<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Ali Cöre &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/yazar/ali-core/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Sat, 01 Aug 2026 06:24:12 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>Ali Cöre &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Liyakat ve Emanet</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2026/08/01/liyakat-ve-emanet/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 Aug 2026 06:24:12 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Sosyoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=318604</guid>

					<description><![CDATA[İnsanlık tarihi boyunca yönetim sistemlerinin en temel sorusu hiç değişmedi: “Vazife kime verilmeli?” Bugün özellikle Müslüman toplumların yaşadığı en ciddi açmazlardan biri, Kur’ân’ın açık emri olan “emaneti ehline verme” prensibinin yeterince hayata geçirilememesidir. Vazifelerin yakınlığa, sadakate, menfaate veya akrabalık bağlarına dayalı nepotizm anlayışı ile dağıtılması, sadece idarî bir zaaf değil, aynı zamanda derin bir ahlakî [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>İnsanlık tarihi boyunca yönetim sistemlerinin en temel sorusu hiç değişmedi: “Vazife kime verilmeli?” Bugün özellikle Müslüman toplumların yaşadığı en ciddi açmazlardan biri, Kur’ân’ın açık emri olan “emaneti ehline verme” prensibinin yeterince hayata geçirilememesidir. Vazifelerin yakınlığa, sadakate, menfaate veya akrabalık bağlarına dayalı nepotizm anlayışı ile dağıtılması, sadece idarî bir zaaf değil, aynı zamanda derin bir ahlakî çözülmedir. Böyle bir zeminde güven erozyona uğrar, nitelikli insanlar sistemden uzaklaşır, kurumlar içeriden boşalır ve toplumlar kendi potansiyellerini gerçekleştiremez hâle gelir.</p>
<p>Liyakat, genel manada, bir kişinin iş veya pozisyon için yeterliliği ve uygunluğunu ifade eder. Bir kimsenin kendisine verilen göreve yaraşır olması ve ehliyet durumudur. Bu kavram ferdin yetenekleri, bilgi birikimi, becerileri, tecrübeleri ve ahlakî durumu doğrultusunda değerlendirilir. Liyakat, yalnızca teknik yeterlilik değil; o işi hakkıyla yerine getirme ahlakını ve sorumluluk bilincini de kapsar. Yüksek istidat ve kabiliyetlere sahip insanlar vazifeye lâyık olduklarını ortaya koysalar bile, muvaffakiyetlerinde ilâhî lütuf esastır. İlâhî âdet açısından bakıldığında, liyakat çok önemli kazanımların vesilesi iken, liyakat kaybı ise bereketin kesilmesinin önemli bir sebebidir. Fethullah Gülen Hocaefendi, bu çerçevede liyakati şöyle tanımlar: “Liyakat, insanın üzerine aldığı vazifeye ehil olması ve o işi hakkıyla yerine getirmesi; istihkak ise, insanın yaptığı olumsuz ve kötü işlerden dolayı cezayı hak etmesi ve buna maruz kalması demektir.” Buna göre liyakat, önemli muvaffakiyetlerin vesilesidir. Liyakat kaybı ise bereketin kesilmesine, “kan kaybı”na ve matlaşmaya yol açabilir.1</p>
<p>Modern dünyada demokrasi, katılım, temsil ve meşruiyet açısından vazgeçilmez bir çerçeve sunsa da demokratik mekanizmalar tek başına adil ve sağlıklı bir yönetimi garanti etmez. Liyakat, demokrasinin ahlakî derinliğini ve verimliliğini tamamlayan temel ilkelerdendir. Kur’ân-ı Kerim bu konuda net ölçüyü ortaya koyar: “Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adalete uygun tarzda hüküm vermenizi emreder.”2 Bu husustaki en çarpıcı örneklerinden biri Mekke’nin fethinde yaşanmıştır. Hazreti Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem), Kâbe’nin anahtarlarını henüz Müslüman olmayan, fakat emaneti taşımaya ehil görülen Osman b. Talha’ya iade etmiştir. Nisâ sûresinin 58. âyeti bu olay üzerine nazil olmuş ve Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) anahtarı “Ebediyen senin ve soyunun elinde kalmak üzere al.” buyurarak teslim etmiştir.3 Bu hadise, liyakatin inanç, akrabalık veya siyasî yakınlıktan bağımsız, ehliyet ve güvenilirlik üzerine kurulu olduğunu açıkça gösterir. Hulefâ-i râşidin efendilerimizin hilâfete liyakatleri de bu bağlamda dikkat çekicidir. Hazreti Ebû Bekir’in feraseti, Hazreti Ömer’in adaleti, Hazreti Osman’ın hayâsı ve Hazreti Ali’nin ilmi (radıyallâhu anhüm), Peygamber terbiyesiyle yoğrulmuş emanet anlayışının somut örnekleridir.</p>
<p>Liyakat anlayışının iki yüzünden biri yetkinliktir (competence). Yetkinlik, ferdin belirli bir iş veya görevi başarılı şekilde yerine getirebilmesi için gereken bilgi, beceri, deneyim ve davranış özelliklerinin bütünüdür. Bu nitelikler genellikle spesifik ve ölçülebilir olup her görev için farklılık gösterir. Mesela, bir valinin geniş coğrafyayı yönetme, kriz anlarında hızlı ve adil karar alma, yerel dinamikleri iyi okuma, güvenlik ile kalkınma arasında denge sağlama ve halkla güçlü iletişim kurma yetenekleri yetkinliğe örnektir. Benzer şekilde bir komutanın stratejik planlama, birlikleri motive etme, harp sanatında uzmanlık, disiplin ve moral yönetimi, lojistik organizasyon gibi becerileri de yetkinlik alanlarıdır. Bu örnekler, yetkinliğin sadece teknik bilgiyi değil, aynı zamanda idarî, ahlakî ve insanî boyutları içerdiğini gösterir.</p>
<p>Yetkinlikler eğitim ve geliştirme faaliyetleriyle iyileştirilebilir. Modern organizasyonlar, yetkinlik bazlı yönetim için “yetkinlik haritaları”ndan yararlanır. Bu harita, bir organizasyonun veya bireyin sahip olduğu yetkinliklerin ve gereken seviyelerin görsel veya yazılı temsilidir. Bileşenleri şunlardır:</p>
<p>Yetkinlik Alanları: Genel kategoriler (liderlik, iletişim, teknik beceriler vb.)<br />
Spesifik Yetkinlikler: Her alan içindeki detaylı unsurlar (takım yönetimi, müşteri ilişkileri, stratejik planlama).<br />
Yetkinlik Seviyeleri: Başlangıç, orta, ileri ve uzman düzeyleri.<br />
Davranış Göstergeleri: Her seviyede beklenen somut davranışlar ve performans kriterleri.</p>
<p>Yetkinlik haritası, insan kaynakları yönetimi, performans değerlendirmesi, eğitim programları ve kariyer gelişiminde stratejik hedeflere ulaşmayı kolaylaştırır. Böylece liyakat hem meslekî hem ahlakî boyutlarıyla daha ölçülebilir ve geliştirilebilir hâle gelir.</p>
<p>Liyakati değerlendirmek için meslekî ve ahlakî kriterlerin birlikte dikkate alınması gerekir. Bu iki temel unsurun bir araya gelmesiyle oluşan bir yaklaşım şöyle örneklendirilebilir:</p>
<p>Liyakat ≈ (Meslekî Kriterler) × (Ahlakî Katsayı)</p>
<p>Meslekî kriterler (bilgi, beceri, tecrübe, performans) 1 ile 10 arasında puanlanır.<br />
Ahlakî kriterler (dürüstlük, etik davranış, sorumluluk bilinci, toplum normlarına uygunluk) -1 ile +1 arasında bir katsayı olarak düşünülür.</p>
<p>Bu yaklaşım, ahlakî eksikliğin meslekî başarıyı bile olumsuz etkileyebileceğini gösterir. Özellikle üst düzey görevlerde (vali, komutan vb.) bu denge hayatî öneme sahiptir. Vazife verilirken liyakate dikkat edilmeli, vazifeye başlandıktan sonra ise sürekli eğitimle nitelikler geliştirilmelidir.4</p>
<p>Vazifelendirme sadece idarî bir işlem değil, aynı zamanda yetkinlik analizidir. Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), vazife talep eden Hazreti Ebû Zer el-Gıfârî’ye (radıyallâhu anh) şöyle buyurmuştur: “Ey Ebû Zer! Sen zayıf bir kimsesin. Bu görev ise bir emanettir. Emaneti ehil olarak alan ve gereğini hakkıyla yerine getirenler müstesna, kıyamet günü bu görev bir rezillik ve pişmanlık olacaktır.”5 Bununla beraber Hazreti Ebû Zer bilgili, donanımlı, fazilet sahibi bir insan idi. Bu hadis-i şerif, vazifenin talip olunacak bir makam değil ancak hem ferdî yetkinlik hem de meslekî yetkinliğin tam olması ile taşınabilecek ağır bir sorumluluk olduğunu ortaya koyar. Fethullah Gülen Hocaefendi de tayin ve tavzifler hususunda kırılıp gücenmemeyi, şahsî hesaplarla hareket etmemeyi vurgular. Vazifenin bir paye değil, emanet olduğuna dikkat çeker.6</p>
<p>Liyakat ilkesinin zedelendiği zeminlerde adalet duygusu zayıflar, verimlilik düşer ve güven kaybolur. Nitelikli bireyler, kendilerini ifade edemedikleri kurum veya ülkelerden uzaklaşır ve beyin göçü yaşanır. Maalesef özellikle Şark toplumlarında nepotizm ve kayırmacılık sebebiyle, liyakat sahibi insanların potansiyellerini gerçekleştiremeyip başka diyarlara yöneldikleri gözlemlenmektedir.</p>
<p>Tayin-tavzif süreçleri, emanet şuurunun en çok sınandığı alanlardan biridir. Fethullah Gülen Hocaefendi, bu konuda hem idarecilere hem de vazife verilen kişilere önemli sorumluluklar düştüğünü vurgular. İdareciler, herkese eşit muamele etmeli, kayırmacılıktan uzak durmalı ve kararlarını meşveret ile almalıdır. Kişilerin istidat ve kabiliyetlerini çok iyi gözeterek vazife vermelidir; çünkü yanlış tayin büyük arızalara yol açar. Vazife verilen kişiler ise yeni göreve hüsnüzanla yaklaşmalı, zahirde tenzil gibi görünse bile olumlu yorum yapmalıdır. “Cezalandırılıyorum” veya “Burada daha verimliydim” gibi olumsuz düşüncelere kapılmamalıdır. Her vazife bir emanettir; büyük-küçük ayrımı yapmadan kabul etmek ve hakkıyla taşımak esastır. Hırs, beklenti ve kırılma duygusu sistemin en büyük düşmanıdır. Hocaefendi, “Herhangi bir müessesede tayin-tavzif sisteminin arızasız ve kusursuz işleyebilmesi, her şeyden önce oradaki idare ile muvazzaflar arasında karşılıklı güven duygusunun oluşmasına bağlıdır.” diyerek konunun önemine dikkat çeker.7</p>
<p>İdarecilere düşen vazife, çevresindeki kabiliyetleri fark etmek ve herkesi yerinde değerlendirmektir. Vazife taksiminde şahısların istidat, karakter ve ehliyeti hesaba katılmalı; zaman, mekân, insan ve imkân unsurları göz önünde bulundurulmalıdır.</p>
<p>Sonuç olarak liyakat ve emanet, toplumların gerçek temel dinamiğidir. Emanet ehline verildiğinde toplumlar yükselir, verilemediğinde ise içten içe çöker. Bugün ihtiyaç duyulan, kavramların tekrarı değil; liyakat, ehliyet, emanet ve adalet ilkelerinin fiilen hayata geçirilmesidir. Liyakat büyük muvaffakiyetlerin vesilesidir; vazife ise bir paye değil, emanettir.8 Bu ilke hayata geçtiğinde hem bireyler potansiyellerini realize eder hem de toplumlar adalet, verimlilik ve sürdürülebilir kalkınma yolunda emin adımlar atar.</p>
<p>Kaynaklar<br />
¹ Fethullah Gülen, “Liyakat ve İstihkak”, fgulen.com / herkul.org (18 Ocak 2015 tarihli sohbet).<br />
² Kur’ân-ı Kerim, Nisâ sûresi, 4/58.<br />
³ İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî; İbn Sa‘d, et-Tabakât.<br />
⁴ Doç. Dr. Halil Zaim, “İş Hayatında Erdemli İnsan”, UTESAV Kültür Düşünce &#8211; 4.<br />
⁵ Sahih-i Müslim, İmâret 16.<br />
⁶ Fethullah Gülen, “Tayin ve Tavzifler Karşısında Doğru Tavır”, fgulen.com / Kırık Testi.<br />
⁷ a.g.e.<br />
⁸ Fethullah Gülen, “Liyakat ve Alperen”, herkul.org (30 Mart 2009 tarihli sohbet).</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>İçtimai Vernalizasyon ve Bahara Uyanış</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2026/04/01/ictimai-vernalizasyon-ve-bahara-uyanis/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Apr 2026 03:40:50 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Deneme]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.caglayandergisi.com/?p=318343</guid>

					<description><![CDATA[“Vernalizasyon”, Latince “ver” (bahar) kökünden türeyen vernalis yani “bahara ait, ilkbaharlık” kelimesinden gelir ve yalnızca bir mevsimi değil, bir hâli anlatır: Yenilenmeyi, uyanışı, dirilişi&#8230; Bahar, soğuktan sonra gelen bir müjde olduğu gibi, vernalizasyon da sıkıntıların, ızdırabın içinden doğan bir aydınlanma sürecidir. Teknik mânâda ise vernalizasyon, bitkilerin uzun süreli düşük sıcaklıklara -genellikle 0 ila 10°C arasında, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">“Vernalizasyon”, Latince <em>“ver”</em> (bahar) kökünden türeyen <em>vernalis</em> yani “bahara ait, ilkbaharlık” kelimesinden gelir ve yalnızca bir mevsimi değil, bir hâli anlatır: Yenilenmeyi, uyanışı, dirilişi&#8230; Bahar, soğuktan sonra gelen bir müjde olduğu gibi, vernalizasyon da sıkıntıların, ızdırabın içinden doğan bir aydınlanma sürecidir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Teknik mânâda ise vernalizasyon, bitkilerin uzun süreli düşük sıcaklıklara -genellikle 0 ila 10°C arasında, türüne göre haftalarca- maruz kalarak çiçeklenme yeteneği kazanması sürecidir. Özellikle kışlık tahıllarda bu süreç zorunludur. Çünkü yeterince <em>“üşütülmeyen”</em> yani vernalize olmayan bitkiler, çoğu zaman yalnızca yapraklanır; fakat doğrulup sap oluşturamaz, çiçek açamaz, tane bağlayamaz. Bu biyolojik olgu, genetik ve epigenetik mekanizmalarla bitkinin iç saatini yeniden ayarlar; kış boyunca tohumun içinde görünmez bir hazırlık başlar. Hücrelerdeki bazı genler susturulur, bazıları aktive olur. Soğuk, sanki bir öğretmen gibi bitkiye beklemeyi, dayanmayı öğretir. Vernalizasyon soğukla imtihandır; hayatın sabırla kemale erdiği bir yaratılış dersidir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sonbahar, toprağın derin iç çekişlerinin mevsimidir. Rüzgâr, dalları hırçın bir el gibi sallar; bulutlar, göğü gri bir hüzne boyar. Yağmur, toprağın damarlarına iner. Derken kış gelir. Kar, yeryüzünü beyaz bir kefene sarar; don, toprağın kalbine işler. Bu mevsim, dışarıdan bakınca ölümdür. Her şey durmuş, donmuş, sanki hayat yeryüzünden çekilmiştir. Fakat hikmet, görünmeyen bir yerden fısıldar: <em>“(…) Olur ki hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayırlı olur…”</em> (Bakara, 2:216)</p>
<p style="font-weight: 400;">Tam da bu donmuş sessizlikte, çiftçinin elleri toprağa uzanır. Rüzgâr kamçılar, soğuk keser, ama o el vazgeçmez. Pulluk, toprağı yarar, bir dua gibi sürer; her bir tohum, bir ümide gömülür. “Git,” der çiftçi, “Karanlıkta bekle. Bahar senin için gelecektir.” Güzlük tohum çimlenir; sürgün, yaprak verir. Vernalizasyon, kuru tohumda değil, çimlenmiş tohumda ve sürgünde gerçekleşir; zira bu süreç ancak hayata uyanan hücrelerde başlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Tohum, şifrelerle dolu gizemli bir sandıktır; sırları ancak soğuk ve nemli toprakta çözülür. Hücrelerindeki biyokimyevî denge yeniden kurulur, genetik kilitler açılır. Soğuk, toprağın derinliğinde bir bahar vaadi gibi işler. Görünüşte hiçbir hareket yoktur; ama derinlerde bir hazırlık, bir dua, bir değişim sürmektedir. Vernalizasyon yalnızca bir biyolojik süreç değil, bir varlık metaforudur. Tohumun soğuğa dayanıp bahara erişmesi, insanın acıya dayanıp olgunlaşmasını hatırlatır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Tohum soğuğa maruz kaldığında ölmez; tam tersine, yaşamak için yeniden düzenlenir. İnsan da öyledir; her kayıp, her zorluk, iç dünyasında bir yeniden doğuşu hazırlar. Tarihin sayfaları, toplumların da tıpkı tohumlar gibi <em>“soğukluk imtihanlarından”</em> geçtiğini gösterir. Zulüm, savaş, sürgün&#8230; Hepsi birer kış mevsimidir; ama bu kışlar, baharın hazırlığıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Japonya’nın 19. yüzyıl kışı, 1853’te ABD’nin “Kara Gemileri”nin zorlamasıyla başladı. İki yüzyıllık izolasyon bitti; Tokugawa Şogunluğu çöktü. Bu cebrî soğuk, 1868’de Meiji Restorasyonu’nu doğurdu: Feodalizmden modern sanayiye geçiş, demiryolları, eğitim reformları&#8230; Japon toplumu soğuktan geçerek olgunlaştı. II. Dünya Savaşı sonrası atom bombalarıyla sarsılan ülke, küllerinden doğdu; ekonomik bir mucizeye dönüştü. Düşüş, dönüşümün tohumu oldu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Polonya’nın uzun kışı ise 1772-1795 arasındaki Üç Bölünme ile başladı; ülke haritadan silindi. Ama bu yokluk, milliyetçiliği vernalize etti. Sürgünlerde Adam Mickiewicz’in şiirleri kimliği korudu, gizli okullar ruhu yaşattı. 1918’de bağımsızlık doğdu; 1980’lerdeki Solidarność hareketi baskı altında çiçeklendi. Mazlumiyetin toprağından direnişin baharı yükseldi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bediüzzaman Hazretleri ne veciz söyler: “Her kıştan sonra bir bahar, her geceden sonra bir nehar olduğu gibi, nev-i beşerin dahi bir sabahı, bir baharı olacak inşallah.” Tabiatta olduğu gibi toplumlarda da kış, bir son olmayıp bir hazırlıktır. Soğuklar tohumun direncini artırır; baskılar, inancın özünü saflaştırır. Cebrî lütfî hicret de bu mananın çağdaş bir tezahürüdür: Zorunluluk içinde gizlenmiş bir rahmet, bir bahar vaadi. Yüce Allah şöyle buyuruyor: <em>“Müminler sadece ‘İman ettik.’ demeleri sebebiyle kendi hâllerine bırakılıvereceklerini, imtihana tâbi tutulmayacaklarını mı zannettiler? Biz elbette kendilerinden önce yaşamış olanları denedik. Allah elbette şimdiki müminleri de imtihan edip iman iddiasında sadık olanlarla, samimiyetsiz olanları elbette bilecektir.”</em> (Ankebût, 29/2-3)</p>
<p style="font-weight: 400;">2016 sonrası ayyuka çıkan baskı ve zulüm, Hizmet Hareketi için tarihî bir kıştı. Kapatılan kurumlar, tutuklanan insanlar, göç yollarına düşen aileler… Hepsi birer buz katmanı gibiydi. Ama o soğuk, içte bir yeniden yapılanmayı başlattı. Hocaefendi’nin ifadesiyle: <em>“Allah sizi bir tohum gibi dünyanın dört bir yanına saçtı.”</em> Bu saçılış, aslında bir dirilişin başlangıcıydı. Yeni kültürlerle temas, farklı dillerin öğrenilmesi, evrensel insanî değerlerle yeniden bir harmanlanma&#8230; Mazlumiyet, tanınırlığı artırdı; hikâyeler, uluslararası vicdanı uyandırdı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bugün dünyanın dört bir yanında tohumlar yeşeriyor. Vernalizasyon sırrı işte budur: Soğuk, bitirmeye değil, yeşertmeye hizmet eder.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kaynaklar</strong></p>
<ol>
<li>John Innes Centre Blog, 2020.</li>
<li>Dower, J. W., <em>Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II.,</em> W. Norton, 1999.</li>
<li>Ash, T. G., <em>The Polish Revolution: Solidarity</em>, Scribner, 1983.</li>
<li>org, “Cebrî Hicret ve Cihad”, 2022.</li>
<li>GIGA Institute, “The Gülenists in Exile”, 2023.</li>
<li>ResearchGate, “The Gülen Movement and Global Civil Society”, 2025.</li>
<li>Davies, N., <em>God’s Playground: A History of Poland.</em> Oxford University Press, 2005.</li>
<li>org, “Cebrî Lütufları Sezme”, 2020.</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;"><strong> </strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Satın Almanın Anatomisi ve Hedonizmin Tuzakları</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2025/11/01/satin-almanin-anatomisi-ve-hedonizmin-tuzaklari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 Nov 2025 05:27:13 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Sosyoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=317984</guid>

					<description><![CDATA[Satın alma kararlarımız çoğu zaman rasyonel bir mantıkla değil, içimizdeki bastırılmış arzularla şekillenir. Sanki içimizde bir yerlerde saklanan huysuz bir çocuk vardır. Her vitrinde parlayan şeye yapışmak, reklamlardaki o pırıltılı mutluluğu satın almak isteyen, olmazsa içten içe ağlayan bir çocuk. Ama onun tam karşısında, başka bir köşede sessizce bekleyen bir taraf daha var: Kocaman bir [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Satın alma kararlarımız çoğu zaman rasyonel bir mantıkla değil, içimizdeki bastırılmış arzularla şekillenir. Sanki içimizde bir yerlerde saklanan huysuz bir çocuk vardır. Her vitrinde parlayan şeye yapışmak, reklamlardaki o pırıltılı mutluluğu satın almak isteyen, olmazsa içten içe ağlayan bir çocuk</span><span lang="TR">.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Ama onun tam karşısında, başka bir köşede sessizce bekleyen bir taraf daha var: Kocaman bir anne gibi sabırlı, serinkanlı ve uyarıcı bir iç ses…</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">Buna ihtiyacın yok</span><span lang="TR">.</span><span lang="TR">” der. </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">Bir süre sonra pişman olacaksın.”</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bu iki taraf arasında her alışverişte küçük bir savaş yaşanır. Karar verdiklerimiz değil, kararsız kaldıklarımız karakterimizi yansıtır çoğu zaman. Ve işte tam bu noktada, sadece cüzdanımız değil, benliğimiz, nefsimiz, irademiz de devrededir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bu gelgitli süreci ya da ikilemi yani satın alma ya da tüketim arzusuyla ve arkasından gelen pişmanlıkları </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">satın almanın anatomisi” </span></i><span lang="TR">olarak adlandırmak mümkündür. Çünkü bu karar aşamasında sadece mantık değil, arzular, eksiklik hissi, sosyal aidiyet, statü, kendini iyi hissetme beklentisi gibi pek çok duygu ve dürtü devreye girer. Satın almanın anatomisinin en can yakıcı kısmı ise işlem bittikten sonra içimizi bir pişmanlığın kaplamasıdır.</span> <span lang="TR">Bunu bastırmak için kendimizce bahaneler, mantıklı açıklamalar arar dururuz. </span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Modern tüketim alışkanlıklarında, bireylerin yalnızca ihtiyacını değil, aynı zamanda haz ve zevk alma arzusunu tatmin etme eğiliminde olduğu gözlemleniyor. Bu yaklaşım, hedonizm felsefesiyle paralellik gösteriyor. Hedonizm, temelde “İyi olan, haz verendir; kötü olan, acı verendir</span><span lang="TR">.</span><span lang="TR">” düşüncesini savunur. Haz ve zevk, birey için nihai amaç h</span><span lang="TR">â</span><span lang="TR">line gelir. Reklamlarda, sosyal medyada ve ürünlerin kendisinde sunulan </span><span lang="TR">“</span><span lang="TR">anlık mutluluk</span><span lang="TR">”</span><span lang="TR"> ve </span><span lang="TR">“</span><span lang="TR">kendini ödüllendirme</span><span lang="TR">”</span><span lang="TR"> gibi mesajlar, hedonist bir perspektife dayalı olarak şekillenir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Hedonizm olarak adlandırdığımız bu felsefi yaklaşım, hayatın amacının haz almak ve acıdan kaçınmak olduğunu savunur. Modern tüketici, aslında sadece bir ürün</span><span lang="TR">ü</span><span lang="TR"> değil, o ürünle birlikte gelen </span><span lang="TR">hissî</span><span lang="TR"> deneyimi ve kişisel tatmini satın alır. Reklamlar, sosyal medya ve ürün tanıtımları, bireyleri genellikle bir zevk ve huzur arayışına sürükler.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">İçimizdeki çocuk sürekli ister, </span><i><span lang="TR">al</span></i><span lang="TR"> der, tatmin olacağını sanır. Ama bu nefsin yörüngesinde dönen bir arzudur.</span> <span lang="TR">Nefsin yörüngesinde bir hayat yaşayanlar, kendilerini tüketerek tükenmeye mahkûm olurlar.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Pazarlama dünyası satış</span><span lang="TR"> geliştirme stratejilerini bu çatışmaların üzerine bina eder. İnsan rasyonel bir varlık değil; tam tersine, duygularıyla hareket eden, çoğu zaman kararlarını mantıkla değil hisleriyle veren bir varlıktır. Bu nedenle markalar, ürünlerini tanıtırken mutluluk, başarı, çekicilik, aidiyet gibi duygulara dokunan mesajlar verir. Bu, bir nevi duygu ticaretidir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bu mesajlar açıktan olduğu gibi renklerle ve kokularla gizliden, bilinçaltı yollarla da tüketiciye ulaştırılır. Tüketicilerin bir mağazaya girdiğinde göz bebeklerindeki hareketlere varıncaya kadar analiz edilir ve ürün yerleştirmeleri ona göre yapılır.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Artık bir parfüm, bir kokudan çok bir imajdır. Ya da bir marka, bir kıyafetten çok bir statü simgesidir. Hele bir telefon, ya da koldaki bir saat</span><span lang="TR">,</span><span lang="TR"> bir cihazdan öte sosyal görünürlük ve konforun göstergesidir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Modern pazarlama teknikleri, (nöropazarlama, hedonist akımlar gibi) bireyin iç dünyasındaki zaaflarını hedef alırken, Kur’an’da mütrefîn olarak nitelendirilen, lükse ve hazza kapılmış bir hayat tarzına dikkat çekilir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bu noktada tarihî bir örnekten söz etmek yerinde olacaktır: <i>“Sanki Yedim Mescidi.”*</i></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">17. yüzyılda İstanbul’da yaşayan Keçeci Hayreddin Efendi, her canı bir şey çektiğinde <i>“Sanki yedim.”</i> der, o harcamayı yapmaz ve parasını bir kenara koyar. Yıllar içinde bu birikimle küçük bir mescit yaptırır. Sanki Yedim Mescidi” adıyla bilinen cami hâlen Fatih semtinde bulunmaktadır. </span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Ancak </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">Sanki yedim.”</span></i><span lang="TR"> yalnızca bir alışveriş öncesi öğüt değildir; bir hayat tarzıdır. Bu anlayış, tüketimin yalnızca karar anında değil, her aşamasında devrede olmalıdır. Alışverişte kendimizi tutmak kadar, sofrada da nefsimize hâkim olmak bu bilincin parçasıdır.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bir yemeği hazırlarken, tabaklara porsiyonlarken, hatta menüye çeşit eklerken bile bu iç denge korunmalıdır. İslam’ın en büyük sünnetlerinden biri olan </span><span lang="TR">“</span><span lang="TR">sofradan doymadan kalkmak</span><span lang="TR">”</span><span lang="TR"> prensibi bugün neredeyse unutulmuştur. Oysa bu ölçü, sadece fizik</span><span lang="TR">î</span><span lang="TR"> sağlığı değil, ruh</span><span lang="TR">î</span><span lang="TR"> dengeyi de gözetir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Her bireyin günlük kalori ihtiyacına göre porsiyon düzenlemek, sofrayı çeşit değil</span><span lang="TR">,</span><span lang="TR"> denge felsefesiyle kurmak aslında bir tür </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">Sanki </span></i><i><span lang="TR">y</span></i><i><span lang="TR">edim</span></i><i><span lang="TR">.</span></i><i><span lang="TR">”</span></i><span lang="TR"> iradesidir.</span> <span lang="TR">Bu yaklaşım, nefsin sınır tanımaz arzularına karşı gösterilen ince bir direniştir. Çünkü gerçek tokgözlülük sadece cüzdanda değil, midede, gözde ve gönülde başlar.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bediüzzaman’ın İktisa</span><span lang="TR">t</span><span lang="TR"> ve </span><span lang="TR">Ş</span><span lang="TR">ükür Risalesinde üzerinde durduğu bu yaklaşım, modern tüketimin geçici hazlar üzerinden inşa edilen yapısını derinleştirir. </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">Sanki yedim</span></i><i><span lang="TR">.</span></i><i><span lang="TR">”</span></i><span lang="TR"> derken, tatmin olmadan tatmin olmuş gibi hissetmek, tüketimin geçici doğasını ve bu geçici hazların kalıcı bir mutluluk getirmediğini gösterir. </span><span lang="TR">Tüketim dünyası, bireyi haz peşinde koştururken gerçek tatmini elinden alır.</span><span lang="TR"> </span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bugün biz de modern pazarlama tekniklerine karşı durabilmek için her alışverişte kendimize şunları sorabiliriz:</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">Bu, gerçekten zaruri mi, yoksa tiryakilik mi?”</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">Bunu almak beni tamamlayacak mı, yoksa sadece o anlık bir boşluğu mu örtecek?”</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">Bu, bir </span><i><span lang="TR">‘</span></i><i><span lang="TR">S</span></i><i><span lang="TR">anki yedim</span></i><i><span lang="TR">.</span></i><i><span lang="TR">’</span></i><span lang="TR"> anı olabilir mi?”</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Belki de gerçek zenginlik, biriktirdiğimiz eşyada değil, tutabildiğimiz nefiste gizlidir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Günümüz insanının bu h</span><span lang="TR">â</span><span lang="TR">lini, Bediüzzaman</span><span lang="TR"> Hazretleri,</span><span lang="TR"> İktisat Risalesi’nde şöyle izah eder</span><span lang="TR">: </span><i><span lang="TR">Bu zamanda mimsiz medeniyetin icabatından olarak hâcât-ı zaruriye dörtten yirmiye çıkmış. Tiryakilikle, görenekle ve itiyadla, hâcât-ı gayr-i zaruriye, hâcât-ı zaruriye hükmüne geçmiş.”</span></i></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bediüzzaman’ın tüketim üzerine söyledikleri, modern psikolojiden çok daha önce, insanın iç dengesine dikkat çeker. Emirdağ Lahikasında konuyla ilgili şöyle der:</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR"> <i>“Ahirete iman ettiği hâlde, ‘Zaruret var.’ diye ve zaruret zannıyla dünya menfaati ve maişet derdi için dünyayı ahirete tercih ediyor. Hâlbuki zaruret, zaruret-i hakiki olmalı. Yoksa görenek, tiryakilik, hevesat ise zaruret olamaz.” </i></span><i></i></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Buradaki ifade, günümüz insanının </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">zaruret” diye düşündüğü şeylerin aslında “ihtiyaç” değil, alışkanlık olduğunu gösterir. Bu zannın peşinden giden kişi, yalnızca para</span><span lang="TR">sını</span><span lang="TR"> değil, ruhunu da tüketir. Dünya geçici tatminler sun</span><span lang="TR">sa da</span><span lang="TR"> ruh</span><span lang="TR">î</span><span lang="TR">boşluklar derinleşir.</span><span lang="TR"> Bu sebeple</span><span lang="TR"> iktisat, sadece harcama disiplini değil; farkındalık, kanaat ve iç kontrol meselesidir. </span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Fethullah Gülen Hocaefendi ise, bu </span><span lang="TR">durumu </span><i><span lang="TR">mütrefin</span></i><span lang="TR"> kavramı</span><span lang="TR"> ile açıklar. </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">Mütrefîn, Kur’ân-ı Kerîm’de, bütün bütün zevk ü safaya dalan, yiyen içen ve yan gelip kulağı üzerine yatan, aklına estiği gibi gezip tozan ve tamamıyla nefis ve cismaniyetinin yörüngesinde bir hayat yaşayan insanlar için kullanılan bir tabir.”</span></i><span lang="TR"> olarak izah eder.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Hocaefendi’nin dikkat çekmek istediği asıl tehlike ise hizmete gönül vermiş insanların bu tuzağa çekilme endişesidir. <i>“Günümüzde de kötü niyetli bir kısım şer odakları kendi karanlık emelleri istikametinde kullanmak için bazı insanlara yanaşabilir ve onlara dünya zevki namına bazı şeyler teklif edebilirler. Hatta bazen suret-i haktan da görünebilirler. Sağdan yaklaşarak dünya adına bazı imkânlar sunabilirler. Bunu yaparken de sizi peyleyebilir, esir ve köle hâline getirebilirler. Eğer siz bu konuda gereken hassasiyeti göstermez ve uyanık olmazsanız, hiç farkına varmadan iradelerinizi ve yapacağınız aktivitelerinizi felç edebilirsiniz.”</i></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Burada üzerinde durulması gereken bir husus da şudur; seyahat etmek ya da </span><span lang="TR">tatile gitmek, alışveriş yapmak, teknolojik ürünler almak vs. bütün bunlar insanın dünyayla olan ilişkisinin tabi</span><span lang="TR">î</span><span lang="TR"> bir parçasıdır. Ancak bu faaliyetler, başkalarının kıskançlık ve gıpta damarlarını kabartacak şekilde yapılırsa birer gösterişe dönüşür.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Bugün sosyal medyada yapılan alışveriş paylaşımları, gezi görüntüleri ya da masaüstü sunumlar çoğu zaman bu gösteriş duygusunu besler. Oysa gerçek incelik, paylaşmaktan değil, bazen paylaşmamaktan geçer.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Günümüz toplumunun en büyük sorunu, gelir dağılımı adaletsizliğidir. Bu zamanda hizmet erlerine düşen bir vazife de eskiler</span><span lang="TR">in </span><i><span lang="TR">“sev</span></i><i><span lang="TR">â</span></i><i><span lang="TR">d-ı </span></i><i><span lang="TR">a’</span></i><i><span lang="TR">zam”</span></i><span lang="TR"> dediği halkın çoğunluğunun geçim standartlarını kendilerine ölçü olarak almak, halk ne ile geçiniyor ne yiyip içiyorsa hayatlarını bu çerçevede sürdürmektir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Kur’ân’da </span><i><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></i><i><span lang="TR">mütrefîn”</span></i><span lang="TR"> olarak anılan kesim, lüks ve israf içinde yaşayan, dünyevî hazlara kendini kaptırmış bireyleri temsil eder. Modern çağın tüketici profili, çoğu zaman bu tanıma çok yakındır. Oysa insanın hayatı sadece </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">haz” ve </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span><span lang="TR">tatmin” etrafında dönmemelidir. Bu </span><span lang="TR">sebeple</span><span lang="TR"> Kur’ânî ikazlarda ölçü, iktisat ve kanaat vurgusu çok güçlüdür.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">Satın almanın anatomisi bize şunu öğretir: Her tüketim davranışı aslında iç dünyamızı yansıtır. Tüketim alışkanlıklarımız, bizi biz yapan değerlerle doğrudan ilişkilidir. Ve belki de Bediüzzaman’ın dediği gibi, gerçek iktisat, sadece para yönetimi değil; duygu yönetimi, irade yönetimi ve iktisat bilincidir. İçinden geçtiğimiz şu süreç bize bir kez daha iktisat etmenin ne kadar hayat</span><span lang="TR">î</span><span lang="TR"> bir mesele olduğunu göstermiştir.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">İnsan kendini tanıdıkça, gerçekten neye ihtiyacı olduğunu daha iyi görür. O zaman ne içimizdeki çocuk nefsin esiri olur</span><span lang="TR">ne de iç sesimiz yalnız kalır.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">İslâm</span><span lang="TR">’</span><span lang="TR">ın özü sadelik, ölçü, denge ve israftan kaçınmadır. Dünyayı sevmek değil, emanet bilinciyle yaklaşmak esastır. Tüketim bu bilinçle yapılırsa insan ne mala mahkûm olur ne de ruhen boşalır. Bu yaklaşım, modern hedonist anlayışa karşı bir manevî duruştur.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">*</span><span class="Yok"><span lang="TR"> <i>Sanki Yedim Mescidi &#8211; İstanbul Fatih’te yer alan, Keçeci Hayreddin Efendi tarafından 17. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen küçük mescit. Detaylı bilgi için bkz.: İstanbul Müftülüğü arşiv kayıtları.</i></span></span><i></i></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><b><span lang="TR"> </span></b></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><b><span lang="TR">Kaynaklar</span></b><b></b></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">1.</span> <span lang="TR">Kocabaş, F., Elden, M., &amp; Çağlıyan, V. (2007)</span><span lang="TR">:</span><span lang="TR"> Tüketici davranışlarının duygusal boyutu: Duygusal pazarlama. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(1), 235-253. </span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">2</span><span lang="TR">.</span><span lang="TR"> <a name="_Hlk209873570"></a>Said Nursi, B. (2016):</span><i> </i><span lang="TR">Emirdağ Lâhikası-2.</span> <span lang="TR">“Yirmi Yedinci Mektup’tan”, RNK, Süreyya Yayınları </span><span lang="TR">s. 588.</span><span lang="TR"> İstanbul, 2016.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">3. </span><span lang="TR">Nursi, (2009): Lem’alar,</span><span lang="TR"> 19. Lem&#8217;a (İktisat Risalesi)</span><span lang="TR">.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">4.</span> <span lang="TR">Gülen,</span><span lang="TR"> Fethullah</span><span lang="TR">, İstik</span><span lang="TR">amet Çizgisi, </span><span lang="TR">Dünyevî Nimetlerden İstifadede Ölçü</span><span lang="TR">, </span><span lang="EN-US"><a href="https://fgulen.com/tr/eserleri/istikamet-cizgisi/dunyevi-nimetlerden-istifadede-olcu"><span lang="TR">https://fgulen.com/tr/eserleri/istikamet-cizgisi/dunyevi-nimetlerden-istifadede-olcu</span></a></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span lang="TR">5. Gülen,</span><span lang="TR"> Bahar Neşidesi</span><span lang="TR">,</span><span lang="TR"> İslam’ın Ruhu</span><span lang="TR">, </span><span lang="EN-US"><a href="https://fgulen.com/tr/eserleri/bahar-nesidesi/islamin-ruhu"><span lang="TR">https://fgulen.com/tr/eserleri/bahar-nesidesi/islamin-ruhu</span></a></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">6. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Gülen</span></span><span class="Yok"><span lang="TR">, </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Prizma Serisi</span></span><span class="Yok"><span lang="TR">,</span></span><span class="Yok"><span lang="TR"> Prizma 6, </span></span><span class="Yok"><span dir="RTL" lang="AR-SA">“</span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Mütrefîn” kavramı açıklaması. Nil Yayınları.</span></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">7. </span></span><span lang="TR">Mütrefîn kavramı için bkz.: En’âm 6/123; İsrâ 17/16; Sebe’ 34/34–35.</span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">8. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Zaltman, G. (2003). How Customers Think: Essential Insights into the Mind of the Market. Harvard Business School Press.</span></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">9. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Ariely, D. (2008). Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions. HarperCollins.</span></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">10. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.</span></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">11. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Baudrillard, J. (1998). The Consumer Society: Myths and Structures. Sage Publications.</span></span></p>
</div>
<div>
<p class="Saptanm"><span class="Yok"><span lang="TR">12. </span></span><span class="Yok"><span lang="TR">Bauman, Z. (2007). Consuming Life. Polity Press.</span></span></p>
</div>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Erdemli İnsanın Yokluğunda Toplumun Çöküşü</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2025/04/01/erdemli-insanin-yoklugunda-toplumun-cokusu/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Apr 2025 05:02:58 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Toplum]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=317208</guid>

					<description><![CDATA[İslam, güzel ahlak üzerine bina edilmiştir. Güzel ahlaka dair sayısız ölçü vazetmiş olan Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), “Ben, (başka değil, sadece) (iyi), güzel ahlâkı tamamlamak (uygulamak) için gönderildim.”[1] buyurmuş ve yaşantısı ile güzel ahlakın nasıl olduğunu göstermiştir. İnsanı erdemli insan yapan, yani gerçek insanlığın ufkuna yücelten ve yükselten değerlerin bütününe “güzel ahlak” ve böyle [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">İslam, güzel ahlak üzerine bina edilmiştir. Güzel ahlaka dair sayısız ölçü vazetmiş olan Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), “<em>Ben, (başka değil, sadece) (iyi), güzel ahlâkı tamamlamak (uygulamak) için gönderildim.</em>”<a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> buyurmuş ve yaşantısı ile güzel ahlakın nasıl olduğunu göstermiştir.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanı erdemli insan yapan, yani gerçek insanlığın ufkuna yücelten ve yükselten değerlerin bütününe “<em>güzel ahlak</em>” ve böyle bir ahlaka sahip olan insana da “<em>erdemli insan</em>” denir. Üstad Bediüzzaman, hakiki terakkinin erdem sahibi olmakla gerçekleşeceğini, bunun için ise; kalp, sır, ruh, akıl, hayal ve diğer kuvvelerin veriliş gayesine uygun olarak kullanılması gerektiğini belirtir. İslam âlimleri, erdemli olabilmek için iyiyi kötüden ayırmak gerektiğinden, bunun için de aklın kullanılmasının öneminden bahsetmişlerdir. Kısacası erdemli insan, hayatı dengeli yaşayan, ifrat ve tefrite girmeden orta yolu tutan insandır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Erdemli insanın topluma bakan yönü ise; onlar toplum için yol gösterici, iyiyi kötüden ayırt eden, ıslahçı, yenilikçi, adalet ve nizamın teminatçısı, hak ve hukukun tesisi için çalışan yüce gönüllü kişilerdir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Erdem ve erdemli insan Antik Yunan’da da birçok filozofun üzerinde durduğu bir konudur. Erdemli insanın özellikleri arasında azim, nezaket, cömertlik, doğruluk, saygı, adalet, sağduyu, zekâ, cesaret ve fedakârlık en başta gelen erdemler olarak kabul edilmiştir. Aristoteles ise bunlara ilave olarak bir erdemden daha söz etmiş ve bunu erdemlerin tacı olarak görmüştür. Bu erdem, “<em>yüce gönüllü</em>” olmaktır. Ona göre “<em>yüce gönüllülük</em>” bir bakıma kişilik erdemlerinin süsüdür. Yüce gönüllü kişi, büyük ve onur verici işler yapan, kaçınılmaz yahut önemsiz durumlarda pek az yakınan, hayatını sakınmaksızın büyük tehlikeleri göze alan, iyilik yapmaya alışkın ama iyilik görünce utanan, kendisine yapılan iyiliğe daha büyük iyiliklerle karşılık vermek isteyen, seve seve yardıma koşan ama hiç kimseden bir şey istemeyen yahut çok nadir isteyen, intikam duygusu taşımayan, yaşadığı topluma yarar sağlayacak işler için çalışmaktan büyük bir mutluluk duyan, adaletsizliğe, zulme karşı gözünü kırpmadan mücadeleye girişen, gerektiğinde ulvi, yüksek erdemli amaçlar uğruna kendi çıkarlarından, rahatlığından, güvenliğinden, hatta hayatından bile vazgeçen, başkalarını ne öven ne de yeren, dostundan başkasına muhtaç olmayan, kendine yeten, hareketleri yavaş, ses tonu tok, konuşması sakin, soylu ve iyi kişilikli olan, (en iyi) kişidir.<a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">9.-10. yüzyıllarda yaşamış İslam âlimlerinden Farabi, “<em>El-Medînetü’l-Fâzıla</em>” adlı eserinde, erdemli toplumun ancak iman, adalet ve hikmet sahibi fertlerle kurulabileceğini söyler. Ona göre bu toplumun lideri de ahlak ve hikmet sahibi olmalıdır.<a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> 14. yüzyılın büyük düşünürü İbn-i Haldun da “<em>Mukaddime</em>”sinde benzer şekilde, toplumun kurtuluşunun ancak faziletli, hakkı üstün tutan ve şahsi menfaatlerini Allah rızası için feda eden fertlerle mümkün olacağını belirtir.<a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Güzel ahlakın tesisi ve erdemli insanın gelişimi, içinde yaşanılan toplumun anlayışına, hayat tarzına, ahlakî değerlerin toplum nezdindeki önem ve önceliğine bağlıdır. Değerlerin yozlaştırıldığı, önem ve önceliğinin yok edildiği toplumda erdemli insan nefes alamaz. Zaten ahlaken gerilemiş yani “<em>hulk-ı kabih</em>” olarak görülen her türlü kötülüğün revaç bulduğu ve bunların tiryakisi olan toplumlar, erdemli insanların aralarında bulunmasını istemezler. Onların hiçbir şey yapmadan kendi hâllerinde yaşamaları bile kötü ahlaklı kişiler tarafından kabul edilebilir değildir. Hele bir de erdemli insanların toplumun ihyası için çalışması ve güzel ahlakı ikame etme gayretleri onları tamamıyla kendilerine düşman hâline getirir. Sokrates’i yetmiş yaşında idam sehpasına götüren bu kirli düşüncelerdir ki onu, “<em>Toplumda gençleri zehirliyor ve kötü yola sevk ediyor; tanrılarımıza da tapmıyor.</em>” diyerek suçlamışlardır.</p>
<p style="font-weight: 400;">İçinden geçtiğimiz süreç bir nevi çöküş ve çözülüş sürecidir, zira en başta güzel ahlakın kaynağı olan iman ve İslam, kastî olarak tırpanlanmıştır. Güzel ahlak adına ne varsa hemen hepsi değersizleştirilip yerine <em>fena huy</em> diye tabir edilen, menfi tavırlar ve <em>ahsen-i takvim</em> sırrına uygun olmayan hâl ve davranışların revaç bulması teşvik edilmiş ve zemini hazırlanmıştır. İşin en acı ve ibretlik tarafı ise bu yüz karası oyunu gönüllü olarak kanaat önderleri, diyanet ve din görevlileri, akademik unvanlara sahip insanlar üstlenmişlerdir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Hizmet Hareketi</em>’nin ilmek ilmek işlediği, emek emek yetiştirdiği erdemli insan tipi bütün toplum nezdinde değersizleştirilmeye, ötekileştirilmeye, yokluğa ve ademe mahkûm edilmiştir. Belki de tarihin hiçbir devrinde din, İslam ve ahlak adına böyle bir çöküş yaşanmamıştır. Bu kadarı ne Ebû Cehil’de görülür ne de Moğol işgalinde yaşanmıştır. Haçlı orduları da böylesi manevi bir saldırıda bulunmamıştır. Üstad Bediüzzaman hazretleri, İkinci Lem’a’nın Beşinci Nüktesi’nde “<em>Asıl musîbet ve muzır musîbet, dine gelen musîbettir. Musîbet-i diniyeden her vakit dergâh-ı İlâhiyeye iltica edip feryad etmek gerektir.</em>” demiştir. Bu süreçte dine gelen musibetler hariçten değil, dahilden gelmiştir; münafıkça hazırlanan fitne planlarının ve stratejilerinin uygulanması ile cahili de âlimi de esir alınmıştır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sokrates ise büyük musibetin ölüm değil kötülük olduğunu vurgulamıştır; “<em>Ölümden sakınmak o kadar zor değildir, zor olan kötülükten sakınmaktır; çünkü kötülük ölümden daha hızlı koşar.</em>” Zira ölüm bireyseldir kötülük ise hızlı ve geniş bir şekilde tüm toplumun çöküşüne sebep olan bir felakettir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bugün dünyanın gözü önünde bu fitneye karşı duran <em>Hizmet Hareketi</em> ise sergilediği tavır ve davranışları ile takdir toplamaktadır. Allah’ın izni ve inayetiyle bu haklı davalarında muvaffak olacaklardır. Yazımızın başında “<em>erdemli insanın ölümü</em>” şeklinde mevcut durumu ya da süreçte yaşanılan olayın vahametini, yani depremin şiddetini tarif etsek de zulmün devam etmeyeceği, her devirde erdemin ve erdemli insanın galip geleceği herkesin malumudur.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu süreçten çıkış yolunun sırrını ve müjdesini Cenab-ı Hak (celle celâluhu) Asr sûresinde vermiştir. “<em>Yemin olsun asra (hadiselerle yüklü zamana, bilhassa onun son parçasına): Şurası bir gerçek ki, hüsrandadır insan. Ancak iman edip, imanları istikametinde sağlam, yerinde, doğru ve ıslaha yönelik işler yapanlar, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve birbirlerine (musibetler, Allah yolunda başlarına gelenler, Dini yaşama ve nefsin, şeytanın günaha teşvikleri karşısında) sabretmeyi tavsiye edenler müstesna.</em>”<a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong> </strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Ahmed b. Hanbel, <em>Müsned</em>, II, 381.</p>
<p><a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> N. M. Omay, <em>Aristoteles’te İnsanın Nihai Amacı</em>, Doktora Tezi, İstanbul Üni., S.B.E, Felsefe ABD, İst. 2010. <a href="http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/47436.pdf">http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/47436.pdf</a></p>
<p><a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Farabi, <em>El-Medînetü’l-Fâzıla.</em></p>
<p><a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> İbn-i Haldun, <em>Mukaddime</em>.</p>
<p><a href="applewebdata://F5FE07B5-A869-4E64-8292-192E5829FAD0#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Ali Ünal, <em>Asr Sûresi Açıklamalı Meali</em>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Stratejik Düşünme</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/04/01/302291/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Apr 2024 14:39:27 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=302291</guid>

					<description><![CDATA[Stratejik düşünme; bir organizasyonun zayıf ve güçlü noktalarını göz önünde bulundurarak çevredeki fırsat ve tehditleri, değişimin, belirsizliğin ve çalkantıların yoğun olduğu bir ortamda organizasyonun gelecekteki konumunu sezebilmeye ve buna göre kararlar alıp hayata geçirebilmeye vesile olan bir düşünme tarzıdır. Stratejik düşünme ile ilgili önemli çalışmalar yapan Ingrid Bonn, bu düşünme tarzını üç temel unsurun meydana [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Stratejik düşünme; bir organizasyonun zayıf ve güçlü noktalarını göz önünde bulundurarak çevredeki fırsat ve tehditleri, değişimin, belirsizliğin ve çalkantıların yoğun olduğu bir ortamda organizasyonun gelecekteki konumunu sezebilmeye ve buna göre kararlar alıp hayata geçirebilmeye vesile olan bir düşünme tarzıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Stratejik düşünme ile ilgili önemli çalışmalar yapan Ingrid Bonn, bu düşünme tarzını üç temel unsurun meydana getirdiğini ileri sürmüştür:</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Farklı unsurların birbirleri ile nasıl bir etkileşim hâlinde olduklarını ve bir sorunun çözülmesinin diğer bir soruna etki edip etmediğini sorgulayan <strong>sistem düşüncesi</strong>.</li>
<li style="font-weight: 400;">Geleneksel yaklaşımların araştırıldığı, farklı ihtimallerin hayal edildiği, fikirlerin seçildiği ve geliştirildiği süreç olan <strong>yenilikçilik</strong>.</li>
<li style="font-weight: 400;">Yüksek seviyede belirsizliğin ve sınırlı bilginin söz konusu olduğu durumlarda, sağlıklı stratejiler geliştirilmesinde ve doğru bir yön belirlemesinde yol gösteren bir rehber olan <strong>vizyon</strong>.<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">Stratejik düşünme, Fethullah Gülen Hocaefendi’nin ısrarla ve hassasiyetle tavsiye ettiği ve sık sık üzerinde durduğu hususlardan biridir. Muhtelif zamanlarda, konuyu “stratejik akıl”, “düşüncenin enginliği” ve “riyazî düşünce” kavramları ile izah etmiştir.<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Muhterem Hocaefendi, “Düşüncenin enginleşmesi” konulu sohbetinde engin düşüncenin tarifini yapmakta ve bu düşüncenin farklı buutlarını şu şekilde sıralamaktadır: “Engin düşünce ufku; araştırma ve hakikat aşkı ile analiz ve sentez yapabilen, ele aldığı meseleleri ilmî blokajlar üzerine oturtabilen insanların düşünce ufkudur.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> Engin düşüncenin buutları ise, aşağılık kompleksinden sıyrılmak, isimlerden ziyade sıfatların önemli olduğunu fark etmek, Kitap ve Sünnet kriterleri ile mahrutî bir bakışa sahip olmak (bütüncül bakış/sistem yaklaşımı), güzergâh emniyetine hassasiyet göstermek, yaşadığımız dünyayı doğru okumak, düşünceleri aksiyon hâline getirmek ve ortak akıl ile iş birliği içinde çalışmaktır.<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Müzakere</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">“Eserlerin iyi okunması, orada verilen mesajların bugünkü dünyamız adına ifade ettiği mânâların, yarınki ve öbür günkü hayatımız adına gösterdiği hedeflerin iyi anlaşılması, bizim için nasıl bir dünya resmettiğinin iyi analiz edilmesi de çok önemlidir… Meseleyi sadece çay ve kahve sohbetlerine bağlama eksik bir yaklaşımdır. Önemli olan o eserleri ciddî bir müzakereyle ele almak ve onların geleceğimiz adına gösterdiği hedefleri görebilmektir.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Eğer düşünceler aksiyon hâline getirilebilirse, daha rasyonelce kararlar alınabilecektir. Pratik hayatta bir karşılığı olmadıktan sonra ütopya yazarları gibi masa başında, oturulan yerden parlak dünyalar resmetmenin kimseye bir faydası yoktur.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn6" name="_ednref6">[6]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Eğer siz sahip olduğunuz değerleri topluma takdim etmenin yanında aleyhinizde çalışan kimselerin güç ve kuvvetini, sizin hakkınızdaki mülâhazalarını göz ardı ederseniz, onlar, sizin elli senelik birikimlerinizi yıkıp geçmek isteyebilirler. Bu açıdan yürüdüğünüz yolda herhangi bir trafik problemi yaşamamak için yol boyu güzergâh emniyeti konusunda hassaslardan hassas davranmanız, ortaya çıkan yeni şartlara göre de güzergâh emniyeti adına alınması gereken tedbirleri yenilemeniz gerekir.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn7" name="_ednref7">[7]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Riyazî Düşünce</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Fethullah Gülen Hocaefendi “riyazî düşünce” hususuna ise şu şekilde dikkat çekmektedir: “Mirasçının yedinci vasfı, riyazî düşüncedir. Bir dönemde Asya&#8217;daki ilkler daha sonra da batı, Rönesansını riyazî kanunlarla düşünme sayesinde gerçekleştirdi. Ne var ki, riyazî olmak, matematikle alâkalı şeyleri bilmek değildir; o, matematiğin kanunlarıyla düşünmek, insan düşüncesinden varlığın derinliklerine uzayan yolda sürekli onunla beraber olmaktır.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Aşk u İştiyak</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">“Aşk u iştiyak, şecaat ve cesaret gibi duygular devasa problemlerin hâllinde çok önemli olsa da bu ulvî duyguların daha baştan çok ciddi bir mantıkla stratejik bir zemine oturtulması, yerli yerinde kullanılması ve sağlam bir projeye bağlanması gerekir.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn9" name="_ednref9">[9]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">“Meselenin sadece sizin ihlas ve samimiyetinize bağlanması eksik kalır. Eğer siz başkalarının hissiyatlarını doğru okuyamamış, ileride vuku bulacak bir kısım hâdiseleri öngörememiş iseniz, birilerinin başlarından aşağıya iyilik ve lütuflar yağdırsanız bile, yaptığınız bu iyilikler onlarda beklediğiniz karşılığı bulmayıp size karşı antipatiye sebep olabilir.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn10" name="_ednref10">[10]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Planlama ve Faaliyet</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Hocaefendi, stratejik düşünme ile planlama ve faaliyet arasındaki ilişkiyi de şu şekilde ifade etmektedir: “Her mümin, düşünce kuruluşlarında, strateji merkezlerinde çalışan uzmanlar gibi hareket etmelidir. Başta kendisinin ve ailesinin hayatını, sonrasında da içinde bulunduğu heyet-i âliye içerisinde nasıl bir vazife eda edeceğini çok iyi planlamalıdır. Allah’ın kendisine ihsan ettiği aklı, mantığı, muhakemeyi çok iyi işletmelidir. İleriye yönelik planları, projeleri olmalıdır. Sürekli topluma ve insanlığa faydalı olacak bir şeyler üretmelidir. Kısaca her daim faaliyet içerisinde olmalıdır. Aksi takdirde işlemeyen aletler gibi paslanır, küflenir ve işe yaramaz hâle gelir.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn11" name="_ednref11">[11]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Aksiyon</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bir konu hakkında geliştirilen fikirler ve öneriler, strateji ve aksiyona nasıl dönüştürülür? Stratejik düşünmenin ve strateji geliştirmenin, mahrutî bakışın sonucu olduğuna dikkat çekmiştik. Bütüncül bakış ile sadece organizasyonun kendisine değil dış dünyaya da bakmak şarttır. Bunun için çevrenin iyi bir analizi ile işe başlanılabilir. Ayrıca strateji geliştirmek ve uygulamak için uygun bir kültür zemini gerekir. Zemininin sağlam olması ya da kültür ortamının güçlü olması, geliştirilecek stratejilerin daha kolay ve etkili bir şekilde uygulanmasını sağlar. Aksi taktirde ortaya atılan maksatlar hayalden öte gitmez.</p>
<p style="font-weight: 400;">İkinci olarak, belirlenen maksada ulaşmak için bir durum değerlendirmesi yapılabilir. Mevcut durumdan önce buraya nasıl gelindiğinin farkında olmak önemlidir. Yani “Neredeydik ve şimdi neredeyiz?” soruları cevaplandırılabilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Üçüncü olarak, maksada ulaşmak için iç yapımızda bize avantaj sağlayacak, güç verecek özelliklerimiz ile güçlendirilmesi gereken zayıf yönlerimizin de tespit edilmesinde fayda vardır. (SWOT analizi).</p>
<p style="font-weight: 400;">Daha sonraki safhalarda, ortak akıl ile vizyon belirlenip bu vizyonun nasıl gerçekleştirileceğine dair fikirler geliştirilebilir.</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Maksatlar: En başta maksatların ortaya konması gereklidir. Maksat; bir organizasyonun gerçekleştirmek istediği durumu ifade eder. Organizasyonların birden fazla maksadı olabilir.</li>
</ol>
<ol start="2">
<li style="font-weight: 400;">Hedefler: Her bir maksada ulaşmak için bir ya da daha fazla hedef belirlenir. Hedefler, stratejik maksatların gerçekleştirilebilmesi için ortaya konulan özel ve ölçülebilir alt maksatlardır. Maksatların aksine, hedefler rakamlarla ifade edilirler ve daha kısa vadeyi kapsarlar.</li>
</ol>
<ol start="3">
<li style="font-weight: 400;">Stratejiler: Hedefler belirlendikten sonra, kısa vadede bu hedefleri gerçekleştirmeye, uzun vadede ise maksatlara ulaşmaya hizmet edecek stratejiler belirlenir. Bir hedef için birden fazla strateji geliştirilebilir. Stratejiler çok seçenekli yöntem ve yaklaşımlardır.</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">    4.  Taktikler: Taktikler, kuruluşların stratejik bir plan yürütmesine imkân tanıyan odaklanmış girişimler, projeler veya programlardır.</p>
<ol start="5">
<li style="font-weight: 400;">Aksiyonlar: Strateji geliştirmenin son aşaması, düşüncelerin aksiyona dönüştürülmesidir. Bu safhada, yapılacak işlerin takvimi ve gerekli olan insan kaynağı ve malî kaynaklar planlanır.</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">Planlama, uygulama, kontrol etme ve gözden geçirme safhaları, salih bir daire şeklinde fonksiyon eda eder. Nitekim Hocaefendi de bu hususa şu şekilde dikkat çeker: “Başlangıçta temel disiplinlere bağlılık içinde ve icmalî bir planla yola çıkılacak, daha sonra yol alırken karşılaşılan problemleri çözme mevzuunda akıl ve düşünceye başvurulacak ve nerede nasıl hareket edilmesi gerektiği mevzuunda daha tafsilatlı planlar ortaya çıkacak, bu planların uygulamaya konması esnasında akıl ve kolektif şuur düşünmeye devam edecek, derken bu bir salih daireye dönüşecek, düşünce aksiyonu, aksiyon da düşünceyi besleyerek istenen hedefe ulaşılacaktır.”<a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_edn12" name="_ednref12">[12]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Ingrid Bonn, “Developing strategic thinking as a core competency”, <em>Management Decision</em>, 2001, 39/1, s. 63–71; M. Çiçek ve A. Naktiyok, “Stratejik Düşünmenin Belirleyicileri Olarak Eleştirel ve Yaratıcı Düşünme”, <em>Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi</em>, 2013, Cilt:1, Sayı:1, s. 39–61.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> M. Fethullah Gülen, “Aşk, Cesaret ve Stratejik Akıl”, 23 Ağustos 2015, herkul.org/kirik-testi/kirik-testi-ask-cesaret-ve-stratejik-akil/; M. Fethullah Gülen, “Düşüncenin Enginleşmesi”, 22 Kasım 2015, herkul.org/kirik-testi/kirik-testi-dusuncenin-enginlesmesi/; M. Fethullah Gülen, <em>Ruhumuzun Heykelini Dikerken-1,</em> İstanbul: Nil Yayınları, 2011, s. 48.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> M. Fethullah Gülen, “Düşüncenin Enginleşmesi”, 22 Kasım 2015, herkul.org/kirik-testi/kirik-testi-dusuncenin-enginlesmesi/</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> A.g.e.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> A.g.e.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> A.g.e.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Yolun Kaderi (Kırık Testi-15),</em> İstanbul: Nil Yayınları, 2016, s. 150.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Ruhumuzun Heykelini Dikerken-1</em>, İstanbul: Nil Yayınları, 2011, s. 48.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref9" name="_edn9">[9]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Yolun Kaderi (Kırık Testi-15),</em> İstanbul: Nil Yayınları, 2016, s. 252.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref10" name="_edn10">[10]</a> M. Fethullah Gülen, “Makul ve Dengeli Hareket”, 4 Eylül 2023, herkul.org/kirik-testi/makul-ve-dengeli-hareket/</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref11" name="_edn11">[11]</a> M. Fethullah Gülen, <em>İstikamet Çizgisi (Kırık Testi-17),</em> New Jersey: Süreyya Yayınları, 2020, s. 203.</p>
<p><a href="applewebdata://BB8646E6-886B-4C65-859D-4918DC337150#_ednref12" name="_edn12">[12]</a> M. Fethullah Gülen, “Makul ve Dengeli Hareket”, 4 Eylül 2023, herkul.org/kirik-testi/makul-ve-dengeli-hareket/</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Düşen Bir Yaprağın Hissettirdikleri</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/02/02/dusen-bir-yapragin-hissettirdikleri/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 02 Feb 2024 05:54:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=296291</guid>

					<description><![CDATA[Her mevsimin ayrı bir güzelliği vardır, ama sonbahar sanki daha özeldir. Bu mevsimde bir ırmak kıyısı, göl kenarı ya da bir parkın bankı, bir çeşit tenezzüh yeridir. Sanki büyük bir sanat galerisi veya özenle seçilmiş resimlerden oluşan bir kitaptır sonbahar. İnsanı yaz manzaralarından daha çok hislendirir, biraz da hüzünlendirir. İlkbaharda yeşilin, pembenin ve beyazın tonlarıyla [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Her mevsimin ayrı bir güzelliği vardır, ama sonbahar sanki daha özeldir. Bu mevsimde bir ırmak kıyısı, göl kenarı ya da bir parkın bankı, bir çeşit tenezzüh yeridir. Sanki büyük bir sanat galerisi veya özenle seçilmiş resimlerden oluşan bir kitaptır sonbahar. İnsanı yaz manzaralarından daha çok hislendirir, biraz da hüzünlendirir.</p>
<p>İlkbaharda yeşilin, pembenin ve beyazın tonlarıyla süslenen ağaçlar bu kez, sarıya, turuncuya, kırmızıya büründürülür. Yapraklar, çiçekler gibi renklendirilir, onlar kadar güzelleştirilir. Esen rüzgârlarla dans ederek uçuşurlar. Sarının heyecanı, turuncunun mutluluğu, morun asaleti ve kahverenginin tevazusu bütün benliğimizi sarar. Gökten altın yağıyormuş gibi etrafa serpilen yapraklar, bahar çiçekleri kadar muhafaza edilmeyi hak ederler.</p>
<p>Mevsimler değişirken kim bilir neler hissederler, neler konuşurlar ağaçlar. Belki de ilk baharda bizim gibi onlar da canlanmanın, dirilişin neşesini; sonbaharda da bizim gibi romantizmle karışık ayrılık acısını, ihtiyarlığın hüznünü paylaşırlar. Acaba kendi aralarında neler konuşur, nasıl anlaşırlar?</p>
<p>Biz duyamasak da onlar kendi aralarında haberleşiyorlar. Karşımızda hissiz gibi duran ağaçların da haberleştiği, tehlikelere karşı birbirlerini uyardığı ve önlem aldıkları ile ilgili tespitler vardır. Hele bir ağacın hayatî faaliyetlerini sürdürmesi için kökünden gövdesine, gövdesinden dallarına, yapraklarına ve çiçeklerine, çiçeklerinden meyvelerine kadar bütün organlarında yaratılan biyokimyevî olaylar var ki onları öğrenen, vicdanı uyanık bir insanın, hayret ve hayranlık hislerine kapılmaması mümkün değildir.</p>
<p>Dış görünüş itibarıyla bütün ağaçların kokuları, meyveleri ve daha pek çok faydaları ile cazibedar bir güzelliği vardır ki bunlarla hem muhtelif hayvanatı, hem de insanları kendilerine cezbederler. Âşıklara, şairlere, yazarlara ilham verirler. İçlerinde meydana gelen hadiselerdeki mükemmellik ise kimyagerleri, fizikçileri, biyologları ve botanikçileri hayran bırakır.</p>
<p>Sonbahar mevsimi, sanki bir resmigeçidin son demidir. İlkbaharda her bir ağaç kendi cinsi için hazırlanan üniformalarını giyip takımlarını kuşanıp tören kıtasındaki yerini alır. Bütün canlıların nazarları altında sonbahara kadar şekilden şekle girerek gösterilerini yaparlar, hünerlerini sergilerler. Artık sonbahar gelmiştir, tören bitmek üzeredir. Üniformalar ve takımlar âlem-i gayba gönderilecektir. İlkbahara kadar bütün ağaçlar “sivil” olarak yaşayacaklardır. Aralarındaki alamet-i fârika olmadan çoğu ağaç benzeşerek sadece kuru gövde ve dallardan ibaret kalarak ilkbaharda tekrar görev verilmesini bekleyeceklerdir.</p>
<p>Bir yaprağın tomurcuk oluşumundan soluncaya kadar geçen bütün safhaları, hiç şüphesiz Rabbimizin takdiri dâhilinde meydana gelmektedir. “O’nun haberi olmadan bir tek yaprak bile düşmez.” (En’âm, 6/59). Peki, bir yaprağın düşmesi nasıl meydana gelmektedir? Bu kadar hızlı, ama mükemmel ve sanatlı değişimler, dönüşümler, görünüp saklanmalar nasıl hâsıl olmaktadır? Bu muhteşem sistem nasıl işlemektedir?</p>
<p>En başta dünyanın neresinde olursa olsun her bir bitki, bütün âlem ile alâkadardır. Öyle ki bir yaprağın açması, büyüyüp gelişmesi, sararıp solması, kopup düşmesi, yer ekseninin 23 derece 27 dakikalık eğikliğine ve buna bağlı olarak mevsimlerin görülmesine bağlıdır.</p>
<p>Diğer taraftan bütün bitkilerde olduğu gibi ağaçlarda da her türlü faaliyet, bir takım kimyevî olayların neticesinde, yani sebepler perdesiyle vuku bulur. Ağaçlar sanki bir kimya fabrikası gibi çalıştırılır ve ihtiyaçları olan kimyevî maddeler üretilir. Bunlar büyümeye, gelişmeye ve değişime uğramaları için temel maddelerdir. Bu maddelere “bitki hormonları” denir.</p>
<p>Hormonlar çok düşük miktarlarda olup bitkideki fizyolojik olayları tek başına ya da birlikte olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilir. Dokularda etkin olabildikleri gibi diğer bitki kısımlarına da taşınabilir. Yaratılış kanunlarına riayet ederek bu etkinliği diğer organlarda da gösterebilirler.</p>
<p>Bitkilerdeki biyokimyevî faaliyetler üzerinde gün ışığının, sıcaklığın ve suyun sebepler planında rolü vardır. Sonbaharda gündüz süreleri ve sıcaklık gittikçe azalır. Çevredeki bu değişiklik, bitkilerin bünyesinde de farklı hormonların üretilip muhtelif organlara iletilmesine vesile olur. Sevk-i İlahiyle bitkiler, değişen çevre şartlarına göre tedbir alıp kendilerini korumaya çalışırlar.</p>
<p>Yaprak dökümünde etkili olan hormonlardan birisi absisik asittir. Sonbahar mevsiminde, hava sıcaklığındaki azalmalar sonucu, ağaçlar absisik asit üretirler. Absisik asit, yaprak dökülmesi olacak bölgelere gönderilir. Rabbimizin takdir ettiği bu kanun çerçevesinde, sonbaharda yaprak dökülmesi görülür.</p>
<p>Yaprak dökülmesi ilk önce yaprağın yaşlanmasıyla başlar. Yapraklardaki yaşlanmanın ilk işaretlerinden biri, yapraklarda absisik asit ile etilen hormonunun üretiminin başlamasıdır. Bir süre sonra, bu hormonlar yaprak sapının dala bağlandığı bölgedeki hücrelerde bir değişime sebep olur ve bu bölgede küçük hücreler yaratılmaya başlar. Aynı zamanda bu hücrelere parçalayıcı enzimler ürettirilir. İlk olarak selülaz enzimleri hücre çeperlerini parçalar. Daha sonra pektinaz enzimleri hücreleri birbirine bağlayan pektin tabakasını parçalar. Bütün bu olaylar sonucunda yaprak sapının dala bağlandığı yerde, bir ayırma bölgesi meydana gelir. Sonunda, yalnız orta damar sayesinde dala bağlı olan yaprak hafif bir rüzgâr ya da titreşim sonucu kopar.</p>
<p>Peki bir ağacın dallarından binlerce yaprak koptuğunda, yaprak sapı ile gövdenin ayrılma noktası etrafındaki hücrelerin mârûz kaldığı mikroorganizmalara karşı ağaçlar kendilerini nasıl koruyacaktır? İşte bu tehlikelere karşı yaprakların koptuğu noktalarda bir mantar tabakası yaratılır ve açılan noktalar kapatılır. Böylelikle Şâfi isminin bir cilvesiyle ağacın yaraları tedavi edilmiş olur.</p>
<p>Yaprak dökümü, ağaçların hayatiyetini sürdürebilmesi için bir yaratılış kanunudur. Yapraklarını döken ağaçlar; besin, enerji ve su ihtiyaçlarını azaltarak soğuk ve kuru havalarda hayatta kalırlar. Sonbaharda bize biraz huzur, biraz hüzün veren o güzel görüntünün arkasında, işte böyle uzun ve hikmetli bir süreç vardır.</p>
<p>Peki sonbahar sadece yaprak dökülmesine mi sebep olur? Tabiî ki bu aylarda büyümesini tamamlamış meyvelerin kolaylıkla koparılması ya da dökülmesi de gereklidir. İşte bu iş için de görevli kılınan etilen hormonu vardır. Bu hormon, çiçeklenmeyi teşvik ettiği gibi etli meyve ve sebzelerde olgunlaşmaya da vesile olur; ceviz, elma, armut, ayva, zeytin, kiraz, üzüm ve vişne gibi meyvelerin dökülmesinde rol alarak seyrekleşmeyi sağlar.</p>
<p>Ayrıca etilen, sadece içinde bulunduğu bitkide değil, gaz hâlinde yayılarak komşu bitkilerde de vazife yapar. “Üzüm üzüme baka baka kararır.” deyimi, tam da bu hadiseyi anlatır.</p>
<p>Kaynak</p>
<p>Ahmet Metin Kumlay, Tamer Eryiğit, “Bitkilerde Büyüme ve Gelişmeyi Düzenleyici Maddeler: Bitki Hormonları”, Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. 2011, 1/2, s. 47–56.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Kerpiç Ev</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/08/01/kerpic-ev/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Aug 2023 06:31:26 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Hikaye]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260778</guid>

					<description><![CDATA[Kimileri o evi gösterip sanki başka dünyalara ait, elde edilemez, erişilemez, ancak rüyalarda görülen yerler gibi, “İşte hayat burada. Orada bir saat uyku, bizim evlerdeki uykuların altı saatine bedeldir.” ya da “Atalarımız bu işi biliyormuş; sağlık bu evlerde, hayat bu evlerde kaldı.” şeklinde iç çekerek, hasret duyarak söylenip geçerlerdi. Etrafı kerpiç duvarlarla çevrili bahçenin içinde [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Kimileri o evi gösterip sanki başka dünyalara ait, elde edilemez, erişilemez, ancak rüyalarda görülen yerler gibi, “İşte hayat burada. Orada bir saat uyku, bizim evlerdeki uykuların altı saatine bedeldir.” ya da “Atalarımız bu işi biliyormuş; sağlık bu evlerde, hayat bu evlerde kaldı.” şeklinde iç çekerek, hasret duyarak söylenip geçerlerdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Etrafı kerpiç duvarlarla çevrili bahçenin içinde eski bir ev. Etekleri, sundurmanın ahşap direkleri, pencereleri ve kapıları deniz mavisi, geri kalanı ise papatya kadar beyaz bu ev, apartmanların arasında hayatta kalmayı başarmıştı. Sanki asfaltı delip çıkan, yol kenarlarındaki bitkiler gibi çevresine meydan okuyordu. Yaşıtları olan pek çok ev çoktan ömrünü tamamlayıp gitmiş, arsaları beton yığınlarınca işgal edilmişti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Mahalle eskiden böyle evlerden oluşuyordu. Her evin kendine ait bahçesi vardı. Ahşaptan yapılmış dış kapıdan bahçeye girilir, birkaç basamak yüksekliğindeki sundurmadan eve geçilirdi. Evin kapısı sadece soğuklarda ve geceleri kapanır, sair zamanlarda gün boyu açık kalırdı. Evlerin içi yazın serin, kışın ılık olurdu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ev sakinleri dingin, ama canlıydı. Gündüzleri hem gölge hem güneş içinde, bazen serin bazen de ılık bahçelere serili kilimlerin üzerinde, akşamları evin girişindeki sundurmalarda, semaverlerin başında geçerdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Gece geç vakitlere kadar semaverlerin biri söner diğeri yanardı. Aynı bahçeye toplanan komşular sokak lambalarının ağaçların arasından sızan cılız ışıkları altında saatlerce sohbet ederdi. Çocuklar yorulmak bilmeden koşarlar, bütün mahalle onların sesleri ile dolup taşardı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Apartmanların balkonlarında, küçücük saksılarda özenle yetiştirilen bitkiler, bahçelerdeki yeşillikler arasındaki allı sarılı çiçekler, çardağı saran dolam dolam urgan gibi asmanın dalları, evlerin damlarına tırmanırdı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bahar geldi mi kırmızı pembe güller, mor leylaklar bahçeleri çepeçevre donatır, sokak kapılarının üzerindeki sarılı beyazlı hanımeli çiçeklerinin kokuları ise önünden geçenleri mest ederdi. Yaz boyunca bol tohumlu, iri ve çatlak domatesler, geniş yaprakların arasında gizlenmiş çıtır çıtır hıyarlar, rayihası ve lezzeti ile insanı cezbeden çilekler, yeşil soğanlar ve onların arasındaki öbek öbek maydanozlar, naneler, tereler ve marullar büyürdü. İnsan bu bahçelerdeki nimetlerle bir somun ekmeği yer ve yanında başka bir katığa ihtiyaç duymazdı. Ömürlere ömür katan bu bahçelerin duvar diplerini ise erik ağaçları, kayısılar, elma ya da ayva ağaçları çevirirdi. Baharla birlikte pembe ve beyaz gelinliğini kuşanan ağaçların arasındaki bu evler de cilalanarak çiçek gibi olurdu. Geriden bakanlar; ağaçların, çiçeklerin ve çimenlerin arasındaki bu kerpiç evleri, bir ressamın tuvaline dökülmüş muhteşem bir tablo gibi görürdü.</p>
<p style="font-weight: 400;">Baharın gelişi ile bahçeler de ötücü kuşlarla dolup taşardı. İlahî bir sevkle, sırayla sahneye çıkar, nağmelerini terennüm eder, sonra sazı ve sözü başka bir türe bırakıp köşelerine çekilirlerdi. Seher vakitlerinde bülbüller, tan yeri ağarmaya yüz tutunca kara tavuklar görevi devralır, onların nağmelerinin arasına karga sesleri karışırdı. Hele o sakalar, floryalar yok mu? onların koroya dâhil olmasıyla bahar boyunca o bahçeler kuş cennetine dönerdi. Ara ara yağan yağmurlardan sonra bütün mahalle buram buram toprak ve çiçek kokuları ile kaplanırdı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bahçelerin olmazsa olmazı ise tandırlar ve odun fırınlarıydı. Bu fırınlar arada bir yakılır, komşular toplanır, hamurlar yoğurulur, ekmekler, çörekler ve pideler pişirilirdi. Bir tencere taze yoğurt, kuyu suyu ile çalkalanır, buz gibi, bol köpüklü ayran içenlerin hararetini alırdı. O gün tam bir şenlik olurdu. Hele çocuklar için küçük küçük ekmekler, çörekler, simitler yok muydu? Onların yerini gofretler, çikolatalar ve şekerlemeler dolduramazdı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ramazanlar ve bayramlar da bu evlerde doya doya yaşanırdı. Kurban kesildi mi bahçenin kıyısındaki tandırlar ateşlenir, etler kebap olur, hısım akraba bahçelerdeki ziyafet sofralarında toplanırdı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Yazın son günlerinde kayısılar, erikler ve elmalar kurutulur, bir kısmı satılır, bir kısmı kış için hoşaflık olarak kilere kaldırılırdı. Her ev kendi salçasını ve tarhanasını, komşuların iş birliği ile üretirdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu şenlik, bu saadet ne zamana kadar devam edecekti? Gün geçtikçe şehir büyüyor, gelişiyor, yeni yollar, caddeler açılıyor, iflah olmaz bir modernlik şehri esir almaya başlıyordu. Kerpiç evlerde büyüyen gençler evlenip yeni yuvalar kuruyordu. Daireler, katlar genç kızların hayalini süslüyordu. Artık kızlar bu evlere gelin gitmek istemiyordu. Apartman dairesinde oturmak şartı ile söz kesiliyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Nihayet o mahalleye de “kata çıkmak”, “dairede oturmak” hastalığı bulaştı. Kerpiç evler bir bir yıkılıp arsaları müteahhitlere verilmeye başlandı. Boş kalan evlerde günler, aylar, seneler geçtikçe duvarlar aşınıyor, tahta tarabalar kırılıyor, kiremitler dökülüyor ve camlar taşlanıyordu. Gittikçe metruk bir hâle dönen bu evler, artık evlatları tarafından yıkılıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">O eski evlere bedel yüksek katlı, modern binalarda birkaç daire sahibi olmak gibisi var mıydı? İsteyen satsın, isteyen kiraya versin. Hem âhir ömründe toprakla çamurla, kömürle külle, sıcak su, soğuk su derdi ile kim uğraşırdı?</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu minval üzere ahşap ve kerpiç evler silinip gitti mahalleden. Artık kuşlar susmuş, kuyular kurumuş, çiçekler kaybolmuş, duvarlardan kaldırımlara sarkan meyve ağaçları yok olmuştu. Sadece bir ev kalakalmıştı. Etrafını arsız apartmanların sardığı bu evde Zeliha teyze ile Kâmil amca oturuyordu. Alıştıkları gibi yaşayıp orada ömürlerini geçirmek istiyorlardı. Ne katlara heves ediyorlar ne de dairelere bakıyorlardı. Onlara göre katlar modern hapishaneler gibiydi. Hürriyetlerine düşkün bu yaşlı çift, her sabah güneşle birlikte toprağa ayak basacak, bahçelerinde gezineceklerdi. Ancak üzerlerinde gittikçe artan bir mahalle baskısı da yok değildi. Neymiş efendim, bu zamanda soba mı kalmış? Sobanın dumanı apartman sakinlerini rahatsız ediyormuş. Zaten çok önceden tavuk beslemeyi de bırakmışlardı. Bahçedeki tandırı yakmak, fırında ekmek yapmak mümkün değildi. Zavallılar daha ne kadar bu baskıya dayanabilecekti? Modern binaların arasında eski bir yapı mı olurmuş? Bahaneler uydurup belediyeye bile şikâyet ediyorlardı. O ev herkesin gözüne batıyordu. Hâlbuki hemen hepsi öyle evlerde doğup büyümüşlerdi.</p>
<p style="font-weight: 400;">Zeliha teyze çok içerliyor, ama kimseye de bir şey demiyordu. İstiskale mârûz kaldığı hâlde tatlı dilini güler yüzünü kimseden esirgemiyordu. Çok zoruna gittiği zamanlarda, “Bir gün bu evleri ararsınız.” diyordu. Bunun ne anlama geldiğini kimse bilemiyor, eskiye hasret kalmak şeklinde yorumluyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">O gün de Zeliha teyze erkenden uyandı. Namazını eda etti, duaya oturdu, elinde tesbihi ile camdan dışarıyı seyrediyordu. Etrafı siteler, rezidanslarla sarılı evin penceresinden, güneşin doğuşu eskisi gibi görünmüyordu. Zeliha teyze hep güneşten önce kalkmayı, kocası ile çardakta oturup çay içmeyi ve bahçeyi sulamayı âdet edinmişti. Derin düşüncelere dalan Zeliha teyze, birdenbire yerden şiddetli seslerin geldiğini ve duvarların çatırdadığını fark etti. Zeliha teyzenin gözü kararmış ve başı dönmeye başlamıştı. Hele karşıdaki apartmanların sallanmaya başladığı an yok mu? Zeliha teyze “Allah!” diye inledi. Gözü önünde apartmanlar sağa sola yıkılıyordu. Akıl, mesuliyet ve hukuk gereği depreme karşı dayanıklı yapılması gereken binalar, çok ağır bedellerin ödenmesine sebep oluyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Zeliha teyze ve Kâmil amca ağlıyor ve dua ediyordu. Bütün mahallede bir kıyamet sahnesi yaşanıyordu. Çaresizlik içinde ağlayan insanların sağa sola koşuşturmaları ve çığlık çığlığa yakarışları dehşet vericiydi.</p>
<p style="font-weight: 400;">İhtiyar çift hemen kendilerini bahçeye attı. Dillerinde dualarla ateş yaktılar, tulumbadan çektikleri su ile kovaları doldurdular. Bahçe kapısını açtılar. Öğleye doğru bahçedeki ateşin etrafı, battaniyeler içinde oturan, ağlaşan kadınlar, yaşlılar ve çocuklar ile dolmuştu. Zeliha teyze gelenlere sıcak çorbalar, yemekler ikram ediyordu. Günlerce o bahçe ve ev, bir afet yardım merkezi gibi dolup taştı.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Üç Mektup</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2020/08/21/uc-mektup/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 21 Aug 2020 15:24:03 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=144594</guid>

					<description><![CDATA[Arkadaşım ve ortağım Murat beyle bir restoranda yemek yiyoruz. Yan masada oturan hemşehrim ve okul arkadaşım Hasan ile selamlaştık. Hal hatır sorduk. Murat bey araya girerek, “Siz ikiniz aynı okulda okuduğunuz halde nasıl böyle farklı dünyalara ait oldunuz.” diye latife yaptı. Eğer ben de arkadaşım gibi o okulda sonuna kadar kalsaydım belki ben de onun [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Arkadaşım ve ortağım Murat beyle bir restoranda yemek yiyoruz. Yan masada oturan hemşehrim ve okul arkadaşım Hasan ile selamlaştık. Hal hatır sorduk.</p>
<p>Murat bey araya girerek, “Siz ikiniz aynı okulda okuduğunuz halde nasıl böyle farklı dünyalara ait oldunuz.” diye latife yaptı.</p>
<p>Eğer ben de arkadaşım gibi o okulda sonuna kadar kalsaydım belki ben de onun gibi olurdum.</p>
<p>Lise 2’nin başında okul değiştirmiştim. Benim farklılaşmama vesile olan sebeplerin ilki bu okul değişikliği olmuştu.</p>
<p>Zaman çabuk geçti. Son sınıfa geldim. Üniversite sınavlarına girme vakti geldi. O dönemler de dershaneler öyle yaygın değildi. Büyük şehirlerde olurdu dershaneler. Ona da ancak zengin çocukları gidebilirdi. Hiç bir dershaneye gitmeden ve ciddi bir gayret göstermeden, ilk girişimde, tamamen bir sevk-i İlahi ile Konya’da bir bölüm kazanmıştım. Okul tercihimizde kimse yardımcı olmamıştı.</p>
<p>Sonucu öğrenince hocalarımdan üçü beni çağırdı. Konya’da tanıdığı arkadaşları varmış. Onların yanına gidersem bana kalacak yer konusunda yardımcı olurlarmış. Her biri birer mektup yazıp bir zarf ile tutuşturdu elime. Zarfların üzerinde telefon numaraları da vardı.</p>
<p>Konya’ya gider gitmez bir otele yerleştim. Ertesi gün elimdeki üç mektubun üzerinde kayıtlı olan numaraları aradım. İlk ikisi cevap vermedi. Daha sonraki günlerde de cevap vermediler. En son aradığım kişi telefonu açtı. Bir esnaftı. Gidip tanıştım. Beyaz eşya satan bir esnaf… Çay içerken bir vakıftan ve yurttan bahsetti. Binanın bulunduğu sokağın başında bir kitapçı varmış. O kitapçıdan adresi öğrenebileceğimi söyledi.</p>
<p>Oradan da kitapçıya gittim. Kitapçıdaki abinin güler yüzlülüğü, mütevazılığı ve mübarekliği dikkatimi çekmişti. Tarifi üzerine yurdun kapısını çaldım. Karşımda kocaman bir ayakkabılık… Yerler yeşil halılarla kaplı… Hayret ettim, nereye gelmiştim. Nasıl bir yurt idi burası? Camiye giriyormuş gibi ayakkabılar çıkarılıyordu. Böyle bir şey hiç beklemiyordum.</p>
<p>Merdivenlerden çıkarken şöyle bir başımı kaldırdım. Yukarıda da kolları ve paçaları sıvalı bir görevli vardı. Sonra o görevli beni bir odaya aldı. Odadaki bir kişi kayıtları yapıyordu. İki alternatif sundu bana. Kaloriferli mi, sobalı mı? Biri 80 bin lira, diğeri 60 bin lira. Ben ucuz olanı seçtim. Zaten uzun süreli kalmaya pek niyetim yoktu.</p>
<p>Kayıt yapan zat da nur yüzlü biriydi. Konuşmaları sırasında “gençlere sahip çıkmak”tan bahsediyordu. Yurtların temiz ve seçkin öğrencilerin kalacağı yerler olduğunu söylüyordu.</p>
<p>Zihnimde olup bitenleri değerlendirdim. Kredi Yurtlar Kurumundan bana henüz yurt çıkmamıştı. Otele de param yetmez. Mecbur sabredecektim! En kısa zamanda kafa dengi arkadaşlar bulur bir ev tutardık. Hem ne demekti o “gençlere sahip çıkmak” filan! Neden bana sahip çıkacaklardı ki? Üniversite okumaya gelmişiz. Gezmek, eğlenmek, çevre edinmek hakkımız değil mi? Lise yıllarımda okulda her türlü faaliyetin içinde olmuşum. Bu hobilerimi geliştirmek için üniversite iyi bir fırsattı. Bu hayallerimden vaz mı geçecektim yani.</p>
<p>Hem bana niçin sahip çıkılacaktı?  Kendi kendime zaten sahip olabilecek yaştaydım.</p>
<p>Daha sonra yurtta cuma akşamları sohbetler başladı. Beni kayıt yapan kişi sohbet ediyordu, fakat bu sohbet, camideki sohbetlere benzemiyordu. Hoca her türlü soruya cevap veriyordu. Onu takdir etmiyor değildim.</p>
<p>Günün birinde baktım ki ben de namazlarımı kılar olmuşum. Bir sabah buz gibi suyla abdest alıp sabah namazını kılarken yakalamıştım kendimi.</p>
<p>Hele bir gün elime bir kitap geçti. Dilini anlamıyorum. Yine de okuyordum. Bir yere geldim.</p>
<p>Okudum ve durakaldım:</p>
<p>“Meselâ, haram sevmekte, bir kıskançlık elemi ve firak elemi ve mukabele görmemek elemi gibi çok arızalarla o cüz’î lezzet zehirli bir bal hükmüne geçer.”  “Ve madem helâl dairesi keyfe kâfidir. Ve madem haram dairesindeki bir saat lezzet, bazen bir sene ve on sene hapis cezasını çektirir. Elbette, gençlik nimetine bir şükür olarak, o tatlı nimeti iffetle, istikamette sarf etmek lâzım ve elzemdir.”</p>
<p>O zamana kadar kimse bana bu konuyu böyle ikna edici olarak anlatmamıştı.</p>
<p>Evet, bu paragrafı okudum ve durakaldım. Artık orada duracaktım. O sohbetleri hiç kaçırmadım. Sonra o yurttan bir eve transfer oldum. Bu eve de o mübarek hoca sık sık geliyordu. Daha sonraki yıllarda da verilen vazifeler gereği o hoca ile sık görüşecektik.</p>
<p>Onu Konya’ya Mevlana Hazretleri çağırmış. Kim bilir, onu çağıran kişi beni de çağırmıştır.</p>
<p>O hocamın Risale bilgisi ve farklı konulara hâkimiyeti, benim gibi birçok arkadaşı Hizmet’e bağlamıştı. Sonraki yıllarda beni yazmaya teşvik etmişti.</p>
<p>O üç mektuptan ilk ikisi, farklı gruplara hitaben yazılmıştı.</p>
<p>Meğer kader kalemi ile yazılmış başka bir mektup daha varmış.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Bir Bardak Suyun Hatırlattıkları</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2020/05/15/bir-bardak-suyun-hatirlattiklari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 15 May 2020 12:18:50 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=144045</guid>

					<description><![CDATA[Eşim, “Oğlum bugün hiç su içmeden yattın.” deyip elindeki bir bardak suyla oğlumuzun odasına girdi. Oğlum gönülsüzce suyu içmeden önce cevap veriyordu: “İçtim anne, inanmazsan mutfaktaki şişeye bak.” Bu konuşmalar uzun süredir konu bulmakta zorlandığım sırada bana ilham vermişti. Diğer taraftan olaya müdahil olmaktan kendimi alamadım. “Vay be” dedim, “Annem elinde su ile başucuma gelecek, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Eşim, “Oğlum bugün hiç su içmeden yattın.” deyip elindeki bir bardak suyla oğlumuzun odasına girdi. Oğlum gönülsüzce suyu içmeden önce cevap veriyordu: “İçtim anne, inanmazsan mutfaktaki şişeye bak.”</p>
<p>Bu konuşmalar uzun süredir konu bulmakta zorlandığım sırada bana ilham vermişti.</p>
<p>Diğer taraftan olaya müdahil olmaktan kendimi alamadım. “Vay be” dedim, “Annem elinde su ile başucuma gelecek, bana su getirecek, ben de nazlanacağım.”</p>
<p>Öte yandan “Ne kadar da sağlıklı beslenmeye düşkün aileyiz.” dedim.</p>
<p>Çocukluğumuzda nerede öyle her daim, bol bol su içmek… Aç karna su içilmezdi mesela… Yatarken, yemek yerken su içilmezdi. Hele ayaktayken hiç su içilmezdi. Bir de evimizin içinde musluk yoktu o zamanlar. Musluk avluda idi; oradan kovalarla yukarı su çıkarırdık. Su çok kıymetliydi yani… Hele bir de kışın çeşme dondu mu, vay halimize!</p>
<p>Çocukluğumuzda gün boyunca koşup oynar, oyunlarımızın sonunda doğruca en yakın çeşmeye koşar, ağzımızı musluğa dayar, şişinceye kadar içerdik. Terli terli, kana kana&#8230; Hiçbir şey de olmazdı, hepimiz sağlıklı ve dayanıklı idik.</p>
<p>İşin komik yanı ise biri birimize yaptığımız tehdit ve ilençlerdi. Evet, su içmeye koşarken “Birinci benim.”, “İkinci benim.”, “İlk içen kanımı içsin.” diye ilenirdik.</p>
<p>O zamanlar temizlik filan da bizim için hiçbir şeydi, ama açlık ve susuzluk ise her şeydi. Mesela yazları ırmağa yüzmeye gider, saatlerce oynar, susadığımızda hemen elimizle kumları deşeler, bir çukur açardık. Çukurun içine biriken su biraz durulduktan ve rengi değiştikten sonra yüz üstü uzanıp içerdik. Hiçbir şeyi umursamazdık. Çünkü biz “balkon bebekleri” değildik; bir nevi “taş fırın çocukları” idik. Bize bir şey olmazdı…</p>
<p>Sadece su değil, yerden topladığımız meyveleri de ya üfler ya da göğsümüze siler yerdik. Belki de o şartlar içinde vücudumuza giren mikro organizmalar bizim bağışıklık sistemimizi güçlendirirdi.</p>
<p>Şimdi açıktan su içmekten, yerden meyve toplamaktan daha büyük tehditle karşı karşıyayız. Ya içtiğimiz şeylerde kanserojen maddeler varsa ya da yediğimiz meyveler GDO’lu ise veya ilaç ve hormon kalıntısı varsa?</p>
<p>Çocukları adeta sera içinde büyütüyoruz. Her türlü tehdit ve saldırıdan uzak bir hayat tarzı sunmaya çalışıyoruz. Çocuklarımız dirençleri düşük, bedenleri dayanıksız…</p>
<p>Mahallelerde, neredeyse her köşe başında, sürekli akan sular vardı. Cami avlularındaki şadırvanlar, çarşıda arastalar arasındaki çeşmeler, herkesin rahatlıkla, tereddüt etmeden ve endişelenmeden su içtiği yerlerdi.</p>
<p>Çeşmelere dair başka bir fotoğraf karesi de çeşme başlarında araç yıkayan şoförlerdi. O sırada teyplerin sesi iyice açılır, hem müzik yayını yapılır hem de araç yıkanırdı.</p>
<p>O zamanlar henüz içme suları şişelere girmemişti, yani bakkalda, markette su satmak diye bir iş, akıldan uzak, kültürümüze ters bir durumdu. Ben ilk kez suyun şişelendiğini bir İstanbul yolculuğu sırasında, otobüste görmüş ve çok şaşırmıştım.</p>
<p>Söz İstanbul’dan açılmışken şunu da belirteyim: Büyüklerimiz sohbetleri sırasında “İstanbul’da su bile paralı.” diyerek hem hayretlerini belirtir hem de soframızdaki suyun kıymetini bilmemizi ve yaşadığımız kasabanın değerini anlamamızı öğütlerdi.</p>
<p>O yıllarda kahvehanelerde ve lokantalarda da sudan para alınmazdı. Her masada mutlaka su dolu sürahi hazır bulunurdu. Laf aramızda, kahveci çıraklığı yaptığım yıllarda, benden bedava su isteyenlere içimden kızardım.</p>
<p>Öğrencilerin okula giderken bırakın beslenme çantası taşımalarını, yanında su taşıması diye bir lüksleri de yoktu. Şimdi neredeyse her masada kalem, defter ve kitabın yanında bir plastik şişe su da zaruri oldu. Zira yapılan reklamlarla bir taraftan teşvik edici bir dille, sağlıklı hayatın, dinginliğin ve sanki zekâ ve aklın kaynağı şişe sular gibi takdim edilirken, diğer taraftan tehdit edici bir üslupla “Aman ha açıktan su içmeyin, yalnızca bizim şişelediğimiz suları için.” demeye getirdiler işi.</p>
<p>O yıllarda bir de su eğitimi vardı. Su içmek, su ikram etmek ve su kullanmak hususunda her çocuğa mutlaka eğitim verilirdi.</p>
<p>Küçük yaşlarda su içmenin adabını öğrenirdik. Birincisi besmele çekmeden, ikincisi oturmadan, üçüncüsü de ara vermeden su içilmezdi. Büyüklerimiz ayakta su içenleri başka mahlûklara benzetirdi. Bir dikişte su içenlere kızarlardı. Ayrıca su içerken mutlaka çevreye bir bakılır, önce nezaketen yanındakilere teklif edilirdi.</p>
<p>Biri su içerken başka birinin onu rahatsız etmemesi için “Su içene yılan bile dokunmaz.” derlerdi.</p>
<p>Su üzerinden toplum içindeki konuşma ya da yemek yeme hususu hakkında da “Su küçüğün, söz/yemek büyüğün.” diyerek protokol eğitimi verilirdi.</p>
<p>Büyüklere su vermek ve onların duasını almak da teşvik edilirdi. Küçüklerin elinden su içenler “Su gibi ömrün uzun olsun.” ya da “Su gibi aziz ol.” şeklinde dua ederlerdi.</p>
<p>Su ikram edilen kişinin yanında bardağı boşalıncaya kadar beklenir, sonra bir bardak daha içmesi teklif edilirdi.</p>
<p>Serinlemek için de su kullanmak yaygın bir yöntemdi.</p>
<p>Benim için enteresan bir hatıradır; sokakların, kapı ve dükkân önlerinin sıcaklarda su hortumuyla sulanması alışkanlığı&#8230; Uzun yaz günlerinde, ikindiye doğru iyice sıcaktan bunalan ya da canı sıkılan herkes, hortumu çeşmeye takar, etrafı sulamaya başlardı. Böylece hem araçların arkasından kalkan toz bulutları önlenmiş olur hem de geçici bir serinlik sağlanırdı.</p>
<p>Belediye de yaz sıcaklarında arazöz ile bütün caddeleri sulayarak serinletirdi. Ancak bu arada tedbirli olmak gerekirdi. Gafil yakalanan esnafın tezgâhları, çer-çöp ve çamurla kaplanıverirdi.</p>
<p>Neyse efendim, meseleyi fazla sulandırmadan, konuyu toparlayalım, yoksa “Bu hamur daha çok su götürür.”</p>
<p>Gördüğünüz gibi, bir bardak su, beni çocukluğuma, memleketime, mahallemize, okul sıralarına aldı götürdü.</p>
<p>Sağlıklı-sağlıksız demeden, temiz-kirli ayırmadan içtiğimiz sularla bugüne kadar geldik.</p>
<p>Su ile adap öğrendik, sudan dua aldık. Belki de o dualar sayesinde imkânlara sahip olduk, birçok beladan kurtulduk.</p>
<p>Suya dair kültürümüzde kim bilir daha ne zenginliklerimiz, atasözlerimiz, mecazlarımız, cinaslarımız var. Mesela: “Su bulununca teyemmüm bozulur.” Yerlerine ikame edilen şeylerin aslı bulununca değeri düşer. “Sen bunun üzerine bir bardak soğuk su iç.” diyerek karşımızdakini tahrik mi, yoksa teselli mi ettiğimiz belli olmayan mecazlarımız var.</p>
<p>İbadet niyetiyle, sadaka-ı cariye nev’inden yaptırılan hayrat çeşmelerimiz ve su vakıflarımız da var.</p>
<p>Edebiyattan ibadete ve şehir mimarisine kadar suya böyle hürmet edilirdi. Kıymetini ne kadar bildik?</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
