<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Nuh Yilmaz &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/yazar/nuh-yilmaz/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Thu, 18 May 2023 18:24:42 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>Nuh Yilmaz &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>İlk Element: Hidrojen</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2018/04/01/ilk-element-hidrojen/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Apr 2018 22:17:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=26029</guid>

					<description><![CDATA[1766 yılında Henry Cavendish tarafından keşfedilen hidrojen gazının yeni bir elemente ait olduğu ancak 17 yıl sonra, Antoine Lavoisier tarafından ortaya kondu. Kâinatın neredeyse her yerinde bulunan bu elemente, “Hidrojen” adını Lavoisier verdi. Hidrojenin evrendeki toplam madde miktarının; atom sayısı olarak yaklaşık %90’ını kütle olarak ise dörtte üçünü meydana getiriyor olması çok dikkat çekicidir. Yıldızların [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>1766 yılında Henry Cavendish tarafından keşfedilen hidrojen gazının yeni bir elemente ait olduğu ancak 17 yıl sonra, Antoine Lavoisier tarafından ortaya kondu. Kâinatın neredeyse her yerinde bulunan bu elemente, “Hidrojen” adını Lavoisier verdi.</p>
<p>Hidrojenin evrendeki toplam madde miktarının; atom sayısı olarak yaklaşık %90’ını kütle olarak ise dörtte üçünü meydana getiriyor olması çok dikkat çekicidir. Yıldızların ve bazı gaz gezegenlerin yaklaşık %75’inin hidrojen gazından oluştuğunu ya da dünya yüzeyinin dörtte üçünün su, suyun ise iki elementinden birisinin hidrojen olduğunu düşünürsek bu oranı daha iyi anlayabiliriz.</p>
<p>118 elemanlı periyodik tablonun 1 numarası ve en hafifi olan hidrojen elementi (H<sub>2</sub>), tabiatta gaz halinde bulunur. 1 protonu ve 1 elektronuyla en basit yapılı atom olan hidrojen (H); nötronu olmayan tek atomdur fakat nötronu olan izotopları vardır. Latince ismi <em>hydrogenium</em>, Osmanlı Türkçesindeki ismi “müvellidülmâ”dır ve “su yapan” manasına gelmektedir. Normal şartlar altında renksiz, kokusuz, tatsız ve iki atomlu olan hidrojen gazı, ametaller sınıfındadır. Yaklaşık -253 <sup>0</sup>C’de sıvı hale getirilebilen bu gaz, zehirsiz ve yanıcıdır. Atmosferde 10 milyonda 5 nispetinde bulunan hidrojen gazı, diğer gazlara nazaran en hafif olduğu için en dış tabakada yer alır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Hidrojen; amonyak, metanol, hidroklorik asit ve katı yağ üretiminde, petrolün işlenmesinde, kaynak yapımında, metal madenciliğinde ve roket yakıtlarında kullanılır. Günümüzde hidrojenle çalışan otomobillerin yakıt ihtiyacını karşılamak için hidrojen dolum istasyonları da vardır. Aynı zamanda Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu’nun 2012’de açıkladığı rapora göre, dünyada kullanıma hazır 4.300 hidrojen bombası bulunmaktadır. Hidrojen bombası, atom bombasından çok daha güçlüdür. Vicdanlı ellerde insanlığa faydalı olan elementler, zalimlerin elinde insanlığın başına bela olmaktadır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Sudaki Rolü</strong></p>
<p>Canlıların hayatî ihtiyaçlarından biri olan suyun (H<sub>2</sub>O) iki elementinden biri olan hidrojen; sadece bu yönüyle bile en önemli elementlerden biridir. Dünyanın yaklaşık olarak dörtte üçü, vücudumuzun yüzde 70’i, kanımızın yüzde 83’ü sudur. Canlı hücrelerdeki hayati biyokimyevi reaksiyonlar ancak sulu ortamda gerçekleşir ve günlük hayatta birçok işimizi su ile yaparız. Temizlik aracı olarak kullanmaktan tutun elektrik üretimine kadar suyun kullanıldığı alanlar saymakla bitmez. Sudaki hidrojene gördürülen vazife, tabiattaki canlılığın sürdürülebilmesi için hayatî öneme sahiptir. Ateşi söndüren suyun, yanıcı bir gaz olan hidrojen ile yakıcı olan oksijenin birleşmesiyle oluşması da manidardır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Suyun yapısını inceleyecek olursak; 1 atm’de suyun donma noktası 0 <sup>0</sup>C, kaynama noktası ise 100 <sup>0</sup>C’dur. Su molekülü iki hidrojen ve bir oksijen atomundan meydana gelir. Bu atomlar arasındaki çekim kuvveti, su molekülünün yaratılmasına vesile olur. Oksijene bağlı olan hidrojen atomları arasındaki açı 104,5 derecedir. Yani 13,8 milyar yıl önce hidrojenin yaratılışında bu atoma verilen özellikler farklı olsaydı; suyun hususiyetleri de farklı olacaktı. Mesela atom çapı, proton sayısı, elektron hızı ya da oksijenle arasındaki açı farklı olsaydı; su 100 <sup>0</sup>C’de kaynamayacak, 0 <sup>0</sup>C’de donmayacak, kar ve bulut oluşturma sıcaklıkları değişecek, iletkenliği farklılaşacaktı.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Hidrojen atomundaki protonla elektron arasındaki tasavvur edemeyeceğimiz kadar küçük olan mesafedeki (53 x 10<sup>-9</sup>mm) en ufak bir değişiklik bile atomun karakteristik hususiyetlerini farklılaştıracaktır. Neticede; hidrojen atomunun özelliklerinden sadece bir tanesinin bile farklı olması, kâinatın işleyişini tamamen değiştirecektir. Bu da gösteriyor ki her şey çok hassas, ölçülü ve harikulade planlanmış. Hidrojeni kim yarattıysa suyu ihsan eden de O’dur (celle celaluhu).</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Güneş ve Diğer Yıldızlardaki Fonksiyonu</strong></p>
<p>Her bir galaksideki yaklaşık 200 milyar yıldızda, Güneş’tekine benzer hidrojen-helyum reaksiyonları olmaktadır. Sebepler planında Güneş; bütün canlıların hayatlarını sürdürebilmesi için gerekli olan ısı ve ışık kaynağıdır. 1 milyon 300 bin Dünya’nın sığabileceği hacimdeki Güneş diğer yıldızlara göre çok küçüktür. Yaklaşık 150 milyon km uzaklıkta, tam yerine yerleştirilmiş, hem lambamız hem de sobamızdır. En dış yerinin sıcaklığı yaklaşık 5.000 <sup>0</sup>C, çekirdeğinin sıcaklığı ise 15,6 milyon <sup>0</sup>C olan devasa bir alev topudur.</p>
<p>Güneş’te hidrojen atomları, helyum atomuna (He) dönüştürülür, böylece Güneş sahip olduğu enerjiyi, bu nükleer reaksiyondan elde eder. Güneş’te oluşan füzyon reaksiyonları aşağıdaki gibi, zincirleme devam eder:</p>
<p>&nbsp;</p>
<ul>
<li><sup>1</sup>H + <sup>1</sup>H → <sup>2</sup>H + β<sup>+</sup>+ V<sub>e</sub></li>
<li><sup>2</sup>H + <sup>1</sup>H → <sup>3</sup>He + ϒ</li>
<li><sup>3</sup>He + <sup>3</sup>He → <sup>4</sup>He + <sup>1</sup>H + <sup>1</sup>H</li>
</ul>
<p>&nbsp;</p>
<p>Önce iki hidrojen birleşir, bir proton ve bir nötrona sahip bir döteryum (<sup>2</sup>H) yaratılır ve tepkimeler böylece devam eder.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Ne İş Olsa Yapıyor! </strong></p>
<p>Güneşteki reaksiyonda rolünü oynayarak bitkiler için hayatî öneme sahip olan fotosentez tepkimesi için gerekli ısı ve ışığın Dünya’ya ulaşmasına vesile olan hidrojen; gelen ışınları dünya atmosferinin en dış yüzeyinde ilk karşılayandır. Fotosentez neticesinde üretilen şekerin yapısında yerini alan hidrojen; meyvelerdeki vitaminin yapısında da görevi başındadır. Hatta o meyve midede sindirilirken, sindirim için gerekli olan mide asidinde de hazırdır.</p>
<p>70 kg’lık bir insan vücudunda yaklaşık 6,5 kg olan hidrojen; kaslarımızda, kemiklerimizde, kanımızda, hormonlarımızda, DNA’nın ve protein sentezi için gerekli olan aminoasitlerin yapısında da vardır. Aynı atoma bu kadar farklı işi yaptıran ancak bütün kâinatı en ince teferruatıyla bilen, mahlûkatın ihtiyaçlarına en ufak detayına kadar vakıf olan ve bunları en mükemmel şekilde karşılayan olmalı değil midir?</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Protein, yağ ve karbonhidratların yapısında bulunan hidrojen neredeyse bütün gıda maddelerinde de görevlidir. Susuz, unsuz, şekersiz, etsiz veya yağsız yiyecek tüketmediğimize göre, her yediğimiz şeyde az çok hidrojen atomu vardır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Her bir zerre kendisine verilen görevi yerine getirmektedir. Kâinatta tesadüfe yer yoktur. Her şey bir nizam içinde, birbiriyle uyumlu hareket etmektedir. Zerrelerden yıldızlara kadar her şey, emir altında hareket eden birer memur, birer askerdir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Apillioğulları, Orhan, “Su Kimyası,” “Bitmeyen Enerji: Güneş,” <em>Kimya O’nu Anlatıyor</em>, İstanbul: Muştu Yayınları, 2014.</p>
<p>en.wikipedia.org/wiki/Big_Bang</p>
<p>Gönüllü, Yrd. Doç. Dr. Ömer Said, “‘Bir Şeyden Her Şey: Hidrojen,” <em>Sızıntı</em>,<a href="http://www.sizinti.com.tr/konubasliklari/konular/baslik/kimya.html">Ekim 2003</a>.</p>
<p>webelements.com</p>
<p>www.space.com/13347-big-bang-origins-universe-birth.html</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Dikkat Radyasyon</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2018/03/01/dikkat-radyasyon/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 Mar 2018 18:39:58 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=24662</guid>

					<description><![CDATA[&#160; Işın veya tanecik yayılımı ya da ışıması anlamına gelen radyasyon; bir çeşit enerji aktarımıdır. Her an çevremizde hatta vücudumuzda radyasyon meydana gelmektedir. Cep telefonları ve televizyon gibi radyo dalgalarıyla çalışan cihazlar, fırın ve ütü gibi ısı yayan aletler, ultrason gibi tıbbi makineler ve güneş ışınları, günlük hayatımızda maruz kaldığımız radyasyon kaynaklarıdır. Cep telefonları ve [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>&nbsp;</p>
<p>Işın veya tanecik yayılımı ya da ışıması anlamına gelen radyasyon; bir çeşit enerji aktarımıdır. Her an çevremizde hatta vücudumuzda radyasyon meydana gelmektedir. Cep telefonları ve televizyon gibi radyo dalgalarıyla çalışan cihazlar, fırın ve ütü gibi ısı yayan aletler, ultrason gibi tıbbi makineler ve güneş ışınları, günlük hayatımızda maruz kaldığımız radyasyon kaynaklarıdır. Cep telefonları ve televizyon gibi cihaz ve makinelerden yayılan radyasyonun iyonlaştırıcı özelliği yoktur. Esas tehlikeli ve iyonlaştırıcı özelliği plan radyasyon; radyoaktif yani kararsız atomların bozunarak alfa (α), beta (β) ve gama (γ) gibi ışımalar yapmasıdır.</p>
<p><strong>Nasıl Korunabiliriz?</strong></p>
<p>Kullanmadığınız elektrikli aletleri fişten çekmek, elektrikle çalışan aletleri başınızdan mümkün olduğunca uzakta tutmak, saç kurutma makinesini sürekli kullanmak yerine aralıklarla kısa süreli kullanmak, cep telefonlarını sohbet amaçlı kullanmamak ve satın alırken SAR (Özgül Soğurma Oranı) değerine dikkat etmek (SAR&lt;1 W/kg olan cep telefonlarını tercih etmek), fotokopi makineleri çalışırken en az 50 cm uzakta durmak, elektrikli tıraş makinesini şarjlı kullanmak gibi uyarıları dikkate almak, sağlığımız açısından önemlidir.</p>
<p>Ayrıca 16 yaşın altındaki çocukların cep telefonu kullanmamaları, kullanmaları durumunda ise günde 10 dakikayı geçirmemeleri, Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından tavsiye edilmektedir.</p>
<p>Bu arada mamografi, röntgen veya ultrason gibi radyasyon yayan görüntüleme cihazlarını kullanmadan önce bir daha düşünmelidir. 2010 yılında, İngiliz Sağlık Bakanlığı tarama maksadıyla tomografi çekilmesini yasaklamıştır. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, yapılan tıbbi tetkikler yoluyla 10 kişiden birisinin yüksek dozda radyasyona maruz kaldığı, bu dozun; nükleer santrallerde çalışanların bir senede almalarına izin verilen maksimum dozun bile üzerinde olduğu belirlenmiştir.</p>
<p>Bazı görüntüleme cihazlarının kullanımıyla maruz kalınan ortalama radyasyon değerleri (rem):</p>
<table>
<tbody>
<tr>
<td width="66">Tüm Vücut Tomografi</td>
<td width="66">Kolonoskopi</td>
<td width="64">Kafa</p>
<p>Tomografisi</td>
<td width="60">Mamografi</td>
<td width="58">Göğüs Ultrasonu</td>
<td width="58">Diş</p>
<p>Röntgeni</td>
<td width="58">Kol</p>
<p>Röntgeni</td>
</tr>
<tr>
<td width="66">1</td>
<td width="66">1</td>
<td width="64">0,2</td>
<td width="60">0,04</td>
<td width="58">0,01</td>
<td width="58">0,001</td>
<td width="58">0,0001</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Radyoaktif Maddeler Her Yerde</strong></p>
<p>Toprak, hava, su ve bütün canlılar az çok radyoaktiftir çünkü radyoaktif atomlar dünyanın her yerine dağılmış durumdadır. Maruz kaldığımız tabii radyasyon kaynakları; kozmik, toprak, hava, beslenme, solunum kaynaklıdır. TÜBİTAK verilerine<sup>1</sup>göre bu kaynaklardan dünya genelinde kişi başına ortalama soğurulan radyasyon doz değeri yıllık 0,26 – 1 rem aralığındadır ve bu çok korkulacak bir değer değildir. İş icabı radyasyona maruz kalan insanlara tavsiye edilen maksimum limit ise 10 rem’dir. Günde bir paket sigara içen kişinin akciğerlerinin maruz kaldığı yıllık radyasyon 10,6 rem’dir.</p>
<p><strong>Radona Dikkat</strong></p>
<p>Hayatımız boyunca en fazla maruz kaldığımız tabii radyasyon, radon gazıdır. Çünkü dünyanın var edilmesinden itibaren yerkürenin içinde bulunan uranyum ve toryum gibi bazı radyoaktif atomları içeren maddeler, radon gazı salınımı yapar. Bu gaz yer altından sızarak evlerin duvar ve tesisat boşluklarından odaların içine kadar ulaşır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi, bu gazdan korunmanın tek çaresi olarak, 24 saatte bir evleri en az 15 dakika havalandırmayı tavsiye etmektedir.</p>
<p><strong>Canlıların Dayanıklılığı</strong></p>
<p>Her canlıyı kendisine özgü ihtiyaçlara göre donatan Rabbimiz; canlıların radyasyona dirençlerini de farklı yaratmıştır. Mesela köpeklerin dayanıklılığı insanlarınkinden düşükken fare, tavşan, kaplumbağa ve meyve sineği birçok canlınınki yüksektir.<sup>2</sup>Mesela hamamböcekleri, radyasyon ışımasından insana oranla çok daha az etkilenir. Hatta hamamböcekleri nükleer saldırılardan sonra bile hayatta kalabilmektedir. Bu böcek türü için ölümcül radyasyon dozu 67 bin – 100 bin rem arasındayken insan için bu doz 600-800 rem aralığındadır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Akrepler de insanlara göre radyasyona karşı çok daha fazla dayanıklıdır. Akrepler, insan organizmasının radyasyona direncinin 250 katı bir orana, yani 150.000 rem’e kadar dayanabilmektedir. Araştırmalar da, akreplerde bulunan zehrin kuvveti ile radyasyona dayanıklılıkları arasında bir ilişki de tespit edilmiştir. Zehir oranı arttıkça radyasyona karşı dirençleri de yükselmektedir. Zehirde, sinir sisteminde iletimi sağlayan serotonin maddesinin bulunması, bu görüşü desteklemektedir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>İnsanlar da Radyoaktif midir?</strong></p>
<p>Vücudumuzda çok az miktarda uranyum (<sup>238</sup>U), potasyum (<sup>40</sup>K) ve karbon  (<sup>14</sup>C) gibi radyoaktif atomlar vardır. 80 kg olan bir insanda saniyede yaklaşık 8000 Bekerel’lik yani kilo başına 100Bq radyasyon meydana gelmektedir. Bu korkulacak büyüklükte bir oran değildir. İnsan vücudunda ortalama 100 trilyon hücre, her hücrede de yaklaşık 100 trilyon atom vardır. Ve vücudumuzdaki radyoaktif ışıma yapan atomların oranı yaklaşık 8000/10<sup>22</sup>dir.</p>
<p><strong>Hassas Koruma</strong></p>
<p>Vücudumuzdaki radyoaktif atomlardan kanserojen etki yapma ihtimali en fazla olan potasyum (<sup>40</sup>K) ve karbon  (<sup>14</sup>C) atomlarıdır. Hücrede kansere sebep olan bozulma, genlerdeki değişmeden kaynaklanır. Fakat genlerin yapıtaşı olan moleküllerde potasyum atomu yoktur. Hücrenin zarar görme ihtimali olması için; radyoaktif haldeki potasyum atomundan fırlayan parçacıklarının bir DNA molekülüne çarpması ve hasar vermesi gerekmektedir. Bunun ihtimali ise gözleri bağlı birisinin iğneden iplik geçirmesi kadar düşüktür. DNA, hücrenin ortasında yer alan çekirdekte hassas bir şekilde korunmaktadır. Bir hücrenin ortalama çapının 10 mikron (1 mikron, milimetrenin binde birine eşittir) olduğu düşünülecek olursa, DNA’nın ne kadar küçük bir yer teşkil ettiği daha iyi anlaşılır.</p>
<p>Radyoaktif karbon (<sup>14</sup>C) atomları ise DNA moleküllerinin yapısında bulunabilir ve potasyuma göre daha zayıf ışımalar meydana getirmesine rağmen yayılan parçacıkların hedefi bulma ihtimalleri yüksek olduğundan daha tehlikelidir. Radyoaktif haldeki bir karbon atomu bir azot atomuna (<sup>14</sup>N) dönüşür böylece DNA kimyevî bir değişikliğe uğrayabilir. Yani insanda beklenmedik şekilde meydana gelebilecek bir kanserin görünen sebeplerinden biri, muhtemelen karbon atomudur.</p>
<p>Zararlı radyoaktif parçacıkların çarpması ihtimalinin düşük olmasının yanı sıra DNA’ya verilen koruma sistemi de kanser olma ihtimalini düşürmektedir. DNA’nın eşleşmesi sırasında meydana getirilen yeni DNA molekülleri, denetleyici enzimler tarafından defalarca kontrol edilir. Bir hata varsa tespit edilir ve düzeltilir. Hatalı şifre kopartılıp yerine doğrusu getirilir ve monte edilir. Bir yandan da bütün bu basamaklar görevli enzimler tarafından kontrol edilir. Üretilen yeni DNA molekülünde, dış etkiler sonucunda normale göre daha fazla hata yapılabilir. Bu sefer hücredeki ribozomlar, DNA&#8217;dan gelen emir doğrultusunda DNA onarım enzimleri üretmeye başlar.</p>
<p>Vücudumuzda her saniye yaratılan 8.000 radyoaktif faaliyete rağmen canlılığımızın devam etmesi; ilmi, kudreti, hikmeti ve keremi sonsuz Rabbimizin koruması altında olduğumuzu göstermektedir.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<ol>
<li>“Tütündeki Radyoaktivite, Sigara Tiryakilerinin Aldığı Radyasyon Dozu ve Kanser Riski?”, <em>Bilim Teknik</em>, TÜBİTAK, Nisan, 2006.</li>
<li>Choppin, G. ve ark., <em>Radiochemistry and Nuclear Chemistry</em>, Oxford: Elsevier Science &amp; Technology, 1995.</li>
</ol>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Apillioğlu, Orhan, “Radyasyondan Etkilenmeyen Canlı,” <em>Kimya O’nu Anlatıyor</em>, Muştu Yayınları, 2013.</p>
<p>Balta, Nuri, “Hücredeki Radyasyon Tedbirleri,” <em>Sızıntı</em>, Nisan 2008.</p>
<p>www.taek.gov.tr/bilgi-kosesi/184-radyasyonla-birlikte-yasiyoruz/501-dogal-radyasyon-kaynaklari.html (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu)</p>
<p>www.ahmetrasimkucukusta.com/2011/03/05/yazilar</p>
<p>www.webelements.com</p>
<p>www.physics.isu.edu/radinf/natural.htm</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Vücudumuzdaki Hassas Enerji Ayarı</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2018/01/01/vucudumuzdaki-hassas-enerji-ayari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Jan 2018 00:48:57 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=14431</guid>

					<description><![CDATA[Dünyamızda sadece canlıların değil cansızların da hareket ve iş görme kabiliyeti, sebepler zaviyesinden, enerjiye bağlanmıştır. Termodinamiğin birinci kanununa göre, bir sistemin ve çevresinin enerji toplamı sabittir. Enerji bir şekilden diğerine dönüştürülür. Mesela güneşten alınan enerji, bitkilerde kimyasal enerjiye çevrilir. Çağımızda her geçen gün belirli enerji kaynaklarımız tükenirken enerjiye olan ihtiyaç artmaktadır. Araştırmalara göre, ABD’nin 2015 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Dünyamızda sadece canlıların değil cansızların da hareket ve iş görme kabiliyeti, sebepler zaviyesinden, enerjiye bağlanmıştır. Termodinamiğin birinci kanununa göre, bir sistemin ve çevresinin enerji toplamı sabittir. Enerji bir şekilden diğerine dönüştürülür. Mesela güneşten alınan enerji, bitkilerde kimyasal enerjiye çevrilir.</p>
<p>Çağımızda her geçen gün belirli enerji kaynaklarımız tükenirken enerjiye olan ihtiyaç artmaktadır. Araştırmalara göre, ABD’nin 2015 yılı ortalama enerji harcaması yaklaşık 4 trilyon wat iken 2050 yılında bu rakamın 10 trilyon wat’a ulaşacağı hesaplanmaktadır. Elektrikle çalışan ev aletleri ve bilgisayar gibi teknolojik aletlerin hem sayısı hem de çeşidi hızla artmaktadır. Elektriğe olan bağımlılığımız o kadar artmıştır ki bir süreliğine kesildiği zaman bile hayat durma noktasına gelmekte, ne yapacağımızı şaşırmaktayız. Aydınlatma, ulaşım, ısınma ve haberleşme gibi temel ihtiyaçlarımız elektriğe bağlıdır. Bütün bunlar elektrik enerjisinin ışık, hareket, ısı veya ses enerjisine dönüştürülmesiyle gerçekleşir.</p>
<p><strong>Enerji İhtiyacımız</strong></p>
<p>Hücrelerin dolayısıyla da vücudumuzun hayatta kalabilmesi için de enerjiye ihtiyaç vardır. Mesela bir saat çiğneme hareketi için 11 kalori, 30 dakika yürüyüş için 125 kalori, 15 dakika yüzme için 87 kalori ve 20 dakika bisiklet sürmek için 150 kalori harcarız. İş yapmayan erkeklerin günlük 2300 kadınların ise 2000 kilokaloriye ihtiyaçları vardır. Organlarımızın enerji ihtiyacı farklı miktarlardadır. Mesela, beynimiz vücut ağırlığımızın yaklaşık % 2’siyken ihtiyaç duyduğu enerji oranı % 20’dir.</p>
<p>Günlük faaliyetlerin zorluk derecesine göre doku ve organların ihtiyaç duyduğu enerji miktarı arttığından, ilâve gıdalarla bu miktarı karşılamak gerekmektedir. Ancak alınan gıdaların kalori değeri, günlük harcanandan fazla olduğunda, fazla miktarı taşıyan gıdalar yağa dönüştürülerek iç organlarda depolanır ve şişmanlamaya sebebiyet verir.</p>
<p>Sindirim esnasında bazı gıda maddelerinin moleküllerine parçalanmasıyla ortaya çıkan kalori miktarları şu şekildedir:</p>
<table>
<tbody>
<tr>
<td width="87"><strong>Gıda</strong></td>
<td width="42"><strong>Kalori</strong></td>
<td width="115"><strong>Gıda</strong></td>
<td width="42"><strong>Kalori</strong></td>
</tr>
<tr>
<td width="87">100 g bulgur</td>
<td width="42">371</td>
<td width="115">100 g süt</td>
<td width="42">68</td>
</tr>
<tr>
<td width="87">100 g tavuk eti</td>
<td width="42">140</td>
<td width="115">1 adet yumurta</td>
<td width="42">80</td>
</tr>
<tr>
<td width="87">100 g dana eti</td>
<td width="42">278</td>
<td width="115">1 adet domates</td>
<td width="42">14</td>
</tr>
<tr>
<td width="87">100 g badem</td>
<td width="42">600</td>
<td width="115">100 g karpuz</td>
<td width="42">19</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Rızık Olarak Verilen Enerjimiz</strong></p>
<p>İnsan vücudunda yaklaşık 100 trilyon hücre vardır ve her hücrede, her ân, son derece hassas reaksiyonlar gerçekleşir. Enerji bakımından zengin olan moleküllerin parçalanması ile enerji açığa çıkar. Bu hâdise, odun veya kömürün sobada yakılarak ısı elde edilmesine benzetilebilir.</p>
<p>Açığa çıkarılan enerji, kas kasılması ile yapılan mekanik iş, sinir hücrelerinin bir sinyal iletmesi sırasındaki elektrik işi, moleküllerin aktif taşınması veya büyüme için ihtiyaç duyulan maddelerin sentezindeki kimyevi işlerde kullanılır. Böylece hücre, dolayısıyla da biyolojik beden, canlılığını devam ettirebilmek için, Cenab-ı Hakkın Hay ve Muhyi isimlerine ayna olabilecek kıvamda kalır.</p>
<p>Bir gün boyunca mazhar olunan rızıkları düşünelim: Kahvaltıda; ekmek, çay, peynir, zeytin, reçel, yumurta. Öğle yemeğinde; kuru fasulye, pilav, cacık. Akşam yemeğinde; mercimek çorbası, karnıyarık, salata vs. Tabii bir de öğün aralarındaki tatlı, kuruyemiş, meyve, içecek, dondurma vs. var. Yani sadece bir kısmını saydığımız, gün boyu yiyip içilen gıdalar çok çeşitlidir. Bunların hepsinin yağ, asitlik, protein, çözünme gibi hususiyetleri farklıdır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Gıdalar bir bütün olarak dursa da yani bir yumurta, bir elma veya bir nohut, bir buğday tanesi, çok basit yapılı gibi görünse de moleküler veya atomik seviyede incelendiğinde, çok kompleks yapıda oldukları görülür. Mesela, bir pirinç tanesinde demir, fosfor, sodyum, bakır, kalsiyum, magnezyum, manganez, potasyum, çinko, selenyum, askorbik asit, glikoz, B vitaminleri ve daha birçok madde vardır.  Ya da çayı örnek verecek olursak; yapısında kafein, bütanol, hekzanol, tanen, geraniol gibi en az 180 çeşit madde vardır.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Enerjimizin Kaynağı Nedir?</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Sebepler zaviyesinden bakıldığında, enerjimizin kaynağı yediğimiz içtiğimiz gıdalardır. Besin maddelerini karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler ve mineraller şeklinde gruplayabiliriz. Vücudumuzun ihtiyaç duyduğu enerji öncelikle karbonhidratlardan yani şekerden karşılanır; karbonhidratlı bileşikler önce glikoza dönüştürülür daha sonra yakılır. Şeker yetersiz ise yağlar ve zorunlu kalınca proteinler, enerji kaynağı olarak kullanılır. Ağızdan başlayan sindirim olayı mide, bağırsaklar ve on iki parmak bağırsağındaki reaksiyonlarla devam eder.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Büyük ve karmaşık moleküllerin parçalanmasıyla meydana gelen küçük moleküller kan yoluyla hücrelere ulaştırılır. İhtiyaç duyulan enerjinin elde edilebilmesi için besin maddelerinin oksijenle tepkime vermesi, yani yanması gerekmektedir. Enerji santrali olan mitokondriye oksijenin de getirilmesiyle reaksiyon meydana gelir.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Diğerlerine göre basit bir reaksiyon olan glikozun oksijenle yanarak karbondioksit ve suya dönüşmesi tepkimesinin gösterimi:</p>
<table>
<tbody>
<tr>
<td width="259">C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub> + 6O<sub>2</sub> → 6CO<sub>2</sub> + 6H<sub>2</sub>O + Enerji</td>
</tr>
<tr>
<td width="259"></td>
</tr>
<tr>
<td width="259">Yaklaşık 180 gram glikozun yanmasıyla 3000 kj enerji elde edilmektedir.</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p>Kimyasal tepkimelerde genellikle kimyasal bağlar kırılır (koparılır) ve yeni bağlar oluşturulur. Bağların kırılması ortamdan enerji alınarak, oluşması ise ortama enerji verilerek gerçekleştiğinden sistemin enerjisinde değişme gözlenir. Bağ enerjisi<sup>1</sup>bir molekülün kararlılığının ve büyüklüğünün bir ölçüsüdür. Bağ enerjilerinin büyüklüğüne bakarak bir molekülün bağlarını kırmak için ne kadar enerji gerek­tiğini veya bu bağların oluşması hâlinde ne kadar enerji açığa çıkacağını hesaplayabiliriz. Bazı atomlar arasındaki bağların ortalama bağ enerji değerleri şu şekildedir:</p>
<table>
<tbody>
<tr>
<td width="38"><strong>Bağ</strong></td>
<td width="41"><strong>kj/mol</strong></td>
<td width="38"><strong>Bağ</strong></td>
<td width="41"><strong>kj/mol</strong></td>
</tr>
<tr>
<td width="38">C-C</p>
<p>C=C</p>
<p>C-O</p>
<p>C=O</p>
<p>&nbsp;</td>
<td width="41">347</p>
<p>614</p>
<p>358</p>
<p>745</td>
<td width="38">C-H</p>
<p>H-O</p>
<p>O=O</td>
<td width="41">413</p>
<p>467</p>
<p>495</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p>Yukarıda sorduğumuz “Enerjimizin kaynağı nedir?” sorusunun cevabı işte tam buradadır. Yani bize ihsan edilen enerji, tükettiğimiz gıdaları oluşturan molekül ve atomların arasındaki bağlarda depolanmıştır. Mesela yediğimiz gıdanın karbon atomları arasında “C-C” bağı varsa, bu bağın yaratılması sırasında açığa çıkacak veya bu bağın kırılması için gerekli olan enerji 347 kj/mol’dür. Bu değer, hem etteki protein karbon atomları hem de meyvedeki vitamin atomları arasında aynıdır. Biz ne bağı ne de bağdaki enerjiyi görebiliyoruz fakat teorik olarak, ilmî açıklaması bu şekildedir.</p>
<p>Süt ineğin karnında, yumurta tavuğun bünyesinde, buğday toprakta, meyveler ağaçlarda yaratılırken içerdikleri atom ve moleküller arasında bulundurdukları enerjiyle var edilmektedir. Gıdalar maddi olarak elma, patates, bal, maydanoz vs. olarak görünse de atomik seviyede incelediğimizde canlılığımızı sürdürebilmemiz için gerekli olan enerji depolarıdır. Bu enerjini; ihtiyacımız, damak tadımız, duyu organlarımız, sindirim sistemimiz bilinerek var edildiği aşikârdır. Çünkü her birinin tadı, şekli, kokusu, rengi öyle mükemmel bir şekildedir ki yerken içerken ayrı lezzetler alırız.</p>
<p>Gıda maddelerinin molekül ve atomları arasına enerjiyi kim depolamışsa, insanın ihtiyaçlarını da bilen O’dur. Canlılar enerji ayarı gibi harikulade sistemlerle Rabbimiz tarafından donatılmış ve her türlü ihtiyaçları eksiksiz karşılanmaktadır.</p>
<p><strong>Dipnot</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<ol>
<li>Bağ enerjisi, maddelerin 1 molündeki atomları bir arada tutan bağları, standart şartlarda kırabilmek için gerekli olan enerjidir.</li>
</ol>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Kaynaklar</strong></p>
<p>Apillioğlu, Orhan, <em>Kimya O’nu Anlatıyor</em>, Muştu Yayınları, 2013.</p>
<p>Dadaşoğlu, Ömer, “Enerji Problemine Çözüm,” <em>Sızıntı</em>, Ağustos, 2012.</p>
<p>Karaca, Faruk ve Cemal Ertaş, <em>Ortaöğretim Kimya 11. Sınıf Ders Kitabı</em>, Paşa Yayıncılık, 2015.</p>
<p>Kavak, Nusret, <em>Ortaöğretim Kimya 10. Sınıf Ders Kitabı</em>, Mega Yayıncılık, 2015.</p>
<p>Yılmaz, İrfan, “Ben Hasan’ın Solunum Sistemiyim,” <em>Organların Dilinden</em>, Muştu Yayınları, 2012.</p>
<p>en.wikipedia.org/wiki/Human_body_temperature</p>
<p>www.merckmanuals.com</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
