<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Metin Topkaraoğlu &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/yazar/metin-topkaraoglu/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Tue, 18 Mar 2025 07:09:58 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>Metin Topkaraoğlu &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Necâşî’ye Vefa</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/06/01/necasiye-vefa/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 Jun 2023 07:22:11 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Hatıra]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=260573</guid>

					<description><![CDATA[Binlerce ayrılığın, hasretin ve vuslatın yaşandığı, anonsların gözyaşlarına karıştığı havaalanı, bu akşam tarihî bir ana şahitlik ediyordu. Ekim ayının ortalarıydı. Kara kıtanın ak yürekli insanlarının çığlığı duyulmuş, yeni bir sağlık seferberliği için yollara düşülmüştü. Bir yandan aylardır toplanan ilaçlar tasnif ediliyor, paketleniyor, bir yandan da pasaportlar hazırlanıyordu. Serin bir sonbahar akşamı, sınır tanımayan gönüllü doktorlar sevgi [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Binlerce ayrılığın, hasretin ve vuslatın yaşandığı, anonsların gözyaşlarına karıştığı havaalanı, bu akşam tarihî bir ana şahitlik ediyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ekim ayının ortalarıydı. Kara kıtanın ak yürekli insanlarının çığlığı duyulmuş, yeni bir sağlık seferberliği için yollara düşülmüştü. Bir yandan aylardır toplanan ilaçlar tasnif ediliyor, paketleniyor, bir yandan da pasaportlar hazırlanıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Serin bir sonbahar akşamı, sınır tanımayan<em> </em>gönüllü doktorlar sevgi ve ümitlerini sığdırdıkları bavullarını uçağa gönderiyor, havaalanındaki işlemler tamamlanıyordu. Türkiye’de tıp eğitimi alan esmer tenli üç genç, doktorlara ellerindeki karanfilleri bir teşekkür nişanesi olarak takdim ediyor, ülkelerine uğurluyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu gençlerin simalarındaki ümit ışığı, Dr. Nur Hanım’ın yüreğinde, yapılan hizmetlerin devam edeceği ümidini filizlendirmişti:</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>“Etiyopya’nın Habeşistan olduğunu öğrendiğim zamandan beri, haberlerde oraların sıkıntılarını dinlediğimde daha farklı üzülürdüm. İçin için bir mahcubiyet duyardım. Biliyorum, Müslüman olarak bütün mazlumlardan sorumluyuz, ama Habeşistan’a karşı ayrı bir sorumluluk hissederdim. En zor zamanlarda sahabe efendilerimize sahip çıkan ve yurtlarını açan bu necip hükümdarın torunlarına sahip çıkmamız gerekir diye hep içim sızlardı.”</em></p>
<p style="font-weight: 400;"><em> </em></p>
<p style="font-weight: 400;">Nur Hanım, bu hislerle, nereye gideceğini soran dostlarına, <em>“Necâşî’nin memleketine gidiyorum.”</em> cevabını veriyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Efendimize (sallallâhu aleyhi ve sellem) olan hissini, <em>“Keşke şu saltanata bedel, Muhammed-i Arabî aleyhissalâtü vesselâmın hizmetkârı olsaydım! O hizmetkârlık, saltanatın pek fevkindedir.”</em> şeklinde dile getiren, Efendimizin “<em>O, ülkesinde kimseye zulmedilmeyen kraldır.”</em> diyerek övdüğü Necâşî Ashame’nin memleketi Habeşistan’a yolculuk vardı. Bu sağlık hizmeti, Habeşistan ile olan bağları daha da güçlendirecekti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Osmanlı Devleti, sömürgecilerin hem Afrika kıyılarına hem de Mekke ve Medine’ye zarar vermelerini önlemek maksadıyla 1557 yılında Kızıldeniz sahillerini koruması altına almıştı. Afrika’yı istila eden sömürgecilere karşı ortak mücadele düşüncesiyle Sultan II. Abdülhamid ve Habeşistan İmparatoru II. Menelik arasında mektuplaşmalar ve karışlıklı heyet ziyaretleri başlamıştı. Bu ziyaretler askerî iş birliğinin yanında ticarî ve diplomatik ilişkileri de derinleştirmişti. Osmanlı idaresinin hüküm sürdüğü 1874–1885 yılları arasında, Harar’a yerleşen asker, memur ve tüccarlar, yerli halka tarımı öğretmiş, sağlık eğitimi vermiş ve okullar açmışlardı. Yıllar sonra 1910’da Etiyopya’nın Harar şehrinde açılan ilk başkonsolosluğa Mazhar Bey atanmış ancak yakalandığı hastalık sonucu 1920 yılında Cibuti’de vefat etmişti. Mazhar Bey’in vefatından sonra göreve vekâlet eden Hacı Tevfik Bey, Osmanlı-Habeşistan ilişkilerinin devamı için devlet erkânı ve kabilelerin ileri gelenleriyle iyi ilişkiler kurmuştu. Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’nı kaybetmesi, arkasından İstanbul’un işgali, ülkede yaşanan iç karışıklıklar sebebiyle Osmanlı diplomatı Tevfik Bey özlem dolu ve hüzünlü hikâyeleri geride bırakarak Türkiye’ye dönmek zorunda kalmıştı. Harar’daki Osmanlı torunları da “kayıp Türkler” kervanına dâhil olmuştu. Yıllar geçmiş, Necâşî Türk Kolejinde eğitim gören Osmanlı’nın torunlarıyla tercümana gerek kalmadan tekrar konuşulmaya başlanmıştı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Nur Hanım sağlık ekibine yeni katılanlar arasındaydı. Gidiş hazırlıklarının tatlı telaşı yaşanırken şevkini pekiştiren bir hâdise yaşamıştı:</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>“Yolculuk öncesi pasaport işlemleri için Emniyet Müdürlüğüne gittiğimde işlemimi yapan memur, nereye gideceğimi sordu. Ben de Etiyopya dedim. Memur şöyle bir geri çekildi, iç çekti ‘Ya, demek Habeşistan’a gidiyorsunuz, Necâşî’nin ülkesine. O ki Allah Resûlü’nün ayaklarını gül suyu ile yıkarım demiş. Ben de onun ayaklarını gül suyu ile yıkamak isterdim. Rica etsem benim adıma gül suyu alıp Necâşî’nin kabrine döker misiniz?’ dedi. Sesi titremiş, benim de gözlerim dolmuştu.</em>”</p>
<p style="font-weight: 400;">Beş saat süren yolculukları sona erdiğinde sonbaharın karanlık gecesinde, bir dolunay gibi başkent Addis Ababa’ya inmişlerdi. Kendilerini her zaman olduğu gibi bu hicret diyarındaki “önden giden atlılar” bekliyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Emrullah Bey yıllardır yüzlerce yolcu karşılamış ve uğurlamıştı bu havaalanından. O da mütevazı bir binada 2003&#8217;te tohumları atılan Necâşî Türk Kolejinde vazife yapıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Ertesi gün şehrin üzerindeki karanlık örtü kalktığında, karşılarında düz bir alana yayılmış, dünyanın rakımı en yüksek başkentlerinden biri olan Addis Ababa, yeşillikler içerisinde duruyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Günün ilk ışıklarıyla okulun bahçesinde tatlı bir telaş başlamıştı. 37 kişilik gönüllü doktor ekibi, branşlarına göre ikiye ayrılmıştı. Uzaktaki iki şehre, Şaşamani ve Ambo’ya götürülecek ilaçlar ve hediyeler tasnif ediliyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Yolculuk kara yoluyla yapılacaktı. Etiyopya’nın bereketli topraklarında otobüsle 250 km yol aldıktan sonra, gözleriyle gülümseyen, sıcakkanlı insanların arasından vazife yerlerine ulaşmışlardı. Halk beyaz otobüsleriyle şehirlerine gelen beyaz tenli, beyaz kalbli yolcuları merak ve şaşkınlıkla izliyordu. Gönüllü doktorlar da onları…</p>
<p style="font-weight: 400;">Şehirdeki yokluk, açlık ve sefalet; şehrin tek hastanesine de yansımıştı. Hastane müdürü tek katlı, duvarları çatlamış, eski bir binayı gezdirirken başka ülkelerden gelen doktorların yıllardır burada görev yaptığını anlatıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Etiyopya sömürge olmamış Afrika ülkesi olma unvanını taşıyan, aynı zamanda zengin yer altı ve yer üstü kaynakları olan bir ülkeydi. Gönüllü doktorlar, basit yöntemlerle ve pek az masrafla tedavi edilebilecek olan hastalıkların, imkânsızlıklardan dolayı tedavi edilemediğini, bu yüzden binlerce insanın hayatını kaybettiğini öğreniyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Nur Hanım; AIDS, tüberküloz, sıtma gibi birçok hastalığın kol gezdiği, 40 bin kişiye bir doktorun düştüğü bir ülkede hasta muayene etmenin kolay olmadığını biliyordu. Ama yapılan işi bir fedakârlık değil, vazife addediyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Gönüllü doktorlar vazifelerini hassasiyetle yapmaya çalışıyor, hastaları sırayla muayene ediyorlardı. Akşama kadar güneşte sıra bekleyen, sıra gelmeyince de evlerine dönen hastaların yüzlerindeki çaresizliğin hüznü, doktorların yüreklerini yakıyordu. Yüzlerce hasta tedavi etmişlerdi, ama yapılanlar, yapılacakların yanında, deryada damla gibi kalıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Doktorlar Türkiye’de hiç görmedikleri hastalıklarla karşılaşıyorlardı. Sağlık ekibindeki eczacı Serhat Bey, hastanede çok pahalı ilaçların olduğunu görmüş ve şaşırmıştı. Araştırdığında, bu ilaçların deneme maksadıyla gönderildiğini öğrenmişti. Yani bu insanlar, çaresiz kalarak bu riski göze alıyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Başkent Addis Ababa’ya dönmüşler, sağlık hizmetlerine burada devam edeceklerdi. Necâşî Türk okulunun sınıfları doktorların branşlarına göre paylaştırılmış, okulun giriş katı âdeta küçük bir hastaneye dönüştürülmüştü. Veliler ve öğrenciler haberdar edilmiş, sevginin ve şefkatin her renginin yaşandığı okula akın ediyorlardı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Tedaviye gelen her bir hasta, samimiyetin sıcak nefesini hissediyordu yüreğinde. Yıllardır eğitim gönüllülerinden gördükleri samimi ve mütevazı tavırları, gönüllü doktorlarda da görmüşler, duygulanmışlardı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Nur Hanım, verilen emaneti, Necâşî’nin şehrine gitmek üzere bindikleri uçak arıza yapınca ulaştıramamıştı. Emniyet Müdürlüğündeki memurun verdiği para ile satın aldığı iki şişe gül suyunu, kabre dökmesini rica ederek Emrullah Bey’e teslim etmişti. İçi buruk, gözü yaşlı Etiyopya’dan ayrılmıştı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Türkiye’ye döndükten sonra Emrullah Bey’in gül sularını kabristana döktüğü haberi ve zarfın içindeki fotoğrafları emanetin sahibine verirken ikisi de gözyaşlarını tutamamıştı.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>“Necâşî’nin ülkesine yardıma gidebilmeyi ve dualarımızla onların yanında olduğumuzu hissettirebilmeyi Rabbim nasip etti. Gördüğüm her Etiyopyalıyı Resûlullah’a sahip çıkan hükümdarın torunları olarak seyrettim, çocuklarının başını okşadım, onlara sarıldım.”</em></p>
<p style="font-weight: 400;">Onca zulüm karşısında, mazlum ve mağdurlara sahip çıkan günümüzün Necâşî’lerine selam olsun.</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Dünyanın İlk Siyahî Askerî Pilotlarından Ahmet Ali Çelikten</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/10/01/dunyanin-ilk-siyahi-askeri-pilotlarindan-ahmet-ali-celikten/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Oct 2019 21:55:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Araştırma]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=67876</guid>

					<description><![CDATA[Uçağın icadı ile dünyada başarılı uçuş denemeleri başlar. Havacılık sahasındaki gelişmeler ülkelerin savunulmasında önem arz eder. ABD ordusu 1909 yılında ilk uçağını alır. Ardından İtalyanlar uçak desteğiyle Trablusgarp Savaşı’nda Osmanlı’ya karşı zafer kazanır. Alman, İngiliz ve Fransız orduları ilk pilotlarını yetiştirmektedir. Osmanlı Devleti bu gelişmelere kayıtsız kalmaz. Haziran 1909’da Paris’teki Uluslararası Havacılık konferansına iki askerî [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Uçağın icadı ile dünyada başarılı uçuş denemeleri başlar. Havacılık sahasındaki gelişmeler ülkelerin savunulmasında önem arz eder. ABD ordusu 1909 yılında ilk uçağını alır. Ardından İtalyanlar uçak desteğiyle Trablusgarp Savaşı’nda Osmanlı’ya karşı zafer kazanır. Alman, İngiliz ve Fransız orduları ilk pilotlarını yetiştirmektedir.</p>
<p>Osmanlı Devleti bu gelişmelere kayıtsız kalmaz. Haziran 1909’da Paris’teki Uluslararası Havacılık konferansına iki askerî görevli gönderilir.13 Ekim 1910’da Harbiye Nazırlığının Fen Kıtaları ve Müstahkem Mevkiler Umumi Müfettişliğine bir yazı gönderilerek pilot yetiştirilmesi emri verilir. Askerî havacılığın kuruluşu için çalışmalar başlar. Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın çabalarıyla İlk tayyareler alınır ve pilot olabilecek birkaç genç İngiltere ve Fransa’ya gönderilir. 1912’de kurulan Tayyare Komisyonunun çabalarıyla İstanbul Ayastefanos (Yeşilköy) yakınlarında bir uçuş alanı ve iki hangar inşa edilir. 1912’de Tayyare Mektebi açılır. 1914’te Bahrî (Deniz) Tayyare Mektebi de kurulur.</p>
<p>Bu gelişmeler hengâmesinde Arap Ahmet Ali’nin hikâyesi dikkatleri çeker. Büyükannesinin 19. yüzyılda Afrika Bornu emirliğinden (bugünkü Nijerya) Osmanlı imparatorluğuna köle olarak getirildiği bilinmektedir. Osmanlı tarihi boyunca çoğunluğu askeriyede, tarım ve sanayi sektöründe çalıştırılmak üzere, daha çok satın alma yoluyla milyonlarca köle getirilmiştir.</p>
<p>Bu köleler, başta İzmir olmak üzere, İstanbul, Adana, Antalya, Mersin ve Muğla gibi önemli liman ve ticaret şehirlerine yerleştirilir. Batı Anadolu’da özellikle Batı Ege’de Küçük Menderes Ovasında, Bayındır, Tire ve Torbalı gibi kasabalar ve çevresinde çalıştırılır. Yabancı yatırımcılara ait tarım sektörlerindeki işletmelerde gerekli işgücü, Afrika’dan getirilen “zenci” kölelerle karşılanır. Yeni Çiftlik, Has Köy ve Yeni Köy gibi zenci köyleri özellikle azat edilmiş zencilerin yerleşimi için kurulmuştur. Bazı Afrika kökenliler ise Nüfus Mübadelesi sırasında, 30 Ocak 1923 tarihinde Türkiye ve Yunanistan arasında imzalanan Yunan ve Türk Halklarının Mübadelesine İlişkin Sözleşme uyarınca; Girit, Kıbrıs, Yunanistan’dan alınarak özellikle Samsun, İzmir, İstanbul ve Ayvalık’a getirilir ve büyük çoğunluğu İzmir’e yerleştirilir.</p>
<p>Ahmet Ali’in annesi Zenciye Emine, yine kendisi gibi siyahî olan Ali Bey ile evlenerek İzmir’e yerleşir. Ailenin İzmir civarına yerleşmesinin sebebi, padişah çiftliklerinde azat edilen siyahî kölelerle evlenerek, ikamet etmeleri için verilen topraklara sahip olmaktır. O yıllarda azat edilen zenci kölelerin beslenme, barınma ve geçimleri konusunda devlet belirli bir program izlemektedir. Nitekim İzmir’e gelen köleler için misafirhaneler yapılır. Küçükler, yatılı olarak sanayi okullarına, genç ve yetişkin erkekler, sanayi taburlarına ve askeri bandolara verilir. Kadınlar varlıklı Müslüman ailelerin yanına hizmetçi olarak yerleştirilir ve evlendirilmeleri özendirilir. Evlenen çiftlere ev yapılır. Toprak, hayvan ve tarım araçları sağlanarak iskânlarına çalışılır.</p>
<p>Zenciye Emine Hanım ile Ali Bey’in İzmir Sancağının Aydın Vilayetinde üç çocukları olur ve 1883 doğumlu Ahmet Ali bunlardan en büyüğüdür. Ahmet Ali’nin Okula girerken hedefi savaş gemisi kaptanı olmaktır. Doğuştan zeki ve yetenekli bir çocuktur. 1904’te Haddehane Mektebi’ne girer ve 1908’de, mülâzım-ı evvel (üsteğmen) olarak mezun olur. Sonrasında eğitimine devam edebilmek için her asker gibi yolu Devlet-i Aliye’nin başkenti İstanbul’a düşer. Bir Osmanlı beyefendisi olarak yetişir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>İstanbul Ayastefanos’da kurulan Deniz Tayyare Mektebi’ne gider. 25 Haziran 1914 tarihinde Osmanlı Deniz Kuvvetlerinin ilk deniz subaylarından biri olur. Yeşilköy’de uçuş eğitimini sürdürdüğü sırada Arap Ahmet’in küçük erkek kardeşi Ali, Çanakkale savaşında şehit olur. Milli Mücadele yıllarında Afrika kökenli Türkiyeliler de vazife almış ve Arap Ahmet’in kardeşi gibi birçoğu şehit düşmüştür.</p>
<p>Ahmet Ali Bey’e genellikle “Arap Ahmet” diye hitap edilmektedir. Afrika kökenli Türklere, Türk tarihinde, edebiyatında ve folklorunda kökenleri tam olarak bilinemediğinden genellikle “zenci” yerine “Arap” denilmiştir. Anadolu halkı koyu tenli veya “Güney’den gelenlere” genellikle “Arap” sıfatıyla hitap eder. Küçümseme ve aşağılama içerdiğini düşündükleri için “zenci” lakabını kullanmayı pek tercih etmezler. İzmirli Arap Ahmet Ali Bey’in “Arap” lakabı da “Afrika Kökenli Türk” anlamını temsil etmektedir. Günümüzde yaşlı nesiller, kendilerini “Arap”, “Arap Müslüman” ya da “Arap Müslüman Türk” olarak, genç nesiller ise “Müslüman Arap”, “Arap” veya “Afrika kökenli Türk” olarak tanımlamaktadır.</p>
<p>O tarihlerde Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand’ın Saraybosna’da öldürülmesi, I. Dünya Savaşı’nı başlatır. Arap Ahmet’in yabancı hocaları savaşa katılmak üzere ülkelerine döner. Avrupa’da eğitimlerini alıp diplomalarıyla 1912 Şubat’ında yurda dönen Fesa ve Yusuf Kenan Beyler, diğer pilotlara da ilham kaynağı olur. Ardından sekiz kişilik gruplar halinde diğer pilot adayları da eğitim için Fransa’ya gönderilir. Bunların arasında çarkçılık yapan deniz askerleri de vardır ve makinelere yatkın oldukları için donanmacı kadrosundan havacılık kadrosuna geçerler. Uçağın icadı ve uçakların semalarda görülmesi İzmirli Arap Ahmet’in de dikkatini gökyüzüne çeker. Tayyare eğitimi almıştır ve seçilen sekiz kişilik aday listesindedir.</p>
<p>1916 yılında Hava Müfettişi Başkomutanlığa bir yazı gönderilir: “Bahrî tayyareci çarkçı mülazım-ı evvel Ahmet Ali Efendi, tayyarecilik konusundaki sınavlarını başarıyla tamamlamış olup künyesinin tayyareci olarak düzeltilmesini arz ederim.”</p>
<p>Artık lacivert denizlerden mavi gökyüzüne hızlı bir geçiş yapmıştır. Kasım 1916’da, tarihteki ilk siyahî askerî pilotlardan biridir artık. Arap Ahmet’in resmî görev alabilmesi için bir deniz tayyaresi ile uçuş yapması gerekmektedir. 18 Aralık 1917’de, aynı yıl aldığı yüzbaşı rütbesiyle Berlin’e gönderilir ve eğitim uçuşlarını tamamlayıp Temmuz 1918’de yurda döner.</p>
<p>Kurtuluş Savaşı sırasında, Akdeniz ve Karadeniz karakollarındaki hava üslerine gökyüzünden gözlem yapması ve İngiliz, İtalyan, Yunan ve Fransız gemilerinin hareketleri hakkında rapor vermesi için görevlendirilir.</p>
<ol>
<li>Dünya Savaşı’ndan kalan Haliç’teki bazı uçakları Anadolu’ya kaçırma planı gündeme gelir. Anadolu’daki Milli Mücadele’ye destek için Konya Tayyare İstasyonunda gönüllü olarak görev yapar. Konya’ya gittiği için maaşı kesilir. Hakkında kanuni işlem uygulanması için yazışmalar yapılır. Bu arada kaçırılan beş uçaktan üçü Amasra Deniz Tayyare İstasyonuna gönderilmiştir. 1922’de Amasra Deniz Tayyare İstasyonuna gönderilen pilotlar arasında İzmirli Arap Ahmet de bulunmaktadır. Görevleri, İstanbul Boğazı çıkışından itibaren Batı Karadeniz’deki düşman gemilerini takip etmek, raporlamak, deniz harekâtını korumaktır.</li>
</ol>
<p>İzmir Güzelyalı’da kurulan Tayyare Bölüğü’ne 1924’te Arap Ahmet de atanır. Görevini İzmir’de sürdürmeye devam eder. Savaştan sonra Bahri Tayyare Madalyası’yla ödüllendirilir. 1928’de merkezi Konya’da olan Hava Müsteşarlığı’na atanır.</p>
<p>İzmirli Arap Ahmet, I. Dünya Savaşı’nda Türk Hava Kuvvetleri Çanakkale’den Hicaz’a; Kafkasya’dan Filistin’e kadar çok geniş bir alanda ve Türk askerinin çarpıştığı hemen hemen her cephede savaşa katılırken o da yerini alır. Kurtuluş Savaşı’nda da önemli fedakârlıklar gösterir. Savaş süresince gösterdiği başarılarla dünya basınına konu olur. ABD vatandaşı Eugene Jacques Bullard ile birlikte dünyanın ilk siyahî askerî pilotlarından biri unvanını elde ederek dünya havacılık tarihinde özel bir yere sahip olur.</p>
<p>Batılı ülkelerde ırkçılık problemlerinden dolayı, I. Dünya Savaşı’nda görev alan çok az sayıda siyahî pilot vardır. 1900’lerin başında Batı’da siyahî vatandaşların eğitim hakları çok kısıtlıdır. Havacılık gibi nitelikli ve prestijli iş kollarında beyazlarla eğitim almaları imkânsız gibidir. Batı’da bunlar yaşanırken Anadolu insanının kölelere karşı davranışları, İslamiyet’le belirlenen kurallar çerçevesindedir. Osmanlı Devletinde kölelik sistemi, belirli kanunlara bağlıdır. Köleler muayyen bir süre içerisinde azat edilip hürriyetine kavuşabilmekte ve hayatın içinde yerini alabilmektedir. Kişinin köleye sahip olması o dönem şartlarında daha çok, bir nevi işçi ve memur edinme yoludur.</p>
<p>1934 yılında kabul edilen soyadı kanunu ile Arap Ahmet Ali, “Çelikten” soyadını alır. 1949’da ordudan emekli olur ve 1969 yılında vefat eder.</p>
<p>Ahmet Ali Çelikten’in I. Dünya Savaşı devam ederken evlendiği, Preveze’den göçmen olarak gelmiş olan Hatice Hanım’dan (1897–1991) beş çocuğu olur. Hepsi de iyi eğitim alır. Onun etkisiyle çocuklarından bazıları ve akrabalarından pek çoğu aile mesleğine dönüşen havacılığı seçer.</p>
<p>Çocuklarından hayatta olanlar bugün İzmir’de yaşamaya devam etmektedir. Günümüzde Batı Ege ve Akdeniz kıyılarında binlerce Afrika kökenli Türk vatandaşı yaşamaktadır. Var olan ten rengi ayrımcılığı veya ön yargı ise bilgisizliktendir. Onlara kendi yaşadıkları yerlerde değil de başka şehirlerde “yabancı” gözüyle bakılmaktadır. 1926’daki Medeni Kanun’la Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan bu insanlar, hâkim kültürle uyumlu bir şekilde, huzurlu bir hayat sürmektedir.</p>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Boratav, Pertev Naili. Türk Folklorunda Zenciler ve Türkiye’de Zenci Folkloru Üzerine. <em>Folklor ve Edebiyat II</em>, İstanbul, 1982.</p>
<p>Engin, Nihat. <em>Osmanlı Devletinde Kölelik.</em> İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı, 1998.</p>
<p>Erdem, Y. Hakan. <em>Osmanlıda Köleliğin Sonu, 1800–1909</em>. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2004.</p>
<p>Güneş, Günver. Kölelikten Özgürlüğe: İzmir’de Zenciler ve Zenci Folkloru. <em>Toplumsal Tarih</em>, II/62, İstanbul: Tarih Vakfı, 1999.</p>
<p>Martal, Abdullah. Afrika’dan İzmir’e: İzmir’de Bir Köle Misafirhanesi. <em>Kebikeç</em>/10, 2007.</p>
<p>Parlatır, İsmail. <em>Tanzimat Edebiyatında Kölelik</em>. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.</p>
<p>Sak, İzzet. Şer’iyye sicillerine göre sosyal ve ekonomik hayatta köleler (17. ve 18. yüzyıllar). Yayımlanmamış doktora tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1992.</p>
<p><em>Savunma ve Havacılık Dergisi</em>, Türk Deniz Havacılığının 100. Yılı Özel Sayısı, Ankara: Mönch Türkiye Yayıncılık, Haziran 2014.</p>
<p>Tarih Vakfı. Tarih Vakfı ve Afrika Dayanışma, Kültür ve Yardımlaşma Derneği ile ortaklaşa yürütülen, Avrupa Birliği tarafından desteklenen “Sessiz Bir Geçmişten Sesler: Afrika Kökenli Türk Olmanın Dünü ve Bugünü Üzerine Bir Sözlü Tarih Çalışması”, www.afroturc.org, 2007.</p>
<p>Yılmaz, Duygu. Dünyanın İlk Siyah Pilotu, <em>NTV Tarih</em>, Sayı: 26, Mart 2011, s. 28–32.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Sırbistan’da Bir Anadolu Şehri: Yenipazar</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/07/01/sirbistanda-bir-anadolu-sehri-yenipazar/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Jul 2019 10:28:30 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=67360</guid>

					<description><![CDATA[Günümüzdeki adı  “Novi Pazar” olan Yenipazar şehrinin temeli Osmanlı mimarları tarafından atılır. Sultan II. Murat’ın paşalarından, Saraybosna’nın da kurucusu olan İshakbeyoğlu Gazi İsa Bey İshakoviç tarafından, Joşanitse deresinin, Raşka nehrine döküldüğü bir üçgende, 1459–1461 yıllarında kurulur. İsa Bey şehre Yenipazar (Yenice-i Pazar) adını verir. Şehrin temelleri atılırken ticaret yollarının kesiştiği güzergâha İsa Bey cami, imaret, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Günümüzdeki adı  “Novi Pazar” olan Yenipazar şehrinin temeli Osmanlı mimarları tarafından atılır. Sultan II. Murat’ın paşalarından, Saraybosna’nın da kurucusu olan İshakbeyoğlu Gazi İsa Bey İshakoviç tarafından, Joşanitse deresinin, Raşka nehrine döküldüğü bir üçgende, 1459–1461 yıllarında kurulur. İsa Bey şehre Yenipazar (Yenice-i Pazar) adını verir. Şehrin temelleri atılırken ticaret yollarının kesiştiği güzergâha İsa Bey cami, imaret, çifte hamam, kervansaray, 56 dükkânlık bir çarşı ve üç değirmen yaptırır.</p>
<p><strong>Yenipazar’ın Yükseliş Dönemi</strong></p>
<p>Yenipazar, Ras adıyla tanınan küçük bir Ortaçağ şehri iken Doğu ve Batı Avrupa’yı birbirine bağlayan stratejik konumu ve Adriyatik’e açılan önemli bir kavşak noktası olması sebebiyle kısa zamanda önemli askerî, ticarî ve iktisadî merkez haline dönüşür. Dubrovnik tüccarlarının gelmesiyle ticarî hayat daha da canlanır. 16. asrın başlarına kadar Balkanlar’ın kuzeybatısına yapılan fetihler sonucu stratejik önemi artar ve Avrupa’ya karşı akınlarda Balkanların anahtarı konumundaki şehirlerden biri haline gelir.</p>
<p>1477 yılında Bosna Sancağı’na bağlanır. Bosna Beylerbeyliği kurulunca, sancak merkezi haline getirilir (1584). Bu özelliği 18. yüzyılda da sürer. Osmanlı idaresinde şehir, uzun süre Sancak bölgesinin başkenti olacaktır. “Sancak” kelimesi, Osmanlı döneminde bu bölgedeki idari yapının adı iken daha sonra bölgenin siyasi adı olarak kullanılmış olup bütün tarihi ve diplomatik belgelere bu şekilde girer.</p>
<p>Osmanlı Devleti ilk akınlarından sonra bölgeye Türk boylarını, akıncıları ve onların ailelerini yerleştirir. Sancak bölgesindeki Türkler, Müslümanlığı kabul etmiş olan Bogomillerle kaynaşırlar. Bogomiller daha sonra Bosnalı anlamına gelen Boşnak adıyla anılırlar.</p>
<p>1468 yılındaki tahrir kayıtlarında Yenipazar’daki Hristiyan nüfusu fazla iken birkaç yıl sonra Müslüman sayısının arttığı görülür. Nüfus içindeki oranı 1530’larda % 80’lerin üzerine çıkar. Kuruluşundan 17. yüzyılın sonuna kadar Yenipazar, altın çağını yaşar ve ekonomik refahının doruğuna ulaşır.</p>
<p><strong>İlk Büyük Göç Dalgaları ve Yenipazar’ın Bitmeyen Çilesi</strong></p>
<p>Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında büyük yıkım ve ölümlere sebep olan II. Viyana Kuşatması (1683) sebebiyle Balkanlarda huzur kalmaz, geri çekilmeler başlar. Avusturya ve Sırp ordularının beklenmeyen saldırıları, Yenipazar ve Üsküp arasında büyük kayıplara sebep olur. Yenipazar ovası cesetlerle dolar. Çok sayıdaki Müslüman ve Hristiyan mabedi zarar görür.</p>
<p>Avusturya ve müttefiklerinin saldırısı ve Viyana kapılarında gelen yenilgi ile Osmanlı Devleti’nin ilk toprak kayıpları başlar. Müslümanların Balkanlar’dan zorunlu göç dönemidir.</p>
<p>Şehir ikinci büyük tehditle 18. yüzyılın ilk yarısında karşılaşır. 2 Ağustos 1737’de, Avusturya-Macaristan destekli Sırp isyancıları Yenipazar’a girer, ama iki gün sonra Bosna Valisi Hekimoğlu</p>
<p>Ali Paşa tarafından bozguna uğratılır. Böylece Yenipazar yeniden Bosna ile İstanbul arasında bağlantı kurmayı başarır. Savaş ve saldırılar Yenipazar’ın iktisadî hayatının günden güne gerilemesine sebep olmaktadır. Savaşların getirdiği tifo, kolera ve veba salgını çok sayıda insanın ölümüne yol açar ve nüfus gittikçe azalır.</p>
<p>Osmanlı-Avusturya Savaşı (1788-1791), Yenipazar bölgesini yeniden sarsar. Sancak statüsü birçok kez değişir. Bosna vilâyetinden ayrılır ve Kosova vilâyetine bağlanır. Tam anlamıyla bir sınır bölgesi haline dönüşür. Böylece Sancak bölgesi ve Yenipazar, yeni kurulan Sırbistan ve Karadağ arasında bir tampon bölge olur. 1878’deki Berlin Antlaşması’nın 25. maddesine göre Yenipazar sancağının idaresi Osmanlı Devleti’ne kalır. Fakat Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında yeni idare usulünün uygulanmasından kaynaklanan problemler, Yenipazar halkı arasında bir hoşnutsuzluk meydana getirir. Çünkü bu antlaşma uyarınca Avusturya, şehrin iç işlerine karışma fırsatı bulmuştur.</p>
<p><strong>Osmanlı Devleti’nden Koparılışı</strong></p>
<p>1878 yılı, şehrin Osmanlı’dan koparılışının başlangıcıdır. Şehir, 1878-1908 yılları arasında Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun hâkimiyetine girer. 1908’de Yenipazar yeniden Osmanlı hükümranlığına alınsa da bu durum, patlak veren Balkan Savaşları ile tamamen değişir. Şehir 21 Nisan 1879 tarihinde yapılan ve Yenipazar yahut İstanbul Antlaşması diye bilinen antlaşma ile Sancak uluslararası statüye kavuşur. Bu durum 1912 yılına kadar devam eder.</p>
<p>Bitmeyen savaşlar ve zulümler, Yenipazar’ı ciddi şekilde etkiler. Balkan Savaşlarından (1912–1913) sonra, Osmanlı Devleti’nin elinden alınır. 1912 yılında, Sırbistan Krallığı tarafından işgal edilir. Müslüman nüfusun büyük bir kısmı Türkiye’ye göç eder. Yerlerine Raşka ve Bosna’nın çeşitli yerlerinden, çoğunluğu Sırp asıllı göçmenler yerleştirilir ve yeni kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı Devleti’ne bağlanır.</p>
<p>1938’de Türkiye-Yugoslavya arasında imzalanan anlaşmaya göre, Sancak’tan ve Yenipazar’dan 40.000’i aşkın Müslüman Türkiye’ye göç etmek zorunda kalır. Yenipazar 1945’te kurulan Tito Yugoslavyası’nın Sırbistan Cumhuriyeti sınırları içine alınır. Yenipazar hem Sırbistan’da önemli bir şehir hem de Sancak Bölgesi’nin merkezi olarak görülür. 1953’te Tito ile Türkiye Cumhuriyeti’nin Dışişleri Bakanı M. Fuad Köprülü arasında imzalanan antlaşma ile Sancak ve özellikle Yenipazar çevresindeki bölgelerden, Türkiye’ye Müslümanların göçü hızlanır.</p>
<p>Karadağ Cumhuriyeti 3 Haziran 2006 tarihinde bağımsızlığını ilân eder. Sancak bölgesi ikiye ayrılır ve Yenipazar, Sırbistan Cumhuriyeti’nde kalır.</p>
<p><strong>Türkiye’deki Yenipazarlı Göçmenler</strong></p>
<p>Sancak bölgesi ve Yenipazar’dan büyük göç dalgası, 1683 yılındaki II. Viyana Kuşatması ile başlamıştır. Osmanlı Devleti’nin geri çekilmeye başladığı bu tarih bir kırılma noktasıdır. Viyana kapılarında gelen yenilgi ve 1699 Karlofça Anlaşması ile ilk toprak kayıpları, Müslümanların Balkanlar’dan zorunlu göç dönemini başlatır.</p>
<p>Yaşanan savaşlar, baskı, yıldırma, asimilasyon, etnik soykırım ve katliamlar devlet politikası haline gelince de göçler hızlanır. Göçe zorlanan milyonlarca insanın büyük bir kısmı yollardaki saldırılar, hastalık ve açlıktan ölür. Sağ kalanlar ise Anadolu’ya sığınmak zorunda kalır. Bu göçler 1970’li yıllara kadar devam eder. Ayrıca 1915-1916 yıllarındaki Çanakkale Savaşı’na Bosna ve Sancak’tan binlerce insan katılır ve hayatta kalanların çoğu Türkiye&#8217;de kalır, bir kısmı Sancak Bölgesi&#8217;ne geri döner.</p>
<p>İstanbul, Boşnak göçmenlerin yoğun olarak yaşadığı yerlerdendir. Pendik, Kartal, Eyüp ve Bayrampaşa gibi ilçelerde Boşnak Mahalleleri vardır. İstanbul’un Anadolu ve Avrupa yakasındaki bazı ilçelerde ve Türkiye’nin farklı illerinde beş milyonun üzerinde Boşnak yaşadığı ve bunların iki milyona yakınının Sancak bölgesi ve Yenipazar’dan gelen göçmenlerden oluştuğu tahmin edilmektedir. Yani Sancak bölgesinde ve Yenipazar’da yaşayan Boşnak nüfusundan dört kat fazlası, Türkiye’de yaşamaktadır. Tarihî bağlar sebebiyle Türkiye ikinci vatan olarak görülür. Başta Yenipazar olmak üzere, İstanbul’dan Balkan şehirlerine otobüsler günlük seferler düzenlemektedir. Boşnaklara sadece Türkiye’de değil, yaklaşık 70 ülkede rastlamak mümkündür. Başta Avrupa ve ABD olmak üzere, neredeyse her aileden bir fert, gurbette çalışmakta, ailelerine maddi destek sağlamaktadır.</p>
<p><strong>Günümüzde Yenipazar</strong></p>
<p>Yenipazar, bugün Sırbistan, Kosova ve Karadağ&#8217;ın kesiştiği noktada, güneybatı Sırbistan toprakları içindedir. Sırplarla birlikte çoğunlukla Müslüman Boşnakların yaşadığı, Boşnak hayat tarzı ve kültürünün hâkim olduğu Sancak Bölgesi’nin önemli kültür ve alışveriş merkezidir.</p>
<p>Yüzyıllardır şehrin ortasından akan, mutluluğun ve hüznün şahitlerinden Raşka nehriyle, gün batımından alacakaranlığa kadar günün her saatinde şehrin kalbinin attığı meydanıyla ve serin yeşil tepeleriyle Yenipazar artık bir Sırbistan şehridir.</p>
<p>Taş Devri’ne uzanan tarihi boyunca birçok mimarîeserle donatılır. Şehir; zamana ve yönetimlere meydan okuyan, tarihî han, hamam, çarşı ve 40’ın üzerinde camiyle süslenir. Bu tarihîve kültürel miraslar; yangın, sel felâketleri ve savaş tahribatı ile ciddi zarar görür, ancak bütün bu yaşananlara rağmen şehir ayakta kalmayı başarmıştır.</p>
<p>Yenipazar, Osmanlı’dan yadigâr kalan, şehir dokusunun bir Balkan şehrine yansıyan güzellikleri ve minarelerden yükselen ezan sesleriyle, şirin bir Anadolu şehrinin izdüşümü gibidir. Mimari eserler, giyim tarzı, sünnet ve düğün merasimleri, yemek kültürü ve Yenipazar Boşnakçasındaki Türkçe kelimelere kadar birçok unsur hâlâ varlığını devam ettirmektedir. Osmanlı’dan kalma zarafet ve Anadolu’ya has misafirperverlik, Müslüman Boşnak kültürüyle harmanlanmış haliyle, Yenipazar sakinlerinin evlerinde bütün canlılığıyla hissedilmektedir.</p>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Aruçi Muhammet. “Yenipazar”, <em>TDV İslâm Ansiklopedisi</em>, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, c. 43, s. 468–471. (2013).</p>
<p>İbrahimgil, Mehmet Zeki. “Sırbistan’da Osmanlı Mimarisi Üzerine Genel Bir Değerlendirme.” <em>Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic</em>, (2014). 10.</p>
<p>Köse, Metin Ziya. “Osmanlı Balkanı’nda Kara Ticareti ve Rekabet: Rumeli’de Dubrovnik Tüccarları (1600-1630).” <em>Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi</em>, (16), 4158. (2013).</p>
<p>Özdamar, Fazıl. “Türk Kültürünün Yeni Pazar Boşnak Kültürüne Etkisi: Yiyecek-İçecek Örneği.” IV. Uluslararası Balkanlarda Türk Varlığı Sempozyumu, İzmir, 7-8 Kasım 2015, s. 321–334.</p>
<p>Saygılı, Hasip. “Birinci Dünya Harbi’inde Rumeli’den Osmanlı Ordusuna Müslüman Gönüllü Katılımları.” <em>Hacettepe Türkiyat Araştırmaları, </em>18 (2013), s. 231–255.</p>
<p>Şahin, Naci. “XIX. Yüzyıl Sonrasında Anadolu’ya Yapılan Göç Hareketleri ve Anadolu Coğrafyasındaki Sosyo-Kültürel Etkileri.” (2006). <em>Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi</em>, cilt VIII, sayı: 1, Haziran 2006.</p>
<p>Şkriyel, Recep. Osmanlı Dünyasında Yeni Pazar (XV-XVIII y.y.), <em>Hikmet</em>, Mayıs 2014.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Yabanlu Pazarı</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2018/02/01/yabanlu-pazari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 Feb 2018 22:52:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=21891</guid>

					<description><![CDATA[Selçuklu sultanları, coğrafi konumu sebebiyle önem arz eden Anadolu’yu, huzur ve sükûn içinde yaşanılan bir ticaret merkezi haline getirmeyi başardılar. Sinop ve Antalya gibi önemli ticari limanları ve stratejik bölgeleri fethettiler. Anadolu’nun ticari açıdan işlerliğini artırıp milletlerarası ticaret potansiyelinden istifade edebilmesi yönünde adımlar attılar. Eski anayolları tamir ettiler ve yeni yollar yaptılar. Fethedilen topraklardaki ticaretin kesintiye uğramaması için [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Selçuklu sultanları, coğrafi konumu sebebiyle önem arz eden Anadolu’yu, huzur ve sükûn içinde yaşanılan bir ticaret merkezi haline getirmeyi başardılar. Sinop ve Antalya gibi önemli ticari limanları ve stratejik bölgeleri fethettiler. Anadolu’nun ticari açıdan işlerliğini artırıp milletlerarası ticaret potansiyelinden istifade edebilmesi yönünde adımlar attılar.</p>
<p>Eski anayolları tamir ettiler ve yeni yollar yaptılar. Fethedilen topraklardaki ticaretin kesintiye uğramaması için ticareti ve tüccarları teşvik politikaları geliştirdiler. Karada eşkıyanın ve açık denizlerde korsanların saldırılarına uğrayan tüccarların zararının, hazineden tazmin edilerek garanti altına alınması (bir çeşit devlet sigortası), ticaretin gelişmesinde çok etkili oldu. Anadolu’nun ekonomik bütünlüğü ve transit ticari faaliyetlerin kesintiye uğramadan devamı için, siyasi birliği sağlamaya çalıştılar. Farklı ülkelerden gelen tüccarlara Anadolu içlerinde ticari faaliyetlerde bulunma hakkı tanıdılar. Yabancı ülkelerle ticarî anlaşmalar yapıp çok düşük gümrük tarifeleriyle ihracat ve ithalatı teşvik ederek ticaretin canlanmasını sağladılar.</p>
<p>Selçuklu sultanları, hatunları veya emirleri tarafından vakıflar yoluyla inşa edilen camiler, köprüler, külliyeler, medreseler, hanlar, kervansaraylar, çeşmeler, hastaneler, aşevleri, gibi içtimai müesseselerle Anadolu süslendi. Bu eserler sanat, mimari ve işleyiş tarzı ile ağırladıkları misafirlerine ve gelecek nesillere, mefkûrelerini ileten Anadolu insanının birer dili gibiydi.</p>
<p>“Eline, diline, beline sahip ol” düsturu ile Ahiyân-ı Rûm<sup>1</sup>(Anadolu esnaf ve tüccarı), “İşine, aşına, eşine sahip ol” prensipleriyle Bâcıyân-ı Rûm<sup>2</sup> (Anadolu Bacıları), Gâziyan-ı Rum (Alperenler, Gazi Dervişler) ve Abdalân-ı Rûm (Anadolu gönül ve maneviyat erleri), Selçukluların manevî yönü güçlü sivil toplum kuruluşlarıydı. Bu içtimai zümreler, dönemin şartları çerçevesinde, el birliğiyle ve hal diliyle gönülleri fethettiler.</p>
<p>İktisadi ve ticari hayatın güvenli, canlı ve hareketli olmasında kervansarayların ayrı bir önemi vardı. Ticarî merkezlerin yolları üzerinde yaklaşık her 30-40 kilometrede bir tane olmak üzere 200’e yakın han ve kervansaray ağı kurulmuştu. Bu konaklama merkezleri, iklime göre ya gündüz ya da geceleyin, doğudan batıya, batıdan doğuya yol alan ticaret kervanlarının, posta arabalarının geceleyeceği ve eşyalarının emin bir yerde korunacağı, üzerinde gözetleme kuleleri bulunan, sağlam surlar ile çevrili kompleks yapılardı. Yerine göre hem misafirhane hem pazaryeri olup savaş zamanlarında ise erzak ve savaş gereçleri deposu hizmetini de görüyordu.</p>
<p>O dönem Anadolu, artık her yönüyle bir cazibe merkeziydi. Akdeniz’de Antalya ve Alanya, Karadeniz’de Sinop ve Samsun gibi liman şehirleri milletlerarası ticari malların giriş ve çıkış kapısı olmuştu. Orta Anadolu’da Sivas, Kayseri ve Konya gibi şehirler doğudan, batıdan kuzeyden ve güneyden gelen tacirlerin alışveriş merkezi haline geldi.</p>
<p>Zamanla milletlerarası ticaret yolları üzerinde, orduların konakladığı yerlerde veya sınır boylarında, pazar veya panayırlar kurulmaya başladı. Bu pazarlar, satıcı ile alıcıyı buluşturan, her türlü yeni ürünün de sergilendiği satış noktalarıydı. Milletlerarası ticaret yolları üzerindeki konumu ve orduların toplanma yeri olarak kullanılmasından dolayı ekonominin kalbinin attığı merkezlerden biri haline gelen Yabanlu Pazarı da bunlardan biriydi.</p>
<p>Rusya, Çin, Afganistan, Irak, İran, Suriye, Kırım gibi ticari seferlerin önemli güzergâhlarından tarihî İpek Yolu’nun ortasındaydı. Güney Rusya’dan Sinop-Kayseri- Elbistan yoluyla Suriye’nin büyük ticaret kenti Halep’e ulaşan Kuzey-Güney uluslararası ticaret yolu üzerindeydi.</p>
<p>İslâm tarihçisi ve âlimi Zekeriya b. Muhammed el- Kazvinî, <em>Âsarü’l-Bilâd ve Ahbârü’l-’İbâd</em>adlı eserinde Yabanlu Pazarını şöyle tasvir eder:</p>
<p>“Anadolu’da her yıl baharın başında kırk gün süren bir pazar kurulur. Bu pazara Yabanlu denilir. Uzak yerlerden, doğu, batı, güney ve kuzeyden insanlar gelir. Tacirler bu pazara katılmak için pek büyük bir gayret sarf eder. Doğu tacirlerinin emtiasını Batılı tacirler alırlar. Batılılarınkini de Doğulu tacirler alırlar. Kuzeyden gelenlerin mallarını Güneyli tüccar ve Güneylilerinkini de Kuzeyliler satın alır.”</p>
<p>Mevlana ise <em>Mesnevi</em>’sinde,<em> </em>“Yabanlu, kentler arasında bulunduğu için oraya ülkelerden emtia gelir” der şöyle devam eder: “Orada kusurlu, sahte ve kalp emtia bulunduğu gibi, incilere benzer çok kıymetli ve kazanç getiren emtia da görülür. Akıllı ve tecrübeli tacirler Yabanlu’da gerçek ve kusurlu emtiayı birbirinden ayırt ederler. Bu tacirler için Yabanlu, bir kazanç yeridir.”</p>
<p>“O devrin dünyasında bir eşi daha olmayan bir pazar, gerçekten kelimenin bugünkü geniş manası ile milletlerarası büyük ve mühim bir fuardır” ifadeleriyle Faruk Sümer, Yabanlu Pazarının önemine işaret eder.</p>
<p>“Yabandan gelenlerin, yani yabancı ülkelere mensup olanların pazarı” manasına gelen ve dünyanın ilk milletlerarası fuarı kabul edilen Yabanlu Pazarı; Kayseri Pınarbaşı arasında, bugünkü Pazarören İlçesi’nde bulunmaktaydı. Fuar yeri olarak Pazarören’in seçilişinde, Uzunyayla’nın geniş otlakları, ticaret yollarına yakınlığı, su ihtiyacının Zamantı Irmağı’ndan temini ve güvenlik ihtiyacının Zamantı Kalesi askeri garnizonundan karşılanması önemli sebeplerdi.</p>
<ol start="12">
<li>ve 13.yüzyıllarda düzenli bir şekilde çalışan Yabanlu Pazarında sadece yerel ve ulusal tüccarların malları değil, dünyanın dört bir bucağından büyük zahmetlerlegetirilmiş çeşitli mahsulât, mahlûkat, alet ve edevat da satılmaktaydı.</li>
</ol>
<p>Bu uluslararası pazarda Cenova, Venedik, Napoli, İtalya, Fransa, Bizans, Rusya, Kıpçak, Suriye, Mısır, İran, Irak ve Türkistan’ın iç bölgelerinden gelen büyük ve küçük, yerli ve yabancı, birçok tüccarın buluşmasıyla, mayıs ayının başından haziran ortalarına kadar devam eden yaklaşık kırk günlük zaman diliminde, toptan ve perakende ticaret yapılıyordu. Arap, Acem, Avrupalı ve diğer milletlerden tüccarlar, yanlarında nakit para taşımamak için alışverişi genelde değiş-tokuş şeklinde yaparlardı. Pazarın en önemli özelliği alınan malın geri verilmemesiydi. Kuzeyden kürkler getirilirdi. Doğudan gelen Hint tacirleri, baharat ve ipekli kumaşlar karşılığında hayvan ve katır götürürlerdi. Güneyden gelen Halep ve Suriye tacirlerinin kumaşları, baharatları ve Şam işi kılıçları, bütün dünyada rağbet gören Türkmen atları burada satılırdı.</p>
<p>Gün bitiminde uzak diyarlardan gelen farklı dinlerden ve mezheplerden zanaat ve ticaret erbabı, şairler ve bazı maharet sahipleri, bir vakıf müessesesi olan kervansaraylarda birlikte geceler; din, dil ve ırk ayrımı gözetilmeksizin herkesin her türlü ihtiyacı meccanen karşılanırdı.</p>
<p>Fuara katılan tacirler, farklı kültürlere mensup tüccarlarla geçirdikleri zaman diliminde, onların kıyafetlerini, kültürlerini, alışveriş tarzlarını, ibadetlerini ve karakterlerini gözlemleme imkânına sahip oluyordu. Müslümanlar için mescitler inşa edildiği gibi, başka din mensuplarının dinî inanç ve ibadetlerinin ifasına da imkân sağlanıyordu.</p>
<p>Tanıştıkça ön yargılar ortadan kalkıyordu. Belki bir daha göremeyeceği bir misafir ile ekmeğini paylaşan Anadolu insanı, gönülleri fethediyordu.</p>
<p>Merak hislerini canlı tutan ve birer seyyah olan tüccarlar, iyi bir kültür ve medeniyet gözlemcisiydi. Ticari ürünler kadar bilgi, görgü, kültür ve medeniyetin taşıyıcılığını da yapıyorlardı. Anadolu insanının yemek kültürü ve Türklere has bir yiyecek olan yoğurdun dünyaya tanıtılması bu şekilde olmuştu.</p>
<p>Oğuz Türklerinin tarihini anlatan ve asırlarca ağızdan ağza dolaşan Dede Korkut hikâyeleri, değişik yörelerde, değişik isimlerle anılan Köroğlu hikâyeleri ve nükteli dersleri dünyanın her yerinde geçerli olan Nasreddin Hoca’nın hikâyeleri, İpek Yolu üzerinde ticaret yapan insanların etkisiyle sadece Anadolu’da kalmamış, güneyden kuzeye, doğudan batıya kadar her yere ulaşmıştı. Yolculuklar vesilesiyle ufku genişleyen tüccarlara, farklı ülkeler hakkında yeni şeyler öğrenmek isteyen doğulu hükümdarlar, genellikle elçilik görevi de veriyordu.</p>
<p>Anadolu’da Yabanlu Pazarı, Ziyaret Pazarı, Yılgun/Ilgın Pazarı, Ezine/Cuma Pazarı, Alâmeddin Pazarı ve Pınar Pazarı gibi, birçoğu önceleri pazar yeri olarak kullanılan mahallerin etrafına zamanla dükkân ve hanlar inşa edilerek şehirler kurulmuştur.</p>
<p>Günümüzün Anadolu tüccarları da kurdukları ticari ilişkilerle ortak insani değerleri dünya vatandaşlarıyla paylaşıyor. Temsil ve hal diliyle gönülleri fethetmeye devam ediyor. Gönüllü eğitimci ve tüccarların işyerleri, evleri ve açılmasına vesile oldukları okullar, birer kervansaray vazifesi görüyor.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<ol>
<li>Eskiden Anadolu’ya Romalılardan kalma manasına “Rum” ismi verilirdi.</li>
<li>Ahilik Teşkilatının kurucusu Ahi Evran’ın (Şeyh Nasırüddin Mahmut) eşi Fatma Bacı tarafından kurulan ve Anadolu’da ve dünyada kadınların bir araya gelerek oluşturdukları ilk teşkilat olarak bilinen Bâcıyân-ı Rûm, Ahilik teşkilatının kadınlar koludur.</li>
</ol>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Akdağ, Mustafa, <em>Türkiye’nin İktisadi ve İçtimai Tarihi</em>, İstanbul: Cem Yayınları, 1995.</p>
<p>Çetin Kenan, <em>Selçuklu Medeniyeti Tarihi</em>, İzmir: Yitik Hazine Yayınları, 2008.</p>
<p>Özcan, Koray, “Anadolu’da Selçuklu Dönemi Yerleşme Sistemi ve Kent Modelleri,” Basılmamış Doktora Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2005.</p>
<p>Sümer, Faruk, “Yabanlı Pazarı; Selçuklular Zamanında Uluslararası Büyük Bir Fuar,” <em>Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi</em>, Ankara: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 1985.</p>
<p>Turan, Osman, <em>Selçuklular Tarihi ve Türk-İslâm Medeniyeti</em>, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1998.</p>
<p>Turan, Osman, “Selçuklu Kervansarayları,” <em>TTK Belleteni</em>, C.X, S.39, s.471–496, Ankara: TTK Yayınları, 1946.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
