Ruh Ufku veya Metafizik Düşünce

M. Fethullah Gülen

Açılış

"Eğer ruh ufku varlığın perde arkasına açılma ve metafizik de varlığı bir küll hâlinde ele alıp değerlendirme ise, o olmadan ne varlık ve hâdiseleri kendi çerçeveleri içinde hakikatlerine uygun olarak yorumlayıp seslendirmek, ne de kâinatın özünü, Yaratıcı’yla alâkasını ve bizim O’nunla münasebetimizi idrak etmemiz mümkün olacaktır."

Makalenin Özü

Varlığı yalnızca maddî duyulara indirgeyen sığ bakış açısı, eşyayı cansız kalıplara hapsederek hakikatin derinliğini yok etmektedir. Gerçek ilim ve sanat, kâinatı parçalanmış kırıntılar yerine bütüncül bir nizam içinde kavrayan metafizik tecessüs ve ruh ufkundan beslenir. Kendi ruh köklerinden ve metafizik zemininden kopan toplumlar ise şahsiyetlerini kaybederek taklitçilik ve kimlik buhranında kaybolmaya mahkûmdurlar. Hakiki diriliş, aklı mahsûsât fanusundan çıkarıp eşyanın perde arkasını temaşa eden ruh kahramanlarının inşasıyla mümkündür.

Maddecilik ve sığ pozitivizmin ruh ufkunu inkâr edip düşünce hayatını kısırlaştırması.
Batı düşünce tarihinde metafiziğin dışlanmayıp felsefe ve ilme kurucu temel teşkil etmesi.
İlim ve sanatın, parçaları bütünle irtibatlandıran aşkın bir ruh ufkuna muhtaç oluşu.
Taklitçilik girdabından kurtuluşun ancak kendi metafizik sistemini kuran ruh erleriyle gerçekleşebileceği.

Makaleden Çıkarılabilecek 3 Temel Esas

Varlığı parça parça inceleyen bilgi kırıntıları, metafizik derinlik ve ruh ufku olmadan hakikate ulaştıramaz.
Kendi sancı ve fikir çilesinden doğmayan ödünç nazariyeler, bir milletin düşünce velûdiyetini öldürür.
Kendi metafizik sistemini inşa edemeyen toplumlar, taklitçilik ve kimlik bunalımının pençesinde kendilerini inkâra sürüklenir.

Sohbet Soruları

Kâinattaki hâdiseleri ve ilmî keşifleri sadece sebep-sonuç zinciriyle izah etmek, ruh dünyamızda nasıl bir daralmaya yol açar?
Gündelik hayatımızda aklı mahsûsât fanusuna hapsetmekten kurtulup eşyanın perde arkasına nazar edebilmek için hangi iç disiplinlere muhtacız?
Bir medeniyetin kendi fikir çilesini çekmeden dışarıdan hazır aldığı kalıplarla derinlikli düşünce ve sanat üretmesi neden imkânsızdır?
Varlığı parçaların toplamından ibaret görmeyen bütüncül bakış açısı, insana Yaratıcı karşısında nasıl bir kulluk şuuru kazandırır?

Dikkat Çekici Notlar

Batı Düşüncesinin Temelleri: Batı düşüncesi maddeciliğe dayansa da Eflatun, Pascal ve Bergson gibi metafizik kurucularından hiçbir zaman bütünüyle kopmamıştır.
Kadim Dünyanın Mirası: Tarihteki büyük medeniyetler Samilerden İbranilere, Tevrat'tan Vedalara ve Upanişatlara kadar daima metafizik bir ruh ufkunun vesayetinde şekillenmiştir.
Değişim Adına Yapılan Kıyım: Bizdeki dönüşümlerde ruh ve mânâ ufku eski bir meta sayılarak tahkir edilmiş ve yerine hiçbir şey konmadan feda edilmiştir.
Sanatkârın Ayırt Edici Rolü: Gerçek sanatkâr, bütün nomen ve fenomenleri bir araya getirip eşyayı bir küll hâlinde takdim edebilen bir metafizik kahramanıdır.

Kavram Sözlüğü

Müstağrip: Kendi millî ve mânevî köklerine yabancılaşıp Batı kültürünü şuursuzca taklit eden ve yücelten kimse.
İrca: Karmaşık veya derin bir hakikati yalnızca tek bir sebebe ya da maddî unsura indirgeme.
Mahsûsât: İnsanın yalnızca beş duyu organıyla algılayabildiği, fizikî ve maddî âleme ait şeyler.
Nomen: Duyu organlarıyla kavranamayan, ancak saf akıl ve sezgiyle bilinebilen varlığın özü ve perde arkası.
Fenomen: Duyu organlarımızla tecrübe edebildiğimiz, dış dünyada algılanan maddî tezahür ve görünümler.
Velûdiyet: Zihnin ve ruhun yeni, özgün ve bereketli düşünceler ortaya koyabilme üretkenliği.
Mahrutî: Varlığı ve hâdiseleri tek bir açıdan değil, kuşatıcı ve koni şeklinde genişleyen bir perspektifle kavrama.

Kur'ân, Hadîs, Risale ve Pırlanta Ufku

Kur'ân-ı Kerîm

"Elbette Biz göğü, yeri ve aralarında olan varlıkları oyun ve eğlence olsun diye yaratmadık."

Enbiyâ Sûresi, 21/16

Hadîs-i Şerîf

"Dikkat edin! Vücutta bir et parçası vardır ki o iyi olduğunda, vücudun tamamı iyi olur. O bozulduğu zaman vücudun tamamı bozulur. Haberiniz olsun! O kalptir."

Buhârî, Îmân 39 (no. 52); Müslim, Müsâkât 107 (no. 1599)

Risale-i Nur

"Hâlık-ı Kâinat'ın San'atını, mevhum, ehemmiyetsiz, şuursuz bir tabiata veren insan, elbette yüz defa hayvandan daha hayvan, daha şuursuz olduğunu gösterir."

Lem'alar, Yirmi Üçüncü Lem'a (Tabiat Risalesi)

Pırlanta Serisi

"Gerçek ilim düşüncesi, metafizik tecessüs ve ruh ufku sayesinde; varlığın herhangi bir parçası ve kâinatın herhangi bir disiplini karşısında, her zaman o parça ve o disiplini eşyanın bütününe bağlayan âlemşümul bir görüşü, bir yorumu bize anlatan düşüncedir."

Çağ ve Nesil 7 (Işığın Göründüğü Ufuk), Ruh Ufku veya Metafizik Düşünce