<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>8 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/sayi/8/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Tue, 18 Mar 2025 07:43:23 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>8 &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Kendi Kendimizle Yüzleşme veya Muhasebe-1</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/kendi-kendimizle-yuzlesme-veya-muhasebe/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:58:15 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Başyazı]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8788</guid>

					<description><![CDATA[İnsan kendini yakın takibe alamaz ve nefsini, iyiliklere açık, kötülüklere de meyyal yanlarıyla doğru okuyamazsa, sürçmelerden sıyrılamayacağı gibi, hayatını istikamet içinde sürdürmesi de çok zor hatta imkânsızdır. Bu konuda önemli hususların başında, hevâ-i nefsin dizginlenmesi gelmektedir. Nefs-i emmâre gemlenmez veya kontrol altına alınmazsa, insan “ahsen-i takvim”e mazhariyet sorumluluğunu yerine getiremez; bir kısım menfî tavır ve [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>İnsan kendini yakın takibe alamaz ve nefsini, iyiliklere açık, kötülüklere de meyyal yanlarıyla doğru okuyamazsa, sürçmelerden sıyrılamayacağı gibi, hayatını istikamet içinde sürdürmesi de çok zor hatta imkânsızdır. Bu konuda önemli hususların başında, hevâ-i nefsin dizginlenmesi gelmektedir. Nefs-i emmâre gemlenmez veya kontrol altına alınmazsa, insan “ahsen-i takvim”e mazhariyet sorumluluğunu yerine getiremez; bir kısım menfî tavır ve davranışlardan asla sıyrılamaz ve yaratılışındaki incelerden ince esrâra da nüfûz edemez. Evet, nüfûz edemez nefis ve hevâ perdede olduğu sürece. Böyle bir körlüğe düşen kimse, var oluş hakikati ve “hakikatü’l-hakâik” adına sürekli küsûflar yaşar; nefsânîliğin kararttığı atmosferden kurtulamaz; egoistçe düşüncelerinin güdümünde kahredici kaprislere takılır ve hep “ben, ben” der durur. Hele böyle birinin içinde neş’et ettiği muhît bu türlü duygulara dâyelik yapıyorsa&#8230;</p>
<p>Bu konuda, günümüzdeki içtimâî atmosfer oldukça sisli-dumanlı; yığınlar yaratılış gayesinden bîhaber; böyle bir gayeyi dillendirenler taklit gel-gitleri içinde; deyip edilenler kalb referansı olmayan dil-dudak mırıltısı; kutsallar, dünyevîlikler hesabına kullanılan birer argüman; servet-sâmân düşkünlüğü, tûl-i emel marazı, bohemlik zaafı, bilerek dünya hayatının ebediyetlere tercih edilmesi, üzerinde durulup düşünülmeyen bir muamma…</p>
<p>Böyle bir atmosferde yığınlar birer mezar-ı müteharrik tâli’siz, onları bu hâle getirip güdenler de insî şeytan ve makyavelist mürâîlerdir. Sergiledikleri tavır ve davranış itibarıyla bir yüce gaye-i hayalin ve hak mülahazasının mümessilleri gibi göründükleri halde, onlar genel duygu ve düşünceleri açısından nefis ve hevânın tesirinde birer Firavun, birer Nemrut ve birer Şeddad’dırlar. <em>“Kul oldum, kul oldum!”</em>diyecekleri yerlerde firavunâne naralar atarak herkesi kendilerine kul sayma düşüncesiyle oturur kalkarlar. Uğradıkları yerlerde derviş enînleri sergiler, sofîce tavırlara girer, “din”, “Allah”, “Peygamber” der durur ve kendilerini dinleyenleri büyülerler ama iç dünyaları itibarıyla bunlardan fersah fersah uzaktırlar. Ne hakperest oldukları beyanlarında ne de derviş gibi davranmalarında katiyen samimi değillerdir.</p>
<p>Bunlar birer dünyaperesttirler ve kullandıkları kutsallarla alakalı hususlar da suiistimal edilip atılan birer argüman mahiyetindedir. Âşık Paşa’nın ifadesiyle:</p>
<p><em>“</em><em>Hakikî</em><em>derviş odur ki dünyayı terk eder,</em></p>
<p><em>Gerçek mü’min de odur ki, dünya onu terk eder.”</em></p>
<p>Yoktur o dünyâperestlerde bu duygu ve mülahazanın zerresi; bir aldatma hırıltısıdır hepsinin soluğu sesi. Böylelerini iman, İslam ve ihsan açısından bir yere koymak çok zordur; zira bunların hemen bütünü bir anlamda birer İbn-i Selûl’dür. Düşünce dünyaları kirli, davranışları yapmacık, gaye-i hayalleri debdebe ve ihtişam, hedefleri de dünya ve mâfîhâdır. Dış görünüşe fevkalâde önem verir, makyajla oturur-kalkarlar.. yaldızlı beyanlarla çevrelerini büyülemeye çalışırlar.. levsiyatlarını gizleme mevzuunda ölür ölür dirilirler.. hep apak görünmek için türlü türlü demagojilere başvururlar.. mesâvîleri ortaya çıkınca da hemen sun’î gündemler oluşturarak irtikâplarını örtbas ediverirler.</p>
<p>Bilmez bunlar kalb safvetini, ruh nezâhetini; şeklî, surî Müslüman görünümüyle aldatır ve sürüklerler arkalarından şuursuz kalabalıkları.. hep birer hak eri ve diriliş kahramanı olduklarından dem vurur dururlar ama ne hakk u hakikatle bir münasebetleri vardır, ne de diriliş adına bir gayretleri.. çirkâptır duyguları ve düşünceleri; bilmezler kalbî-ruhî nezafet ve tahareti.. iç ve dış bütünlüğünün esas olduğunu.. nefis ve hevâ güdümünden sıyrılarak Allah’a hâlis kul olmayı. Vicdan mekanizması itibarıyla düşe-kalkadır azm u iradeleri.. taklit eksenli ve yapmacık kulluklarıyla aldatıcıdır her halleri. Abdest alır gibi görünür, namaz kılacakmış gibi ön safa yürürler ama her şeyleriyle göz boyamacadır tavırları.. kandırmacadır Hak karşısında kıyamları, kuudları.. bilmezler Allah tarafından görülüyor olmayı.. zihin ve ruh kirliliğiyle kirletirler miraç güzergahında bulunmayı.. arındıramamışlardır görünme ve bilinme levsiyâtından iç dünyalarını. Oysaki kulluk ve mü’minin miracı namaz böyle bir arınmayla namaz olur. Ne hoş söyler İsmail Hakkı Bursevî:</p>
<p><em>“Pâk ve tâhir eyle çirkâb-ı hevâdan nefsini,</em></p>
<p><em>Yalnız el-yüz yıkamayı sanma taharetten garaz!..”</em></p>
<p>Nefis ve hevânın farklı renk ve desendeki aldatıcı oyunlarından sıyrılamayan bu bedbahtlar, sabahları bir türlü, akşamları da başka bir türlü yaşamaktan kurtulamazlar.. düşünemezler yarınları, daha ötelerini ve iğneden ipliğe bir hesap gününü.. حَاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا <em>“Hesaba çekin nefsinizi ve yüzleşin kendinizle, O ma’dele-i ulyâda hesaba çekilmeden evvel.” (Hazreti Ömer radıyallahu anh) </em>mülahazasına kapalıdır vicdanları.. gerçek insan olma ufkuna yürümenin bu yoldan geçtiğinin farkındadeğillerdir; farkında değillerdir ancak böyle bir metafizik gerilimle nefis ve hevânın gemlenip beşerî garîzaların, hayvanî hislerin ve şehevâni duyguların üstesinden gelineceğinin.</p>
<p>Ne var ki, kendini nâma-nişâna, şöhret ü şâna, makama-mansıba, zevk u safâya, takdire-alkışa kaptırmakla zehirlenmiş bu ruhlar, böyle bir girdaba yelken açtıklarının da farkına varamazlar. Bilemez bunlar hakikî imanı, İslam’ı, ihsanı ve duyamazlar hakikî insan olmadaki enginliği. Nasıl duyabilirler ki, bunlar hem kalbleri ve kafalarıyla, hem de göz ve kulaklarıyla tamamen bu dünyaya hasr-ı himmet etmiş bir kısım yarını olmayan bedbahtlardır. Oysaki bugüne ve fâniyât u zâilâta göz ucuyla bakmaya mukabil, yarınlara ve daha ötelere bütün ihsas ve ihtisas sistemlerimizle yönelmez ve yönelemezsek “ahsen-i takvîm”e mazhariyetimize saygısızlık yapmış ve Allah’a karşı da nankörlükte bulunmuş olma durumuna düşmemiz söz konusudur.</p>
<p>Ama ne dersek diyelim, Hak’la hemhâl olmayan ruhların şeytânî ve nefsânî şerarelere takılmaları kaçınılmazdır. İmam Şafiî, <em>“Sen kendini hakla meşgul etmezsen, bâtıl şeyler ruhunu sarar ve seni hep meşgul eder.”</em>der ki, vicdanlarımıza emanet önemli bir reçete mahiyetindedir.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fizikî Âlemin Yapı Taşları ve Son Element</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/fiziki-alemin-yapi-taslari-ve-son-element/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:46:57 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8785</guid>

					<description><![CDATA[30 Aralık 2015 tarihinde, periyodik tablonun son dört elementinin de keşfedildiğinin Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Derneği’nce (IUPAC) duyurulması, bütün dünyada heyecanla karşılandı. Tabii ki çalışmalar çok daha önce başlamıştı. Ancak bu tarih, araştırmaların ilmî olarak tescil edildiği ve ilgili kurul tarafından resmen kabul edildiği tarihtir. Özellikle bilim insanları arasında yankı bulan keşif, gözlerin tekrar [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>30 Aralık 2015 tarihinde, periyodik tablonun son dört elementinin de keşfedildiğinin Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Derneği’nce (IUPAC) duyurulması, bütün dünyada heyecanla karşılandı. Tabii ki çalışmalar çok daha önce başlamıştı. Ancak bu tarih, araştırmaların ilmî olarak tescil edildiği ve ilgili kurul tarafından resmen kabul edildiği tarihtir. Özellikle bilim insanları arasında yankı bulan keşif, gözlerin tekrar periyodik tabloya ve elementlere çevrilmesine sebep oldu.</p>
<p>Periyodik tablo, bilhassa Rus kimyacı Dimitri İvanoviç Mendeleyev’in (1834-1907) çalışmaları sonucunda, benzer özellikteki elementlerin (atomların) gruplanması ile meydana gelen bir tablodur. Bu şekilde gruplanan elementler, yan yana 18 grup (sütun), alt alta ise 7 periyot (satır) meydana getirir.</p>
<p>Yedi kattan ve 118 daireden oluşan elementler apartmanının beklenen son dört sahibi de yerini almış oldu. Şimdilik, 113. element (Uut), 115. element (Uup), 117. element (Uus) ve 118. element (Uuo) olarak bilinmektedir. Bu yeni elementlerin 92’si tabiatta fıtri olarak bulunan toplam 114 arkadaşı daha vardır. Keşifleri gerçekleştiren ekipler tarafından isimlendirilmeyi bekleyen elementler; bir mineral, bir yer, bir nitelik ismi veya bilim insanlarının adlarını alabilmektedir.</p>
<p>Rus, Amerikan ve Japon bilim insanlarının çalışmalarıyla elde edilen dört yeni elementi daha yakından tanıyalım: Bu elementler de diğer 22 suni element gibi laboratuvarda üretilmiştir, yani tabiatta bulunmamaktadır. Laboratuvarda da elde edilse, yoktan yapılmamakta,diğer elementlerin tepkimeleriyle elde edilmektedir. Yani oluşabilme imkânları, ilmi ve kudreti sonsuz Rabbimizin takdir ettiği sınırlar içinde gerçekleşmektedir.</p>
<p>Elementler; ileri teknolojiye sahip laboratuvarlarda yapılan birtakım radyoaktif tepkimeler esnasında ortaya çıkmaktadır. Sentetik ve radyoaktif olan bu dört element de 7. periyotta yer almaktadır. Bunlar gözlemlenemeyecek kadar az miktarlarda elde edilebildiği ve saniyeden daha kısa sürede bozulduğu için gözle görülememektedir.</p>
<p><strong>Yeni Elementler</strong></p>
<ol start="113">
<li>element (Uut): Atom numarası 113, atom ağırlığı 284 olan ve Nihonyumadı verilen bu element, dubniyum elementinin zincirleme radyoaktif reaksiyonlarıyla elde edilmiştir. Çalışma, Japonya’daki RIKEN Nishina Hızlandırıcı Temelli Bilim Merkezi’nde görevli Kosuke Morita ve ekibi tarafından yapıldığı için bu elementin isim babası onlar olmuştur.</li>
<li>element (Uup): Rusya’da keşfedilen elementin proton sayısı 115, atom ağırlığı 289’dur. Amerikyum ve kalsiyum elementlerinin füzyonu<sup>1</sup>ile elde edilmiştir. Bu ve 117. element; Rusya ve ABD’deki loboratuvarlarda<sup>2</sup>yapılan çalışmalarla keşfedilmiştir.</li>
<li>element (Uus): Atom numarası 117, atom ağırlığı 284 olan element kalsiyum ve berkelyum atomlarının radyoaktif füzyon tepkimeleriyle elde edilmiştir.</li>
<li>element (Uuo): Periyodik tablonun bu son elementinin proton sayısı 118, atom ağırlığı ise 294’tür. Rusya ve ABD’deki enstitülerde<sup>3</sup>yapılan çalışmalar neticesinde elde edilmiştir. Kaliforniyum ve kalsiyum elementlerinin füzyonu ile elde edilmiştir.</li>
</ol>
<p>&nbsp;</p>
<p>“<em>Periyodik tabloda boş bıraktığım yerler mutlaka dolacak, bu elementler gelecekte bulunacaktır</em>” diyen Mendeleyev’in tahminleri doğru çıkmıştır. Her şeyi belirli bir ölçüyle yaratan Rabbimizin elementler için takdir ettiği nizamı keşfederek meşhur olan kimyacı; elementlerin proton sayılarının rastgele numaralar olmadığının, 1’den başlayarak arada hiçbir atlama olmadan sıralı bir şekilde devam ettiğinin farkına varmıştı. Bugün geldiğimiz nokta daonu tasdik etmekte ve atom numaraları 1’den başlayarak 118’e kadar hiçbir boşluk vermeden tamamlanan elementlerin periyodik tablosuna sahip bulunmaktayız.</p>
<p>Peki, daha fazla element olamaz mı? Bugünkü bilim dünyası atom çekirdeğindeki zayıf nükleer kuvvet<sup>4</sup>ve güçlü nükleer kuvvet<sup>5</sup>gibi atom içi itme-çekme denge unsurlarının buna imkân vermediğini söylemektedir. Atomun alt parçacıkları olan proton, nötron ve elektronlar, bu parçacıkları oluşturan kuark ve lepton gibi daha küçük parçacıkların özelliklerini taşımaktadır. Atom içi kuvvetleri kim yaratmışsa, en küçük parçacıkları yaratan da O’dur. Elementlerin sayılarını ve sınırlarını, ancak bu kuvvetleri var eden tespit edebilir. Mülk âlemindeki canlı-cansız her şey de atomlardan meydana geldiğine göre; zerreleri kim yaratmışsa, bütün âlemin yaratıcısı, sahibi ve maliki de O’dur.</p>
<p>Neticede yaratılan her maddi varlığın fiziki ve kimyevi özellikleri onu meydana getiren atomlarla ilgilidir. Dünya şartlarında hangi elementin gaz, sıvı ya da katı olacağı İlahi kaderle takdir edilir ve İlahi kudretle icra edilir. Böyle son derece hassas ve hikmetli eserlerin tesadüfe veya şuursuz sebeplere, tabiata havale edilmesi mümkün müdür? Oksijen gaz değil de sıvı şekilde olsaydı ve biz şimdiki gibi oksijene ihtiyaç duysaydık ne olurdu? Suyu oluşturan atomlar normal şartlar altında ancak katı şekilde su meydana getirebilseydi ve yine biz şimdiki gibi suya ihtiyaç duysaydık veya oksijenin bütün özellikleri aynı olsaydı da sadece rengi olsaydı ne olurdu? Birbirimizi görebilir miydik?</p>
<p>Metallerle ilgili başka bir örnek verelim: Kullandığımız metallerin fiziki ve kimyevi özellikleri birbirinden farklıdır. Eğer böyle olmasaydı metallerin çok sınırlı bir kullanım alanı olurdu ve insanoğlu, asrımızdaki teknolojik seviyeye muhtemelen ulaşamazdı. Demir ve alüminyum metallerinin olmadığını farz edelim ve bir gemi yapmayı planlayalım: Osmiyum (Os) metali gibi yoğunluğu fazla olan metallerden yapılan bir gemi suda yüzemez. Sadece yoğunluğunu düşünecek olursak lityum (Li) gibi suyun yarı hafifliğinde başka bir metalden yapılan gemi daha hızlı hareket edebilir. Fakat lityumun diğer bir özelliği de çok aktif olmasıdır. Öyle aktiftir ki, lityumdan yapılan böyle bir gemi suya iner inmez suyla reaksiyona girip patlayacaktır. Altın (Au) veya platinden (Pt) bir gemi yapılsa, tuzlu okyanus sularında yıpranmadan yüzebilecektir. Fakat böyle bir gemiye finansman bulmak da mümkün olmayacaktır.</p>
<p>Gördüğümüz gibi, her bir zerresiyle her şey muhteşem bir şekilde takdir edilmekte ve yaratılmaktadır. Bütün bunlar Kerim Mevlamızın varlığına ve birliğine işaret etmektedir.</p>
<p>Harikulade bir düzen içinde yaratılan ve kâinatın temel yapı maddesi olan ilk element hidrojenden 118. elemente kadar hiçbir element rastgele var edilmemiştir. İnsanoğlu hangi elemente, hangi yoğunlukta, hangi renkte, hangi miktarda, hangi hâllerde, kısaca hangi fiziki ve kimyevi hususiyetlerde ihtiyaç duymaktaysa tam da o şekilde hazırlanmıştır. Yani elementler de her şey gibi, Âlemlerin Rabbinin bir memurudur, O’nun izni ve tasarrufu ile hareket etmektedir. Böyle olmadığını düşünmek, akıl ve mantığa aykırı olarak, her bir elementin, atomun, hatta zerrenin ilmi, kudreti ve hikmeti olduğunu kabul etmek demektir.</p>
<p>Belki de günümüz teknolojisiyle gözlemlenemeyen fakat varlığı ilmî olarak ispat edilen yeni elementlerin gelecektestratejik fonksiyonları olduğu ispat edilecektir. Bugün için gidemediğimiz yıldız veya gezegenlerin birinde varlıklarının tespit edilmesi de muhtemeldir.</p>
<p><strong><br />
</strong><strong>Dipnotlar</strong></p>
<ol>
<li>Füzyon, iki elementin nükleer reaksiyonlar sonucu birleşerek daha ağır bir element oluşturmasıdır.<br />
2. Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsü (JINR), Lawrence Livermore Milli Laboratuvarı ve Oak Ridge Milli Laboratuvarı.<br />
3. Rusya’nın Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsü ve ABD’nin Lawrence Livermore Milli Laboratuvarı.<br />
4. Zayıf nükleer kuvvet, proton ve nötron alt parçacıklarına tesir eder.<br />
5. Güçlü nükleer kuvvet, atom çekirdeğinde yer alan proton ve nötronların bir arada durmasına hizmet eder.</li>
</ol>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Apillioğlu, Orhan, <em>Kimya O’nu Anlatıyor</em>, İstanbul: Muştu Yayınları, 2012.</p>
<p><a href="http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35220823">www.bbc.co.uk/news/science-environment-35220823</a>.</p>
<p><a href="http://www.webelements.com/">www.webelements.com</a>.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fıtrat ve Terbiye</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/fitrat-ve-terbiye/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:40:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8782</guid>

					<description><![CDATA[Davranışlarımız üzerinde fıtratımızın mı, yoksa sonradan aldığımız terbiyenin mi daha müessir olduğu tarih boyunca tartışılmış olsa da, her ikisinin de önemli bir rolü olduğu bir gerçektir. Psikologların insan davranışlarına dair sorduğu klasik sorulardan birisi, davranışlarımızın doğuştan mı yoksa çevre kaynaklı mı olduğudur. Genetik yatkınlık, eğitim ve maneviyat gibi unsurların davranışlarda tamamlayıcı roller oynadığını ileri süren [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Davranışlarımız üzerinde fıtratımızın mı, yoksa sonradan aldığımız terbiyenin mi daha müessir olduğu tarih boyunca tartışılmış olsa da, her ikisinin de önemli bir rolü olduğu bir gerçektir.</p>
<p>Psikologların insan davranışlarına dair sorduğu klasik sorulardan birisi, davranışlarımızın doğuştan mı yoksa çevre kaynaklı mı olduğudur. Genetik yatkınlık, eğitim ve maneviyat gibi unsurların davranışlarda tamamlayıcı roller oynadığını ileri süren pek çok Müslüman bilim adamı, her iki unsurun kişinin karakter gelişimini belirlediğinde hemfikirdir.</p>
<p>İnsanı belli saiklerle hareket eden hayvanlardan ayıran şey, düşünmesine ve akletmesine imkân tanıyan ruhu ve kalbidir. İnsan, ruh ve kalb sahibi olması itibariyle, eğitim ve manevi kemalat vasıtasıyla semere verebilen latifelerle donatılmıştır.</p>
<p>Hıristiyanlığa ait bir yoruma göre, insan davranışları dört uyuşmazlıktan müteşekkildir (Powlison, 1995). Bu uyuşmazlıklar; yaratılış ve fıtrat, günah ve fıtrat, günah ve terbiye, görgü ve terbiye şeklindedir. Temel olarak bu uyuşmazlıklar, fıtratın Tanrı tarafından yaratıldığı (yaratılış ve fıtrat) ve insanın günaha eğilimli bulunduğunu (günah ve fıtrat) esas almakla birlikte; Tanrı’nın razı olacağı davranışları yerine getirmede teşvik edilebildiğini (görgü ve terbiye) ve günah esnasında menfi dürtülere açık bulunduğunu (günah ve terbiye) da kabul eder.</p>
<p>Fıtrat ve terbiye hususunda Hristiyanlık merkezli yorumlar her ne kadar hayli kompleks olsa da maneviyatın insan davranışlarının menşeini anlamada hayati esaslardan olması itibariyle, uygulamada İslam’la benzerlik arz eder.</p>
<p>Her ne kadar Budist felsefe, bir Yaratıcı anlayışından uzak olup (Olson, 2002)maneviyat kişinin kendi zihni mahsulünden ibaret görülse de; Budizm’de de maneviyat, insan davranışlarının odak noktası olarak kabul edilir. Budizm, özellikle aydınlanma esnasında; ihtiras, asabiyet ve şehvet gibi dünyevi sıfatlarından sıyrılmış zihnin rolüne vurgu yapar.</p>
<p>Fıtratla terbiye arasındaki etkileşim, Diathesis Stres Modeli (Zuckerman, 1999) denilen bir rahatsızlık modelinde açıklanmıştır. Bu model, her ferdin belirli hastalıklara, belirli oranlarda maruz kalma riskiyle dünyaya geldiğini iddia eder. Bu risk, yüksek veya düşük olabilir. Çevre faktörlerin etkisi veya kişinin etrafıyla olan etkileşimi, bu rahatsızlıklara yakalanma ihtimalini artırıp azaltabilir. Akıl sağlığı uzmanları şizofreni, depresyon ve diğer rahatsızlıkları bu zaviyeden açıklamaya çalışmaktadır. Bazı bilim adamları, herkesin şizofren olma riski taşıdığını iddia etmektedir. Eğer şizofreni eğilimi düşük seviyedeyse, şizofreniye dair semptomların açığa çıkabilmesi için stres içeren dış faktörlerin etkisinin yüksek seviyede olması gerekmektedir.</p>
<p>Fıtrat ve terbiye hususunda başka bir mühim unsur suçtur. Suçu ele alırken genellikle saldırganlıktan bahsederiz. Saldırganlık, hem fıtrat hem de alınan terbiyeye göre değişiklik arz eder. Testosteron gibi saldırganlığı tetikleyebilen hormonların seviyesi veya normal ruh haletinden sapmaya yol açan belirli genetik kod formlarının mevcudiyeti, saldırganlığa sebep olan faktörlerdendir.</p>
<p>Pek çok çalışma suçlular arasında belirli bazı genetik kodların yaygın mevcudiyetini göstermiştir (McDermott, Tingley, Cowden, Frazzetto ve Johnson, 2009; Tiihonen vd., 2015). Bu tespit, bazı insanların, doğuştan saldırgan olmaya eğilimli olduklarını göstermektedir, fakat saldırganlığın dış faktörlere bağlı olarak gelişme gösterebildiği de inkâr edilemez.</p>
<p>Meşhur bir deneyde, psikolog Bandura, çocuklara saldırganlığın öğretilebildiğini gözler önüne sermeye çalışmıştır (Bandura, Ross ve Ross, 1961). Bu deneyde çocuklar, bir televizyon aracılığıyla, Bobo isimli oyuncak bir bebeğe farklı davranışlar sergileyen kişileri seyreder. Çocuklar üç gruba ayrılmıştır: Birinci gruptaki çocuklar oyuncak bebeğe vurulduğunu seyretmiş, ikinci gruptakiler oyuncak bebekle saldırgan olmayan bir şekilde oynandığını izlemiş, son gruptakiler ise hiç bir şey seyretmemiş ve bir kontrol grubu vazifesi görmüştür. Daha sonra bu üç gruptaki çocuklar benzer bir oyuncak bebekle birlikte bir odaya alınmış ve araştırmacılar, çocukların oyuncak bebeklere karşı davranışlarını gözlemlemiştir.</p>
<p>Deney sonuçları, ilk grupta saldırganlık seviyesinin yüksek olduğunu göstermekte ve gözlemler vasıtasıyla davranışların öğretilebildiğini ortaya koymaktadır. Diğer gruplarda oyuncak bebeğe yönelik pek az saldırgan davranış sergilenirken, bu grubun davranışları, seyrettikleri şahsın oyuncak bebeğe davranışlarına benzerlik arz etmektedir. Bu deney, dış unsurların, en azından belirli bazı davranışların kazanılması ve gelişimini şekillendirdiğine dair ortaya atılan teoriyi desteklemektedir.</p>
<p>Fıtrat ve terbiye hususunda başka bir tartışma konusu ise zekâdır. Eski faraziyeler, kişinin zekâsını belirlemede, fıtratı en etkili unsur olarak öne çıkarmıştır (Leahy, 1935). Ancak daha sonra, zekânın bir zamanlar düşünüldüğü kadar basit olmadığı tespit edilmiştir. Bazıları fıtrat ve terbiyenin eşit derecede etkili olduğunu iddia ederken (Holzinger, 1929), diğerleri ise kültür gibi dış unsurların daha büyük bir rol oynadığını gözlemlemiştir (Kan, Wicherts, Dolan ve van der Maas, 2013).</p>
<p>Bu hususta ihtilaflı bir konu da sorumluluktur. Mesela, suçlular arasında yaygın biçimde bulunan genetik özelliklere sahip bir suçluyu ele alalım. Bu durum, suçlu kişi için bir mazeret teşkil eder mi?</p>
<p>Sonuç olarak, fıtrat ve terbiye insanların fiillerini etkilerken, karakter gelişiminde de rol oynamaktadır. Fıtrat ve terbiye meselesi, insanın mahiyet ve hakikatinin karmaşıklığını yansıtmaktadır. Tartışma hayatın pek çok veçhesine temas ettiğinden, bu konuda sistematik araştırmalara devam edilmesi gerekmektedir.</p>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Bandura, A., Ross, D., &amp; Ross, S. A. (1961). Transmission of aggression through imitation of aggressive models. <em>Journal of Abnormal and Social Psychology,</em>63, 575-82.</p>
<p>Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. <em>Science, </em>196, 129-136.</p>
<p>Holzinger, K. J. (1929). The relative effect of nature and nurture influences on twin differences. <em>Journal of Educational Psychology, </em>20, 241-248.</p>
<p>Kan, K., Wicherts, J. M., Dolan, C. V. ve van der Maas, H. (2013). On the nature and nurture of intelligence and specific cognitive abilities: The more heritable, the more culture dependent. <em>Psychological Science, </em>24, 2420–2428.</p>
<p>Leahy, A. M. (1935). Nature-nurture and intelligence. <em>Genetic Psychology Monographs, 17</em>, 236-308.</p>
<p>McDermott, R., Tingley, D., Cowden, J., Frazzetto, G. ve Johnson, D. (2009). Monoamine oxidase A gene (MAOA) predicts behavioral aggression following provocation. <em>Proceedings of the National Academy of Sciences, </em>106, 2118.</p>
<p>Olson, R. P. (2002). <em>Religious theories of personality and sychotherapy: East meets West.</em>Psychology Press.</p>
<p>Powlison, D. (1995). Anger part 1: Understanding anger. <em>The Journal of Biblical Counseling, 14</em>.</p>
<p>Rowland, J. H. ve Baker, F. (2005). Introduction: Resilience of cancer survivors across the lifespan. <em>Cancer, </em>104, 2543–2645.</p>
<p>The Neurobiologist&#8217;s Guide to Buddha. <em>Nature or nurture?</em>&#8220;The Neurobiologist&#8217;s Guide to Buddha&#8221;: <a href="http://www.biojuris.com/buddha/topics.html">www.biojuris.com/buddha/topics.html</a></p>
<p>Tiihonen, J., Rautiainen, M. R., Ollila, H. M., Repo-Tiihonen, E., Virkkunen, M., Palotie, A., Paunio, T. (2015). Genetic background of extreme violent behavior. <em>Molecular Psychiatry, </em>20, 786-792.</p>
<p>Zuckerman, M. (1999). <em>Vulnerability to psychopathology: A biosocial model.</em>Washington: American Psychological Association.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Muhabbet Suçlusu Tutsaklar</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/muhabbet-suclusu-tutsaklar/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:37:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8778</guid>

					<description><![CDATA[Gönül kuşu uçtu, uçtu, Asr-ı Saadet sineli erenleri hapseden, paslı demir parmaklıklardan süzülüverdi ruh dünyalarına. Neler neler gördü, duydu, hissetti… Gönül mührüyle tarihe kayıt düştü: “Muhabbet suçundan prangalı, Medrese-i Yusufiye tutsakları şeref tablosudur” diye. Neslimiz ve sonrakiler bu ıstırap ve ıztırar destanlarıyla pişecek, berraklaşacak, muhabbet fedaisi olma ümidiyle yeşerecek. Zindan kampları; kıyamete dek asil bir [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Gönül kuşu uçtu, uçtu, Asr-ı Saadet sineli erenleri hapseden, paslı demir parmaklıklardan süzülüverdi ruh dünyalarına. Neler neler gördü, duydu, hissetti… Gönül mührüyle tarihe kayıt düştü: “Muhabbet suçundan prangalı, Medrese-i Yusufiye tutsakları şeref tablosudur” diye.</p>
<p>Neslimiz ve sonrakiler bu ıstırap ve ıztırar destanlarıyla pişecek, berraklaşacak, muhabbet fedaisi olma ümidiyle yeşerecek.</p>
<p>Zindan kampları; kıyamete dek asil bir duruş sunacak insanlık tarihinin ibret sayfalarına. Bedenleri mahpus, ruh âlemleri hür… Huzur pınarlarında yüreklerindeki yangınları serinleten küheylan ağabeyler, ablalar keşfettik gül devri edalı. Rıza güzergâhında yiğit mi yiğit, derin mi derin, hak dostu binleri, on binleri tanıdık.</p>
<p>Asrın başından: “O’nu tanıyan ve itaat eden, zindanda dahi olsa bahtiyardır. O’nu unutan, saraylarda da olsa zindandadır, bedbahttır” diye haykıran Üstada kulak kesilip “çile buketlerini” sunuyorlar, manevi bir huzurda ve “Henien leküm” (Sizi tebrik ederiz, ne mutlu size) sedaları çınlıyor manen kulaklarında. “Bahar çiçekleri” değil belki sundukları ama “karçiçeği” gibi “çile çiçekleri.” Gül devrini muştulayan buruk halleriyle, hiç de ümitsiz değiller. Karanlığın en koyu anlarını yaşıyorlar çünkü. “Bu kadar zulüm karanlığından sonra kış biter, bahar beliriverir Rabbimizin izniyle” ümidini coşkuyla taşıyorlar yüreklerinde.</p>
<p>Fizikî şartların ağırlığına hiç aldırmadan Rableriyle irtibatlarını daha da ilerletmeye çalışıyor, karanlık zindanları nurlarıyla aydınlatıyorlar.</p>
<p>“Rabbimiz lütfederse, bu zor günler geçecek, güzel mevsimler gelecek. O günler geldiğinde bizler asla manevi duruşumuzu değiştirmeyeceğiz” kararlılığındalar.</p>
<p>“Sıkıntıların gitmesi, güzelliklerin gelmesi Rabbimizle irtibatımızı daha da artıracak ve lütuflar sağanağı altında, şükür secdeleriyle iki büklüm olacağız. Ey Allah’ım! Biz kulların rahata erince gevşemeye meyilliyiz, Sen o iradeyi lütfeyle, duruşumuzu koruyalım, hep ala-i illiyin ufuklarında soluklanalım” yakarışlarıyla her an dua atmosferinde yaşıyorlar. Bu halleriyle hizmet tablosunun mükemmel bir kesiti onlar.</p>
<p>Tablonun diğer tarafındaki bizler ise aynı kıvamda olamıyor da ahengi bozuyor muyuz acaba? Çekilen çileler duyuluyor, görülüyor fakat her şey normalmiş gibi yaşanıyorsa, tablodaki uyum ve renk birliği sağlanabilir mi? Rabbimiz “Gayretullah çizgisine çoktan ulaşmış inleyişlere, rahmet yağmuruyla muamelede bulunur mu?” Bu sualin tılsımlı cevabı, aynı çizgi ve kıvamdaki duruşumuzda gizli değil mi dostlar?</p>
<p>Gönül kuşumuz, hayal meyal kanat çırpıyor demir parmaklıklar arasında ve bir terennüm yükseliyor, Medrese-i Yusufiyelerden gökyüzüne:</p>
<p>Sana gönül veren âşık</p>
<p>Başka cemâli neylesin?</p>
<p>Dostluğuna eren sâdık</p>
<p>Başka visâli neylesin?</p>
<p>mısralarıyla yüreklerini ortaya koyuyorlar ve gözlerinde dünyanın fani yüzünün bir kıymeti kalmamış duruşunu sergiliyorlar. Efendimizin, “Kardeşlerime selam olsun” iltifatına kilitlenmişler adeta. Öyle ya Peygamberimiz bu asra dönerek “Kardeşlerime selam olsun.” hitabıyla seslenmişti de Sahabi efendilerimiz, “Ya Resulullah, biz senin kardeşlerin değil miyiz?” sualiyle meraklarını ifade etmişlerdi. Efendimiz, “Sizler benim ashabımsınız, kardeşlerim ahir zamanda gelecek” cevabını lütfetmişti. Ahir zamanın en zor döneminde gelecek kardeşlerine manevi âlemde selam göndermişti. Kendileri de Yusufiye erenleri ve hizmet gönüllüleri ufkunda dalga dalga bu selamı alıyor; ruh dünyalarında hissediyor “ve aleyküm selam ya Resulullah” seslenişiyle, manevi emaneti iliklerine kadar hissediyorlar.</p>
<p>Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem, “Benim nam-ı celilim güneşin doğup battığı her yere ulaşacak” müjdesiyle geleceğe dair bir hakikati bildirmişti bizlere. Günümüzün dertlisi de buna dair bir ufuk sunmuştu: Efendimiz hem istikbale ait bir müjdeyi ifade buyurmuş hem de bu ufkun gerçekleşmesi için kutsi bir vazifeye işaret etmişti. “Allah’ın lütfuyla Efendimizin mübarek ismi dünyanın her tarafına ulaşacaksa, bu misyonu eda edecek hicret erenlerine ihtiyaç vardır” mealinde bir bakış açısı kazandırmıştı.</p>
<p>İşte bu âli misyonu eda etmek için yollara dökülmüştü asrımızın çilekeşleri ve yeryüzünün her tarafında O’nun nam-ı celilini bayraklaştırmışlardı. Bu hizmet kıyamete kadar devam edecek Allah’ın izniyle. Şanlı davanın küheylan yiğitlerinin bir kısmı Medrese-i Yusufiyelerde, belki zahiren zulüm altında inliyorlar, ancak aslında geleceğin güzellikler ufkuna manevi bir hazırlık kampı yaşıyorlar. Bir kısmı da hicret ufuklarında, dünyanın her yerinde rıza-ı ilahi sancağını dalgalandırıyorlar. Her biri kader yol haritasında üzerine düşen misyona razı, hicret ufkunun sabır soluklarını yudumluyorlar. Dünyaya, güce, iktidara talip olmadan insanların kalplerine muhabbetle girmek ve Mevla’nın rızasını kazanmaktan başka bir yol da düşünmüyorlar.</p>
<p>Zindandakiler dua ve münacatlarıyla Rablerine yönelmiş, aktif bir sabrı solukluyorlar. Kendilerini her hâlükârda aksiyona mahkûm etmişler. İşte size ibret tablolarından bir kesit: Ablaların koğuşuna bir gazeteci bayan geliyor; düşüncelerini yazmaktan suçlu olarak. 10 kişilik bir koğuşta 20 kişi kalıyorlar. İmkânları sınırlı, suları az, yemekleri yetersiz. Gazeteci mahkûm zorlanıyor bu şartlarda. Ruh dünyası, psikolojisi altüst, intihar etmeyi düşünüyor. Bir süre sonra şartlara dayanamayarak yatağa düşüyor. Şefkat kahramanı ablalarımız gönülleriyle kucaklıyorlar hanımefendiyi. Mesela, bebeği elinden alınmış bir annenin çilesi yüzüne yansımasına rağmen, merhameti ve şefkati analık duygusuyla öne çıkıyor ve gazeteciyi elleriyle besliyor. Aynı şekilde diğer ablalar da melekvâri halleriyle maddi-manevi bir tedavi uyguluyorlar adeta. Kendi dertlerini bir kenara bırakıp gazetecinin sıkıntılarına çareler arıyorlar. Çok geçmeden iç dünyasında huzura kavuşuyor ve bir süre sonra serbest bırakılıyor. Ayrılırken hanımefendinin ablalarla vedalaşmasına bile izin verilmiyor. Dışarıya çıktığında ilk açıklaması: “Farklı bir insan olarak dünyaya yeniden gözlerimi açtım. Oradaki mahkûmlar benim dünyamı değiştirdi” şeklinde oluyor. Aslında içerideki her ablanın, gönülleri yakan dertleri var. Ama yaşatmak için yaşamak işte böyle bir hal… O koğuşta körpesinden koparılıp sütü çok görülmüş, kanser tedavisi alması gereken, çocuklarına okullarında hakaret edilen, saymakla bitmeyecek sıkıntılar yaşatılan analar mevcut. Demir parmaklıklara değil, Allah için aksiyon insanı olmaya mahkûm onlar. Biliyorum; kahramanlıklarının, çilelerinin anlatılmasından da rahatsızlar, ama bu zorlukların anlatılması birilerinin kalplerini kıpırdatacaksa ona da razılar.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Anadolu’nun İbn-i Sina’sı: Aydınlı Hacı Paşa</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/anadolunun-ibn-i-sinasi-aydinli-haci-pasa/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:32:53 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8775</guid>

					<description><![CDATA[Osmanlı Beyliği, Anadolu’da Selçukluların yıkılışından sonra kurulan beylikler arasında en küçüklerinden biriydi. Ancak zamanla Türkçe konuşan Müslümanların hakim olduğu, tarihin bildiği en büyük çeşitliliği kontrol eden bir büyük imparatorluğa dönüştü. Osmanlılar, diğer beylikler gibi Selçuklu Devleti’nin ve diğer İslam devletlerinin mirasından istifade etmiş, gerek bürokraside gerekse ilmi hayatta pek çok konuyu aynen devam ettirmişlerdir. Ancak [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Osmanlı Beyliği, Anadolu’da Selçukluların yıkılışından sonra kurulan beylikler arasında en küçüklerinden biriydi. Ancak zamanla Türkçe konuşan Müslümanların hakim olduğu, tarihin bildiği en büyük çeşitliliği kontrol eden bir büyük imparatorluğa dönüştü. Osmanlılar, diğer beylikler gibi Selçuklu Devleti’nin ve diğer İslam devletlerinin mirasından istifade etmiş, gerek bürokraside gerekse ilmi hayatta pek çok konuyu aynen devam ettirmişlerdir. Ancak eğitim işi uzun soluklu bir konu olduğundan ilk dönem ilim adamları eğitimlerini Anadolu toprakları dışında almış ve daha sonra geri dönmüşlerdir. İznik’te açılan ilk medresenin müderrisi olan Kayserili Davud, eğitimini Mısır’da almış ve daha sonra buraya gelerek ders vermiştir. Onun gibi pek çok ilim adamı ve tabip de başta Şam ve Kahire olmak üzere, İslam dünyasının çeşitli merkezlerinde ders alıp kendi ülkelerine geri gelmişlerdir. Böylece İslam dünyasında asırlar içinde ortaya konulan ilmi birikim her tarafa yayılmıştır.</p>
<p>Burada ele alacağımız Hekim Hacı Paşa da eğitimini Şam ve Kahire gibi kadim ilim merkezlerinde almış ve daha sonra memleketine dönerek hekimlik yapmıştır. Özellikle Arapça konuşan coğrafyalarda eğitim almış olmalarına rağmen yaşadıkları coğrafyanın Türkçe konuşan bir yer olmasını dikkate alarak Arapçanın yanı sıra Türkçe olarak ders vermişlerdir. Böylece ilimlerin, özellikle de tıp dilinin, erken dönemlerden itibaren Türkçeleşmesinde öncü olmuşlardır.</p>
<p>Anadolu Selçuklu tıbbının Türk tarihi açısından en önemli yönlerinden birisi, belki de en önemlisi, tıp dilinin Türkçeleştirilmeye başlanması ve İslam tıp paradigması içerisinde ilk Türkçe tıp eserlerinin kaleme alınmasıdır. Bu yönelim 1223 yılı civarında Harezm’den Anadolu’ya gelen Hekim Bereke’nin <em>Tuhfe-i Mübarizî</em>adlı tercümesiyle başlamış; daha sonra Hacı Paşa’yla Anadolu tıp tarihinin en önemli özelliklerinden birisi hâline gelmiştir.</p>
<p>Hacı Paşa, her ne kadar hayatının son yıllarını yaşadığı ve vefat ettiği yer olan Birgi’nin Osmanlı idaresine girmesinden önce vefat etmiş olsa da verdiği eserler ve talebeleri itibariyle Osmanlı tıp eğitimine ve uygulamalarına geniş olarak tesir etmiştir. O yüzden Hacı Paşa’yı Osmanlı tıp literatürü içinde önemli bir yere koymak gerekmektedir. Ayrıca en hacimli eseri olan <em>Mecma’u’l-Envâr fî Cemî’i’l-Esrâr’</em>ı Sultan II. Murad’a ithaf etmesi Osmanlı Devleti ile çok yakından irtibatta olduğuna işaret eder.</p>
<p>Hayatı</p>
<p>Anadolu’nun İbn-i Sina’sı olarak bilinen ve hekimliğinin yanı sıra, kelâm ve tefsir ilmiyle de uğraşmış olan Hacı Paşa’nın doğum tarihi tam olarak bilinememekle birlikte 1339’dan sonra olduğu tahmin edilmektedir.</p>
<p>İlim için Şam ve Kahire’ye Yolculuk</p>
<p>Hacı Paşa ilk tahsilini doğduğu yer olan Konya’da tamamladı. Eğitimini daha da geliştirmek üzere Şam’a giderek Zahiriye Medresesi’nde Kutbüddin et-Tahtanî’den ders okudu. Şam’daki eğitimini tamamlar tamamlamaz Kahire’ye gitti. Şeyhuniyye Medresesi’nde Molla Fenarî, Ahmedî, Bedreddin Simavî, Seyyid Şerif Cürcanî ve Müeyyed b. Abdülmümin gibi kimselerle birlikte Ekmeleddin Babertî’den dini ve akli ilimler, Emir Seyfeddin Mübarek Şah et-Tazî’den de mantık ve akli ilimler öğrendi.</p>
<p>Bir Hastalık, Doktor Yetiştiriyor</p>
<p>Hacı Paşa, eğitimi esnasında zekâsı ve çalışkanlığıyla hocalarının dikkatini çekti. Ancak bu esnada geçirmiş olduğu ağır bir hastalık yüzünden tıp ilmini öğrenmeye yöneldi. Dinî ilimlerle ilgili eğitimine devam etmenin yanı sıra tıp ilimlerine çalıştı; Cemaleddin ibnü’ş-Şevbekî gibi hekimlerden istifade etti.</p>
<p>Tıp ile ilgili eğitimini tamamladıktan sonra Kahire’nin en meşhur hastanesi olan El-Melikü’l-Mansur Kalavun Bimaristanı’nda tabip oldu. Buradaki uzun süren çalışmaları sırasında bazı sıkıntılar çektiği anlaşılmaktadır. Yine de vaktini verimli kullanmış ve buradayken iki tıp kitabı telif etmiştir. Ayrıca yapmış olduğu başarılı çalışmalar sebebiyle Anadolu’da da ismini duyurmuş ve okumak için buraya gelen kişilere yardımcı olmuştur. Molla Fenari, Şair Ahmed, Bedreddin Simavi gibi meşhur âlimler bunlardan birkaçıdır. Kahire’de iken hac farizasını da yerine getirmiştir.</p>
<p>Buradaki çalışmalarını tamamlayarak tekrar Anadolu’ya döndü ve memleketi Konya’ya yerleşti. Buradan da, tıp mesleğine yönelmesinde etkili olan ve öğrenciliği sırasında kendisine yardım eden Aydınoğlu Fahreddin İsa (b. Muhammed b. Aydın) Bey’in davetiyle Aydın’a gitti. Buraya gelince Ayasuluk (Selçuk) kadılığına tayin edildi. Bu görevinin yanı sıra Ayasuluk ve Birgi medreselerinde hocalık, sarayda hekimlik yaptı. Saray erkânından büyük itibar gördü ve halkın sevgisini kazandı.</p>
<p>Aydın’da yedi adet eser telif etti ve bu eserlerinde kendisini Aydınî olarak tanıttı. Aydınoğlu Beyliği’ndeki siyasi karışıklıklar sebebiyle buradan ayrılıp Konya’ya gitti (1389’dan sonra). Uzun süre burada kaldıktan sonra Birgi’ye döndü ve orada vefat etti. Kabri Birgi’de Hıdırlık mevkiinde bulunur.</p>
<p>Hacı Paşa’nın Eserleri</p>
<p>Hacı Paşa, Türkçe ve Arapça olarak kaleme alınmış on iki eser telif etti. Türkçe tıp eserlerinin telifi geleneğini başlatan tabiplerdendir.</p>
<p>Eserlerinde tıbbi bilgileri açık ve muhtasar bir şekilde ifade eder, ayrıntıya girmez. Ayrıca hastalıkların klinik tanımlarını verir ve şahsi gözlemlerini kaydeder. Deontoloji sahasına değinerek tıbbi etik konusunda önemli tavsiyelerde bulunur.</p>
<p><em>Kitâbü’t-Teshîl fi’t-Tıb</em>ve <em>Müntehâb-ı Şifâ </em>adlı eserleri Türkçe tıp dilinin gelişmesinde önemli bir yer tutar. Tıp ilmi dışında mantık, tefsir ve kelam gibi dini konularda da ilmi değeri yüksek eserler yazmıştır. Bütün bu eserleri onun çok yönlü bir âlim olduğuna işaret etmektedir. Bu sebeple daha sağlığında şöhreti hem Türk dünyasında, hem de Arap dünyasında yayılır.</p>
<p>Daha ziyade tıp sahasında telif ettiği eserleriyle bilinen Hacı Paşa; tefsir, kelam ve mantık konularında da eserler vermiştir. Tıp sahasında yazmış olduğu iki eserinin dışında kalan çalışmalarını Arapça olarak telif etmiştir.</p>
<p>İlk telif ettiği <em>Et-Te’âlîm fî ‘İlmi’t-Tıb (Kitâbü’t-Ta’lîm fi’t-Tıb)</em>adlı eserini Kahire’de Şeyhuniyye Medresesi’nde 1370 yılında tamamlar. Dört bölümden meydana gelen eserin önsözünde Hipokrat, Calinus, İbn-i Sina, Necibüddîn es-Semerkandî ve İbnü’n-Nefis gibi meşhur tabiplerin eserlerinden derlediği bilgilere, kendi tecrübeleriyle hocalarının müşahedelerini ilave ettiğini ifade eder. Birinci bölümde teorik ve pratik tıp bilgilerinden; ikinci bölümde yiyecek ve içecekler ile basit ve bileşik ilaçlardan; üçüncü bölümde organların hastalıkları ile sebep, belirti ve tedavilerinden; dördüncü bölümde genel hastalıklardan bahseder. Son kısımda “Vasiyyât” başlığı altında deontoloji ve tıbbî ahlak konusunda bilgiler vererek hekimlere bazı tavsiyelerde bulunur.</p>
<p><em>Şifâ-yı Hacı Paşa </em>ve <em>Kânûn-ı Hacı Paşa </em>isimleriyle de bilinen <em>Şifâ’ü’l-Eskam ve Devâü’l-Âlâm</em>adlı Arapça eserinde tıbbi bilgileri açık bir tarzda, detaya inmeden özet ifadelerle ortaya koymuştur. Kahire’deki çalışmaları esnasında tıp literatürünü gözden geçirip özetlediği bilgilere hocalarının ve kendisinin tecrübe ve buluşlarını ilave etmiş, hastalıkların klinik tanımlarını vermiştir. Önsözünde “Tıp ilminin, şeref ve sevinç kaynaklarının en yücesi, eser ve sanatların en güzeli olduğunu” ifade eder. Eser Calinus ve İbn-i Sina metoduyla kaleme alınmıştır.</p>
<p>Hacı Paşa’nın en hacimli eseri <em>Mecma’u’l-Envâr fî Cemî’i’l-Esrâr’</em>dır. Eseri II. Murad’a ithaf etmiştir. Kur’ân-ı Kerim’in geniş bir tefsiri olan ve on cildi tamamlanan bu eser, ilim ve âlimlerin önemine dair ayet ve hadisleri toplayan bir dibace ile başlayıp tefsir ile devam eder.</p>
<p>Anadolu’da yazılmış ilk Türkçe tıp eserlerinden olan<em>Müntehâb-ı Şifâ, </em> <em>Şifâ-yı Müntehâb</em>adıyla da bilinir. Üç bölümden meydana gelen eserin birinci bölümünde iki bap halinde teorik ve pratik tıp bilgileri verilir; ikinci bölümde yiyecek-içecekler ve ilaçlar; üçüncü bölümde ise hastalıklar ve sebepleri, teşhis ve tedavi yollarından bahsedilir. Eserde ayrıca kuduz hastalığı ve tedavisi üzerinde geniş bilgiler bulunur.</p>
<p><b></b>Yukarıda ismi verilen eserlerin haricinde Hacı Paşa’nın Türkçe olarak kaleme aldığı <em>Kitâbü’t-Teshîl fi’t-Tıb</em>eserinin yanı sıra Arapça olarak telif ettiği  <em>Şerhü Levâmii’l-Esrâr fî Şerhi Metâlii’l-Envâr, Şerhü Tavâlii’l-Envâr fî İlmi’l-Kelâm </em>ve <em>El-Usûlü’l-Hamse</em>isimli eserleri de bulunmaktadır.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hassas Asit Ayarı</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/hassas-asit-ayari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:29:29 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8772</guid>

					<description><![CDATA[&#160; Maddeler en genel manasıyla asit karakterli, baz karakterli veya nötr olarak sınıflandırılır. Mesela bazı gıda maddeleri; gazlı içecekler, çikolata, siyah çay, kahve, kırmızı et, balıketi, yumurta, meyve suları, peynir, sirke asidik; zeytin, badem, hurma, avokado, incir, karnabahar, ıspanak, salatalık, havuç, muz, patates, yeşil çay baziktir. Genelde sabun, diş macunu, deterjan gibi temizlik maddeleri bazik; saf [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>&nbsp;</p>
<p>Maddeler en genel manasıyla asit karakterli, baz karakterli veya nötr olarak sınıflandırılır. Mesela bazı gıda maddeleri; gazlı içecekler, çikolata, siyah çay, kahve, kırmızı et, balıketi, yumurta, meyve suları, peynir, sirke asidik; zeytin, badem, hurma, avokado, incir, karnabahar, ıspanak, salatalık, havuç, muz, patates, yeşil çay baziktir. Genelde sabun, diş macunu, deterjan gibi temizlik maddeleri bazik; saf yağmur veya kar suyu ise nötrdür.</p>
<p>Maddelerin asitliği sudaki çözeltilerinin hidrojen iyonu (H<sup>+</sup>) konsantrasyonuna göre değişir. Su, sabun veya bazı gıda paketleri üzerinde gördüğümüz pH (Power of Hydrogen) ile gösterilen ölçüm 0-14 arasındadır. pH değeri 7’den küçük ise asit özellikli, büyük ise baz özellikli, 7 ise nötrdür. Kimyevi olarak nötrlük böyle tarif edilse de pH seviyesi 6-8 arası nötr ortam olarak kabul edilebilir. Çünkü çok zayıf asitlik ya da bazlık söz konusudur. Asidik ve bazik çözeltilerin reaksiyonuna nötrleşme denir. Mesela midemizin yandığını hissetmemiz, oradaki asit miktarının artmasının habercisidir. Böyle bir durumda, içtiğimiz karbonatlı su veya benzer içecekler, midemizde nötrleşme reaksiyonuna sebep olur ve böylece rahatlarız.</p>
<p>Kimya derslerinde yaptığımız deneylerin bazıları da nötrleşme reaksiyonudur. Fakat laboratuvarlarda yapılan bu deneyler karbonat içmek kadar kolay değildir. Mesela yaptığımız basit bir deneyi anlatayım. Bu izah, laboratuvarda sıradan bir reaksiyon gerçekleştirebilmek için harcanan zamanın, ihtiyaçların, yapılması gerekenlerin bilinmesi ve meselenin daha iyi anlaşılması için önemlidir. İlk yapmamız gereken, deney için gerekli olan madde ve malzemelerinin mevcut olup olmamasının kontrolüdür. Maddeler yeterli miktarda ve özellikte, kullanacağımız cam malzemeler ve diğer aletler birbiriyle uyumlu ve terazi, ısıtıcı gibi araçların da çalışıyor olması gerekir. Tabi ki gaz, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlarda problem olmamalıdır.</p>
<p>Deney öncesi en önemli kural güvenliktir. Özellikle asit ve baz gibi yakıcı, tahriş edici maddelerle yapacağımız deneyler öncesi kendimiz ve yakındakilerin güvenliği için önlük ve eldiven giyme ve gözlük takma gibi önlemler alınmalıdır. Kullanacağımız maddelerin çözeltileri istenilen konsantrasyonda hazırlanmalıdır. Bunun için maddelerin bozulmamış olmasına, hassas ölçülmesine ve kullanacağımız suyun saf olmasına dikkat edilmelidir.</p>
<p>Tartma çok önemlidir; laboratuvarlarda en az 0,1 gramı ölçebilen dijital teraziler vardır. Daha hassas olanları üniversite laboratuvarlarında bulunur ve oldukça pahalıdır. Tarttığımız maddeler suda çözülür. İstenilen hacim ve konsantrasyonda hazırlanan asit ve baz çözeltileri titrasyon<sup>1</sup>dediğimiz metotla damla damla tepkimeye sokularak nötr çözelti elde edilmeye çalışılır. Bu aşama çok hassastır; bir damla fazlalık bile pH seviyesinin 7, yani nötr olduğu noktayı kaçırmamıza sebep olabilir. Bu noktaya ulaştığımızı anlayabilmek için indikatör adı verilen asidik ve bazik ortama göre renk değiştiren çeşitli maddeler kullanılır.</p>
<p>Deneyler esnasında çıkan kokudan ve zararlı gazlardan etkilenmemek için deneylerimizi ya çeker ocağı denilen özel bölmelerde yapmalı ya da laboratuvarı iyice havalandırmalıyız. Kısaca anlattığımız, ön hazırlıkları hariç, yapılması 2-3 saat süren bir deney bittikten sonra madde ve malzemeleri temizleyip kaldırmak da gerekiyor elbette.</p>
<p>Ortalama bir insan vücudunda 100 trilyon hücre ve her hücrede her an benzer tepkimelerin yaratıldığını düşünürsek, hadisenin ne kadar harikulade olduğunu anlamamız için bunları kısaca bilmek gerekliydi. Hücrelerde gerçekleşen tepkimeler o kadar hassas ve mikroskobik ölçülerdedir ki bir hücrenin ağırlığının ortalama 10<sup>-9</sup>gram olduğunu düşünürsek, reaksiyonlar için kullanılan madde miktarının ne kadar az olduğunu anlarız. Hücrelerimizin yani vücudumuzun hayatta kalabilmesi için her an meydana gelen bu reaksiyonlar için ne ölçüm aleti arar, ne yeterli madde var mı diye kontrol eder, ne de trilyonlarca reaksiyon sonrası açığa çıkan koku, gaz ya da ısıdan rahatsız oluruz. Muhteşem yaratılış mekanizmasının bir parçası olan bu hadiselerden haberimiz bile olmaz.</p>
<p>Bütün insanlarda, hatta bütün canlıların bedenlerinde, her an benzer tepkimeler meydana gelmektedir. Mesela yeryüzünde hayatın sürekliliği için gerekli olan besin zincirinin hayatî bir halkası olan bitkileri düşünelim. Sayamayacağımız kadar çok ağaç ve otun, her bir yaprağındaki hücrelerde fotosentez reaksiyonu meydana gelmektedir. Sıradan bir laboratuvar ortamında gerçekleştirilebilmesi çok zor olan bu reaksiyon, bitkilerin bünyesinde kolaylıkla gerçekleşebilmektedir.</p>
<p>Küçük ve çalışkan bir canlı olarak tanıdığımız karıncaları düşünecek olursak; bu aciz canlılar, karınca asidi de denilen formik asit (HCOOH) salgılar. Bu asit, hem kışlık gıdalarının bozulmadan depolanıp saklanmasında kullandıkları bir madde, hem de gerektiğinde düşmanlarına karşı kullandıkları bir silahtır. Karıncalar, antibiyotik etkisi de olan bu maddeyi sürekli vücutlarına sürer. Tahriş edici özelliği olan bu asit, kendilerine zarar vermezken onları mantar gibi zararlı oluşumlardan ve parazitlerden korur. Bu aciz varlığa istediği zaman, ihtiyacı kadar bu asidi üretme ve kullanma hususiyeti verilmiştir.</p>
<p>Rabbimiz organlarımızın ve vücudumuzda salgılanan tükürük, kan ve gözyaşı gibi sıvıların pH seviyelerini de ihtiyaca göre farklı farklı yaratmıştır. Mesela cildimizin pH seviyesi yaklaşık 5,5, ince bağırsağın 7,5 iken midemizinki dolu ya da boş olmasına göre değişmektedir. Diğer organlarda olduğu gibi midemizdeki pepsin adı verilen enzimin de iyi şekilde çalışabilmesi için ortamın uygun bir asitlik derecesine sahip olması gerekir. Yediğimiz besinlerin sindirimiyle vazifeli olan midemizin normalde pH seviyesi 4-5 arasındadır. Bir şeyler yemeye başlamamızla salgılanan hidroklorik asit de içeren ve gastrik asit<sup>2</sup>adı verilen sıvıyla 2 seviyesine iner. Bu asitlik seviyesi o kadar kuvvetlidir ki demir, bakır, çinko gibi metal parçalarını tamamen çözebilir. Fakat temas ettiğimizde elimizi yakabilen, metali kısa sürede çözebilen bu asidin midemizdeki faaliyetlerinden haberimiz bile olmaz. Çünkü midemizin iç duvarını oluşturan hususi yapılı mukoza tabakası, diğer organlarımızı ve midemizi koruyacak şekilde yaratılmıştır. Halk arasında tuzruhu olarak da bilinen hidroklorik asidin salgılandığı hücreler de bu özel tabakayla kaplıdır.</p>
<p>Bütün organ ve hücrelerimizle alışveriş içinde olan kanımızın pH seviyesi de çok önemlidir. Kanımızdaki bir problem fevkalade ciddi hastalıklara yol açabilir, organlarımızın çalışmasına menfi tesir edebilir. Kanımızın normal pH değeri 7,35 &#8211; 7,45 aralığındadır. Asitliğin bu seviyede tutulması o kadar hassastır ki 7,35’den aşağısı yani hidrojen (H) iyonu konsantrasyonundaki yaklaşık milyarda 1’lik bir azalma, asidoza sebep olur. Bu ise organizmanın asit-baz dengesinde asit istikametinde bozulma sonucu ortaya çıkan bir tür kan zehirlenmesidir (entoksikasyon). Bu durum kanımızdaki karbondioksit (CO<sub>2</sub>) miktarının fazlalığı demektir. Artan karbondioksit beyindeki solunum sistemimizi kontrol eden merkezi uyarır. Böylece daha derin ve hızlı solunum yapmaya başlarız. Neticede akciğer gibi bazı organların çalışması olumsuz etkilenir. pH değerinin 7,2’den az olması ise ölümle neticelenebilecek büyük problemlere yol açabilmektedir.</p>
<p>Kan pH seviyesi 7,45&#8217;in üstüne çıktığında ise alkaloz adı verilen rahatsızlık meydana gelmektedir. Uzun süreli kusma veya vücudun şiddetli derecede susuz kalması (dehidratasyon) gibi bazı hadiseler alkaloza sebep olmaktadır.</p>
<p>Asitli içecekler de içsek bazik gıdalar da yesek, harikulade vücut sistemimiz, kanımızdaki asitlik değerini belirli seviyede tutacak şekilde programlanmıştır. Vücudumuzdaki her organ ve sıvının asitlik seviyesi, bizi rahatsız etmeden, sonsuz ilim, kudret, hikmet ve şefkat sahibi Rabbimiz tarafından ayarlanmaktadır. Bedenimizdeki hassas asitlik ayarı, muhteşem vücut sarayındaki yüzlerce harika mekanizmadan sadece biridir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<ol>
<li>Titrasyon: Çözelti içindeki bir maddenin konsantrasyonunu bulmak için, onunla tepkime verebilen konsantrasyonu bilinen bir çözeltiden belirli hacimlerde ekleyip tepkimenin bitim noktasının renk değişimi gözlemlenerek tespit edildiği bir analiz yöntemi.</li>
<li>Gastrik asit: Midenin iç yüzeyindeki hücreler tarafından üretilen asit. Tam bir formüle sahip olmamakla beraber, hidroklorik asit (HCl), potasyum klorür (KCl) ve sodyum klorür (NaCl) içermektedir.</li>
</ol>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Apillioğulları, Orhan, “Karınca Asidi,”<em>Kimya O’nu Anlatıyor</em>, İstanbul: Muştu Yayınları, 2012.</p>
<p>Ayaydın, Yakup, “Vücudumuzdaki Asit Baz Dengesi,” <em>Sızıntı</em>, Kasım, 1996.</p>
<p>Yılmaz, İrfan, “Biz Hasan’ın Bağırsaklarıyız,” <em>Organların Dilinden</em>, İstanbul: Muştu Yayınları, 2012.</p>
<p>www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3195546</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Eğitim ve Ticaretin Kayıp Merkezi: Timbuktu</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/egitim-ve-ticaretin-kayip-merkezi-timbuktu/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:25:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8769</guid>

					<description><![CDATA[Günümüz Batı Afrika ülkelerinden Mali’de yer alan Timbuktu şehri, bir zamanlar Afrika ve Ortadoğu boyunca tacirler ve âlimler tarafından gayet iyi bilinen, dinamik bir başkent, bir İslam merkeziydi. Şehir bugün halen Tombouctou bölgesinin başkenti olsa da büyüklük ve bilinilirlik itibariyle ciddi bir gerileme kaydetmiştir. Tarihçilerin ortak hafızasında yer edinen bu antik şehrin yükselişi ve gerilemesi, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Günümüz Batı Afrika ülkelerinden Mali’de yer alan Timbuktu şehri, bir zamanlar Afrika ve Ortadoğu boyunca tacirler ve âlimler tarafından gayet iyi bilinen, dinamik bir başkent, bir İslam merkeziydi. Şehir bugün halen Tombouctou bölgesinin başkenti olsa da büyüklük ve bilinilirlik itibariyle ciddi bir gerileme kaydetmiştir. Tarihçilerin ortak hafızasında yer edinen bu antik şehrin yükselişi ve gerilemesi, geçen bin yılın en canlı eğitim ve ekonomik merkezlerinden birisi olması itibariyle elbette araştırılacaktır. Ancak günümüzde ırak bir diyarın simgesi olma mesabesine indirgenen şehrin konumu ve ehemmiyeti maalesef toplumun çoğunluğu tarafından unutulmuş bulunmaktadır. Timothy A. Insoll bu durumu; “Timbuktu, belki de daha ziyade, yeryüzünün en uç ve en ücra köşesinin bir sembolü olarak bilinmektedir”<a name="_ednref1"></a>[1] şeklinde ifade etmektedir.</p>
<p>Tarihçi Elias N. Saad, Timbuktu’nun, “gizem ve esrarın irfanı”na yüksek seviyede eriştiğine ve bu yüzden adının “şimdilerde daha ziyade, aslında hiç olmayan uzak ve ulaşılamaz bir diyarı hatırlattığı”na<a name="_ednref2"></a>[2] inanmaktadır. Çöl iklimi ve diğer Afrika başkentlerinden ayrışan kültürel kimliğine rağmen şehir varlığını devam ettirmiş ve gelişmiştir. Yushau Sodiq, artık bir “kum ve toz şehri”<a name="_ednref3"></a>[3] halini alan Timbuktu’yu, “Batı Afrika kültür ve medeniyetinin en parlak yerleşimlerinden biri” olarak tanımlamaktadır. Zirve dönemlerinde “Batı Afrikalılar, Timbuktu’yu Roma, Fez ve Mekke’ye eş, kültürel ve ekonomik bir başkent olarak görmekteydiler.”<a name="_ednref4"></a>[4]</p>
<p>12. yüzyılda, Nijer Nehri’nin kıyısında, aşağı Sahra Çölü’nde göçebe Tuarek halkı tarafından kurulan şehir, gelecek yüzyıllarda bir eğitim merkezi olarak gelişme göstermeden önce, tacirlerin konak yeri olarak var oldu. 14. yüzyıldan itibaren de bölge boyunca üniversitelerine ve kütüphanelerine talebelerin taşındığı İslami bir öğrenim merkezi halini aldı.<a name="_ednref5"></a>[5]Şehir, bir yüzyıl sonra Nijer Mopti’de yer alan Djenne ve içeri delta bölgesiyle İslam Dünyasının ilim merkezine dönüşecekti. Bununla birlikte şehirde gerçekleşen eğitime dair bir eleştiride, Timbuktu’daki öğrenimin varlıklı ailelerden gelenlerle sınırlı kaldığı ifade edilmektedir.<a name="_ednref6"></a>[6]</p>
<p>Timbuktu’daki Sankore Medresesi, zirve döneminde edebiyat, felsefe, din ve bilim tedris eden 25.000 talebesiyle iftihar etmekteydi. Doğa bilimleri, coğrafya ve eczacılık bölge boyunca seyahat eden âlimlerin önemli çalışma alanlarıydı.<a name="_ednref7"></a>[7] Şehrin üstünde parıldayan büyük Djingareyber, Sankore ve Sidi Yahya camileri, inşalarından asırlar sonra bile dimdik ayakta dururken, İslam’ın bölgedeki hâkim ve kalıcı etkisinin de vitrinini teşkil etmektedir.<a name="_ednref8"></a>[8]</p>
<p>Timbuktu, tarihinin büyük kısmını, bir alt sahra veya Siyah Afrika toplumundan ziyade diğer Ortadoğu ülkeleriyle aynı çizgide geçirdi.<a name="_ednref9"></a>[9] Timbuktu’nun yerel halkına İslam’ın ne zaman tebliğ edildiğinin kesin bir tarihini vermek mümkün görünmemektedir. Fas’tan gelen Müslümanlarla yapılan ticaret, dini bölgede yavaş yavaş geliştirmiş ve İslam dünyasından insanları bu uzak şehre çekmiş gibidir.<a name="_ednref10"></a>[10] Diğer bazı akademisyenler, 14. yüzyılda şehri yöneten ve camiler inşa edip kendi yönetimi altında İslam’ın yayılımını kuvvetle destekleyen Mansa Musa’ya dikkat çekmektedir.<a name="_ednref11"></a>[11]</p>
<p>1964 yılında Birleşik Devletler Eğitim, Bilim ve Kültür Organizasyonu’ndan araştırmacılar, 14. yüzyılda Timbuktu’ya seyahat eden seyyahlar tarafından kaleme alınmış, konunun iç yüzünün anlaşılmasına imkân sağlayan çeşitli eserler üzerinde çalıştırlar ve Avrupa’nın Orta Çağ’a saplandığı zamanlarda, Güney Afrika bölgesinde bilge ve özgür düşünceli insanların var olduğuna dair fikirler edindiler.<a name="_ednref12"></a>[12] Timbuktu, bölgedeki diğer Afrika başkentlerine benzemezken, sadece Afrika’nın diğer bölgelerinin çoğundan değil, Batı Yarımküresindeki herhangi bir şehirden de eğitim itibariyle hayli ileri seviyedeydi.</p>
<p>15. yüzyılda Timbuktu, güneybatı Moritanya’da yer alan Walata şehrini, altın, köle, pamuk ve tahıl tedarikinde Sahra ötesi ticaret ağının güney ucundaki merkezi olması yönüyle geçmişti.<a name="_ednref13"></a>[13] İbn-i Batuta, Cadamosto ve Leo Africanus gibi ünlü ilim adamları ve araştırmacılar, 13. yüzyıldan 16. yüzyılın ortalarına kadar şehrin son derece refah sahibi olduğunu kaydetmektedir. Africanus, 1526 yılında, herhangi bir saldırı durumunda kullanılmak üzere 3000 süvarinin şehirde hazır bekletildiğinden övgüyle bahsederken; “doktorlara, hakimlere, keşişlere ve diğer eğitimli insanlara ait büyük mağazalar” bulunduğunu belirtmektedir.<a name="_ednref14"></a>[14] Batuta, şehrin sakinlerinin “Kadim Müslümanlar olduklarını ve dindarlık ve bilgiye duydukları saygıyla temayüz ettiklerini” kaydetmektedir.<a name="_ednref15"></a>[15]</p>
<p>Şehirdeki kütüphaneler ve kitap koleksiyonları, eğitime verilen önemi yansıtmaktadır. Michael Dumper ve Bruce E. Stanley bu toprakları “kitapların şehri olarak” anmakta ve “şehrin geçimini kitaplardan sağladığını”<a name="_ednref16"></a>[16] belirtmektedir. Şehrin zirve dönemlerinde, araştırmacıların çalışmaları yayınlanıp İslam dünyasının her tarafında satılabiliyordu ve bu sahra ötesi ticarette kayda değer bir paya sahipti.<a name="_ednref17"></a>[17] Yabancı bir âlim olan Ahmed Baba, Timbuktu’da 1600 kitap ve yazma koleksiyona sahipti ve kendi kütüphanesinin diğer koleksiyonlarla karşılaştırıldığında küçük sayılabileceğini söylediği rivayet edilmektedir. Fıkıh ve ricale dair kitaplar kaleme alan Baba, 16. ve 17. yüzyıllarda aslen Timbuktulu olan, önde gelen üç âlimden biriydi. Onunla birlikte <em>Tarihü’l-Fettaş’ın</em>yazarı Mahmud Kati’yi ve Batı Sudan hakkında bildiklerimizi borçlu bulunduğumuz <em>Tarihü’s-Sudan’</em>ın  yazarı Abd-al Rahman as-Sadi’yi saymak gerekir.<a name="_ednref18"></a>[18] Ayrıca halk kütüphaneleri Songhai’nin lideri Askia Davud’un yönetiminde teşvik edilmekteydi.<a name="_ednref19"></a>[19]</p>
<p>Ticaret, Afrika’nın daha güney bölgelerinden gelen altın, fildişi, kaplumbağa kabuğu gibi gelir getiren emtianın satışını yapan Batı Sudanlıların mallarına ev sahipliği yapan pazarları sayesinde gelişti.<a name="_ednref20"></a>[20] Timbuktu, refahını büyük oranda ülkenin iç kısımları ve kıtanın güneyindeki bölgelerle ticaretine ve ilk liman kenti olmasına borçluydu.<a name="_ednref21"></a>[21] Nijer nehri ve taşkınlardan oluşan geniş düzlükler, ziraata ve yılın farklı dönemlerinde balıkçılık faaliyetlerine izin veriyordu.<a name="_ednref22"></a>[22]</p>
<p>Timbuktu, Gana İmparatorluğu’nun yıkılışı, Mali İmparatorluğu’nun yükseliş ve yıkılışı ve Songhai İmparatorluğu’nun zulümleri müddetince varlığını devam ettirdi.<a name="_ednref23"></a>[23] Bunu, Songhailer arasındaki çarpışmaların ilk yılları takip etti ve bu dönemde hanedanın sultanları ve Songhai hükümdarlarının tutumları sayesinde şehir altın dönemine ulaştı. Günümüz Timbuktu’sunda nüfusun büyük kısmı halen Songhai dilini konuşmaktadır.<a name="_ednref24"></a>[24] Timbuktu’nun gerilemesi, 1591’de bölgenin kârlı altın ve tuz kaynaklarını kontrol etmeye çalışan Faslı istilacılarla başladı.<a name="_ednref25"></a>[25] Timbuktu’nun saygı duyulan pek çok önemli âlimi kaçırıldı ve zorla Afrika’nın kuzey bölgelerine taşındı.<a name="_ednref26"></a>[26] Ahmet Baba da hayati değerdeki koleksiyonuyla beraber Marakeş’e sürülenlerdendi.<a name="_ednref27"></a>[27] Fas’ın ateşli silahlarla donatılmış paralı askerleri Timbuktu ordusunu bozguna uğrattı ve İngiliz yapımı toplar ve tüfeklerle şehrin altını üstüne getirdi.<a name="_ednref28"></a>[28]</p>
<p>Faslı istilası şehrin ölümünü hızlandırdı. Riccardo Pelizzo, “Her ne kadar bu olayı tek bir amile indirgemek doğru olmasa da Timbuktu kuvvet ve saygınlığını kaybetti, çünkü pazarı dağıldı”<a name="_ednref29"></a>[29] tespitinde bulunmaktadır. Şehrin çöküşünde, güney yarımküre boyunca devam eden Akdeniz ticaretinin düşüşe geçmesi ve Songhay İmparatorluğu’nun yıkılışını takip eden iç kargaşalar, diğer müessir sebepler olarak sayılabilir. Bu amiller bir zamanların büyük ticaret ve eğitim merkezinin çöküşüne zemin hazırladı.<a name="_ednref30"></a>[30] 18. yüzyıldan sonra Faslı istilasını Fulaniler ve Tuareklerin işgalleri takip etti. Bu dönemde şehir defalarca el değiştirdi ve 1700’lerin başlarında, gittikçe büyüyen taşralı ve yerel saldırgan hareketler sebebiyle günahın, kirlenmişliğin ve gayri İslami fikriyatın barınağı haline geldi.<a name="_ednref31"></a>[31] Portekizli sömürgeciler yüzünden ticaretin aksaması ve 19. yüzyılın sonlarına dek devam edecek olan Fransız işgali altında Arapça ve İslam’ın zayıflaması, Timbuktu’nun gerilemesini hızlandırdı ve şehir 100.000 sakiniyle 16. yüzyılda ulaştığı zirve dönemine bir daha asla ulaşamadı.<a name="_ednref32"></a>[32] Günümüzde Timbuktu’da varlığını devam ettiren yapılar haricinde, şehrin tarihi hakkında bildiklerimiz, 16. yüzyıldan itibaren şehir ve komşularına dair kayda alınan Arapça tarih metinlerine dayanmaktadır.<a name="_ednref33"></a>[33] Her ne kadar Afrika ve Ortadoğu’da yüksek nüfusa sahip merkezlerle kıyaslandığında hakkında sınırlı sayıda kaynak bulunsa da bu Arapça kayıtlar, şehirdeki İslami mirasın büyüklüğüne işaret etmektedir.<a name="_ednref34"></a>[34]</p>
<p>Şehir 21. yüzyılda 54.000 nüfusuyla sabık kimliğinin bir kabuğu konumundadır.<a name="_ednref35"></a>[35] Son yıllarda tarihçiler ve tarihi eser koruyucularının şehre yeniden ilgi duymasıyla, bölgedeki tarihi ve eğitim alanlarının muhafazasına yönelik olarak 1988 yılında pek çok Timbuktu camii ve müştemilatı, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine kaydedildi ve 1993 yılında Timbuktu’nun kültürel misyonu kurumsallaştı.<a name="_ednref36"></a>[36] Uluslararası hayırseverlerin, şehirdeki yetmiş civarındaki caminin ve beraberindeki kıymetli koleksiyonların muhafazasına katkıda bulunmasıyla Sankore Üniversitesi bir restorasyon bütçesine kavuştu.<a name="_ednref37"></a>[37]</p>
<p>Timbuktu, gerek sakinleri gerekse de ziyaretçileri için, beş yüzyıl önce olduğu gibi, dinamik üniversiteleri ve hareketli çarşılarıyla bir cazibe merkezi teşkil edemeyecekse de şehrin mirası, bu antik kentteki İslami tedrisat ve kültürü bütün canlılığıyla müşahede edebilme bahtiyarlığına ermiş âlimler ve kâşiflerin tarihi kayıtlarında yaşamaktadır.</p>
<p>Batı Afrika’daki Müslüman toplumların, her türlü saldırıya karşı ayakta kalmalarının önemli sebeplerinden birisi, Timbuktu gibi, Ehl-i Sünnet çizgisindeki devasa birikimiyle asırlarca insanlığa hizmet eden şehirler olabilir.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a name="_edn1"></a>[1]Timothy A. Insoll, “Trade &amp; Empire.” <em>Archaeology</em> 53, no. 6 (November 2000): 48. <em>MAS Ultra &#8211; School Edition</em>, EBSCO<em>host</em>.</p>
<p><a name="_edn2"></a>[2]Elias N. Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization) </em>(Cambridge: Cambridge University Press, 2010), 2.</p>
<p><a name="_edn3"></a>[3]Leslie Alexander, <em>Encyclopedia of African American History </em>(Santa Barbara, California: ABC-CLIO, LLC, 2010), 113.</p>
<p><a name="_edn4"></a>[4]Alexander, <em>Encyclopedia of African American History</em>, 112.</p>
<p><a name="_edn5"></a>[5]Alex Ulam, “Elusive Libraries of Timbuktu,” <em>Archaeology </em>57, no. 4 (2004): 36.</p>
<p><a name="_edn6"></a>[6]Benjamin Z. Kedar, Merry E. Wiesner-Hanks, <em>The Cambridge World History: Volume 5, Expanding Webs of Exchange and Conflict, 500CE–1500CE </em>(Cambridge: Cambridge University Press, 2015), 136.</p>
<p><a name="_edn7"></a>[7]Alexander, <em>Encyclopedia of African American History</em>, 112.</p>
<p><a name="_edn8"></a>[8]Ali Ould Sidi, “Maintaining Timbuktu’s unique tangible and intangible heritage.” <em>International Journal of Heritage Studies</em>18, no. 3 (May 2012) 325.</p>
<p><a name="_edn9"></a>[9]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 1.</p>
<p><a name="_edn10"></a>[10]Alexander, <em>Encyclopedia of African American History</em>, 112.</p>
<p><a name="_edn11"></a>[11]J. D. Fage, <em>The Cambridge History of Africa, Volume 3 </em>(Cambridge: Cambridge University Press, 1975), 392.</p>
<p><a name="_edn12"></a>[12]Joshua Hammer, <em>The Bad-Ass Librarians of Timbuktu: And Their Race to Save the World’s Most Precious Manuscripts </em>(New York: Simon &amp; Schuster, 2016), 7.</p>
<p><a name="_edn13"></a>[13]Michael A. Gomez, &#8220;Timbuktu under Imperial Songhay: A Reconsideration of Autonomy.&#8221; <em>The Journal of African History</em> 31, no. 1 (1990): 7.</p>
<p><a name="_edn14"></a>[14]Riccardo Pelizzo, “Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment.” <em>Journal of World-Systems Research,</em>7, no. 2 (Fall   2001): 269. <em>MAS Ultra &#8211; School Edition</em>, EBSCO<em>host</em>.</p>
<p><a name="_edn15"></a>[15]Moše Šārôn, <em>Studies in Islamic History and Civilization: In Honour of Professor David Ayalon </em>(Jerusalem: BRILL, 1986), 258.</p>
<p><a name="_edn16"></a>[16]Michael Dumper, Bruce E. Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia </em>(Santa Barbara: ABC-CLIO, 2007), 358.</p>
<p><a name="_edn17"></a>[17]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 358.</p>
<p><a name="_edn18"></a>[18]C. Magbaily Fyle, <em>Introduction to the History of African Civilization: Precolonial Africa </em>(Lanham: University Press of America, 1999), 69.</p>
<p><a name="_edn19"></a>[19]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 358.</p>
<p><a name="_edn20"></a>[20]Pelizzo, “Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment.” 270-271.</p>
<p><a name="_edn21"></a>[21]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 6.</p>
<p><a name="_edn22"></a>[22]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 5.</p>
<p><a name="_edn23"></a>[23]Pelizzo, “Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment.” 268-269.</p>
<p><a name="_edn24"></a>[24]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 10-11.</p>
<p><a name="_edn25"></a>[25]Insoll, “Trade &amp; Empire,” 52.</p>
<p><a name="_edn26"></a>[26]Ulam, Alex. &#8220;Elusive Libraries of Timbuktu.&#8221; <em>Archaeology</em> 57, no. 4 (July 2004): 36. <em>MAS Ultra &#8211; School Edition</em>, EBSCO<em>host</em>.</p>
<p><a name="_edn27"></a>[27]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 358.</p>
<p><a name="_edn28"></a>[28]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 358.</p>
<p><a name="_edn29"></a>[29]Pelizzo, “Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment.” 280.</p>
<p><a name="_edn30"></a>[30]Pelizzo, “Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment.” 280.</p>
<p><a name="_edn31"></a>[31]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 359.</p>
<p><a name="_edn32"></a>[32]Alexander, <em>Encyclopedia of African American History</em>, 112.</p>
<p><a name="_edn33"></a>[33]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 1.</p>
<p><a name="_edn34"></a>[34]Saad, <em>Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400-1900 (Cambridge Studies in Islamic Civilization)</em>, 10.</p>
<p><a name="_edn35"></a>[35]Sidi, “Maintaining Timbuktu’s unique tangible and intangible heritage.” 324.</p>
<p><a name="_edn36"></a>[36]Sidi, “Maintaining Timbuktu’s unique tangible and intangible heritage.” 325-326.</p>
<p><a name="_edn37"></a>[37]Dumper, Stanley, <em>Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia</em>, 359.</p>
<p><a href="#_ednref1" name="_edn1"></a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hayat Bir Fonksiyondur</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/hayat-bir-fonksiyondur/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:19:15 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8766</guid>

					<description><![CDATA[Kargo ile bir posta gönderdiğimizde, kargomuzun ağırlığına göre ödeme yaparız. Ağırlığı az olan bir kargo için az, ağırlığı fazla olan bir gönderim için ise daha fazla. Bir grup, toplu halde otobüs kiralamak istemiş olsun; toplamda ödenecek meblağ değişmeyeceğinden gruptaki kişilerin ödeyeceği taşıma ücreti, kişi sayısına göre değişecektir. Bu örnekler, matematikteki fonksiyon kavramını anlamamıza yardımcı olur. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Kargo ile bir posta gönderdiğimizde, kargomuzun ağırlığına göre ödeme yaparız. Ağırlığı az olan bir kargo için az, ağırlığı fazla olan bir gönderim için ise daha fazla. Bir grup, toplu halde otobüs kiralamak istemiş olsun; toplamda ödenecek meblağ değişmeyeceğinden gruptaki kişilerin ödeyeceği taşıma ücreti, kişi sayısına göre değişecektir. Bu örnekler, matematikteki fonksiyon kavramını anlamamıza yardımcı olur. Fonksiyon yapısı gereği bir veya daha fazla değişkenin, bir başka değişken üzerinde etkisini gösterir. Basit anlamda bir etkenin, başka bir etkene dönüşümü de denebilir.</p>
<p>Kargo ile posta gönderimini düşünelim. Burada iki durum vardır aslında; gönderilen kargonun ağırlığı ve ağırlığa bağlı olarak ödenen para miktarı. Kargonun ağırlığı kadar ödeme yapılacaktır. Bu bize ödenecek miktar için ipucu verir. Mesela, 10 TL için kaç kilogramlık bir kargo gönderilebileceğini bildiğimiz gibi, 5 kilogramlık bir kargoya da kaç lira ödeme yapacağımızı biliriz. Bunu formüle edelim: x, kargonun ağırlığı; y, ödenecek miktar olsun. Ayrıca her gönderilen kargo için vergi dâhil masrafların da 3 TL tuttuğunu farz edelim. Bu durumda y=2x+3 gibi bir denklem elde ederiz. Burada x değişkeninin önünde verilen 2 sayısı kilogram başına ödenen paradır. Mesela, 4 kilogramlık bir kargo için kaç lira ödeyeceğimizi şöyle hesaplarız: 2.(4)+3=11.</p>
<p>Kilo başına 2 lira alınıyorsa, 4 kiloluk bir paket için gönderim ücreti 11 liradır. Otobüs kiralama örneği biraz farklıdır. Birinci örnekte x (girdi) arttıkça, y (çıktı) artacaktır. Otobüs kiralama örneğinde ise otobüs kiralama ücreti sabit olmakla birlikte kiralayan kişi sayısı arttıkça kişi başı ödeme azalacaktır. Otobüs kiralama için mesela günlük 400 TL istenilsin. Kiralayan 40 kişi olursa kişi başı ödeme 10 TL olurken bu miktar 8 kişi için kişi başı 50 TL olacaktır. Bu durum bir denklemle ifade etmek istenirse, y=400/x yazılabilir. Burada x: kişi sayısı, y: kişi başı ödenen para miktarıdır. Fonksiyonlar, iki değişken arasında ilişkiyi kavramak açısından önemli bir vesiledir.</p>
<p><strong>Fonksiyon </strong><br />
A ile B boş kümeden farklı iki küme ve A kümesinden B kümesine bir bağıntı f<br />
olsun. f bağıntısı A kümesinin her elemanını, B kümesinin bir ve yalnız bir elemanınaeşliyorsa, bu bağıntıya, A kümesinden B kümesine fonksiyon denir.</p>
<p>f: A→B veya A→B şeklinde gösterilir.</p>
<p>A’ya fonksiyonun tanım kümesi, B’ye de değer kümesi denir. A kümesinin elemanlarının B kümesindeki eşleştiği elemanlardan meydana gelen kümeye fonksiyonun görüntü kümesi<strong> </strong>denir ve f(A) ile gösterilir.</p>
<p><strong>Bu durumda tanımı biraz açarsak, </strong>A’dan B’ye tanımlanan bir f bağıntısının fonksiyon olabilmesi için aşağıdaki şartların gerçekleşmesi gerekir:</p>
<ol>
<li><strong>a) </strong>Tanım kümesinde, görüntüsü olmayan eleman kalmamalı. Fakat değer kümesinde açıkta eleman kalabilir.</li>
<li><strong>b) </strong>Tanım kümesindeki her bir elemanın birden fazla görüntüsü olmamalıdır.</li>
</ol>
<p>&nbsp;</p>
<p>Tanımın hayatımızda yansımalarını bulmaya çalışalım. Venn şeması da yuvarlak olduğundan A kümesini yaşadığımız dünya olarak varsayalım. A Kümesi için dünya (Tanım Kümesi) dersek, B Kümesine de ahiret (Değer Kümesi) dememiz yerinde olur. Çünkü bu dünyadan öteki âleme bir bağlantı var. Bu dünyada yaptığımız tanımlamalarla ötede gerekli değeri görürüz. İyi insan tanımına uyan birisinin ötede değeri yüksek olacağı gibi kötü insan tanımlamasının karşılığı da ötede değersizlikle sonuçlanacaktır. A kümesi dünya ve kümenin elemanları insanlardır. Dünyadaki bütün insanları düşünebiliriz. Kimse bu dünyada kalıcı değil, herkes ahirete gidecek. Burada ölenler orada diriliyor. Bunun matematiksel anlamı A kümesinden B kümesine bütün elemanların taşınacak olmasıdır.(A ile B boş kümeden farklı iki küme ve A kümesinden B kümesine bir bağıntı folsun.)</p>
<p>Öyle bir bağlantı vardır ki dünyadan ayrılan bir kişi, aynı anda iki yere gidememektedir. Gidilecek yerler bellidir: cennet veya cehennem. Bu yerlerden birine en sonunda gidileceği unutulmamalıdır. Bazı durumlarda önce cehenneme giderek günahlarından arınanlar olsa da bu insanların en son durağı cennet olacaktır. Nihai olarak hiç kimse, aynı anda iki yerde birden olamayacaktır. (f bağıntısı A kümesinin her elemanını, B kümesinin bir ve yalnız bir elemanınaeşliyorsa, bu bağıntıya, A kümesinden B kümesine fonksiyon denir.)</p>
<p>Herkesin sadece ve sadece bir yere gitmesi demek, o yere sadece bir kişi gidebilir demek değildir. Cennet ve cehennemin mertebeleri düşünülürse, her mertebe için birden fazla insan olması ihtimal dâhilindedir. Aynı seviyede sevap veya günah işleyenlerin olması da muhtemeldir.</p>
<p>Hayatın kendisi bir fonksiyondur. Allah (celle celaluhu) hayatı belli kurallara göre yaratmıştır. Bu kuralları bulup çıkartarak kullanmak, insana düşen bir vazifedir. Hayatın güzelliklerini görüp hayretten hayrete düşmek ve her iki cihanda mutluluğu yakalamak, Allah’ın tecellilerini her yerde görmekle gerçekleşir.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Kendi Derinliğiyle Latîfe-i Rabbaniye-1</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/kendi-derinligiyle-latife-i-rabbaniye/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:15:22 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8763</guid>

					<description><![CDATA[Latîfe-i rabbaniye; nazargâh-ı ilahî olmasının yanında, insânî ufka ulaşmanın da peyki, burağı ve vesile-i nuraniyesidir. Onun dilinden anlayanların ufkunda seyahat, bir iştiyak-ı likaullah yolculuğudur. Konunun bizim dar ufkumuzu aştığı muhakkak; ne var ki, böyle bir aşkınlık mutlak suskunluğu gerektirmez. Kıvamında beste ve güfte onlardan, duyup hissettiklerimizi veya uzaktan gölgelerinin temaşasıyla müteselli olduklarımızı dillendireceksek, ‘kâriîn-i kirâm’ın [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Latîfe-i rabbaniye; nazargâh-ı ilahî olmasının yanında, insânî ufka ulaşmanın da peyki, burağı ve vesile-i nuraniyesidir. Onun dilinden anlayanların ufkunda seyahat, bir iştiyak-ı likaullah yolculuğudur. Konunun bizim dar ufkumuzu aştığı muhakkak; ne var ki, böyle bir aşkınlık mutlak suskunluğu gerektirmez. Kıvamında beste ve güfte onlardan, duyup hissettiklerimizi veya uzaktan gölgelerinin temaşasıyla müteselli olduklarımızı dillendireceksek, ‘kâriîn-i kirâm’ın bunları nazar-ı müsamaha ile karşılayacağını ümit ediyoruz.</p>
<p style="clear: both;">Latîfe-i rabbâniye veya âyine-i samedâniye de denilen, beşere Hak mevhibesi bu sistem; akıl, irade, his ve şuur buudlarıyla insanın özü sayılan vicdan mekanizmasının takdirler üstü en değerli bir unsurudur. Daha önce de “seyyid-i kelâmi’l-beşer” ile dillendirildiği üzere, &#8211;<u>أَلَا إِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً&#8230; الخ </u>beyan-ı nebevîsini kastediyoruz- büyük ölçüde insanın maddî anatomisinin salah, selâmet ve sıhhati bu müstesna latîfeyle irtibatlı olduğu gibi, insanın bâtınî ve ledünnî derinlikleri de yine o rükn-i âzamın, dünya ve mâfîhâdan âzâde.. tevhîd-i ulûhiyet ve tevhîd-i rubûbiyet mülahazasında bir dil ve tercüman.. ritimleriyle bu iki daire-i kudsiyeyi işaretleyip duran bir mızrab-ı nurânî olmasıyla alakalıdır. O, gaye-i hayal ufkuna iştiyak içinde kasılıp kıvranan bir heyecan ve heymân unsuru.. ebediyet ve Ebedî Zât iştiyakıyla cayır cayır yanıp püryan olan bir fenâfillâh dili.. tevazu ve mahviyetle buudlar ötesi seyahatlere talip, yorgunluk bilmez bir küheylan.. her zaman sonsuzluk rüya ve hülyalarıyla oturup kalkan ve <em>“hel min mezîd?!.” </em>deyip gözünü ötelere, ötelerin de ötesine dikmiş bir vuslat ve şeb-i arûs sevdalısı.. marifet, muhabbet, aşk u iştiyâk-ı likâullah delisi.. beden dünyasındaki maddî-manevî hükümranlığına rağmen, sevdalandığı kapının boynu tasmalı, kulağı küpeli azat kabul etmez bir bendesidir ve sürekli tiktaklarıyla sinesinde bulunduğu emanetçiye bunları ve daha neleri neleri hatırlatan mübarek bir mekanizma, aldatmayan bir ihtarcıdır. Kendinde konaklamaya gelen varidât-ı rabbâniyeyi metafizik kılcallarla raiyyetinin bütününe ulaştırma hafakanları içinde -çizgi, Kitap, Sünnet ve selef-i sâlihîn güzergâhı- bir yaşatma delisi; nefis ve hevâ isiyle-pasıyla kirlenmeyen ve her zaman ötelere göçe teşne bulunan öyle bir latîfe-i câmia-ı külliyedir ki, ufku itibarıyla mele-i a’lânın sakinlerine denktir dense mübalağa yapılmış olmaz…</p>
<p>Bu latîfe, “mâ hulika leh” çizgisinde, mâhiyet-i nefsü’l-emriyesine uygun o müstesna konumunda kalabildiği sürece, her zaman enfüs ve âfâkı, inhirafa düşmeden doğru okuyabilir.. enfüste tıkanıklığa, âfâkta dağınıklığa düşmez.. bunlardan birini O’ndan gelmiş bir nâme gibi görür ve öper başına kor; diğerini de büyüleyen bir câmi fihrist gibi mütalaa eder ve saygıyla selamlar. Bu ufuk, “akrabü’l-mukarrabîn” ufkudur ve “نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ” <em>“Biz ona şah damarından daha yakınız!” </em>hakikatini zevk etme zirvesidir. Bu ufkun insanları rüyalarında bile o endişe verici tıkanıklığa düşmez ve katiyen bir dağınıklık da yaşamazlar. Bunlar melekûtî yanları önde melek-misal öyle babayiğitlerdir ki, hayatlarını her zaman ötelere ve ötelerin de ötesine müteveccih geçirmek için çırpınır-durur; rüyalarında bile en küçük inhirafları ciddî bir zelle sayar ve hemen arınmak için “evbe kurnaları”na koşarlar.</p>
<p>Bunların latîfe-i rabbâniyeleri iradî ve gayr-ı iradî hep Sâhib-i Beyt’e müteveccihtir. Bu itibarla da onun her zaman pak ve pırıl pırıl tutulması için evbe kurnalarında arınmadan arınmaya koşar; gönül diriliği ve duruluğu için ölesiye bir gayret içinde bulunurlar. Herkesin gaflet ânı sayılan geceler onların cıvıl cıvıl en canlı oldukları ve tecellî için pusuya yattıkları nurlu zamanlardır. Onlara göre gündüzler, menfezleri değişik şerarelere açık, kâr-zarar at başı, bulanık zaman dilimleri; geceler ise Dost’a küşâde halvet koylarıdır. İbrahim Hakkı hazretleri bu hususu seslendirme sadedinde,</p>
<p><em>“Ey dîde nedir uyku, gel uyan gecelerde, </em></p>
<p><em>Kevkeblerin et seyrini seyran gecelerde;</em></p>
<p><em>Çün gündüz olursun nice ağyar ile gâfil, </em></p>
<p><em>Ko gafleti, dildârdan utan gecelerde;</em></p>
<p><em>…</em></p>
<p><em>Dil beyt-i Hudâ’dır, ânı pak eyle sivâdan, </em></p>
<p><em>Kasrına nüzul eyleye Rahman gecelerde…”</em></p>
<p>der ki, konu tamamen bir tecellî ve meclâ meselesidir; yoksa hâşâ O, tebeddülden, tagayyürden, elvân u eşkâlden, hayyizden, mekândan münezzeh ve müberrâdır.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Evrim İçin Yanlış Bir Malzeme: Dişler</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/evrim-icin-yanlis-bir-malzeme-disler/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:10:34 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8759</guid>

					<description><![CDATA[Canlı cansız her gördüğü nesneyi evrim teorisini desteklemek için kullanmaya şartlanmış evrim yorumcularının bu konudaki maharetlerini kabul etmek gerekir. Özellikle de birkaç sene arayla iddialarına aykırı gelen hususlardaki tutarsızlıkları çok enteresandır. Zeytinyağı gibi her zaman üste çıkmayı becermelerinin en temel sebebi, aleyhlerine olabilecek herhangi bir yeni gelişmeye hemen sahip çıkarak, önceki iddialarına ters bile olsa, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Canlı cansız her gördüğü nesneyi evrim teorisini desteklemek için kullanmaya şartlanmış evrim yorumcularının bu konudaki maharetlerini kabul etmek gerekir. Özellikle de birkaç sene arayla iddialarına aykırı gelen hususlardaki tutarsızlıkları çok enteresandır. Zeytinyağı gibi her zaman üste çıkmayı becermelerinin en temel sebebi, aleyhlerine olabilecek herhangi bir yeni gelişmeye hemen sahip çıkarak, önceki iddialarına ters bile olsa, yeniden tam aksi istikamette yorumlayabilmeleridir.</p>
<p>Diğer bir özellikleri de Allah’ın (celle celaluhu) hikmetli yaratılışındaki her yapı ve işleyişi, sanki evrim bunları yapmış ve evrimin eseriymiş gibi yorumlamalarıdır. Allah’ın hikmetli icraatının ifadesi olduğu için mükemmel birer sanat eseri olan vaka veya durumlar üzerine yapılan evrimci yorumlar da gafil ve dikkatsiz bir bakış açısıyla doğru gibi gözükmektedir.</p>
<p>Bu hususta verilebilecek çok sayıda örneklerden birisi de omurgalıların dişlerine aittir. Canlı organizmalara ait kalıntılar içinde en çok omurgalılara ait dişlerin bulunması, çok sağlam ve tarihe meydan okuyacak derecede dayanıklı yapılar olmaları sebebiyledir (1. Şekil). Bu sebepten evrimcilerin dişler konusunda anlatacakları çok hikâyeleri vardır. Bazen bir dişten hareketle hâyallerinde bir insanı, hatta eşiyle birlikte bir resmini bile ilmî mecmualarda yayınlatabilirler.</p>
<ol>
<li>Şekil: Nesli tükenmiş bir domuza ait olduğu yıllar sonra anlaşılan fosil dişin değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları.<strong>(Not: mizampaj yapanların dikkatine: Bu resimde sadece 1 rakamı yazılmış olan ikinci sıradaki üst üste üç dişin fotoğrafı alınacak, diğerleri fotoşopla silinecek bu çok önemli ! </strong></li>
</ol>
<p>Evrimci hikâyeye göre ot yiyen memelilerin büyük azı dişlerinin üzerini kaplayan mine tabakasının yüksekliği, otlaklar geliştikçe evrimleşmiş ve dişlerinin taç kısmı yükselmiştir. Ancak başlangıçta eldeki az sayıdaki at fosillerine göre verilen bu hüküm, bir müddet sonra geçersiz kalmıştır. Bulunan fosillerin sayısı arttıkça birçok istisnalar olduğu ve otçul hayvanların dişlerinin yüksekliğinin iddia edildiği gibi düz çizgi şeklinde bir modele uygun olmadığı görülmüştür. Evrimciler, yüksek taçlı dişlerin yenilen otlardaki fitolit ismi verilen silisyum bakımından zengin taneciklerin aşındırıcı özelliğinden kaynaklandığı söylerken, yeni bilgiler otlakların olmadığı dönemlerdeki uyumsuzluktan bahsedince, bu sefer dişlerin otlarken yerdeki kum ve çakılların tesirinden korunmak için evrimleştiğini söylemeye başladılar.<sup>1,2</sup></p>
<p>Dişler konusunda diğer bir yanlışlık da hâlâ bazı evrimciler tarafından ısrarla “akıl dişi” veya yirmi yaş dişi olarak isimlendirilen dişlerin körelmekte olan organlar olarak görülmesidir. Evrimciler, insanların bizden daha büyük çene ve dişlere sahip olan maymun benzeri atalardan evrimleştiğini düşündüklerinden, evrim sürecinde çenelerin küçüldüğünü, üçüncü azı dişlerine daha az yer kaldığı için birçok diş problemine sebep olduğunu iddia ederler.</p>
<p>Fakat dişlerle çenelerin münasebeti giderek daha iyi anlaşılmış ve bu evrimci düşüncenin çok basit olduğu görülmüştür. Araştırmalar, üçüncü azı dişi problemlerinin çoğunun sebebinin evrim değişiklikleri değil, çok başka sebeplerden kaynaklandığını göstermektedir. Bunlar arasında, aşındırıcı ve sert liflerle dolu bir diyetten, yumuşak Batı diyetine geçme, diş bakımı eksikliği ve muhtemelen mutasyonların da yer aldığı genetik faktörler bulunnmaktadır.</p>
<ol start="2">
<li>Şekil: Akıl dişi veya yirmi yaş dişinin küçük çenede kendine yer bulamadığı için patlattığı dokularda iltihapa sebep olması sıklıkla görülmektedir.</li>
</ol>
<p>Birçok insanda yirmili yaşlara gelindiğinde, ağızdaki bütün dişler 28’e ulaşıp tamamlandı zannedildiğinde, ağrılı ve bazen iltihaplı olarak en son büyük azıların sıkıntılı bir şekilde çıkması, evrimciler için bir malzeme olmuştur (2. Şekil). Bazı insanlar, bu akıl dişlerinin evrimleşemeden kalmış ve körelmekte olan yapılar olduğunu söylerken, diğer bazı evrimciler ise aksine akıl dişlerinin henüz mükemmel bir şekilde evrimleşip tamamlanmadığını ileri sürmektedir.</p>
<p>Amerika Birleşik Devletleri’nde New Jersey’li ortodontist John W. Cuozzo, akıl dişlerinin kesinlikle evrim için bir delil olmadığını, Neandertal çocuk fosillerinde yaptığı geniş çaplı araştırmalar sonucu, problemin, zaman geçtikçe insan çenelerinin küçüldüğünden kaynaklandığını söylemektedir. Bunun sebebi olarak da çocukların geçmişte olduğundan daha hızlı ergenleşmesini ve çene kemiklerinin büyümesini tamamlamadan kemikleşmelerini tamamlamasını ve daha sonra gelen dişlere yer kalmamasını görmektedir.</p>
<p>300-400 sene öncesine ait bazı mezarlıklardaki çocuk iskeleti kalıntılarından anlaşıldığına göre, o zamanki 13 yaşındaki çocukların çene yapısı, bugün 9 yaşındaki çocuklarınki gibiydi. Bu durum muhtemelen erken yaşlardaki beslenme şartlarının çok iyileşmesi (evrimsel gelişme değil) sebebinden kaynaklanmaktadır. Akıl dişlerinin, kendileri için çok küçük bir çenede yer bulabilmek için etraflarındaki dokuları patlamaya çalışmaları birçok ortodontik ve çene cerrahisi problemine sebep olmaktadır. Fakat Dr. Cuozzo “Bu bir evrim sürecinden değil, beslenme şartlarındaki devrimden kaynaklanıyor” diyor.<sup>3</sup></p>
<p>Çoğu araştırmacı yumuşak, işlenmiş gıdalara geçişin çiğneme talebinde (yıkma teorisi) bir düşüşe sebep olduğunu söylemekte ve diş-çene münasebetinde bozulmalara sebep olabilecek değişiklikler meydana geldiğini düşünmektedir.<sup>4</sup></p>
<p>Daha önceki insanların beslenmesinde dişler ısırılan gıdayı koparmak için çekiştirirken çenelerin kuvvetlenmesine sebep olmaktaydı. Ayrıca gıdaların işlenmemiş hâli, dişlerde yıpranmaya sebep olan aşındırıcı olma eğilimindeydi<sup>5</sup>. Bu yüzden dişlerin dizilmesi gereken çene kemer uzunluğu gelişmekte ve dişlere yer sıkıntısı olmamaktaydı. Bilhassa işlenmiş gıdalar, çiğneme fonksiyonunda dolaylı olarak azalmaya sebep olur ve bu durum da yüksek nispette akıl dişi problemleri üretir.<sup>5</sup>Diğer bir tabirle, çoğu vücut organı için geçerli olduğu gibi, kullanım eksikliği, akıl dişlerinin kalitesizliğine veya bozulmasına sebep olur.</p>
<p>Bir görüşe göre işlenmemiş gıdaların sertliğinden dolayı diş yıpranması arttıkça, çene kaslarında daha fazla bir aktivite meydana gelmekte ve bu da çene büyümesini uyarmaktadır. Çiğneme sayısı ve gücü azaldıkça, çene tam boyutuna ulaşmaz ve bu sebepten, yüksek kalorili, işlenmiş, pişmiş ve yumuşak yemek yiyenlerde, akıl dişlerine çenelerde yer kalmaz.<sup>6</sup></p>
<p>Kısacası, çiğneme yükü azaltıldığında çene ve çene kasları zayıflar (atrofiye olma), aksine çiğneme yükü arttıkça kaslar güçlenir ve çene gelişir. Akıl dişinin evrime delil olması ile alâkalı hâlâ klasik ders kitaplarında bulunan bilgiler artık tamamiyle terk edilme yolundadır. MacGregor isimli araştırmacı yaptığı çok geniş bir çalışmada, evrimcilerin iddia ettiği gibi “gelişen insan beyin hacmi büyüdükçe kafatasında yer açılması için yüzün ve çenelerin küçülmesi” düşüncelerinin geçersiz olduğunu söylemekte “Paleontoloji, antropoloji ve deneylerden elde edilen deliller, medeniyet sebebiyle çene boyutunda bir azalmanın meydana geldiğini çok inandırıcı bir biçimde göstermektedir. Çene boyutu ve diş yıpranması birbiriyle bağlantılıdır ve her ikisi de modern diyetle azalmıştır. Çenelerin evrim sürecinde boyutlarının küçültüldüğü düşünülüyordu ancak dikkatli bir araştırmada, bunun böyle olmadığı anlaşılmaktadır.”<sup>7</sup></p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<ol>
<li>Cuozzo, J. (1998), What happens to the craniofacial structure of humans who live past 100 years? Neanderthal similarities. <em>Proceedings of the Fourth International Conference on Creationism</em>, Pittsburgh, Pennsylvania, ss. 103–120.</li>
<li>Goose, D.H. (1963), Dental measurement: an assessment of its value in anthropological studies. <em>Dental Anthropology</em>, D.R. Brothwell (ed.), Oxford: Pergamon Press, ss. 179–190.</li>
<li>Jardin, P.E., Janis, C.M., Sahney, S. and Benton, M.J.(2012), Grit not grass: concordant patterns of early origin of hypsodonty in Great Plains ungulates and Glires, <em>Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology </em>365–366:1–10, 2012 | doi:10.1016/j.palaeo.2012.09.001.</li>
<li>MacGregor, A.J. (1985), <em>The Impacted Lower Wisdom Tooth</em>, New York: Oxford University Press, s. 3.</li>
<li>Macho, G.A. and Moggi-Cecchi, J. (1992), Reduction of maxillary molars in <em>Homo sapiens sapiens</em>; a different perspective. <em>American Journal of Physical Anthropology</em>, 87(2):151–159.</li>
<li>Oard, M.J. (2003), <a href="http://creation.com/paleocene-dinosaurs-and-the-reinforcement-syndrome">Paleocene dinosaurs and the reinforcement syndrome</a>, <em>J. Creation </em>17(3):5–8, 2003; creation.com/paleocene-dinosaurs.</li>
<li>Singh, H., Lee, K. and Ayoub, A.F. (1996), Management of asymptomatic impacted wisdom teeth: a multicentre comparison. <em>British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery</em>, 34:389–393.</li>
</ol>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Önce İnsan Olmak</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/once-insan-olmak/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 19:05:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8753</guid>

					<description><![CDATA[Canlı Türleri Üzerinde yaşadığımız dünyada her canlı türünün kendisine has özellikleri mevcuttur. Bu özellikler birbirlerinden çok farklıdır. Gözlemciler ve bu işin uzmanları tarafından belgesellerle bize anlatıldığında dikkatimizi çekerler ve hayranlıkla bunları seyrederiz. Kendi aralarındaki iş bölümleri, birbirlerine saygıları, diğer canlılarla aralarındaki ilişkiler insanoğlunun hep merak ettiği konular olmuştur. Arıların kilometrelerce uzaklardan bal toplamaları, diğer arılarla [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Canlı Türleri</strong></p>
<p>Üzerinde yaşadığımız dünyada her canlı türünün kendisine has özellikleri mevcuttur. Bu özellikler birbirlerinden çok farklıdır. Gözlemciler ve bu işin uzmanları tarafından belgesellerle bize anlatıldığında dikkatimizi çekerler ve hayranlıkla bunları seyrederiz. Kendi aralarındaki iş bölümleri, birbirlerine saygıları, diğer canlılarla aralarındaki ilişkiler insanoğlunun hep merak ettiği konular olmuştur.</p>
<p>Arıların kilometrelerce uzaklardan bal toplamaları, diğer arılarla hareketleriyle anlaşıp yön tarifleri, kovandaki işbölümleri, karıncaların işbirlikleri, göçmen kuşların havadaki uçuş nizamları hep mükemmellik örnekleriyle doludur.</p>
<p><strong>İnsan</strong></p>
<p>İnsanoğluna gelince, durum tamamen farklı bir tablo arz etmektedir. İnsana seçim yapma hürriyeti verildiğinden, insanlar arasında her çeşit davranış şekli görülebilmektedir. Bu davranış biçimlerinin birbirlerini rahatsız etmeyecek, birbirlerinin haklarını yemeyecek, birbirlerine zulmetmeyecek şekilde olması için, insanoğlunun var olduğu günden itibaren, gerek İlahi kaynaklar gerekse kendi aralarındaki konsensuslarla (kanunlar, düzenlemelerle) bir toplum düzeni temin edilmesi hedeflenmiştir. Bu düzenlemelerin büyük ölçüde uygulanabildiği toplumlarda huzur ve güven hâkim olmuştur. Uygulanamayanlarda ise, huzursuzluk, kargaşa ve terör meydana gelmiştir.</p>
<p><strong>Toplum</strong></p>
<p>İlk insandan itibaren toplumu meydana getiren fertler, toplumun farklı katmanlarında yer almaya başlamışlar. Genel toplum düzeninin prensipleri yanında, bu her bir katmanın da kendine has kuralları oluşmuştur. Bütün bu prensip ve kurallar, hep huzurlu ve adil bir toplumun inşası için düşünülmüştür.</p>
<p>Bu süreçte, içinde bulunduğumuz zaman dilimine gelindiğinde, iletişim ve ulaşım vasıtalarının gelişmesiyle coğrafi ve kültürel uzaklıklar sorun olmaktan çıkmış, insanlar birbirleriyle komşu olmuş, içiçelik yaşanmaya başlanmıştır. Artık her an, her yerde, farklı kültür, ırk ve milletten insanlar, karşılaştıkları problemlere müşterek çözümler üretmek durumundadır.</p>
<p><strong>İnsan Olmak</strong></p>
<p>İşte gelinen bu noktada, hemen her çeşit sosyolojik görüşün hemfikir olduğu bir deyim ön plana çıkmıştır: “İnsan olma ortak paydası.” Aslında bu durum yeni bir tespit, gözlem ve değerlendirme değildir. Gerek semavi dinler, gerek her devrin filozof ve sosyologları, bu ortak paydanın üzerinde ısrarla durmuştur. Geçmişten örneklerle, yaşadıkları iyi ve kötü hatıralarla hep bu konuya parmak basmışlardır: “Önce insan olarak…”</p>
<p>Kendi konumu ne olursa olsun karşısındakinin de bir insan olduğunu bilmek, ona göre davranmak, geçmişte olduğu gibi günümüzde de çok büyük bir önem arz etmektedir.</p>
<p>Mevlana, daha da ileri giderek, bu konuyu sadece insanların kendi aralarındaki münasebetlerle daraltmayıp bütün kâinatı içine alan bir çember halinde genişletmiştir. “Yaratılanı hoş gör, Yaradan’dan ötürü.” Tabii böyle bir ufka sahip olunca, hadiseler daha geniş bir açıyla değerlendirilir. O zaman neticeler de daha değerli olur.</p>
<p><strong>Kader</strong></p>
<p>İnancımızın temel direklerinden biri olan kader, bazılarının yoluna su serper ve onları bir yerlere getirir. Bazılarını da apayrı yerlere götürür. Bir bakıma, bu durum geçici ve sınırlı bir dünya hayatı için tiyatrodaki roller gibidir. Herkes rolünü iyi oynamak zorundadır. Çünkü senarist veya yönetmen herkese bir rol biçmiştir. Kimsenin kendi rolünü en önemli görme lüksü yoktur. Her rol önemlidir.</p>
<p>Durum böyle olunca, kim olursa olsun, her insan, her an, bu şuurla önce insan olmanın gereklerini yerine getirmeye çalışacaktır, çalışmak zorundadır. Başkalarının bu prensipleri çiğnemesi, asla ona da çiğneme hakkı vermez. O daima yerini muhafaza etme, yani önce insan olduğunu, sosyal statüsü, fiziği, düşünceleri ne olursa olsun karşıdakinin de önce insan olduğunu unutmama ve ona göre davranma mecburiyetindedir.</p>
<p>Başkaları onu kandırabilir, suistimal edebilir. O da bunlara misilleme olarak onları kandırma ve suiistimal etme durumuna girmemelidir, giremez. Pek tabii kendisi de bu durumlara düşmemek için gerekli tedbirleri alacaktır, uyanık olacaktır.</p>
<p><strong>Davranışlar</strong></p>
<p>Oturup kalkması, konuşması, başkalarıyla muameleleri hep bu “önce insan olma” çizgisi içinde olanlara yine kültürümüzde “beyefendi,” “gerçek bir İstanbul beyefendisi” gibi tanımlamalar da getirilmiştir.</p>
<p>Bizim kendi kültürümüzde, belli zaman dilimlerinde ortam o kadar verimli olmuş ki, toplumun bütün katmanlarında bu güzel davranışlar, yani “önce insan olmak,” bir hayat tarzı haline gelmiştir. Biz şimdilerde bunları birer efsane veya menkıbe gibi dinleyip birbirimize güzel örnekler olarak anlatıyoruz.</p>
<p><strong>Teorik ve Pratik</strong></p>
<p>Bir üniversitede, konusu şefkat olan bir doktora tezi savunmasına giden iki öğrenci, hocalarının önceden test olarak hazırladıkları senaryodan habersiz, savunmanın yapılacağı salona giden yolda biraz da geç kalma korkusuyla hızlı bir şekilde yürümektedir. Birden önlerine ağzı yüzü kan içinde yerde yatan bir adam çıkar. Adama yardım etseler savunmaya geç kalacaklar. Biraz durakladıktan sonra hızlıca salonun yolunu tutarlar. Savunma başlar. Öğrenciler sırayla merhamet ve şefkati anlatırlar. Biraz gecikmelerinin sebebini soran hocalara, yolda gördükleri manzarayı anlatırlar. Geç kalmamak için yardım edemediklerini söylerler. Hocalar ikisinin de tezini reddeder. “İkiniz de teoriği biliyorsunuz, ama pratik olmayınca bu bir işe yaramaz. Ne pahasına olursa olsun, onlara yardım etmeliydiniz” derler. İşte burada olduğu gibi, her şart ve durumda önce insanlık düşüncesi akla gelmeli ve onun gerekleri, yani pratiği yerine getirilmelidir.</p>
<p>Hemen herkes benzeri durumlarla karşılaşmaktadır. Yardıma muhtaç olduğu bir anda kendisine yardım edenler olduysa onlara minnet duymakta, yardım edebileceği halde etmediği durumlarda ise vicdanında bunun pişmanlığını hissetmektedir.</p>
<p>Seneler önce Hacca giderken evden yola çıktık. Biraz da geç kalmıştık. Yolda bir köşede yere yatmış ve ellerini ayaklarını oynatan yani epileptik bir hastanın hareketlerini yapan birini görünce arabadakilere durun, buna yardım edelim dedim. Arabadakiler, her zaman burada epilepsi taklidi yapan birisi var, yardım için duranlardan “Epilepsi ilaçlarımı alamadım, onun için nöbet geçiriyorum” diye para ister dediler ve durmadılar. Fakat benim içime bir dert oldu. Ya hakikaten epilepsi hastası idiyse; uçak kaçarsa kaçsın, hatta Hacca gidemeyeyim diye düşüncelerle yola devam ettim. Hala içimde bir sızıdır bu durum. Aynen doktora öğrencilerinin durumu gibi… Belki bu bir numaraydı, ama ben bana düşeni yaparak insanlığımı, yani önce insan olma özelliğimi sergilemeliydim diye düşünürüm.</p>
<p>Aynı şekilde, bir Ramazan günü, bir arkadaşımızda iftar yapıp eve dönerken yolda düşmüş bir şey gördüm. Biraz da karanlık olunca tam seçemedim. Arabayı kullanan oğluma durmasını söyledim, ama biz o karaltıyı geçmiştik. “Dön bir bakalım ve yoldan kaldıralım” dedim. Yol tek yönlü olduğu için geri dönüş yeri epey uzaktaydı. Döndük geldik. Meğer araba tekeri büyüklüğünde bir rögar kapağı yerinden çıkmıştı. Arabamızı park ettik; oğlumla ikimiz, kapağı sürükleyerek yerine yerleştirdik. Yolda giderken arabadakilere şöyle dedim: “Eğer bunu yapmasaydık, belki birileri bu çukura düşecek, belki araba takla atacak, kazalar olacaktı. Bunları engellemeye vesile olduk. Bilemiyoruz, acaba Cenab-ı Hak, bugünkü orucumuza mı, yoksa insan olma gereği bu yaptığımız harekete mi daha çok sevap verir?” İşte bunları da önce insan olma gereği ıskalamamak gerekiyor.</p>
<p><strong>Tarih</strong></p>
<p>Sultanların tebdil-i kıyafetle halkın içine karışmaları; fakirlere yemek verirken onurlarını rencide etmemek için alacakaranlıkta ve kapalı kaplarla yardımın yapılması; “Gururlanma padişahım, senden büyük Allah var” şeklinde, halkın padişahı Cuma namazı çıkışında selamlaması; Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem), Müslüman olmayan birinin cenazesi geçerken ayağa kalktığında, yanındakilerin “Bu Müslüman değil” demelerine karşılık “ama o bir insan” şeklinde buyurmaları, unutulmaması gereken misallerdir.</p>
<p><strong>Günümüzdeki Durum</strong></p>
<p>Maalesef günümüzde, gerek yanlış bir eğitimden, gerekse yanlış telakkilerden kaynaklanan bir ikilem içinde bulunuyoruz. Önce insan olma kaidesi yerini makam, servet, kültür gibi sonradan edinilmiş özelliklere bırakmıştır. Bu yanlıştan bir an önce dönülmesi gerekmektedir. Artık bu durumları doğru teşhis etmeye başladığımıza göre, bunların tedavileri de yapılmaya başlanmıştır ve bunun devamının da geleceğine inanıyoruz. Fizikteki enerji kanunu da bunu bize söylemektedir. E=mc<sup>2</sup>(Enerji = kütle x ışık hızının karesi). Yani önce insanlık (E), sonra yoğun gayret (m), ama hızlı hareket ederek (c)…</p>
<p>Kolay değil, her gayretin bir bedeli ve mükâfatı vardır. “Önce insan olma” gayretinin faturası da herhalde ucuz olmadığı gibi getirisi de o derece büyük olacaktır.</p>
<p>Değmez mi?</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fethullah Gülen’de  Fıtrat-ı Sânî Düşüncesi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2017/11/01/fethullah-gulende-fitrat-i-sani-dusuncesi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Nov 2017 18:50:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=8750</guid>

					<description><![CDATA[&#8220;Fıtrat” kelimesi Arapça “fa-ta-ra” fiil kökünden türemiş olup lügatlerde yarmak ve ayırmak anlamlarına gelmektedir. Aynı kökten gelen “iftar” kelimesi orucu açmak; “infitâr” yarılmak ve açılmak; “futûr” ise yarıklar ve çatlaklar anlamındadır. Bir şeyin herhangi bir maddeden veya ilk yaratılışta olduğu gibi yoktan icadı ve ilk çıkışına “fatr”, ortaya çıkış biçimine ve taşıdığı özellikleriyle birlikteki görünüşüne [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>&#8220;Fıtrat” kelimesi Arapça “fa-ta-ra” fiil kökünden türemiş olup lügatlerde yarmak ve ayırmak anlamlarına gelmektedir. Aynı kökten gelen “iftar” kelimesi orucu açmak; “infitâr” yarılmak ve açılmak; “futûr” ise yarıklar ve çatlaklar anlamındadır. Bir şeyin herhangi bir maddeden veya ilk yaratılışta olduğu gibi yoktan icadı ve ilk çıkışına “fatr”, ortaya çıkış biçimine ve taşıdığı özellikleriyle birlikteki görünüşüne “fıtrat” denir. Allah Teâlâ’nın insan gibi şuur sahibi varlıkları, kendisini bilip tanıyacakları ve idrak edebilecekleri bir hal ve bir kabiliyet üzere yaratmasına da “fıtrat” denilmiştir.<sup>1</sup></p>
<p>Istılah açısından ise, fıtrat; her insanın Allah’a inanmaya ve O’na kulluk etmeye meyilli bir hal üzere yaratılması demek olup ulvî hakikatleri kabul ve anlama kabiliyetidir. İnsanın bütün organlarının, cevherlerinin, latifelerinin ve zahirî-bâtınî hâsselerinin (duyularının) bir yaratılış hikmeti ve her birinin kendilerine has vazifeleri vardır. Tabiat itibarıyla, insan dünyaya gönderiliş hikmetini anlama, ubûdiyete ait sorumluluklarını kavrama ve hep hayır peşinde olma temayülüyle yaratılmıştır ki buna “fıtrat” denir. Bozulmamış fıtrat, sürekli hakka müteveccih bir istikamet takip eder. Bu itibarla, selim fıtrata sahip insan, kendini bildiği andan itibaren Hakk’ı tanımaya ihtiyaç duyar, devamlı O’nu arar ve O’na kulluk sayesinde rahatlar.<sup>2</sup></p>
<p><b>Kur’ân-ı Kerim’de Fıtrat Kelimesi</b></p>
<p>Kur’ân-ı Kerim’deki on dokuz âyet-i kerîmede “fatr” kökünden türemiş fiil/isim bulunmakta, bir âyet-i kerîmede de: “Öyleyse sen yüzünü Allah’ı birleyen (hanîf) olarak dine, Allah’ın o fıtratına çevir ki insanları bunun üzerine yaratmıştır. Allah’ın yaratışı için hiçbir değiştirme yoktur. İşte dosdoğru din (budur). Fakat insanların çoğu bilmezler” (Rum, 30/30) şeklinde “fıtrat” kelimesi geçmektedir. Bu âyet-i kerime ile ilgili olarak Kurtubî hazretleri şöyle söylemektedir:</p>
<p>“Fıtrat, her doğan kimsenin, Rabbini bilmesi noktasında yaratılışında bulunan hususiyettir. Doğan her bebek, büyüme noktasına ulaştığı takdirde, Rabbini bilip tanıyabileceği bir yaratılış üzeredir. “Hamd, göklerle yerin fâtırı (yaratıcısı) Allah’a mahsustur.” (Fâtır, 35/1) “Ben, Fâtır’ıma (Yaradan’ıma) ne diye ibadet etmeyecekmişim?” (Yasin, 36/22) ve “Onları yoktan var eden (fatarahunne)” (Enbiyâ, 21/56) âyet-i kerimelerindeki “Fâtır” kelimesi “Yaradan” anlamındadır. O halde “fıtrat” yaratılış, “Fâtır” da Yaratıcı anlamındadır.<sup>3</sup></p>
<p><b>Hadîs-i Şerîflerde Fıtrat Kelimesi</b></p>
<p>Hadîs-i şerîflerde “fıtrat” kelimesi, insanın bedeninin beş kısmının temizliği ile ilgili olarak zikredilmiş<sup>4</sup>, bu sayı bir başka hadîs-i şerîfte ise on olarak belirtilmiştir.<sup>5</sup> Yine hadîs-i şeriflerde latif bir içecek olan sütün insan fıtratı ile olan irtibatına işaret edilmiş, Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) kendisine bir kapta şarap, bir kapta süt, bir kapta da bal getirildiğini, kendisinin sütü aldığını, Cebrail aleyhisselamın da, “Bu, fıtrattır, sen ve ümmetin bu fıtrat üzeresiniz!” dediğini nakletmiştir.<sup>6</sup> Allah Resulünün ve ümmet-i Muhammed’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) fıtrat üzere olmalarından maksat; İslam’ın, sevdirme ve kolaylaştırma esaslarıyla gelmiş, ifrat ve tefritin kökünü kesmiş, bütün insanlara ancak güçlerinin yeteceği sorumlulukları yüklemiş ve gönderildiği ilk hal üzere muhafaza edilmiş, insan tabiatına en uygun din olmasıdır.<sup>7</sup></p>
<p>Fıtrat kelimesinin kullanıldığı bir hadîs-i şerifte Resulullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) mealen şöyle buyurmuşlardır: “Yatağına girdiğin zaman şu duayı oku: “Allah&#8217;ım, senin rahmetinden ümitvâr, gazabından da ürpererek nefsimi sana teslim ettim, yüzümü sana çevirdim, işlerimi sana emanet ettim, sırtımı sana dayadım. Senden başka, ne sığınılabilecek yer, ne de bir kurtarıcı var. İndirdiğin Kitaba, gönderdiğin Peygamber’e iman ettim.” Eğer bunu okuduğun gece ölecek olursan fıtrat üzere ölmüş olursun. Şayet sabaha erersen, hayır bulursun.” Tirmizi’nin bir rivayetinde de şöyle denmiştir: “Resulullah, uyumak isteyince sağ yanı üzerine dayanır ve şöyle dua ederdi: “Allah&#8217;ım! Kullarını topladığın -veya yeniden dirilttiğin- gün, beni azabından koru.”<sup>8</sup></p>
<p>Ebu Hüreyre’den (radıyallâhu anh) rivayet edildiğine göre, Hazreti Peygamber (aleyhissalatü vesselâm), “Her çocuk fıtrat üzerine doğar” buyurdu ve sonra da “Şu ayeti okuyun” dedi: “Allah’ın insan bünyesine nakşettiği fıtrata sımsıkı tutunun&#8230;” (Rum, 30/30). Sonra Resulullah sözünü şöyle tamamladı: “Çocuğu anne ve babası Yahudileştirir veya Hristiyanlaştırır veya Mecusileştirir. Tıpkı hayvanın doğurunca, azaları tam olarak yavru doğurması gibi… Siz kesmezden önce, kulağı kesik olarak doğmuş hayvana rastlar mısınız?” Dinleyenler: “Ey Allah’ın Resulü, küçükken ölenler hakkında ne dersiniz (cennetlik mi, cehennemlik mi?) diye sordular. Hz. Peygamber şu cevabı verdi: “(Yaşasalardı) nasıl bir amel işleyeceklerdi Allah daha iyi bilir.” Bir başka rivayette: “Doğan hiçbir çocuk yoktur ki, konuşmaya başlayıncaya kadar şu din üzere olmasın” buyurmuştur.<sup>9</sup> Bu rivayeti destekleyen diğer bir hadîs-i şerifte ise, Efendimizin Miraç gecesi cennet bahçesinde uzun boylu olarak gördüğü Hz. İbrahim aleyhisselamın etrafındaki çocukların, fıtrat üzere, yani buluğa ermeden ölen çocuklar olduğu belirtilmiştir. Bu hadîs-i şerifi işiten sahabeden bir zat Efendimize “müşrik çocukları da mı (cennette olacaklar)?” diye sormuş, Resulullah aleyhissalatü vesselam, “Evet” demiştir.<sup>10</sup></p>
<p>“Her çocuk fıtrat üzere doğar” anlamındaki hadis-i şerîf, insanların tabii, aslî ve fıtrî dinlerinin İslâmiyet olduğunu, daha sonra çevre tesirleriyle farklı dinlere yönelmenin, asıldan ve fıtrattan bir ayrılma olduğunu gösterir. Bu hadîs-i şerife göre, gayr-i Müslimlerin çocukları da Müslüman sayılır, dünyada ve âhirette Müslüman muamelesi görürler. “Çocuğu anne ve babası Yahudileştirir veya Hristiyanlaştırır veya Mecusileştirir” ifadesi, çocuklardaki temiz fıtratın ve iman yatkınlığının çocukluk devresinde çeşitli etkilere göre değişmeye elverişli olduğunu göstermektedir.<sup>11</sup></p>
<p>Fıtrat, insanın hem ruhî hem de fizikî bakımdan yaratılıştan sahip olduğu temel ve üstün özellikleri ifade etmektedir. Çünkü insan, Allah’ın yeryüzünde halifesi olarak yaratılmıştır. Bu açıdan, lüzumsuz ve hevâî maksatlarla vücut üzerinde aslî yapıyı yok edecek nitelikteki müdahaleler, fıtratı bozmaya yönelik davranışlardır. İslâm âlimleri ilgili diğer hadîs-i şerîfleri de göz önüne alıp bu tür yönelişleri sakıncalı bulmuşlardır.<sup>12</sup></p>
<p>İnsan, doğuştan gelen selîm ve hakiki bir fıtrat ile sonradan kazanımı sonucunda elde ettiği ikinci bir fıtrata (buna “fıtrat-ı sâni” veya “itiyad-ı sâni” de denilebilir) sahiptir. Kişi içten isteyerek ve samimi çaba göstererek, fıtrat-ı selîmesine uygun davranışlar sonucunda, Allah’ın sevdiği ve beğendiği güzel ahlak özelliklerine ulaşmaktadır. Aksi durumlarda ise kötü ahlâkı iktisap etmekte, böylece kalp ve vicdan rahatsızlıklarına maruz kalmakta, kalp, ruh ve aklının fesada uğraması ile de aslî fıtratını bozmuş olmaktadır.<span class="Apple-converted-space"> </span></p>
<p>Bir kudsî hadiste Cenâb-ı Hak şöyle buyuruyor: “Ben bütün insanları Hanif (sâlim fıtrat) üzere dünyaya gönderdim. Sonra şeytanlar onları dinden saptırdılar. Benim helâl ettiklerimi onlara haram ettiler, insanlara Bana ortak koşmalarını söylediler. Oysa o ortakların var olduğuna dair hiçbir delil indirmedim.”<sup>13</sup></p>
<p>İşte hadîs-i kudsîde ifade edilen “hanîf” olma hali, yani doğuştan bir mevhibe-i ilâhî olarak bütün insanlara bahşedilmiş olan insanî özelliklerin tamamı “fıtrat-ı evvel” (birinci yaratılış) olarak isimlendirilmektedir. Ebeveyn, çevre ve eğitimin olumlu-olumsuz her türlü katkısı sonucu meydana gelen ikinci şekillenmeye ise “fıtrat-ı sani” (ikinci yaratılış) denilmektedir. Bu durumda “fıtrat-ı evvel” insanda başlangıçta mevcut olan, gömülü, gizli ve örtülü bir orijinal arılık manası taşır. İşte ikinci fıtrat, bu orijinal saflığın ya da birinci fıtratın iki şekilden birisine tahavvül etmesidir. Birinci şekilde, kökü yerin derinliklerinde ve sabit, dalları semaya uzanmış ulu bir çınar gibi, şahsiyeti yerine oturmuş bir kelime-i tayyibeye dönüşüm vardır. İkinci şekilde ise (hafizanallâh) kararsız, her türlü rüzgâra göre yön değiştiren, oturmamış bir karakter yapısı ve bir kelime-i habiseye dönüşüm söz konusudur.</p>
<p><b>Ahlâk ve Fıtrat</b></p>
<p>Fıtrat ve ahlâk birbiriyle irtibatlı unsurlardır. Ahlâk, huy ya da mizaç, insanların ve toplumların yaratılış yani fıtratlarına uygun olan davranış biçimlerinin bütününe verilen bir addır. Başka bir ifadeyle ahlâk, hem bir ferdin ruhî/zihnî hâl ve huylarını, hem de bir toplumun alışkanlık, töre/âdetlerini, değerlerini ve sosyal ahlâklarını anlatan bir terimdir. Dolayısıyla ahlâk, insanların ruhlarında ve nefislerinde yerleşik olan iyi/güzel veya kötü/çirkin eğilim ve davranışların, doğuştan gelen veya sonradan kazanılan iyi/kötü tavır ve hareketlerin bir bütünüdür. Bu açıdan ahlâkı iki temel kısma ayırmak mümkündür:<span class="Apple-converted-space"> </span></p>
<p>Birincisi tabiî ahlâktır ki; doğuştan gelen ve değiştirilmesi bazen zor olan huyları belirtmek için kullandığımız bir tabirdir ve insanın, doğuştan aceleci veya sinirli olması gibi halleri ifade eder.</p>
<p>İkincisi ise müktesep ahlâktır ve akıl, zihin, kalp ve vicdan unsurlarıyla, bazen de sosyal çevrenin etkisiyle eğitilip iktisap edilen ahlâkı tasvir etmek için kullandığımız bir tabirdir.</p>
<p>Muhterem Gülen, ferdin kalp, ruh, akıl ve iradesini kullanarak kendisini yaratılışındaki asliyetine uygun hale getirmesini “fıtrat-ı sâni” olarak nitelendirmektedir. Bu açıdan baktığımızda, ahlâk-ı âliyeyi ikinci bir fıtrat, diğer bir tabirle, temel bir karakter haline getirebilmek için ciddiyet, vakar, temkin ve itminan insanı olmak gerekmektedir.<span class="Apple-converted-space"> </span></p>
<p>Muhterem Gülen, ahlâkî vasıfları kazanabilmek için pratiğe yönelik birtakım adımlar atılması gerektiğini belirtmekte, bu adımların önceleri suni şekilde başlamasında da bir mahzur görmemektedir. Bireyin önceleri yapmacık görülebilecek bu tavrı, meseleyi bilmeyenlerce tenkit edilse dahi, bu tenkitlere takılıp kalınmaması gerektiği ortadadır. Çünkü insanın temel ahlâkî vasıfları kazanabilmesi, uzun emek ve çabaları gerektirmektedir. Başlangıç aşamasındaki bu zorlukların üstesinden gelinebilmesi durumunda ise, yüksek ahlâkî vasıflar artık insanın ayrılmaz bir parçası haline gelecektir. Kişi, nefsinin olumsuz bütün arzu ve isteklerine rağmen, insanı insan yapan vasıfları Kur’ân-ı Kerîm ve Sünnet’in rehberliğinde fıtrat ve karakterinin temel bir parçası haline getirebilmelidir.<sup>14</sup></p>
<p>Muhterem Gülen, insanda yer etmiş gibi görünen bazı kötü huy ve hasletlerin iradi olarak değiştirilebileceğini de belirtmektedir. Dolayısıyla; “İnsanlar huylarını değiştiremezler!” ya da “Can çıkar, huy çıkmaz!” gibi dilimize yerleşmiş bazı ifadelerin yanlış olduğu ortaya çıkmaktadır. İnsanda iradi bir şekilde değişim yaşanabilir, böylece fıtrat Allah ve Resulünün istediği yöne çevrilebilir.<sup>15</sup></p>
<p>Muhterem Gülen, insanın gönlündeki inanç sistematiğinin, iradî ya da gayr-ı iradî bir şekilde insanın bütün davranışlarını belli bir hedefe yönlendireceğini ifade etmektedir. Hatta bu durum, kişinin sanat telâkkilerine kadar yansıyabilecektir. Vazife ve sorumluluğun derinden insiyakları zamanla onun her yanını saracak, belli bir süre sonra da bu ilk belirleyici fikir, ferdin zihnî ve ilmî aktiviteleri üzerinde tesirini göstere göstere onda ikinci bir tabiat/karakter oluşacaktır. Fert, bu ilk belirleyici mevhibeyi inkişaf ettirebildiği ölçüde de kendi gerçek dünyasını inşa etmiş olacaktır.<sup>16</sup></p>
<p><b>Dua, Amel ve Fıtrat-ı Sâni</b></p>
<p>İhlâs, sadakat, vefa, gıybet etmeme gibi güzel ahlâka ait esaslar, insanda temel bir karakter halini alabilir. Bu dönüşüm uzun da sürebilir. Ancak Hocaefendi, nefis ve donanımlarının Allah’ın rızasına uygun bir hale gelebilmesi için bıkmadan, sabırla, samimi, azimli ve kararlı bir şekilde davranmak gerektiğini belirtmekte, bunun için de kavlî duanın önemine işaret etmektedir. Hocaefendi, fiilî duanın kavlî dua kadar, hatta daha önemli olduğunu, bu açıdan kavlen dua etmenin yanında fiilen de gayrette bulunma ve adımlar atmanın ehemmiyetine temas etmekte, dünyaya dünya kadar, ukbaya da ukba ölçüsünde değer verilmesi gerektiğini belirtmektedir.<sup>17</sup></p>
<p>Muhterem Gülen, İslâm’ın biri itikâdî, diğeri de amelî olmak üzere iki temel yönünün bulunduğunu, itikada ait meselelerin İslâm’ın kökü, amele dair hususların da dalları ve meyveleri mesabesinde olduğunu söyleyerek, inançlarımıza ait temellerin sağlam zemine oturabilmesi açısından ibadetlerin önemine dikkat çekmektedir. Dini hayattaki düşünce kaymaları ve sürçmeleri önlemede ibadetler bütünüyle fonksiyoneldir denilebilir. İnsanın kendi tabiatı ile bütünleşebilmesinde ibadetlerin yeri tartışılmazdır. Bu yüzdendir ki mârifetullah ufkuna ulaşabilme, nazarî akılla değil ancak amelî akılla mümkün olmaktadır. Gülen, bütün bu açılardan bakıldığında ibadet ve taatin insanda ikinci bir salih karakteri oluşturabilecek temel dinamik olduğunu ifade etmektedir.<sup>18</sup> Çünkü ibadet oldukça kapsamlı bir mefhum olup tevhid düşüncesinden marifetullaha, ahlâk-ı âliyeden evrâd u ezkâra kadar geniş bir kavramlar silsilesini ihtiva etmektedir. İbadet ü taat insanda temel bir fıtrat/karakter hâsıl etmekte, ibadetler insanda ikinci bir fıtrat meydana getirebilmektedir.<sup>19</sup> İbadetler insanın Allah (celle celaluhu) ile olan bağını canlı tutması açısından önemli bir unsurdur ve her türlü fuhşiyat ile münkerattan korunmanın temel dinamiği de ibadetlerdir. Namaz ise bu ibadetler içinde temel bir boyuttur. İbadetlerini önemseyerek istikametle hareket eden bir kimse, her türlü probleminin çözümünde de ilâhî desteği arkasında hissedecektir. Hocaefendiye göre, dengeyi koruma adına sadece inanma yeterli değildir. Bu hususta istikamet yakalanmalı, inanç ve akide ile ilgili terminoloji bilinmeli ve pratiğe dökülmelidir. Aksi takdirde duygu ve düşüncede istikameti bulmada olduğu kadar, problemlerin çözümünde de doğruyu yakalama zorlaşacaktır.<sup>20</sup></p>
<p><b>Sonuç</b></p>
<p>Muhterem Gülen, kitaplarında insanlardaki inat, makam-mansıp düşkünlüğü, sevgide ifrat, ebediyet arzusu gibi duyguların inanç-amel bütünlüğü ve tebliğ adına nasıl şekillendirilmesi gerektiğine dair önemli ölçüler ve hatırlatmalar sunmuştur. Ayrıca fıtrat kanunları ile çatışmamanın ne denli önemli olduğu, muhataplara söylenilecek sözlerin de bu kanunlar nazar-ı itibara alınarak söylenmesi gerektiğini belirtmektedir. Gülen, insandaki temel duyguların farkında olunmasını, bu temel duyguların yok edilmeye çalışılarak değil, iyiye ve güzele kanalize edilerek gayret gösterilmesini ve İlâhî davanın kutsi hamelelerinin bu yola ait hususiyetlerin farkında olarak yürümeleri gereğini de ifade etmektedir. Tebliğ adına şevk ve iştiyak ateşinin batmayan bir güneş gibi olması ve etrafı aydınlatma düşüncesinin insanın hayatının gayesi haline gelmesinin önemini ifade eden Gülen, nebilerin davasını omuzlamaya namzet olamayacakların da sonu nerede biteceği bilinemeyen maceralara sürüklenebilmeleri ihtimalinden daima Allah’a sığınmaları gerektiğini hatırlatmaktadır. İnsanları istidatlarına uygun hususlarda basiret ve ferasetle kullanabilme, mürşidin en önemli hususiyetidir ve insanı zaaf ve faziletleri ile tanıyamayanlar başarıları yönüyle her zaman tartışılabilir. Ayrıca fıtrat kanunlarına uygun hareket etme, insanda fıtrat-ı sâni ya da temel bir karakter haline dönüşebilir.<sup>21</sup></p>
<p>Din ve güzel ahlak bütün toplumların en etkili ve en köklü iki müessesesidir. İslam ve İslam ahlâkı, Müslümanların ve özellikle de milletimizin bin seneyi aşan uzun tarihi geçmişinde sosyal hayatı etkileyip düzenleyen en temel kaynaklar olagelmiştir.</p>
<p>Bu sebeple, fertler küçük yaştan itibaren dini ve ahlâkî değerlerimiz açısından fıtratlarına uygun ve sağlam bir şekilde yetiştirilir, din ve güzel ahlâk gençlerde ve toplumumuzda ikinci ve temel bir fıtrat haline gelirse, günümüzde aşılmaz gibi görünen devasa problemlerin çözüleceği müşahede edilecektir. Zira müşküllerin ve sıkıntıların dini prensipler ve fıtrat-ı sâni teşkiliyle halledilmeye çalışılması, başkalarının haklarına daha saygılı, insanları daha gönülden seven ve aleyhlerindeki durumlara dahi hoşgörü ile bakabilen fertlerin hâkim olduğu daha güzel bir geleceği de beraberinde getirmiş olacaktır.</p>
<p><b>Dipnotlar</b></p>
<p><sup>1</sup>İbn Manzur, <i>Lisânü’l-Arab,</i> Beyrut, (t.y.), 5/55.</p>
<p><sup>2</sup>Gülen, Kırık Testi, “Süt ve Fıtrat”, herkul.org, 6 Nisan 2008.</p>
<p><sup>3</sup>Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed el-Ensârî el-Kurtubî, <i>El-Câmiu li Ahkâmi’l-Kurân,</i> Dâru Âlemi’l-Kütüb, 14/27.</p>
<p><sup>4</sup>Buhari, <i>libas</i> 63, 64, <i>isti’zan</i> 51; Müslim, <i>taharet</i> 39.</p>
<p><sup>5</sup>Müslim, 56 (261); Ebu Davud, <i>taharet</i> 29, (53); Tirmizi, <i>edeb</i> 14, (2758).</p>
<p><sup>6</sup>Buhari, <i>bed’ü’l-halk</i> 6, enbiya 22, 43, <i>menakıbu’l-ensar</i> 42; Müslim, <i>iman</i> 264 (164).</p>
<p><sup>7</sup>Gülen, Kırık Testi, “Süt ve Fıtrat”, herkul.org, 6 Nisan 2008.</p>
<p><sup>8</sup>Buhari, <i>da’avat</i> 7, 9, tevhid 34; Müslim, zikr 56.</p>
<p><sup>9</sup>Buhari, <i>cenâiz</i> 80, 93; Müslim, <i>kader</i> 22, (2658); Muvatta, <i>cenâiz</i> 52, (1, 241); Tirmizi, <i>kader</i> 5.</p>
<p><sup>10</sup>Buhari, <i>ta’bir</i> 48, ezan <i>(sıfatu’s-salât)</i> 166, <i>teheccüt</i> 12, <i>cenâiz</i> 93, <i>büyu</i> 2, <i>cihad</i> 4.</p>
<p><sup>11</sup>TDV İslâm Ansiklopedisi, “Fıtrat”.</p>
<p><sup>12</sup>A.g.e.</p>
<p><sup>13</sup>Müslim, <i>cennet</i> 63; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV/162.</p>
<p><sup>14</sup>Gülen, <i>Prizma</i> 2, Perspektif, “Seviyeli İnsanın Vasıfları”, ss. 6–9.</p>
<p><sup>15</sup>Gülen, <i>Fasıldan Fasıla</i> 1, s. 257.</p>
<p><sup>16</sup>Gülen, “İslam Düşüncesinin Ana Karakteristiği”, <i>Yeni Ümit</i>, sayı: 44.</p>
<p><sup>17</sup>Gülen, <i>Prizma</i> 3, Perspektif, “Seviyeli İnsanın Vasıfları”, ss. 6–9.</p>
<p><sup>18</sup>Gülen, <i>Fasıladan Fasıla</i> 4, s. 67–68.</p>
<p><sup>19</sup>Gülen, <i>Fasıldan Fasıla</i> 1, ss. 86–87.</p>
<p><sup>20</sup><i>Zaman</i>, 5 Mayıs 1998, Akademi Yazıları.</p>
<p><sup>21</sup>Gülen, <i>İrşad Ekseni</i>, ss. 169–177.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
