak kabul edilen, sözde neo-Darwinci teori hakkında oldukça yaygın bir memnuniyetsizlik duygusudur. Mevcut teoride bir şeylerin eksik olduğunu hisseden bilim adamı arkadaşlarımız tarafından yapılan itirazlar var &#8230; Mevcut neo-Darwinci teoriye yönelik bu itirazlar, genel olarak biyologlar arasında çok yaygın olarak kabul ediliyor ve bence hiçbir şekilde bunları hafife almamalıyız. Bu sempozyumu yapıyor olmamız da zaten onları hafife almadığımızın delilidir</em>.”<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Philadelphia’daki Wistar Enstitüsündeki toplantıyı düzenleyen MIT çalışanları; mutasyonların mevcut bilgiye ait programı bozacağı konusunu, rastgele mutasyon ile bir protein üretmek veya bir hücre yapmak için yeterli biyolojik bilgi üretilip üretilemeyeceği meselesini tartıştılar. MIT profesörü Dr. Murray Eden şunu ifade etti: “<em>Hiçbir dil rastgele harf değişikliklerini kabul etmez. Herhangi bir harf veya karakter değişikliği mânâyı bozar. Kitap, bilgisayar programı veya DNA hiç fark etmez</em>.” Eden ve ekibi, kombinasyon hesaplarıyla, bir nesnenin kaç ihtimalle, hangi şekil ve tiplerde diğerleriyle birleşebileceğini inceledi.<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Basit bir bisiklet kilidinde, rakamları 0 ile 9 arasında olan, dört kadranlı, döndürülen bir mekanizma kullanılır. Kilidi açmak için dört rakamlı bir şifre gereklidir. Şifrenin kombinasyonunu bilmeyen bir kişinin, 10x10x10x10 ihtimal arasından doğru şifreyi bulması gerekir. Bu da 10.000’de 1 ihtimal demektir. Kilidin dört değil de 10 kadranı olsaydı, 10<sup>10</sup>kombinasyonu = 10 milyonda 1 ihtimal demektir. Wistar Sempozyumuna katılanlar, o gün bu soruya tam olarak cevap veremediler. Mesela 150 aminoasitlik kısa bir proteine karşılık gelen sayı 10<sup>195</sup>’dir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Buna rağmen evrim inancındaki biyologlar spekülasyona devam ettiler. 1960’larda henüz kaç ihtimalin böyle bir senteze imkân verdiğini bilmiyorlardı. Fakat evrim teorisyenlerinin birçoğu, muhtemel bütün aminoasit dizilimlerinin büyük bir kısmının fonksiyonel dizilim olması gerektiğini savundu. Böyle olunca protein sentezinde fonksiyonel bir dizi için rastgele bir aramanın yüksek bir başarı ihtimaline sahip olduğu zannına kapıldılar. Yani onlara göre, biyolojik harfler, kitap veya bilgisayar kodunda olduğu gibi hassas ve seçici değildir! Sanki proteinler, hangi aminoasidin nerede olduğu ile çok ilgilenmiyordu!<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Ancak moleküler biyoloji ve protein sentezinin detayları konusundaki hassas ayarlamalara ait deneyler, hücre içindeki metabolizmaya ait bilgi problemi konusundaki spekülasyonları ortadan kaldırmıştır.<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Cambridge Üniversitesinde moleküler biyolog olan Douglas Axe’a göre, fonksiyonel protein üretiminde rol oynayan DNA baz dizileri, aslında çok sayıda muhtemel diziler arasında oldukça nadirdir. Ne kadar nadir? Axe, mutagenez tekniği ile bu soruyu cevapladı ve 150 aminoasitlik fonksiyonel protein üreten her DNA dizilimine karşılık, üç boyutlu ve kararlı bir proteine dönüşmeyen 10<sup>77</sup> aminoasit dizilimi olduğunu gösterdi. Bu tespit, sadece bir adet doğru dizilime karşılık 10<sup>77</sup> yanlış dizilim demektir. Bu durum 77 kadranı olan ve her bir kadranında 10 rakam bulunan bir kilitte, sadece bir doğru kombinasyonu aramaya eş değerdir. Kıyas için söylersek, Samanyolu galaksisinin tamamında 10<sup>65</sup> atom vardır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Dünyada hayatın 3,5 milyar yıl önce görüldüğü ve günümüze kadar yaşamış 10<sup>40</sup> organizmanın olduğu iddia edildiğine göre, 10<sup>40</sup> rakamının 10<sup>77</sup>’nin yanında çok küçük kaldığını hesap edersek, bu ihtimal tam olarak 10 trilyon trilyon trilyonda birdir. Başka bir ifadeyle 150 aminoasitlik tek bir fonksiyon yapabilecek bir proteinin ortaya çıkması için bir mutasyona tesadüfen rast gelinmesi, 10 trilyon trilyon trilyonda bir ihtimaldir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hâlbuki yeni canlıların inşası için birçok yeni proteinin yaratılması gereklidir. Mesela omurgasızlarda kemik dokusu yoktur, kara omurgalılarında ise kemik veya kıkırdağa ihtiyaç vardır. Bu dokuların inşası için yeni kolajen, kondrin, jelatin, derinin dayanıklılığı için keratin gibi proteinler lazımdır ve bunlar çok büyük moleküller olup üç boyutlu yapılarının teşekkülü için çok hassas katlanmalarla şekillenirler. Bir molekülün yanlış yerden kıvrılması, hücre içindeki fonksiyonunu geçersiz kılar. Hücrelerimizde her saniye milyonlarca protein molekülü yaratılır, bazıları parçalanıp farklı yollara sevk edilirken, işletilen akıl almaz bilgiyi modern teknolojilerimizle ancak heceleyebiliyorken, akılsız ve şuursuz moleküler süreçler, hangi bilgi ile beslenmektedir? Araştırmacılar, hangi süreçlerin temel olarak kabul edilmesi gerektiği konusunda bölünmüş durumdadır.<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Epigenetik dinamiklerin genlere hayret verici bir şekilde tesiri, Neo-Darwinizme meydan okumaktadır. Artık genlerin birebir fenotipte tezahürü kavramı, rafa kaldırılmıştır. Çevreye ait faktörlerin mutasyon yokluğunda da çeşitli fenotiplerin üretilmesinde genlerin yaratılışında tayin edilmiş bir algoritma ile çalıştırıldığı, farklı seviyelerde yaratılmış düzenleyici ağların, genlerin tezahürünü değiştirdiği anlaşılmaktadır.<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Batı’daki evrim teorisyenlerinin açmazlar karşısındaki yeni teori arayışlarına karşılık Michael Behe gibi biyokimyacıların çok güçlü çıkışları, yaratılışı inkâr eden camiada ciddi bir sarsıntı meydana getirmiştir. <em>New York Times</em>gazetesinde, 22 Ağustos 2005 tarihinde neşredilen, “<em>Hayatın kompleksliğini açıklarken Darwinistler ile Şüpheciler çatışıyor</em>” başlıklı bir makale, bu konuya ışık tutmuş, Yaratılışçıların varlıktaki ilme dayalı bir tasarıma dikkat çeken, bilhassa biyokimyevî bilgilerle desteklenmiş görüşlerine de yer vermiştir.<a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_edn7" name="_ednref7">[7]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Evrimin temel inancını hiç değiştirmeden, her yeni çıkan ve bir öncekini çürüten veya geçersiz kılan iddiaya göre yeniden bir hipotez kurmaya yönelik bu girişimler, hayatın temelindeki bilgi ve bu bilginin kaynağı konusunda âciz kalmaya mahkûm gözükmektedir. Zira her bir canlı türünün detayında ayrı bir plan, ihtiyaca göre farklı sistemler ve ekosistemdeki hikmetli işleyişlere ait bilgiler, açıkça tesadüfleri reddeder.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> P. S. Moorhead, M. M. Kaplan, “Evolution: What Is Required of a Theory?: Mathematical Challenges to the Neo-Darwinian Interpretation of Evolution, A Symposium”, Philadelphia, April 1966. Wistar Institute Press, Philadelphia, 1967, <em>Wistar Institute Symposium Monograph</em>, No. 5. Science, 160/3826, s. 408.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> M. Eden, “Inadequacies as a Scientific Theory,” <em>Mathematical Challenges to the Neo-Darwinian Interpretation of Evolution</em>, Wistar Institute Press, 1966, No. 5, s. 11.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> J. M. Smith, “Natural Selection and the Concept of a Protein Space”, <em>Nature</em>, 1970, 225, s. 563–564.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> D. D. Axe, “Estimating the prevalence of protein sequences adopting functional enzyme folds”, <em>J. Mol. Biol</em>., Aug 27, 2004; 341/5, 1295–1315; D. Axe Dougla, “The Case against on Darwinian Origin of Protein Folds”, <em>Biocompexity</em>, 2010, 1, s. 1–12.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> K. Laland ve ark. “Does evolutionary theory need a rethink?”, <em>Nature</em>, 2014, 514, s. 161–164.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> S. Huang, “The molecular and mathematical basis of Waddington&#8217;s epigenetic landscape: A framework for post‐Darwinian biology?”, <em>Bioessays</em>, 2012, 34/2, s. 149–157.</p>
<p><a href="applewebdata://4DC58B85-5A7C-4CE8-AA1C-10A49CBEA08F#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> Chang Kenneth, “In Explaining Life&#8217;s Complexity, Darwinists and Doubters Clash”, <em>The New York Times</em>, August, 22, 2005.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Değişimler ve Farklılıklar</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/degisimler-ve-farkliliklar/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:52:39 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261009</guid>

					<description><![CDATA[İnsan kimi vakitlerde sanır ki cefa da sefa da hep böyle gidecek, hiç değişmeyecek ve devran hiç dönmeyecek. Hâlbuki insana inkâr edilemez biçimde, yaşanan duruma uyum sağlama veya alışma kabiliyeti verilmiştir. İnsana bahşedilen hemen bütün nimetlerin, olması gerekenden eksik ya da fazla kullanılması bir hatadır. Zorluklara ve acılara alışmak da öyledir. Peki alışınca ne olur? [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">İnsan kimi vakitlerde sanır ki cefa da sefa da hep böyle gidecek, hiç değişmeyecek ve devran hiç dönmeyecek. Hâlbuki insana inkâr edilemez biçimde, yaşanan duruma uyum sağlama veya alışma kabiliyeti verilmiştir.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsana bahşedilen hemen bütün nimetlerin, olması gerekenden eksik ya da fazla kullanılması bir hatadır. Zorluklara ve acılara alışmak da öyledir. Peki alışınca ne olur? Ya umursamazlık ya da çöküntü başlar. Görüş açısı daralır, bakışı bulanır ve her tarafı rengi solmuş, matlaşmış yahut kararmış görür. Öncelikle öteden beri söylenegelen ifadeyi tekrar edelim: Her şey zıddıyla kaimdir. Yani ak varsa kara da var. Acı varsa sevinç de var. Acının varlığı sevince, sevincin varlığı acıya bağlı bu dünyada. Durağanlık ve alışmışlık da hareketli zamanların ve yabancılığın zıddı. İnsanın bazen içinde bulunduğu hâli kabullenmesi ve ona alışması zor olabilir ya da hiç olmaz. Bu noktada da sanki saniyeler dakika, dakikalar gün olur. Zihnen zaman sündükçe süner, uzadıkça uzar. Dışarıdan bakıldığında kısa görülen bir süre, içte oldukça uzun tasavvur edilir. Böylece insan ya zaman geçmiyor diyerek ifrata yahut da hiç farkına varmadan zihninde uzatarak zaman algısında tefrite düşmüş olur.</p>
<p style="font-weight: 400;">Çareleri nelerdir diye sorulursa iki kelimelik bir cevap verilebilir: sabır ve şükür. Sıkıntıya düşünce sabrederek, nimet verilince şükrederek üstte anlatılan yanlışlara düşmeden, orta yolda, istikamet üzere yürünmüş olur. Ancak burada önemli olan nokta,<em> “Sabır ve şükür nasıl kazanılır ya da muhafaza edilir</em>?” sorusudur. Yüce Yaratıcı, insana kaldıramayacağı yükü yüklemiyorsa o zaman neden sabredemiyor bir kısım insanlar? Bediüzzaman’a göre bunun cevabı, her musibete karşı kâfi gelecek sabır kuvvetinin, evham sebebiyle israf edilmesidir. Zihnen kendini olumsuz düşüncelerden uzak tutması gereken insan, kuruntularının tahakkümüne yenilir, gaflete dalar ve fâni hayatı bâkî tevehhüm ederse kendine ihsan edilen sabır kuvvetini mazi ve müstakbele dağıtır ve hâlihazırdaki musibete karşı sabrı kâfi gelmez, şekvaya başlar.<a href="applewebdata://941B98E3-1916-42F6-B413-63B683430FAA#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Etrafımızdaki şeyler gerçekten hep aynı mı? Rabbimiz sanatını icra ederken hadiselerin meydana geliş sürelerini farklı takdir ediyor. Nefes alışverişimiz, ortalama dört saniye sürüyor. Gözlerimizi kırpma süremiz, saniyenin yaklaşık 10’da biri kadardır. Konuşma hızımız ise saniyede bir veya iki kelimedir. Parmağımıza iğne batsa elimizi çekme hızımız, saniyenin binde biridir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hücrelerin vazifeleri ve ömürleri farklıdır. Hiçbir şey değişmiyor dediğimiz anda bile bedenimizde milyonlarca hücre tahrip edilir ve yeni hücreler yaratılır. Trilyonlarca hücremizin her birinin ihtiyacı, haberimiz bile olmadan giderilir. Her gün takriben 330 milyar hücre yenilenir, bu da bütün hücrelerimizin yaklaşık yüzde 1’ine eş değerdir. 80 ile 100 gün içinde, 30 trilyon hücremiz yenilenmiş olur; bu da bir bakıma yeni bir beden anlamına gelir.<a href="applewebdata://941B98E3-1916-42F6-B413-63B683430FAA#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Biraz daha geniş dairede hayvanlara bakalım. Önce sınıflara sonra alt dallara, en sonunda da türlere ayrılıyorlar. Kimi yerde sürünerek gidiyor, kimileri de uçarak. Bazıları her sene binlerce yol giderken bazıları da çok sınırlı bir bölgede ömrünü geçiriyor.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ağaçlara geçelim isterseniz. Bir yanda meyveliler var, diğer yanda meyvesizler. Bazıları kereste yapmaya uygun, bazıları ise bahçede süs olmaya. Birtakım bitkilerin boyu santimlerle ölçülürken bazı ağaçların boyu 100 metreyi aşıyor. Çalı genişliğinde olanlar var, metrelerce çapında olanlar da.</p>
<p style="font-weight: 400;">Daha özelde meyveleri ele alalım. Yüzlerce, belki binlerce çeşit meyve mevcut. Yerde biteni de görülüyor metrelerce yukarıda olanı da. Sarmaşıkta çıkanı da oluyor, toprağın içinde gömüleni de. Sıcak iklimde yetişenler ayrı, soğuk iklimde ayrı. Çöldekiler farklı, dağdakiler farklı. Akla hayale gelebilecek neredeyse her renk ve şekilde meyve dünyada mevcut. Çok sayıda yenilebilir meyve varken, belirli hikmetlere binaen zehirli olanları da yok değil.</p>
<p style="font-weight: 400;">En yakın dairede elmaya göz atalım. Elmanın yazlık olanı da kışlık olanı da yetişiyor. Sarısı da var, kızılı da yeşili de. Misketten büyük olmayanıyla beraber bir tanesi bir kiloyu bulan cinsi de önümüze serilmiş. Ekşi elma da yetişiyor aynı toprakta, tatlı da. Hatta aynı ağaç üstünde bile alt dallardakilerin tadı üsttekilerden biraz değişik. Ağaç aynı, hava aynı, güneş aynı, iklim aynı, ama yeri geliyor meyvelerin dallardaki yetişme müddeti birbirinden farklı. Hatta aynı ağaç üstündeki meyvelerin olgunlaşması bile farklı zamanlarda oluyor. Ya hepsi birden aynı günde erişseydi diye çok düşünmüşümdür. Hepsini birden, tek seferde toplamak gerekirdi. Etrafımıza bakalım; meyvesiz ve sebzesiz kaldığımız bir mevsim yok gibi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Her şey bir düzen içinde değişirken meselelerin aynı kaldığını, hiçbir şeyin değişmediğini düşünmek yahut rahat günlerin hep devam edeceği zannına kapılmak ne derece makul? Yaratılış kanunlarına hürmet ederek yenilenmeye açık, ilim ve hakikat aşkıyla gelişmeye hazır olmak, iradelerimizin hakkını vermek anlamına geliyor.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://941B98E3-1916-42F6-B413-63B683430FAA#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Lem’alar</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 12.</p>
<p><a href="applewebdata://941B98E3-1916-42F6-B413-63B683430FAA#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Mark Fischetti, Jen Christiansen, “A New You in 80 Days”, <em>Scientific American</em>, April 2021, 324, 4, s. 76.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>İz Düşümü</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/iz-dusumu/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:49:44 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261007</guid>

					<description><![CDATA[Bu sabah gökyüzü griye boyanmıştı. Yılda iki üç ay güneş gördükleri bu ülkede, grinin her tonuna alışmıştı artık. Sabah namazından sonra, eline bir fincan kahve almış, pencerenin önündeki koltuğa ilişmişti. Son beş yıldır yaşadığı çalkantılı hayat geçti gözlerinin önünden. Ne kadar çok yorulduğunu hatırladı. Neyse ki artık birçoğu sona ermiş, yaşanan bunca sıkıntının ardından kendine [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Bu sabah gökyüzü griye boyanmıştı. Yılda iki üç ay güneş gördükleri bu ülkede, grinin her tonuna alışmıştı artık. Sabah namazından sonra, eline bir fincan kahve almış, pencerenin önündeki koltuğa ilişmişti. Son beş yıldır yaşadığı çalkantılı hayat geçti gözlerinin önünden. Ne kadar çok yorulduğunu hatırladı. Neyse ki artık birçoğu sona ermiş, yaşanan bunca sıkıntının ardından kendine yeni bir düzen kurabilmişti. O kahvesini yudumlarken gün doğmuş, güneş yine kendini bulutların arkasına saklamıştı. Duvardaki saate baktı. Yarım saate kadar hazırlanıp çıkmalı, 6.00 otobüsüne yetişmeliydi. Dükkânı o açıyor, diğer elemanlar 8.00’e doğru geliyordu; geç kalmak istemezdi. Yarım saat sonra, otobüsün buğulu camına alnını dayamış, düşüncelere dalmıştı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sezgin, üniversitede tanımıştı bu güzel insanları. Birinci sınıfın sonlarına doğruydu. Dört arkadaş kaldıkları evde, ciddi sıkıntılar yaşıyordu. İçlerinden bir tanesi madde bağımlısıydı. Birkaç kez evde komaya girmiş, hastaneye zor yetiştirmişlerdi. Defalarca arkadaşıyla konuşup bu alışkanlığından vazgeçirmeye çalışmış ancak başarılı olamamıştı. Krize girdiği anlarda, kendini kaybetmeye, kırıp dökmeye başlamış, evde huzur falan bırakmamıştı. Yaz tatiline girmeye bir ay kalmıştı, ancak ev dayanılacak gibi değildi. Sıkıntısını paylaştığı bir arkadaşı, kendi evlerinde yer olmadığını, eğer isterse güzel bir öğrenci yurdu bildiğini söyledi. Bir ay değil miydi nasılsa? Şimdilik oraya geçer, seneye başka bir ev bulup taşınırdı, ama düşündüğü gibi olmayacaktı. Yurda taşınmasıyla hayatına yeni bir pencere aralanacak, yaşatmak için yaşama idealiyle yanıp tutuşan, yepyeni bir insan olup çıkacaktı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Otobüsten indi. Dükkânı besmeleyle açtı. Burası orta büyüklükte bir kafeydi. Ortalığı güzelce silip süpürdü. Masaların ve tezgâhların tozlarını aldı. Mis gibi olmuştu. Kahve için ocağa su koydu. İki garson ve bir fırıncıdan oluşan ekip birazdan gelirdi. Garsonlardan biri Suriyeli, diğeri Afgan’dı. İçlerinde yaşça büyük ve en kıdemli olanı Iraklı fırıncıydı. Saddam Hüseyin döneminde ülkesinden çıkmak zorunda kalan bir muhacirdi. Sezgin, bu sağlam ekibe bakıp, “Ümmetin göç eden çocukları!” diye iç geçirirdi. Kafenin sahibi 60 yaşlarında, İtalyan asıllı bir kadındı. Her gün 11.00’e doğru işe gelir, öğlen 2.00 gibi ayrılır, siesta (öğle uykusu) saatinde ortalarda gözükmezdi. Akşamüstü tekrar uğrar, kafe kapanana kadar masalar arasında dolaşırdı. Elemanlarının her birinin hikâyesini ayrı ayrı dinlemiş ve üzülmüştü. Onlar için elinden gelen her şeyi yapmaya çalışıyordu. Aslında bu üç mülteciyi yanında çalıştırması bile yeterdi. Bu yaptığı Ensar’ın Muhacirler’e bağırlarını açması kadar sevimli bir hareketti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sezgin, temizlik ve bulaşıktan arta kalan zamanlarda garsonlara yardım ederdi. Konuşmasını ilerletmek için bu güzel bir fırsattı. Dilini biraz daha geliştirirse, daha iyi bir iş bulabilirdi. İlerleyen günlerde kafe sahibinin kendisine işletmecilik teklif edeceğinden henüz habersizdi. Kadın, Sezgin’in hâl ve tavırlarından çok etkilenmiş, evladı gibi gördüğü bu genç adama, kafenin işletmeciliğini devretmeye çoktan karar vermişti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sezgin, ülkesinde maalesef okulunu bitirememişti. Genetik mühendisliği bölümünde, üçüncü sınıftayken, telefonundaki hemen herkesin kullanabileceği, sıradan bir uygulama yüzünden, hakkında arama kararı çıkartılmıştı. Arandığını duyduğu andan itibaren bir daha okuluna uğramamıştı. Hiç suçu yokken tutuklanıp hapse girmek istemiyordu. Ebu Cehillerin, Ebu Leheblerin geri döndüğü bu dönemde suçsuzluğunu ispat edebilmesi imkânsızdı. Şehirler arası yolculuk yapamadığı için bulunduğu yerin içine hapsolmuş gibiydi. Aynı şehir içinde sürekli yer değiştiriyordu. Üstelik ailesi de destek olmuyordu. Destek olmadıkları gibi, “Nerede olduğundan haberimiz yok, ihbar edelim de hapse gir; hiç olmazsa yerin belli olur!” deyip kendi öz oğullarını tehdit ediyorlardı. Mus’ab ibn Umeyr’in (radıyallâhu anh) ailesinden ne farkları kalmıştı? Sezgin’in ailesinin de baskıları artık dayanılmaz bir hâle gelmişti. Bir gün, “<em>Peki Allah’ın dünyası geniş değil miydi? Siz de orada hicret edeydiniz ya</em>?” (Nisa, 4/97) âyet mealini okuduktan sonra, muhacirler kervanına katılmaya karar verdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ancak ne bu ülkede hür yaşamalarına izin veriliyordu ne de ülkeden çıkmalarına. Birçoğunun pasaportuna el konuyor, yurt dışına çıkış yasağı getirilip seyahat özgürlükleri kısıtlanıyordu. Ülkeden çıkmaya çalışan bazı arkadaşlarının sınır boylarında yakalanıp tutuklandığı, hapse atıldığı haberleri geliyordu. Tıpkı Medine’ye hicret için yola çıkan muhacirleri, yolda yakalayıp esir alan, hapsedip işkence eden Mekkeli müşrikler gibi! Sevgili Peygamberimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) Medine’ye hicretinde, gözyaşları sakalını ıslatırken, son defa dönüp Mekke’ye baktığı gibi, sınırı sağ salim geçenler de arkalarına dönüp gözyaşları içinde son kez vatan toprağına bakıyorlardı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sezgin ve yüzlerce arkadaşı, “Bir daha gelmek nasip olur mu acaba?” diyerek, gözlerinde yaşlarla, sevdiklerini geride bırakarak vatanından ayrılıyordu. Allah’ın rızası için çıkılan bu yolda, bütün muhacirler gibi, belli bir yaşanmışlığı ardında bırakarak, her biri yeniden başlıyordu hayata. Zorunlu çıktıkları bu yolda, semerelere şahit oluyorlardı. Gittikleri ülkeler onlara, Medine gibi kucak açıyor, resmî işleri sırasıyla hâlloluyordu. Yeni geldikleri bu ülkelerde insanlara faydalı olmak adına, birçok sosyal projeye katılıyorlardı. Devam ettikleri dil kursları ve sosyal hayatta aktif olarak rol almaları sebebiyle, bulundukları ülkelere çabuk entegre olmuşlardı. Ev sahipliği yapan ülkeler de son yıllardaki göç dalgasıyla gelenlerin farkındaydı. Bu aktif ve çalışkan insanların, kendi ülke ve vatandaşlarına katacağı pozitif katkıları düşünerek, hem onlara sahip çıkıyor hem de onlar için alternatif projeler geliştiriyorlardı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bütün bu güzel gelişmeler içindeyken bazen vatan düşüyordu gönüllere. Medineli Müslümanların, zulüm ve işkence altındaki Mekkeli kardeşlerine üzülmeleri gibi, yurt dışındakiler de geride bıraktıkları arkadaşları için üzülüyordu. Dualar Arş-ı Âlâ’ya dalga dalga yükseliyordu. Farkındalık oluşturmak adına çeşitli organizasyonlar düzenleniyor, yurt dışında yürütülen bu kampanyalar, insan hakları derneklerinde ve hür düşünce platformlarında büyük yankı uyandırıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Boykot yıllarında Mekkeli Müslümanları tecrit edenler benzeri, ülkesinde kendilerini suçlu ilan eden güruha üzülüyordu. Ellerini kaldırıp yakarıyor, “Yâ Resûlullah, yaşadıklarımız Sizin çektiklerinizin yanında okyanusta damla gibidir. O damla sizin yolunuzda olduğumuzun bir göstergesi olur inşallah. Bugün arkadaşlarımızın yaşadıkları, belki Asr-ı Saadet’te yaşananların bir iz düşümüdür. Yâ Rab, bizleri Habibullah ve sevdiklerinle beraber haşreyle!” diye dua ediyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bir gün bizi suçlayan ve ötekileştiren insanlar, Kerbela sonrası vicdanları biraz olsun sızlayanlar gibi, “Eyvah, biz ne yaptık!” derler miydi acaba?</p>
<p style="font-weight: 400;">Akşam olmuş, hava kararmıştı. Sezgin, kafedeki son müşteri de ayrılınca, yerleri paspaslamaya başladı. Sandalyeleri masaların üzerine ters çevirdi. Ocakların kapalı olduğundan emin oldu. Işıkları kapatıp alarmı kurdu ve dükkândan çıktı. Kapıyı besmeleyle kilitleyip her şeyi Allah’a emanet etti. Alın terinin helal kazancıyla köşedeki markete uğradı, sonra otobüse bindi. Bir günü daha çalışarak ve kimsenin hakkına girmeden tamamlamanın huzuruyla yeni yurdunda, yeni evine doğru yol aldı.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hayat ve Karbon</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/hayat-ve-karbon/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:47:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261005</guid>

					<description><![CDATA[Maddî âlemde yaratılan elementler arasında en önemli vazife görenlerden biri karbondur. Diğerleri ise oksijen, hidrojen ve azottur. Bunların içinde birinci sırada karbon gelir, çünkü diğerlerini ve bir canlıda gerekli diğer elementlerin hepsini, ana bir çatı yapısında birbirine bağlama görevi gören organik moleküllerin iskeletini teşkil eden element karbondur. Bütün canlıların vücutlarının maddî temelini teşkil eden ve [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Maddî âlemde yaratılan elementler arasında en önemli vazife görenlerden biri karbondur. Diğerleri ise oksijen, hidrojen ve azottur. Bunların içinde birinci sırada karbon gelir, çünkü diğerlerini ve bir canlıda gerekli diğer elementlerin hepsini, ana bir çatı yapısında birbirine bağlama görevi gören organik moleküllerin iskeletini teşkil eden element karbondur. Bütün canlıların vücutlarının maddî temelini teşkil eden ve organik bileşikler olarak bilinen protein, karbonhidrat ve yağların hepsinin yapısında karbon atomu yer alır. Karbon atomunun yapısı, canlı için yaratılmış diğer bütün atomlarla uyumlu olacak şekilde hazırlanmıştır. Bu atomun en kritik özelliği, en dış elektron yörüngesinde dört elektronun bulunması ve bunu sekize tamamlayıp kararlı hâle gelmek için her zaman dört bağ yapacak şekilde diğer elementlerle bağ kurabilmesidir. Böylece uzun karbon zincirleriyle hayat için gerekli kılınmış dev organik moleküller sentezlenebilir. Karbon, dünyadaki hayatın temel yapı taşı olan bir element konumundadır. Organik kimya tamamen karbon üzerine kurulmuş bir bilim dalıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Karbonun Özellikleri</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bilim insanları, bu element olmasaydı kâinat hayat için elverişli olamazdı diye düşünür. Karbon, C sembolü ile tanınan ve atom numarası 6 olan bir elementtir. Periyodik tablonun 14. grubu olan 4A grubuna aittir. Dünya kabuğunun yaklaşık yüzde 0,025’ini teşkil eden karbon, antik çağlardan beri bilinen birkaç elementten biridir.<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a> Yer kabuğunda en çok bulunan 15. element olan karbon; hidrojen, helyum ve oksijenden sonra kâinatta en çok görülen dördüncü elementtir. Atmosferde karbondioksit, yer kabuğunda grafit minerali, elmas ve fulleren olarak bilinen kristal form dâhil olmak üzere kömür gibi çeşitli formlarda bulunur. Bu karbon formlarının her biri farklı fizikî ve kimyevî özelliklere sahiptir, mesela elmas dünyadaki en sert ve pahalı maddedir (ama hayat için gerekli değildir).<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a> Elmas, kesme, taşlama ve parlatma aletlerinde, grafit ise, yağlayıcı olarak, pillerin ve yakıt hücrelerinin üretiminde kullanılır. 60 veya daha fazla karbon atomundan oluşan büyük moleküler yapılar olan fullerenler, tıp ve elektronikte potansiyel uygulamalara sahiptir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Karbon Bileşikleri</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Karbonun önemli bir özelliği de dünyada yaygın olarak karşılaşılan sıcaklıklarda polimer oluşturma konusunda sıra dışı bir kabiliyete sahip kılınması, böylece neredeyse sınırsız denilebilecek çeşitlilikte, benzersiz organik ve inorganik bileşikler meydana getirebilmesidir. Oksijenden sonra insan vücudunda kütlece en bol bulunan ikinci elementtir (yaklaşık %18,5). Günümüzde 20 milyondan fazla karbon bileşiğinin mevcudiyeti bilinmektedir.<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Bütün organik maddelerin ve bazı inorganik maddelerin yapısında yer alan karbon elementinin (dünyadaki bileşiklerin %95’inde karbon bulunur),<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a> teşkil ettiği bileşiklerin bazıları sadece birkaç atomdan ibaret iken, bazılarında binlerce, hatta milyonlarca atom vardır. Sadece karbon atomları bu kadar uzun ve kalıcı bileşikler oluşturabilecek şekilde yaratılmıştır. Karbonun diğer elementlerle bağ yapabilme özelliği sayesinde, uzun zincirler ve bağlar mümkün kılınır ve böylece basit şekerler ve aminoasitlerden karmaşık proteinler ve nükleik asitlere kadar yüzlerce bileşik hayatî işlerde istihdam ettirilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Karbon temelli bileşiklerin en ünlüsü, hücrelere enerji sağlayan basit bir şeker olan glikozdur. Glikoz, meyveler, sebzeler ve tahıllar dâhil olmak üzere birçok gıdada temel bir bileşendir. Karbon atomlarını glikozda bir arada tutan bağlar, iki atom arasında oluşan güçlü, metal olmayan bağlar olan kovalent bağlardır. Bu tür bağlar, canlı organizmaları oluşturan bileşiklerin çoğunda, bilhassa organik bileşiklerde yaygındır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bir diğer önemli karbon temelli bileşik, bitki hücre duvarlarının bir yapı taşı olan selülozdur. Selüloz, birbirine bağlanmış uzun bir glikoz molekülü zinciridir. Bu bileşiğin gücü ve kararlılığı, bitkinin zarar görmesini engellemeye ve destek sağlamaya yardımcı olur, bu yüzden bitkilerin hayatta kalması için gereklidir. Karbon ayrıca, canlı organizmaların gelişmesi ve hayatî fonksiyonları için talimatları taşıyan genetik materyal olan DNA ve RNA’nın temel bir bileşenidir. DNA ve RNA’daki karbon atomları, çift sarmal bir yapı oluşturmak için belirli bir sırayla birbirine bağlanır. Bu yapı, genetik bilginin bir nesilden diğerine geçmesini mümkün kılan şifre molekülüdür. Karbon, aynı zamanda, hayat için gerekli olan “organik asitler” adı verilen bir grup bileşiğin de yapı taşıdır. Bunlardan asetik asit, sitrik asit ve laktik asit, çeşitli metabolik süreçlerde yer alarak, vücuttaki pH’ın (asitliğin) düzenlenmesinin yanı sıra enerji üretimi ve depolanmasında rol oynarlar. Bunların dışında, karbonatlar ve bikarbonatlar dâhil olmak üzere çeşitli inorganik bileşiklerde de bulunan karbonlu bileşikler, okyanusta ve atmosferde pH’ın düzenlenmesinde çok önemli bir rol oynayarak hayat için gerekli olan dengenin korunmasına vesile olur.</p>
<p style="font-weight: 400;">Herhangi bir canlıya biyokimya açısından baktığımızda, her karbon bileşiğin dünyadaki hayatın yaratılması ve sürdürülmesi için hususî bir yapıya ve özelliklere sahip kılındığını görürüz. Moleküler seviyeye indiğimizde, karbon atomunun bu mucizevî özelliklerinin hikmeti daha net bir şekilde ortaya çıkar.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanın yaratılış safhalarıyla ilgili olarak Rahman sûresinde yer alan, “<em>İnsanı kiremit gibi pişmiş çamurdan yarattı</em>.” (Rahman, 55/14) mealindeki âyette, “salsâl” kelimesi, inorganik hâlden organik hâle gelmiş çamuru, “fahhâr” kelimesi de nemli topraktan yapılıp pişirilen (ısıtılarak kurutulan) ve vurulduğunda kiremit gibi ses veren bir maddeye işaret etmektedir. Karbon, Latincedeki “<em>carbo</em>” (kömür veya odun kömürü) kelimesinden gelmektedir. Eski Yunancada, ocakta pişmiş toprak, kiremit veya seramik mânâsına gelen “<em>keramos</em>” kelimesi de bu meyanda akla gelebilir. Bu kelimelerden çıkarabileceğimiz bir mânâ olarak, âyet-i kerimede “salsâl” (kuru balçık) olarak buyurulan insanın yaratılış malzemesi, karbon ağırlıklı (aminoasit ve protein) organik maddelerden ibaret bir hayat hamuru olarak değerlendirilebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Karbon Elementinin Yaratılması</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Büyük Patlama’dan sonraki ilk saniyelerde protonlar ve nötronların var edilmesi gerçekleşirken kâinatın çok hızlı genişlemesi esnasında sadece üç element (hidrojen, helyum ve lityum) yaratılmışken, karbon nasıl ortaya çıkmıştır? Dünyadaki biyolojik hayatın devamı için olmazsa olmaz konumunda olan bir element (elbette Allah (celle celâluhu) dilerse farklı şartlar ve farklı elementleri sebep kılarak farklı hayat formları yaratabilir), kendi kendine, tesadüfen oluşabilir mi?</p>
<p style="font-weight: 400;">Astrofiziğin ölçüm ve tahminlerine göre, hidrojen ve helyum gazı bulutları yoğunlaşıp ilk yıldızlar yaratılmış ve hidrojenlerinin çoğunu tüketen yaşlı yıldızlarda, helyum birikmiştir. Her helyum çekirdeğinde iki proton ve iki nötron bulunur. 100 milyon santigrat derece gibi çok yüksek sıcaklıklarda (Güneş’in çekirdeğindeki sıcaklık yaklaşık 15 milyon santigrat derecedir) helyum çekirdekleri, önce çiftler hâlinde, kararsız, dört protonlu berilyum çekirdekleri ve sonunda bu berilyum çekirdekleri de iki protonlu helyumla birleştirilerek altı protonu ve altı nötronu olan karbon atomları yaratılır.<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Proton, elektron ve nötronların aklı ve şuuru olmayan parçacıklar olduğunu düşündüğümüzde, sonunda insan gibi akıllı ve şuurlu bir varlığa kadar giden yaratılış yolunda, karbon atomunun bu anahtar rolü, ancak ilmi ve kudreti sonsuz Yaradan ile izah edilebilir. Her atom altı parçacık ve her atom, O’nun iradesine boyun eğmiş durumdadır ve dolayısıyla her şey kusursuz bir uyum içinde bulunmaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kendisi de bir ateist olmasına rağmen astrofizikçi Fred Hoyle, fizik kanunlarının, yıldızların içinde gerçekleştirdikleri değişimin neticelerine bakılırsa, bunlar şuurlu olarak yapılandırılmışlardır şeklinde bir itirafta bulunmuştur.<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn6" name="_ednref6">[6]</a> Karbonu incelediğimizde bu atomun kimyevî özelliklerinin de iradî olarak düzenlendiği açıktır. Şayet Büyük Patlama’dan sonra, protonlar ve nötronlar arasındaki nükleer kuvvetin<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn7" name="_ednref7"><sup>[7]</sup></a> gücü %1’den daha az farklı olsaydı, karbon son derece nadir olur ve şu an gördüğümüz biyolojik hayat ortaya çıkmazdı. Oksijen ve azot gibi diğer önemli elementler de yıldızların içlerindeki sıcak ve yoğun fırında gerçekleştirilen benzer reaksiyonlar vesilesiyle yaratılmış olabilir. Sonra yıldızların patlayarak bu elementleri uzaya fırlattığı, milyarlarca yıl boyunca bu enkazdan yeni yıldızların meydana getirildiği ve sırayla patladıkları tahmin edilmektedir. Hayat için gerekli elementler açısından zengin olan güneşimiz ve gezegenlerimizin, üçüncü veya dördüncü nesil bir yıldızın patlamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. David Burnie’nin belirttiği gibi, “<em>Karbon, çok olağan dışı bir element konumundadır&#8230; Karbon ve onun bu olağan dışı özellikleri olmasaydı, dünyada hayat olması imkânsızdı</em>.”<a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Dünyamızda kurulmuş muhteşem ekosistemde karbon başta olmak üzere birçok elementin devr-i daimi söz konusudur. Çünkü devamlı olarak kullanılan bir madde yenilenmezse, yahut sürekli olarak sentezlenip büyüyen ve organik hâle getirilen moleküller tekrar parçalanıp inorganik hâllerine döndürülmezse, bir müddet sonra sistem bozulur. Bu döngü önemlidir, zira fotosentezle (güneş ışığının enerjisiyle) karbondioksit belli bir sınırın üzerine çıkmadan atmosferden uzaklaştırılarak okyanuslarda ve karalardaki bitkilerde gıda olarak depolanır ve dünyanın iklimini düzenlemeye yardımcı olur. Kâinatın her parçasında insan hayatını merkeze alan bir gaye ve buna yönelik kusursuz bir uyum, tasarım ve denge vardır. Elbette karbon atomu gibi cansız ve şuursuz bir atomun ve diğer bütün atom ve zerrelerin, mükemmel ve muhteşem eserlerin ve hadiselerin ortaya çıkmasında birer memur gibi istihdam edilmesi, sonsuz ilim ve kudreti ile kendini gösteren bir Yaradan’ın varlığının ve birliğinin sayısız delillerinden biridir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref1" name="_edn1"></a><sup>1</sup> “History of Carbon”, web.archive.org/web/20121101085829/http:/www.caer.uky.edu/carbon/history/carbonhistory.shtml</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> Elmasın sertliği, Mohs ölçeğinde 10’dur ve bu, diğer bütün minerallerden daha sert olduğu anlamına gelir. Elmasın sertliği, kristal yapısının bu şekilde takdir edilmesinden kaynaklanmaktadır.</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref3" name="_edn3"><sup>[3]</sup></a> “A Map of the Universe”, <em>The Astrophysical Journal, </em>May 2005, 624 (2): 463–484.</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> Stephanie Pappas, “Carbon: Facts about an element that is a key ingredient for life on Earth”, March 12, 2022, www.livescience.com/28698-facts-about-carbon.html</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref5" name="_edn5"><sup>[5]</sup></a> Dale A. Ostlie, Bradley W. Carroll, <em>An Introduction to Modern Stellar Astrophysics</em>, San Francisco: Addison Wesley, 2007.</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> “Fred Hoyle”, www.famousscientists.org/fred-hoyle/</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref7" name="_edn7"><sup>[7]</sup></a> Nükleer kuvvet, atomların protonları ve nötronları arasında hareket eden bir güçtür.</p>
<p><a href="applewebdata://B6EDEC3E-0176-409A-A6E9-6945E049CDBB#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> David Burnie, <em>Life</em>, DK Children, 1994.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Düşüncenin Aşamaları</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/dusuncenin-asamalari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:44:23 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261003</guid>

					<description><![CDATA[Allah Teâlâ’nın (celle celâluhu) insana ihsan ettiği nimetlerden biri de düşünme ve akıl yürütme kabiliyetidir. Düşünme, bir veya birkaç önermeden yeni bir önerme çıkarmak, bir sonuca ulaşmaktır. Akıl, öncüller arasında bir bağ kurarak hükme, yani sonuca ulaşır.[1] Üç türlü akıl yürütme vardır: talil (tümdengelim), istikra (tümevarım) ve temsil (analoji). İnsan düşünürken bu üç yoldan birini [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Allah Teâlâ’nın (celle celâluhu) insana ihsan ettiği nimetlerden biri de düşünme ve akıl yürütme kabiliyetidir. Düşünme, bir veya birkaç önermeden yeni bir önerme çıkarmak, bir sonuca ulaşmaktır. Akıl, öncüller arasında bir bağ kurarak hükme, yani sonuca ulaşır.<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Üç türlü akıl yürütme vardır: talil (tümdengelim), istikra (tümevarım) ve temsil (analoji). İnsan düşünürken bu üç yoldan birini kullanır. İnsan zihninin bu üç yolu, onun formunu teşkil eder. Düşüncenin formu, bütün zamanlarda ve yerlerde aynı kalmasına rağmen, farklı zaman ve mekânlarda, bu üç akıl yürütme yolundan birine daha fazla ağırlık verebilir. Bazı insanlar tümevarım yolunu, bazıları da temsil yolunu daha fazla kullanabilir.<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn2" name="_ednref2">[2]</a>&#8211;<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Dimağ, düşüncenin meydana geldiği yer olarak tarif edilebilir. Bediüzzaman Hazretleri, dimağ ve vicdanı, kalbin iki ünitesi olarak zikreder: “(Kalb) bir latîfe-i rabbâniyedir ki, mazhar-ı hissiyatı vicdan, mâkes-i efkârı dimağdır.”<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn4" name="_ednref4">[4]</a>Duygular kalbin vicdan ünitesinde, düşünceler de dimağ ünitesinde meydana gelmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Düşünce, dimağda belli aşamalardan geçerek gerçekleşir. Bunlar tahayyül, tasavvur, taakkul, tasdik, iz’an, iltizam ve itikattır. Bu aşamaları, psikolojideki insan şuurunun üç seviyesi ile irtibatlandırabiliriz. Tahayyül ve tasavvur, daha çok şuuraltı ile bağlantılıdır. İnsanın tecrübeleri şuuraltında depolanır. Bu ortam kirli ise tahayyül ve tasavvurlar da kirli olur. Şuuraltı temiz ve güzel hatıralarla dolu ise tahayyül ve tasavvurlar da temiz ve güzel olur. Şuur ve şuurüstü seviyeleri de şuuraltına göre şekillenir. İnsanın bu tecrübe ve hatıraları, onun karakterinde ve hayatında ciddi tesirlerde bulunur. Düşüncenin taakkul ve tasdik aşamaları ise şuur seviyesi ile bağlantılıdır. Bu safhalarda insan düşünceye yön verir, müdahale edebilir. Düşüncenin unsurlarını istediği şekilde kullanarak sonuçlara ulaşabilir. İnsan göz önünde, toplum karşısında şuur seviyesinde hayatını sürdürür, kurallara aykırı davranmamaya çalışır. Düşüncenin iz’an, iltizam ve itikat seviyesi ise daha çok kişiliğin şuurüstü mertebesiyle bağlantılıdır. Bu seviyelerde bilgi inanca dönüşür, duygularla karışır ve perçinlenir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Tahayyül</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bilginin ilk aşaması olan tahayyül, bir şeyi hayalde canlandırma demektir. Görme, duyma, koklama, tatma ve dokunma duyularından ve kalb, ruh, sır, hafî ve ahfâ gibi latifelerden gelen bilgiler, hayalimize uğrar. Bu bilgiler hayal dünyamızın, yani bilinçaltımızın içeriğine göre belli belirsiz şekillerde görünmeye başlar. Kişi şuuraltını, hayal dünyasını temiz tutmaya çalışırsa, tahayyül aşamasında ortaya çıkacak bilgi de temiz ve doğru olur. Buna karşılık şuuraltı kirli olan insanın da hayal dünyasında karmakarışık, abes bilgiler ortaya çıkar. Batıl inançlar ve hezeyanlar, genelde bu tür zihinlerde meydana gelir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Çirkin hayallere takılıp kalmamak için, insanın yüce bir gayeye sahip olması gerekir. Bir ideali olmayan insan şuuraltının çirkinlikleri arasında kaybolup gider. Bediüzzaman Hazretleri, “Gaye-i hayal olmazsa veyahut nisyan veya tenâsi edilse, ezhan enelere dönüp etrafında gezerler.”<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn5" name="_ednref5">[5]</a> cümlesi ile bunu ifade etmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Tasavvur</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Zahirî ve batınî duyularla algılanan bilgiler, tahayyülden sonra tasavvura geçer, biraz daha somutlaşır, şekillenir. Tasavvurda bir konu üzerinde sathî düşünme, kesin bir hükme ulaşmadan o konu hakkında bir mefhum geliştirme söz konusudur. Mesela uzakta görülen dumanın niteliğini bilmeden tahminlerde bulunma tahayyül iken, biraz daha yaklaşınca o dumanın bir yangın sonucu çıktığını düşünmek, ancak yangın hakkında net bir bilgiye sahip olmamak tasavvurdur. Günümüzde zamanının çoğunu sosyal medyada geçiren insanların bilgileri çoğunlukla tasavvur seviyesinde kalmaktadır. Yani farklı konulardaki sathî bilgilere göz ucuyla bakılmakta, ancak o bilginin niteliği ve ayrıntısı hakkında vukuf sahibi olunmamaktadır. Bu sebeple tasavvur seviyesinde kalan bilgi faydasız ve değersizdir, insana bir şey kazandırmaz.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Taakkul</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Akletme, düşünme anlamına gelen taakkul seviyesinde bilgi, şuur seviyesine çıkmaktadır. Tahayyül ve tasavvur aşamalarında âdeta el yordamı ile ulaşılan bilgiler, taakkul seviyesinde bir hüküm verebilecek hâle gelmektedir. Mantıkta önermeler taakkul seviyesinde ortaya çıkar. Önerme, kavramlar arasında bağlantı kurmak, bir tasdik ve hükümdür. Önermenin doğru veya yanlış olması gerekir.<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn6" name="_ednref6">[6]</a>&#8211;<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> Mesela “Bu ev güzeldir.” bir önermedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Mantıkta tümdengelim, tümevarım gibi düşünme yöntemlerinde önermeler öncül olarak kullanılır ve bir sonuca ulaşılır. Gerçek anlamda düşünme denildiği zaman, bu yöntemlerle önerme öncüllerinden sonuç çıkarılması kastedilir. Tahayyül ve tasavvur aşamalarında olup bir hüküm ifade etmeyen şüpheli bilgilerin zihinden akıp gitmesi, gerçek düşünme değildir. Çünkü bu bilgiler hakkında bir hüküm oluşması için gerekli netlik ve mantık henüz mevcut değildir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Tasdik</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Taakkul seviyesinde ulaşılan önermeler kullanılarak bir sonuca ulaşılmasına tasdik denilmektedir. Klasik mantıkta en doğru sonuca ulaştıran akıl yürütme yöntemi tümdengelimdir. Orta Çağ’da klasik mantığın düşünme yöntemi olan tümdengelim yaygın olarak kullanılırken, Rönesans’tan itibaren tümevarım ve örnekleme yöntemleri tercih edilmeye başlanmıştır. Düşünme yönteminde gerçekleşen bu önemli değişim ile Batı medeniyeti ortaya çıkmıştır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Taakkul ve tasdik, şuur seviyesinde gerçekleştirilen düşünme faaliyetleri olmakla birlikte düşünce henüz kalbe ulaşmamıştır. Akıl, bilginin doğruluğunu onaylasa da kalb o konuda henüz yakîne ermemiştir. Aklı onayladığı hâlde kalbi mutmain olmayan kişilerin ilmi bu türdendir. Mesela bazı müsteşrikler İslamî ilimlerde bir Müslüman âlim kadar bilgi sahibi oldukları ve İslamiyet’in doğruluğunu akılları tasdik ettiği hâlde Müslüman olamamışlardır. Çünkü onların bilgisi taakkul ve tasdik seviyesinde kalmış, iz’an, iltizam ve itikad seviyelerine ulaşamamış, yani bu ilimlerin nuru, kalblerine yerleşmemiştir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>İz’an</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">İz’an seviyesinden itibaren bilgi kalbe mal olmakta, duygularla bezenmekte, şuurüstüne yükselmektedir. İz’an seviyesindeki ilme, kalbin bir boyutu olan dimağın yanında diğer boyutu olan vicdan da onay vermektedir. Muhtemelen Roma İmparatoru Herakleios’un İslam’ı kabulü tasdik seviyesinde kalmış, Necâşî’nin imanı ise iz’an mertebesinin üstüne çıkmıştır.</p>
<p style="font-weight: 400;">İz’an seviyesine ulaşmayan ilim, kalblere tesir etmez. Bilgiyi vicdanında ve ruhunda yoğurmayan insanların sözleri ve yazıları insanlar üzerinde kalıcı bir etki bırakmaz. Bilgiyi duyguları ile yoğuran Üstad Bediüzzaman gibi kimselerin sözleri, insanlar üzerinde kalıcı etkiler meydana getirmiştir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>İltizam</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Mantıkta iltizam, bir sözün anlamının dışında başka bir şeye delalet etmesine, o şeyin varlığını gerekli kılmasına denilmektedir. Bediüzzaman Hazretlerinin, “Bir köy muhtarsız olmaz, bir iğne ustasız olmaz, sahipsiz olamaz, bir harf kâtipsiz olamaz; biliyorsun. Nasıl oluyor ki, nihayet derecede muntazam şu memleket hâkimsiz olur?”<a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_edn8" name="_ednref8">[8]</a> ifadesinde bir köy muhtarın, bir iğne ustanın, bir harf kâtibin ve kâinat da sayısız âyetleriyle Allah’ın (celle celâluhu) varlığı ve birliğinin zorunlu olduğuna işaret etmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hayalimizde şekillenmeye başlayan, aklımızda onaylanan ve vicdanımızda benimsenen ilim, iltizam mertebesinde zorunluluk seviyesine çıkmaktadır. Artık bu bilgi, uygulaması gereken kesin bir bilgidir. İnsan bedeni, aklı ve ruhuyla bu bilgiyi onaylamış ve uygulamaya başlamıştır. Aklı ikna eden, kalbi ve ruhu doyuran ilim, insanlar tarafından kabul edilir ve uygulanır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>İtikat</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Samimi bir şekilde, kalbden inanma anlamına gelen itikat seviyesinde bilgi, aksi imkânsız olan bir kesinliğe ulaşır. İhlaslı bir müminin imanından dönmesinin imkânsız olması gibi, itikat seviyesine ulaşmış bilgi de sarsılmaz bir sağlamlık kazanır.</p>
<p style="font-weight: 400;">İlmin insan dimağı ve vicdanındaki aşamalarını bilmek, öğrenim faaliyetlerinde insanların işlerini kolaylaştırır. İnsan, muhatabının hangi ilim mertebesinden konuştuğunu bu aşamalara bakarak anlayabilir. Benzer şekilde, bir bilginin hangi seviyede doğruluk değeri taşıdığını, bu aşamalara bakarak tahmin etmek mümkündür.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Nurettin Topçu, <em>Mantık</em>, haz. Ezer Erverdi, İsmail Kara, İstanbul: Dergah Yayınları, 2006, s. 21.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Necati Öner, <em>Klasik Mantık</em><strong>,</strong> Ankara: Divan Kitap, 1998, s. 104.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Orhan Hançerlioğlu, <em>Felsefe Ansiklopedisi</em>, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1979, c. 6, s. 397.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>İşârâtü’l-İ’câz</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2007, s. 78.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mektubat</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 531.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Topçu, a.g.e. s. 19; Necmüddin Ömer b. Ali Kazvini, <em>Eş-Şemsiyye fi Kavaidi’l-Mantıkiyye,</em> İstanbul 1301, s. 16.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> Hilmi Ziya Ülken, “İbni Sina” md., <em>İA</em>, c. 5/2, s. 809–811.</p>
<p><a href="applewebdata://CE884FBE-BDE8-4808-9A5E-06AF88400660#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sözler</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 52.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Şevk u İştiyak</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/sevk-u-istiyak/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:42:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<category><![CDATA[Ortasayfa]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=261000</guid>

					<description><![CDATA[Şiddetli arzu, aşırı istek, marifet kaynaklı neş&#8217;e, sevinç ve hasret çekme manâlarını ihtiva eden şevk; sûfîyece, tam idrak ve ihata edilemeyen veya müşahede edilip de sonra kaybolan mahbûba &#8220;sevgili&#8221; karşı, kalbin arzu ile coşması şeklinde ta&#8217;rif edilmiştir. Bazıları onu, ma&#8217;şûkun cemâlini görmek için âşığın kalbinde tütüp duran neş&#8217;e, sevinç, heyecan ve hasret; bazıları da, mahbûba [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Şiddetli arzu, aşırı istek, marifet kaynaklı neş&#8217;e, sevinç ve hasret çekme manâlarını ihtiva eden şevk; sûfîyece, tam idrak ve ihata edilemeyen veya müşahede edilip de sonra kaybolan mahbûba &#8220;sevgili&#8221; karşı, kalbin arzu ile coşması şeklinde ta&#8217;rif edilmiştir. Bazıları onu, ma&#8217;şûkun cemâlini görmek için âşığın kalbinde tütüp duran neş&#8217;e, sevinç, heyecan ve hasret; bazıları da, mahbûba meyi ü muhabbetten gayrı, âşığın kalbindeki bütün hâtıraları, bütün meyilleri, bütün iştiyakları, bütün arzuları ve bütün dilemeleri yakıp kül eden bir kor şeklinde yorumlamışlardır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Şevkin menşei muhabbet, muhabbetin neticesi de şevktir. Hasretle yanan bir kalbin şifâsı vuslattır; şevk de bu yolda nurdan bir kanat.. âşık vuslata erince, şevk de zail olur; ama iştiyak daha da artar ve müştakın vicdanı her mazhariyetten sonra köpürür ve هَلْ مِنْ مَزِيدْ &#8220;Da-ha var mı, arttırılamaz mı?&#8221; der. Onun içindir ki, her an ayrı bir marifet, ayrı bir muhabbet ve ayrı bir zevk-i rûhânî ile aşkı, şevk ufkunda, şevki, iştiyak kutbunda devredip duran Ufuk İnsan ve Kutup Peygamber (sas), bir vuslat kuşağı sath-ı mailinde en birinci dilek olarak: &#8220;Allah&#8217;ım Sen&#8217;den, Sen&#8217;in cemâl-i bâ kemâlini müşahedeye ve Sana vuslata şevk istiyorum&#8221; sözleriyle O&#8217;na yalvarır ve mezîd ister.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bazı tefsirciler, وَالَّذِينَ آمَنُوا اَشَدُّ حُـبًا لِلَّهِ &#8220;İman edenlerin Allah&#8217;a olan sevgileri çok daha sağlam ve daha güçlüdür&#8221;(el-Bakara/165) âyetini tefsir ederken şunları da kaydederler: Şevk, minvechin idrâk olunup, minvechin idrak olunmayan şeylerde bahis mevzudur. Yoksa tam idrak ve ihata edilebilen şeye karşı şevk olamayacağı gibi hiçbir zaman bilinip kavranması mümkün olmayan şeylere karşı da şevk tasavvur olunamaz. Evet görmediği, sesini işitmediği, evsâfına muttali&#8217; olmadığı şeylere iştiyak beslemediği gibi, tamamiyle ihata: idrâk edebileceği nesnelere karşı da alâka ve arzu hissetmez.</p>
<p style="font-weight: 400;">Şevk u iştiyak iki şekil ve iki surette cereyan eder:</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Sevgiliyi müşahede ve vuslattan sonra meydana gelen ayrılık esnasındaki iştiyaktır ki; Mevlâna&#8217;nın &#8220;ney&#8221;i, Yunus&#8217;un &#8220;dolab&#8221;ı, o ürperten inilti ve gıcırtılarıyla, ezel bezmindeki vuslat ve maîyyete duydukları şevkten birer feryattır ve bu feryat &#8220;Şeb-i arûz&#8221;a kadar da sürüp gidecektir.</li>
</ol>
<ol start="2">
<li style="font-weight: 400;">Müştak olan âşık, sevdiğini perde arkası görür, fakat tam ihata edemez; hisseder, ama tam duyamaz.. parmağını aşkın balına banar; ne var ki bir adım daha atmasına izin verilmez.. &#8220;yandıkça yandım bir su!” der ama, yanması matluptur, çığlıkları nazara alınmaz&#8230;</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">Ruhun, böyle zamanüstü &#8220;elest&#8221; bezminde [1] O&#8217;nu müşahede edip de sonra beşeriyetin gereği veya teklif sırrı ve gaybe imânın öne çıkması sebebiyle, muvakkat bir hasret ve hicrana atılan insanoğlu, bir ömür boyu O&#8217;nu sayıklar durur ve O&#8217;na iştiyakla yanar, tutuşur. Bundan daha önemlisi de, nezih ruh, temiz gönül ve selim fıtratlara karşı, istiğnâ izâtisine [2] muvafık şekilde Zât-ı akdes&#8217;in şevkidir&#8230; Kim bilir belki de, sinelerde ocak gibi tütüp duran iştiyakın asıl kaynağı da bu şevktir..?</p>
<p style="font-weight: 400;">Şevk, zahir ve bâtın duyguları mahbûba tevcih edip ondan başkasına karşı olan iştihâlara bütünüyle kapanma, iştiyak ise, ona karşı arzu ve isteklerle dolup taşmadır.. ve bunların her ikisi de ruhu besleyen önemli kaynaklardandır. Her ikisi de elemli fakat inşirah verici, sıkıntılı, fakat ümit va&#8217;dedicidirler.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanlar arasında, aşkla yanıp, şevkle inleyenden daha ızdıraplı fakat aynı zamanda daha mes&#8217;ûd kimse yoktur. O, vuslat mülahazasıyla neş&#8217;elenip coştuğu zaman o kadar rûhânîleşir ki, o esnada &#8220;Cennet&#8217;e gir!&#8221; deseler, ihtimal ki girmez. Ayrılık hasretiyle de öyle yanar-yakılır ki, Dost&#8217;la (c.c.) hemhal oluncaya kadar, ateşini Cennet kevserleri bile söndüremez. Ne var ki, içinde bulunduğu o cehennemin kurtulmayı da hiç mi hiç düşünmez&#8230;</p>
<p style="font-weight: 400;">Düşünmek bir yana, onun şevk u iştiyakına Cennet sarayları dahi mâni olsa, Cehennem ehlinin ateşten kurtulmak için feryatlar kopardığı gibi, o da çığlıklar atar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Dünya insanları şevki, şevk ehlini bilmez, şevk ehli de, kendini dünyaya kaptırmış nadanlara hayret eder ve onların hallerinden ürperir. Nasıl ürpermesin ki, Cenâb-ı Hakk Hz. Davud&#8217;a şöyle ferman eder: &#8220;Ya Dâvud, eğer dünyaya meyl ü muhabbet gösterenler, onları nasıl beklediğimi, onlara olan şefkatimi ve günahlara baş kaldırmalarını nasıl istediğimi bilselerdi, Bana olan şevk u iştiyakla ölürlerdi&#8230;&#8221;</p>
<p style="font-weight: 400;">Şevk, bir alev gibi bütün benliği sarınca, âşık, ızdırap ve haz karışımı duygularla coşar ve çığlık atar:</p>
<p style="font-weight: 400;">اَلشَّوْقُ حَيَرَنِى، اَلشَّوْقُ اَحْرَقَنِى اَلشَّوْقُ فَرَّقَنِى بَيْنَ الْجَفْنِ وَ الْوَسَنِ</p>
<p style="font-weight: 400;">اَلشَّوْقُ قَرَّبَـنِى، اَلشَّوْقُ اَغْرَقَنِى اَلشَّوْقُ اَقْـلَقَنِى، اَلشَّوْقُ اَدْهَشَنِى</p>
<p style="font-weight: 400;">&#8220;Şevk başımı döndürüp beni hayrete sürükledi; şevk ciğerimi kebâb etti; şevk gözlerimle uykum arasına girdi.. Şevk beni aştı; şevk beni ızdıraba boğdu; şevk ruhuma dehşetler saldı.&#8217; Bazen, ruhtaki bu infial bedene akseder, onu raks ve semâa zorlar. İnsan iradesinin &#8220;hâl&#8221;e yenik düştüğü bu durumlarda âşık mazur sayılır:</p>
<p style="font-weight: 400;">فَقُلْ لِلَّذِى يَنْهٰى عَنِ الْوَجْدِ أَهْلَـهُ اِذَا لَمْ تَذُقْ مَعَنَا شَرَابَ الْهَوٰى دَعْـنَا</p>
<p style="font-weight: 400;">اِذَا اهْتَزَّتِ اْلاَرْوَاحُ شَوْقاً اِلَى اللِّقَاءِ تَرَقَّـصَتِ اْلاَشْـبَاحُ يَا جَاهِلَ الْمَعْنٰى</p>
<p style="font-weight: 400;">فَيَا حَادِىَ الْعُشَّاقِ قُمْ وَ احْدِ قَائِمًا وَ زَمْزِمْ لَنَا بِاسْمِ الْحَبِيبِ وَ رَوِّحْـنَا</p>
<p style="font-weight: 400;">“Vecd ehlini husûsî hallerinden vazgeçirmek isteyene: &#8216;Sen bizimle aşk şarabını tatmadın, bırak bizi, de!’ Behey ma&#8217;nâ bilmez nadan; ruhlar sevgiliye karşı şevkte köpürünce, cesetler oynamaya başlar. Ey aşıkları coşturup maşuka sevkeden rehber! Ayağa kalk ve onları şahlandır; kalk sevgilinin adıyla gönüllerimize hayat üfle!”</p>
<p style="font-weight: 400;">Acz u fakr yolu itibariyle şevk, hizmette fütur getirmeme, ye&#8217;se düşmeme; mâruz kalınan, en kötü, en çirkin gibi görünen durgunlarda bile, Cenâb-ı Hakkın bir eser-i rahmeti var olabileceği mülahazasıyla buruk, hüzünlü fakat ümitli bir bekleyiş ve Allah’a karşı fevkalade güven içinde bulunma şeklinde yorumlanmıştır ki, günümüz hizmet erlerimizin dört buud ve dört derinliklerinden biri sayılır.</p>
<p style="font-weight: 400;">[1] Elest bezmi: Cenab-ı Hakk’ın ruhlara “Elestü bi rabbiküm: Ben sizin Rabbiniz değimliyim?” sorusuna ruhların “Bela: Evet Rabbimizsin”diye cevap verdiği an.</p>
<p style="font-weight: 400;">[2] İstiğna-i Zâtî: Zatında Cenab-ı Hakk’ın ihtiyaçsızlığı.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Bilim ve Sanatta Öğrenme ve Olgunlaşma</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/bilim-ve-sanatta-ogrenme-ve-olgunlasma/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:39:54 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Eğitim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260998</guid>

					<description><![CDATA[Pek çok sahada olduğu gibi bilim ve sanat alanlarında da insanlar çok geniş bir potansiyele sahip kılınmıştır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri, insanda bulunan maddî ve manevî donanımı, “cihazat-ı acîbe” olarak adlandırmıştır ve insanın, ömrünün sonuna kadar öğrenmeye muhtaç, gayet aciz ve zayıf bir surette dünyaya gönderildiğini belirtmiştir.[1] Yaratılıştan sahip kılındığı istidatları, içinde bulunduğu ortamın elverişli olup [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Pek çok sahada olduğu gibi bilim ve sanat alanlarında da insanlar çok geniş bir potansiyele sahip kılınmıştır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri, insanda bulunan maddî ve manevî donanımı, “<em>cihazat-ı acîbe</em>” olarak adlandırmıştır ve insanın, ömrünün sonuna kadar öğrenmeye muhtaç, gayet aciz ve zayıf bir surette dünyaya gönderildiğini belirtmiştir.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> Yaratılıştan sahip kılındığı istidatları, içinde bulunduğu ortamın elverişli olup olmamasına bağlı olarak herkes imkânı ölçüsünde sergileyebilir. Ancak bunun için insanın önce yapısında bulunan potansiyelleri keşfetmesi gereklidir. Bu da öğrenme yolu ile gerçekleşir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Öğrenme “<em>yaşayarak ve tecrübe ederek kazanılan kalıcı davranış değişiklikleri</em>” olarak tarif edilebilir. Bu tanıma göre öğrenilen bir bilgi, kullanılabilir hâle gelmeli ve kişide kalıcı davranış değişiklikleri meydana getirmelidir. Belli bir gayret gösterir ve sabırla çalışırsa öğrenme ile kişinin bilgi, maharet, davranış, hatta (belli ölçüde) mizacında ve inancında değişiklikler oluşur.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn2" name="_ednref2">[2]</a>İnsanlar ömürleri boyunca sürekli olarak yeni bilgiler öğrenirler. Bununla birlikte öğrenmenin önemli bir kısmı, hayatın erken dönemlerinde olmaktadır. Bu sebepten öğrenme ile ilgili tavsiyeler, düşünce ve teorilerin önemli bir bölümü, okul öncesi ve okul çağı dönemlerine aittir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Öğrenme konusunda çok sayıda teori bulunmakla birlikte, hemen hepsinde öğrenme sürecinin esasen zihnî bir fonksiyon olduğu üzerinde durulur. Öğrenmenin, beyinde dört safhada ilerleyen bir süreç sonrasında gerçekleştiği ileri sürülür. Bunlar; girdi, işlem, hafıza ve çıktı safhalarıdır. Buna göre insan, öğrenme sürecinde, çevreden gelen bilgileri duyu organları aracılığı ile alır, işler, depolar ve gerekli olduğu zaman kullanır. Bilgiler, hafızada belli kalıp ve şemalara bağlı, kompleks bir sistem çerçevesinde depolanır. Yeni gelen bilgiler, eski bilgiler ile karşılaştırılır, harmanlanır, belli değişikliklerle yeni şemalar teşkil edilir ve bu sırlı faaliyet, öğrenmenin temelini oluşturur. Kısa sürede öğrenilen bilgiler çabuk unutulabilir. Uzun süre içinde ve tekrarlanarak öğrenilen bilgiler ise daha kalıcı olur.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Öğrenmenin Safhaları</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Öğrenme teorilerine göre öğrenmenin dört safhası vardır. Şuurlu veya şuursuz bir şekilde öğrenilen bilgiler, zamanla alışkanlığa ve davranışa dönüşebilir.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Şuursuz yetersizlik:</strong> Bu aşamada kişi, henüz herhangi bir bilgiden haberi olmadığı için bundan istifade edemez. Mesela bir yabancı dilden haberdar olmayan kişi bu dili kullanamaz.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Şuurlu yetersizlik:</strong> Kişi bir bilgiden haberdardır, ancak bunu öğrenmediği için kullanamamaktadır. Mesela araç sürmenin ne demek olduğunu bilmektedir, fakat bu konuda tecrübesi olmadığı için bunu yapamamaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Şuurlu yeterlilik:</strong> Bu aşamada kişi, belli bir konuda bilgi sahibidir, ancak bunu hayatına mal edecek şekilde kullanamamaktadır. Araç kullanmasını veya bir dili yeni öğrenen birinin durumu, bu aşamaya örnek olarak gösterilebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Şuursuz yeterlilik:</strong> Öğrenmenin tam olarak gerçekleştiği ve bilgilerin rahatlıkla kullanıldığı aşamadır. Kişi bilgiyi kullanmak için zihnini yormaz. Araç kullanmasını veya yabancı bir dili çok iyi öğrenen ve bu konuda tecrübe edinen bir kişinin durumu bu şekildedir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu dört aşama sonunda belli bir seviyede öğrenme tamamlamış olur, ancak öğrenilen bilgilerin belirli kalıplara konulması ve nasıl öğretildiyse o tarzda, âdeta robotik bir işleyişle kullanılması söz konusudur. Hayatta kalma, yeme içme ve neslini devam ettirme gibi faaliyetler için yeterli olan bu öğrenme, zihnî ve manevî gelişim için kâfi değildir. Olgunlaşma yolunda taklit, tatbik ve tahkik olmak üzere üç safhadan bahsedilebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Fethullah Gülen Hocaefendi taklidi şu şekilde tanımlamaktadır: “<em>Taklit; başkasının fikir ve düşüncelerini doğruluğunu test etmeden kabullenmek, onun hâl ve hareketlerini tekrarlamak, ona benzemeye çalışmak ve bir şeyin ‘kalp’ını yapmak demektir</em>.”<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn5" name="_ednref5">[5]</a>Taklit aşaması yukarıda anlatılan öğrenme safhalarını içine alır. Bilim ve sanat açısından bakacak olursak, bu aşamadaki bir kişi, mesleği ve sanatı ile ilgili bilgileri hocalarından taklit ederek öğrenir. Ferdî olgunlaşma sürecine göre, bir süre taklit etmeye devam eder. Eğer olgunlaşma yolunda mesafe kat edemezse, bütün hayatını taklit ederek geçirir. Aslında taklit tamamıyla kötü bir alışkanlık değildir. Hocaefendi, iyi örnekler taklit edildiği sürece taklidin olumlu neticeler verebileceğini belirtmiştir.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Bu safhayı daha iyi anlamak için, bir ebru sanatçısının eğitim ve öğrenme sürecini inceleyebiliriz. Ebru sanatını öğrenen bir kişinin öncelikle hocasını çok dikkatli bir şekilde gözlemlediğini ve taklit ettiğini görürüz. Hoca, önemli bir modeldir ve öğrenme onu taklit ederek başlar. Çalışmaların sergilendiği bir atölyedeki öğrencilerin hepsinin de hocalarından izler taşıyan eserler ürettiği görülür. Hatta tecrübeli bir sanatsever, bir sergideki öğrencilerin eserlerine bakarak hocalarının kim olduğunu tahmin edebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Olgunlaşmanın ikinci aşaması, tatbik safhasıdır. Bu dönemde kişi artık mesleği veya sanatı ile ilgili temel bilgilere sahip olup bu bilgileri işleyerek kendine has bir tarz geliştirebilir. Dolayısıyla artık tamamen taklit etmez. Mizaç ve meyillerine göre, uygulamalarında birtakım değişiklikler yapar. Mesela ebru sanatçısı zamanla uygulamalarında alışılagelmişin dışında değişiklikler yapmaya başlar. Ancak bu değişiklikler başka ustalar tarafından da uygulanan, fakat bu kişinin hocasının kullanmadığı tekniklerle sınırlıdır. Söz gelimi, farklı kâğıtlar ve boyalar kullanabilir, uygulama tekniklerini biraz değiştirebilir. Tatbik aşamasında değişiklikler olmakla birlikte ilk eğitiminin tesirleri hissedilir. Taklit aşamasındaki örneklerde olduğu gibi, düzenlenen bir sergiyi gezen dikkatli sanatseverler, bu ebru sanatçısının eğitim aldığı atölyeyi ve hocasını tahmin edebilirler.</p>
<p style="font-weight: 400;">Olgunlaşmanın üçüncü safhası, tahkik aşamasıdır. Hocaefendi, tahkiki şu şekilde tarif eder: “<em>Tahkik; bir şeyin doğru olup olmadığını araştırmak ve o hususta hakikate ulaşmak için çalışıp didinmek, cehd ve gayret göstermek demektir</em>.”<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> Bu dönemdeki kişi, daha önce öğrendiği ve uygulamakta olduğu her şeyi sorgulamaya başlar. Taklit ve tatbik devrelerinde yaptığı uygulamaların gerçekten doğru olup olmadığını, bunların dışında farklı yöntemler bulunup bulunmadığını araştırmaya başlar. Mesela ebru sanatçısı yaptığı her şeyi sorgulamaya başlar. Kullandığı boyaları, kâğıtları, teknikleri ve uygulamaları tekrar gözden geçirir. Zamanla yeni düşüncelerini uygulamaya geçirir. Daha önce hiç denenmemiş yöntemleri ve teknikleri kullanarak özgün eserler verebilir. Bu eserlerin sergilendiği sergiyi gezenler artık bu sanatçının hocası ya da eğitim aldığı atölye hakkında fikir yürütemezler, çok farklı ve orijinal eserler karşısında olduklarını anlarlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bilim ve sanatta öğrenme ve olgunlaşma sürecinde, herkesin tahkik seviyesine çıkması beklenemez. Ancak her meslekte ve sanat dalında bu seviyeye erişmiş ustaların ve uzmanların, geleneksel olarak sürdürülen uygulamaları sorgulaması, daha doğru uygulamaları keşfetmesi ve bunlarla diğer insanlara örnek olmaları arzu edilen bir durumdur. Bu konuda uzmanlardan oluşan bir heyetin tavsiyeleri de olgunlaşma sürecine ciddi bir katkıda bulunacaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Netice olarak, insanlar mesleklerini ve sanatlarını icra ederken, kullandıkları bilgileri ve teknikleri sürekli olarak gözden geçirip yapagelmekte oldukları davranışları, zaman zaman sorgulayabilirler. Daha doğru ve daha iyi yapmanın yolları varsa bunları araştırabilirler. Hocaefendi’nin ifadesiyle, insanlar taklit köprüsü üzerinde bulunmaktadırlar. Eğer gerekli gayreti göstererek bu köprüyü geçip tahkike ulaşamazlarsa, taklit köprüsü ile birlikte yıkılıp gitmeleri kaçınılmaz olacaktır.<a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Aslında sadece bilim ve sanatta değil, toplumun her alanında, hatta günlük hayatımızda bile, yapagelmekte olduğumuz davranışları sorgulamamız gereklidir. Diğer bir tabirle, taklit ve tatbik dönemlerini geçerek tahkik aşamasına ulaşmaya çalışmalıyız. Kur’ân-ı Kerim insanı araştırmaya ve tefekküre teşvik ederek tahkikin önemine dikkat çeker.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sözler</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 345.</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Kendra Cherry, “What Is Learning?”, November 16, 2022, www.verywellmind.com/what-is-learning-2795332</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Mark A. Gluck ve ark. <em>Learning and Memory: From Brain to Behavior</em>, New York: Worth Publishers, 2012; E. Keleş, Salih Çepni, “Beyin ve Öğrenme”, <em>Journal of Turkish Science Education</em>, 3/2, December 2006.</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Salim Çam, <em>Öğrenen Organizasyon ve Rekabet Üstünlüğü</em>, İstanbul: Papatya Yayıncılık, 2002.</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> M. Fethullah Gülen, “Kültür Müslümanlığı ve Tahkikî İman”, herkul.org/kirik-testi/kultur-muslumanligi-ve-tahkiki-iman/</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> A.g.e.</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> A.g.e.</p>
<p><a href="applewebdata://5E02AFC9-FBB8-469F-A41B-C462A929E64A#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> M. Fethullah Gülen, “Tevakkuf (Duraklama) ve Sathîlik”, herkul.org/kirik-testi/tevakkuf-duraklama-ve-sathilik/</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hakperest Düşünürlerin Tasdikleri</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/hakperest-dusunurlerin-tasdikleri-3/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:37:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260996</guid>

					<description><![CDATA[“Ortak Noktalarımızın Daha Çok Olduğunu Keşfettim” Sir John Glubb “Sadece birkaç yıl boyunca Müslüman bir ülkede yaşayan ve mahallî dili akıcı bir şekilde konuşanlar, Müslümanların genellikle nazik ve yumuşak insanlar olduğunu keşfederler. Müslüman toplumların eşitlikçi vasfı, komşularına olan nezaketleri ve yardımseverlikleri, kadınlarının merhamet dolu gönülleriyle çocuklarına duydukları şefkat, onları son derece sevimli bir topluluk hâline [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;"><strong>“Ortak Noktalarımızın Daha Çok Olduğunu Keşfettim”</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Sir John Glubb</p>
<p style="font-weight: 400;">“Sadece birkaç yıl boyunca Müslüman bir ülkede yaşayan ve mahallî dili akıcı bir şekilde konuşanlar, Müslümanların genellikle nazik ve yumuşak insanlar olduğunu keşfederler. Müslüman toplumların eşitlikçi vasfı, komşularına olan nezaketleri ve yardımseverlikleri, kadınlarının merhamet dolu gönülleriyle çocuklarına duydukları şefkat, onları son derece sevimli bir topluluk hâline getiriyor.”<a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Gurur, insana belki de en fazla zarar veren histir. Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler arasındaki rekabet, gerçek teolojik farklılıklardan ziyade insan kibri sebebiyle ortaya çıkmıştır. Farklı görüşleri olan insanları öldürmeyi veya onlara işkence etmeyi meşrulaştıracak bir Tanrı inancına sahip olmak ne derece makuldür? Aslında, yalnızca bizim gerçeği bildiğimize ve insanlığın geri kalanının hata yaptığına kendimizi ikna ettiğimizde, kendi gururumuzu tatmin etmiş oluruz.”<a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Hayatımın yarısından fazlasını Müslümanlar arasında geçirdim. Farklı konularda Müslümanlarla sohbetler yaptım. Tanrı nezdinde kabul edilebilir veya kabul edilemez olan fiillerin neler olabileceğini müzakere ettik. Bu şekilde sürekli olarak üzerimize düşen ahlakî vazifeler konusunda anlaşabildik.</p>
<p style="font-weight: 400;">Dinî mükellefiyetlerimizin onda dokuzunun aynı olduğunu keşfettik. Elbette entelektüel veya teolojik tarifler yapmaya kalksaydık farklı düşünebilirdik, ancak hiçbirimizin Tanrı’yı tam olarak idrak etmesi mümkün olmadığından, bu tür tartışmaların pek faydası olmayacaktı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Müslümanlarla yaptığım bir sohbeti, itikadî farklılıklar hakkında tartışarak başlatmanın her zaman bir hata olduğunu düşündüm. Böyle bir durum, her iki tarafın da hemen kendi inancını savunmasına, öfke ve nefretin kaçınılmaz olarak alevlenmesine, dolayısıyla düşmanlığın ve kutuplaşmanın artmasına yol açar.”<a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Sir John Bagot Glubb</strong> (1897–1986): “Glubb Paşa” olarak da bilinen Korgeneral Glubb, bir İngiliz subayı ve yazarıdır. <em>Arap Halklarının Kısa Tarihi</em>, <em>Kayıp Asırlar: Müslüman İmparatorluklardan Avrupa Rönesansına</em>, <em>Harun Reşid ve Abbasiler</em> gibi eserleri mevcuttur.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kaynak: Wikipedia.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Sir John Glubb, <em>The Life and Times of Muhammad</em>, New York: Stein and Day, 1970, s. 388–390.</p>
<p><a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> A.g.e. s. 399.</p>
<p><a href="applewebdata://839ED32C-9FB0-4824-A158-BBB3C706EBA9#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> A.g.e. s. 401.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Vahiyle Şereflenen Dil   &#8211; Arapça &#8211;</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/vahiyle-sereflenen-dil-arapca/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:35:08 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Dil Bilimi]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260994</guid>

					<description><![CDATA[Asr-ı Saadet’te, Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) huzurunda, yürekleri dağlayan bir hâdise şöyle anlatılır: “Ya Rasûlallah! Biz Cahiliye döneminde putlara tapar, çocukları öldürürdük. Benim küçük bir kızım vardı. Bu kız beni çok severdi. Çağırdığım zaman koşa koşa yanıma gelirdi. Bir gün onu yanıma alıp evden uzaklaştım ve kolundan tutarak bir kuyuya attım. Kuyudan uzaklaşırken duyduğum [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Asr-ı Saadet’te, Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) huzurunda, yürekleri dağlayan bir hâdise şöyle anlatılır:</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>“</em>Ya Rasûlallah! Biz Cahiliye döneminde putlara tapar, çocukları öldürürdük. Benim küçük bir kızım vardı. Bu kız beni çok severdi. Çağırdığım zaman koşa koşa yanıma gelirdi. Bir gün onu yanıma alıp evden uzaklaştım ve kolundan tutarak bir kuyuya attım. Kuyudan uzaklaşırken duyduğum son sözleri ‘Babacığım, babacığım!’ çığlıklarıydı.”</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu hikâyeyi dinleyen Allah’ın Resûlü çok üzülür ve gözlerinden yaşlar akmaya başlar. Orada bulunanlardan biri olayı anlatan şahsa, “Resûlullah’ı üzdün!” diyerek çıkışır. Efendimiz‚ “Ona müdahale etmeyin, bırakın istediği gibi anlatsın.” der ve olayı tekrar anlattırır. Fahr-ı Kâinat, sakalı ıslanıncaya kadar ağlar.”<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn1" name="_ednref1">[1]</a>Vahşetin geldiği son noktayı tasvir eden hâdisenin geçtiği devirde, cemiyeti ayakta tutan hak, hukuk, adalet ve merhamet gibi mefhumlar pâyimal olup insanî değerler, zulmetin zifiri karanlığında yolunu kaybetmek suretiyle çırpınırken, zarafet, nezaket ve rikkat talep eden belagat zirvelere ulaşmıştır. Ne yazık ki belagatte kazanılan letafet ve incelik, taşlaşan kalbleri yumuşatmaya yetmediği gibi Mekke semalarında, âdeta kâbus gibi dolaşan zulüm bulutlarını da dağıtamaz.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu dönemde Mekke, ticarî ve edebî faaliyetlerin merkezi durumundadır. Ziyaret ve panayır günlerinde farklı beldelerden insanlar akın akın bu şehre gelirler. Panayırlarda usta şairler kahramanlık temalı şiirler okur, soylarının yüceliğinden bahisler açarlar. Gelenek ve göreneklerini şiirle ziyaretçilere naklederler. İslamiyet’ten önce eğitim ve öğretim faaliyetleri yaygın olmasa da bahsedilen etkinlikler sayesinde nazım inkişaf eder. Sadece şiirde değil haber ve hikmetli sözlerde dahi kafiyeli, sanatlı söz söyleme yaygınlık kazanır. Edebiyattan anlamayanlar bile birçok şiiri ezberler ve okur.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Şairler, bahsedilen dönemde diğerlerine göre ön plana çıkan Kureyş ağzı ile şiirlerini söylerler. Kureyş diyalektinin yaygınlık kazanmasını; Kureyşlilerin, Hicaz gibi dış baskılardan korunaklı bir bölgede oturmalarından dolayı coğrafî; Kâbe’nin kutsal bir mekân olarak Cahiliye döneminde de temayüz etmesi sebebiyle dinî; ticaret yollarının Mekke’den geçmesi ve birçok panayırın bu beldede düzenlenmesi hasebiyle de ticarî sebeplere bağlamak mümkündür.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Şiir, bu devirde kabileleri ayaklandıracak kadar önemlidir. Şair, hicivleri ile hedef aldığı kitleyi yaralar, kabileleri birbirine düşürebilir. Bundan dolayı da insanlar onların oklarına mârûz kalmamak için kendilerine övgüler yağdırır. Cahiliye döneminde birçok anne baba, çocuklarının büyük bir komutan olmaktansa usta bir şair olmasını yeğler. Bu dönemde şair, gizli bilgilere sahip, ilhama açık, sezgisi güçlü bir sanatkâr olarak addedilir.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn4" name="_ednref4">[4]</a> Bu süreçle birlikte belli bir anlatım gücüne erişen Arapça, vahyin i’cazlı ve berrak kelamını da taşıyabilecek bir kıvama gelir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sözün ve şiirin zirvede olduğu, baş tacı yapıldığı bir devirde, insanlık Mekke semalarında yankılanan İlahîBeyan’la uyanır, şerefyâb olur. Kıyamete kadar payidar olacak dinin ilk emrinin “Oku!” olması ve nâzil olan ilk âyetlerde “kalem”e vurgu yapılması zamanlama açısından dikkat çekerken Efendimizin ümmeti için bu iki mefhumun önemli olacağına da işaret vardır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim’in nüzulü ile birlikte insanlar, bir anda üslup, fesahat, lafız, mânâ, anlatım tarzı ve yeni malumatlar açısından o güne kadar duymadıkları ve görmedikleri, mucizevî bir kelamla karşılaşırlar. Söz söylemeye teşne, sanatlı söz söyleme becerisi zirvede olan insanlar, İlahî Beyan’ın karşısında aciz kalırlar. Kureyş’in edebiyat alanında ileri gelenlerinden Velid b. Mugire, bir gün, güya risalet davasından Resûl-i Ekrem’i vazgeçirmek için huzura çıkar. Efendimiz tarafından tilavet olunan âyetleri duyunca gerisin geri döner. Arkadaşlarına: “Ey cemaat, şiirin her çeşidini aranızda en iyi bilen benim. Veciz sözlere benim kadar değer vereniniz yoktur. Yemin olsun ki Muhammed’e nâzil olanlar, malum sözler gibi değildir. O sözlere üstün gelecek söz bulunmaz.<em>”</em><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn5" name="_ednref5">[5]</a> şeklinde Kur’ân-ı Kerim’in İlahî kelam olduğunu itiraf eder.</p>
<p style="font-weight: 400;">Velid b. Mugire, Kur’ân’ın i’caz yönünü bu veciz sözlerle ifade ederken eskiler Yüce Beyanı; “Fesahati ile insanları kendisine hayran bırakıp akılları çelmesi, ihtiva ettiği gaybî haberler ve gelecekle ilgili ihbarları mucizedir. Kulağa ve gönle tesiri, ruhları cezbetmesi ve dinlenince kalbe damlaması ne nesirde ne de şiirde görülür. Kâinat hakkında ihtiva ettiği ilmî gerçekler de harikuladedir.<em>”</em><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn6" name="_ednref6">[6]</a> şeklinde, özlü olarak, her yönüyle tasvir ederler.</p>
<p style="font-weight: 400;">Üstad Bediüzzaman’ın “mahzen-i mucizât ve mucize-i kübrâ”<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> olarak vasfettiği Kur’ân-ı Kerim; fertten cemiyete, cemiyetten kâinata kadar bütün varlıkları büyük bir panorama içerisinde, ibretamiz misallerle verirken insan ve toplum hayatını düzenleyen hükümleri, veciz bir üslup ile vazeder. O gün konuşulan dilde nâzil olan İlahî Beyan, bir taraftan mevcut dilin özelliklerini yansıtırken diğer taraftan da söz varlığı ve üslup yönüyle yenilikleri de beraberinde getirir. Yüce Beyan’ın nüzulüyle birlikte birçok yeni kavram ve ifade de Arapçaya girer.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim ile Cahiliye dönemindeki şiirlerde görülen söz varlığını karşılaştırdığımızda, kelime çeşitliliğini üç başlık altında incelemek mümkün gözükmektedir:</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Cahiliye dönemindeki anlamını koruyan kelimeler: Cennet, Firdevs, saîr, cahîm, hac, umre, rab vb.</li>
<li style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim ile birlikte anlamı değişen ve tahdit edilen kelimeler: şeriat, resûl, nebi, salat, sıyam gibi. Bunun yanında anlamı genişleyen kelimeler de vardır; küfür, fısk ve nifak gibi.</li>
<li style="font-weight: 400;">Cahiliye döneminde bilinmeyen, Kur’ân-ı Kerim’in ortaya koyduğu yeni kelimeler: cizye, had, ta’ziz, İblis, Vahid, Cebbar vb.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim’in nüzulü ile cemiyette köklü değişiklikler yaşanırken gelişmelere paralel olarak dilde de tarih sahnesine kadem basan medeniyetin izlerini taşıyan yenilikler görülmeye başlar. Daha önce kullanılan birçok kelime, Kur’ân-ı Kerim ile birlikte farklı anlamlar kazanır ve literatüre girer. İslamiyet’le birlikte kısa süre içerisinde cevval ve işlek bir dil hâline gelen Arapçanın söz varlığı artar, sürekli inkişaf edecek konuma ve zemine taşınır. Cahiliye döneminde kullanılan birçok kelimeye yeni anlamlar yüklenir. Salat kelimesi “dua, istiğfar, rahmet, tazim” mânâlarında kullanılırken İslamiyet’le birlikte, tekbirle başlayıp selamla sona eren bir ibadete, yani namaza da isim olur. Aynı şekilde zekât kelimesinin temel anlamı “temizlik, artmak, bereketli olmak” iken Kur’ân-ı Kerim ile birlikte Cahiliye döneminde bilinmeyen, İslamiyet’le birlikte farz kılınan bir ibadet için de kullanılır. Aynı şekilde teyemmüm, takva, mağfiret gibi kelimeler de bu minvalde dile kazandırılan yeni kavramlardır.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn9" name="_ednref9">[9]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Efendimizin; “Konuşunca yalan söyler, söz verince sözünden döner, kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder.”<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn10" name="_ednref10">[10]</a> şeklinde üç alametiyle, veciz bir tarzda tarif ettiği “münafık”, Cahiliye döneminde bir tarla faresinin adıdır. Bu farenin, biri yerin yüzeyine yakın diğeri de toprağın derininde iki yuvası vardır. Derinden herhangi bir tehlikeye maruz kaldığında yüzeye yakın yuvaya delik açıp geçer. Toprak üstünden herhangi bir tehlike ile karşı karşıya geldiği zaman da derindeki yuvaya intikal eder.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn11" name="_ednref11">[11]</a> Münafık kelimesi Kur’ân-ı Kerim ile birlikte yeni anlamını kazanır. Her devirde, bir virüs gibi, toplumda açtığı onulmaz ve derin yaralarla maruf olan münafık, günümüzde sıklıkla kullanılması yanında, Arapçadan da birçok dile geçer.</p>
<p style="font-weight: 400;">Cahiliye döneminde “gayya” kelimesi “rüşt” kelimesinin zıddı olarak kullanılır ve deve yavrusunun sütten tiksinmesinden dolayı süt içmeyip helak olacak kadar zayıf düşmesi anlatılırken İslamiyet’le birlikte Allah’a isyan eden talihsizlerin, Cehennem’de yuvarlanacağı yer kastedilerek yeni bir hüviyet kazanır.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn12" name="_ednref12">[12]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Putperestliğin yaygın olduğu dönemde müşrikler putlara “evsân, esnâm ve şüfeâ’” gibi isimler verirler. Kur’ân-ı Kerim putlar için “şerik/şürekâ’, nid/endâd, tâğût ve cibt” gibi yeni tabirler kullanır. Bu tabirler, daha önce putlar için kullanılmamıştır.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn13" name="_ednref13">[13]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Dil bilimci Muharrem Ergin, bu yönüyle dilin sürekli geliştiğine ve yeni kelimelerin türetildiğine dikkat çeker. Elbette bir dilin yenilenmesi ve inkişaf edebilmesi için farklı alanlardaki gelişmelerin hayata geçirilmesi gerekir. Bu yönüyle İslamiyet’le birlikte hayatın bütün alanlarını ihata edecek düzenlemeler yapılırken dolaylı olarak da dilde yeni kelime ve kavramların türetilmesinin yolu açılır. Cahiliye döneminde şiirle ön plana çıkan Arapça, İslamiyet’in gelmesiyle birlikte hadis, tefsir, kelam ve akait gibi yeni ilimler sayesinde binlerce terim kazanır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Vahiy kesilmesine rağmen dildeki inkişaf, bahsedilen ilim dalları sayesinde devam eder. Anahtar kelimeler, Kur’ân menşeli olurken birçok kelimenin de dilin işlek hâle gelmesi sebebiyle farklı mânâlarda kullanımı karşımıza çıkar. Mesela “illet” kelimesi fıkıhta hükmün gayesini gerçekleştirdiği kabul edilen, açık ve istikrarlı vasıf, hadiste kusur, tasavvufta uyarma, felsefede de sebep olmak üzere farklı anlamlarda kullanılır. Aynı şekilde “vacip”, kelamda zorunlu varlığı, fıkıhta (Hanefi mezhebine göre) subûtu zannî, delaleti kat’î olan hükümleri ifade eder.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn14" name="_ednref14">[14]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">İslamiyet’le birlikte okuma yazma faaliyetleri de ivme kazanır. Bi’setten önce Kureyş’te okuma yazma bilenlerin sayısı 17 kişidir. Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), hicret ettikten sonra Medine’de inşa ettiği mescitte eğitim faaliyetlerini de başlatır. Resûl-u Ekrem’in, Bedir savaşında esir düşen müşriklerden okuma yazma bilenlerin Müslümanlara okuma yazmayı öğretmeleri karşılığında hürriyetine kavuşacaklarını şart koşması, ilme verilen öneme güzel bir örnektir. Hazreti Ömer (radıyallâhu anh) döneminde medreseler açılır ve hocalar tayin edilir. Böylece Kureyş ağzı, eğitim dili ve edebî dil hâline gelir.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn15" name="_ednref15">[15]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Arapça, kısa süre içinde geniş bir coğrafyada konuşulan ve öğrenilen dil hâline gelirken fethedilen diyarlardaki dil ve kültürlerden etkilenmeden dolayı Arapçanın telaffuzunda ve imlasında yanlış kullanımlar artmaya başlar. Hazreti Ömer’e bir beldeden gelen mektupta imla hatalarının olduğu görülür. Halife, valiye yazdığı mektupta kâtibi uyarmasını ve o ayki maaşını ceza olarak geç vermesini tembihler.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn16" name="_ednref16">[16]</a> Böylece Arap literatürüne “lahn”, yani “kelimeleri yanlış telaffuz etme” terimi girer.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn17" name="_ednref17">[17]</a> Bu süreçle birlikte Arapçada nahiv (söz dizimi, sentaks) ve sarf (yapı bilimi, morfoloji) çalışmaları da başlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim’i anlama, kelimelerin ince mânâlarını öğrenme arzusu gün geçtikçe artar, böylece sözlüklere ihtiyaç duyulur. İlahî Beyan’ı en ince nüanslarına kadar mütalaa etme gayreti, sözlüklerin hazırlanmasına zemin hazırlar. İbn-i Abbas (radıyallâhu anh), Cahiliye dönemindeki edebiyata hâkim olduğundan kelimeleri tarif etmede başarılı olur.<a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_edn18" name="_ednref18">[18]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">İslamiyet’le birlikte Arap yarımadası dışındaki milletlerden Müslüman olan insanlar, Kur’ân-ı Kerim’i anlamak için Arapça öğrenir. Bu süreçle birlikte Kur’ân’ın dili, rağbet edilen lisanlardan biri hâline gelir. Arapça, Sami dilleri ailesinde yer alır. Bu grupta bulunan Akadca, Fenikece, Aramice, Süryanice, Habeşçe ve İbranice gibi diller, belli bir dönemde bu coğrafyada aktif olarak konuşulan, popüler dillerdendir. Günümüzde bahsedilen lisanların bazıları ölü dil hâline gelirken Kureyş lehçesi ile İslam’ın dili hâline gelen Arapça, dünyada en zengin ve işlenmiş lisanlar arasında yerini alır. Bugün İslamiyet’e ilgi duyan birçok gayrimüslim araştırmacı dahi Arapçayı öğrenir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Netice</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Arapçanın Kureyş ağzı, başlangıçta Mekke ve çevresinde konuşulurken Kur’ân-ı Kerim ve Efendimizin hadisleri sayesinde kısa sürede dünya dili olur ve Arap dil birliğini gerçekleştirir. Dil biliminde, en muteber kaynaklardan biri de orijinali özenle korunan eserlerdir. Aslında bu yönüyle de Kur’ân-ı Kerim yedinci yüzyıla ait Kureyş ağzını en güzel şekilde günümüze kadar koruyarak taşıyan, nadide bir kaynaktır. İlahî sıyanet altında olması yönüyle de başka hiçbir dile nasip olmayan bir farklılıkla kıyamete kadar muhafaza edilecek olması, Arapçayı bu bakımdan farklı kılar.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Abdullah b. Abdurrahman Dârimî, <em>Es-Sünen</em>, Mukaddime, Arabistan: Dâru’l-Muğni, 2000, 1: 3–4; Orhan Yılmaz, “Hadis/Sünnet Işığında Kız Çocuklarına Verilen Değer”, <em>Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi</em>, 2017, sayı: 8, s. 173–197.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> H. İbrahim Hasan, <em>İslam Tarihi,</em> (çev. Heyet), İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1987, I, s. 89–91.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Sevde Alan, “Klasik Arapçanın Ortaya Çıkışı ve Kullanım Alanı”, Yüksek Lisans Tezi, Bursa: Uludağ Üniversitesi, 2008, s. 22.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Murat Özcan, “Cahiliye Dönemi Arap Edebiyatında Şiir Sanatı”, <em>Eskiyeni</em>, 2007, sayı: 5, s. 110.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Ömer Nasuhi Bilmen, <em>Büyük Tefsir Tarihi</em>, İstanbul: Ravza Yayınları, 2015, cilt: 1, s. 41–42.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Ziyad Halil Muhammed ed-Değamin, “Bediüzzaman Said Nursî’ye Göre Kur’an’ın Mucizeliğini Açıklama Metodu”, sorularlarisale.com/makale/bediuzzaman-said-nursiye-gore-kuranin-mucizeligini-aciklama-metodu</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sözler</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 256.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> Ûde Halil Ebû Ûde, <em>Et-Tatavvuru’d- Dilâlî beyne Luğati’ş-Şi’ri&#8217;l-Câhilî ve Luğati’l -Kur’âni’l-Kerim</em>, Ürdün: Mektebetü’l-Menâr, 1985. s. 540.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref9" name="_edn9">[9]</a> Yakup Eroğlu, “Kur’ân-ı Kerîm’in Arap Diline Etki ve Katkıları”, <em>Ağrı İslâmi İlimler Dergisi</em>, Aralık 2020 (7), s. 187.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref10" name="_edn10">[10]</a> Buhârî, Îmân, 24; Müslim, Îmân, 107–108.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref11" name="_edn11">[11]</a> Muhammed Ersöz, Kur’an’ın Dil Yapısı ve Kur’an Kelimelerinin Terimleşmesi, Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi, 2014, s. 85.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref12" name="_edn12">[12]</a> Eroğlu, a.g.e. s. 86.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref13" name="_edn13">[13]</a> Toshihiko İzutsu, <em>Kur’ân’da Dinî ve Ahlâkî Kavramlar</em>, (çev. Selahattin Ayaz), İstanbul: Pınar Yayınları, 1991, s. 36.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref14" name="_edn14">[14]</a> İzutsu, a.g.e. s. 44–67.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref15" name="_edn15">[15]</a> Ahmet Aslan, “Kur’ân-ı Kerim ve Hz. Peygamber’in (S.A.V.) Arap Dili Üzerindeki Etkileri”,</p>
<p><em>Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi</em>, 2019, sayı: 42, s. 40–41.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref16" name="_edn16">[16]</a> Aslan, a.g.e. s. 45.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref17" name="_edn17">[17]</a> El-Câhız, <em>El-Beyân ve’t-Tebyîn</em>, cilt: 2, s. 318–323; Şevkî Dayf, <em>El-Mederisu’n-Nahviyyetu</em>, s. 11–12.</p>
<p><a href="applewebdata://F93BCBDE-0F45-449A-95DD-DB6DB31A9B62#_ednref18" name="_edn18">[18]</a> Aslan, a.g.e. s. 47.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Yâ Rab!</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/10/01/ya-rab-2/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Oct 2023 12:31:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Şiir]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260992</guid>

					<description><![CDATA[Adını ananlar nura gark olur Sana kul olanlar gece fark olur Fâni dünyalar sonsuza kalbolur Yâ Rab, aşka beşik, ism-i Rahman’dır! Âşıklar her vakit Seni heceler İsmini zikreder, bitmez geceler Esman ile çözülür bilmeceler Yâ Rab, virde eşik, ism-i Sübhan’dır! Sana râm olanlar huzuru bulur Yola revanlar Hızır’la buluşur Biter korkular, ümitle mest olur Yâ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Adını ananlar nura gark olur<br />
Sana kul olanlar gece fark olur<br />
Fâni dünyalar sonsuza kalbolur<br />
Yâ Rab, aşka beşik, ism-i Rahman’dır!</p>
<p>Âşıklar her vakit Seni heceler<br />
İsmini zikreder, bitmez geceler<br />
Esman ile çözülür bilmeceler<br />
Yâ Rab, virde eşik, ism-i Sübhan’dır!</p>
<p>Sana râm olanlar huzuru bulur<br />
Yola revanlar Hızır’la buluşur<br />
Biter korkular, ümitle mest olur<br />
Yâ Rab, virdin şahı, ism-i Âzam’dır!</p>
<p>Hayatlar imanla mânâyı bulur<br />
İmandan yoksun ruh belayı bulur<br />
Huzurda kulun mizanı kurulur<br />
Yâ Rab, hükmü veren, ism-i Sultan’dır!</p>
<p>Seni seven kalbler aşkına erer<br />
Nefse boyun eğen şaşkına döner<br />
Hevâya uyan ruhun nuru söner<br />
Yâ Rab, asiye hak, ism-i Kahhar’dır!</p>
<p>Seni anlatan dil eylesen bizi<br />
Hiç kalmasa, affetsen günah izi<br />
Cennette rızanla peylesen bizi<br />
Yâ Rab, ümidimiz, ism-i Gaffar’dır!</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
