<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Selim Gül &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/yazar/selim-gul/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Mon, 01 Sep 2025 04:14:23 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>Selim Gül &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Bir Ümit Bestesi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2025/09/01/bir-umit-bestesi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Sep 2025 04:14:23 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Deneme]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=317781</guid>

					<description><![CDATA[Kaybedilirse, farkına varılırsa ve kıymetli ise o aranabilir. Ya bu kaybedilen şey ümit ise? Nasıl farkına varılır ve nasıl aranır? Zâhiren bilinen kıssalar, tekrar okunduğunda ya da dinlendiğinde bıkkınlık vermemesi ve yeni mesajlar duyulabilmesi için, bunlara farklı bir açıyla bakmak gerekir. Malum hâdiseleri bir de ümit penceresinden birlikte seyredelim. Neydi ümit? Ümit, Hazreti Âdem tavrıydı. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Kaybedilirse, farkına varılırsa ve kıymetli ise o aranabilir. Ya bu kaybedilen şey ümit ise? Nasıl farkına varılır ve nasıl aranır?<br />
Zâhiren bilinen kıssalar, tekrar okunduğunda ya da dinlendiğinde bıkkınlık vermemesi ve yeni mesajlar duyulabilmesi için, bunlara farklı bir açıyla bakmak gerekir. Malum hâdiseleri bir de ümit penceresinden birlikte seyredelim. Neydi ümit?<br />
Ümit, Hazreti Âdem tavrıydı. Servet yitirildiğinde değil, Cennet bile yitirilse Mâlikü’l-Mülk olan Allah’a teveccühten asla vazgeçmemekti.<br />
Ümit, Hazreti Nuh’a tufan, Hazreti Yusuf’a kervandı.<br />
Ümit, sebeplerin sukût ettiği noktada tevhid nuruna erebilmek, Müsebbibü’l-Esbab olan Allah’a sığınabilmekti. Evet, Hazreti Yunus’un karanlıkta, fırtınada, denizde, balığın karnında sıkıştırılınca Rabbine yakarışıydı.<br />
Ümit, ıssız çölün ortasında, yavrusu kucağında “Ey İbrahim! Bunu sana Rabbin emrettiyse git. Ben buna katlanırım.” diyebilen Hazreti Hacer’in imanı, itimadı ve tevekkülüydü.<br />
Ümit, rüyalarını müteakip, Hazreti İbrahim’in emre itaatteki inceliğinin, sadakatinin ve oğlu Hazreti İsmail’in sabrının semeresiydi.<br />
Ümit, murad-ı ilâhîye teslim olmaktı. Alevler karşısında, Hazreti İbrahim gibi ne zulme seyirci kalan insanlardan ne de semadan imdada koşan meleklerden bir beklentiye girmemekti. “Hâlimi bilen Hazreti Habîr, benim bir şey istememe ihtiyaç bırakmamıştır.” ulvî düşünceleri ile dolmaktı. O’nun mukaddes gayretine “Allah bana yeter.” (Tevbe sûresi, 9/129) zikriyle dokunmaktı.<br />
Ümit, bütün yollar tıkandığında Rabbimizin bize bir fereç ve mahreç göstereceğine inanmaktı. Hazreti Musa’nın arkasındakiler Kızıldeniz ile Firavun arasında kalınca “Eyvah!” dediler. Böylesi bir durumda dahi “Rabbim benimledir ve O muhakkak ki bana kurtuluş yolunu gösterecektir!” (Şuarâ sûresi, 26/62) ümit meşalesini yakabilmekti.<br />
Ümit, seni teselli etmeye koşanı senin teselli etmendi. Kan-revan içindeki Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hazreti Fatıma annemize, “Kızım ağlama, Allah babanı zayi etmeyecektir.” ümit-bahş beyanı ve Nebevî duruşuydu.<br />
Ümit, Muztarlar Muztarı’nın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Taif’teki duasıydı. Horlanmışlar, taşlanmışlardı. Hazreti Zeyd dertli, Hazreti Cebrail mahzun… Ellerini kaldırdı, hâlini arz etti. “İstersen bu belde halkını helak edelim.” teklifine, “Nesillerinden bir tane bile Allah diyecek insan gelecekse hayır.” dedi. Duasına icabet edildi. Önce Ninovalı Addas, sekiz on yıl sonra bütün Taif.<br />
Ümit, senin için telaşlanan dostunu senin teskin etmendi. Müşrikler Sevr Sultanlığının önündeyken Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hazreti Ebu Bekir’e (radıyallâhu anh) “Tasalanma! Allah, bizimle beraberdir.” (Tevbe sûresi, 9/40) nûr-efşan kelamı ve itminan zirvesini soluklamaktı.<br />
Ümit, dünyalık ödül kazanmak için canlara kıymak isteyenleri gönlün dili ve hâlin şivesi ile kazanıp, başlarındaki sarığı sancak ve onları yoluna muhafız yapmaktı. Evet, Büreyde’nin hidayeti gibi, O kutlu Muhaciri (sallallâhu aleyhi ve sellem) öldürmeye gelenleri -O’nun “Sen de mi?” hitabının tesiri ve nurlu bakışının iksiriyle- Hazreti Hâdî’nin (celle celâluhu) diriltmesiydi.<br />
Ümit, Hazreti Âişe’nin iffetine Nur âyetleri de şehadet edene kadar, babasının evinde yaşadığı ızdırar hâliydi.<br />
Ümit, Halid için, kardeşi Hazreti Velid’in “Acele yetiş!” feryadıyla ulaştırdığı “Onun gibi bir adam, İslamiyet’i bilmez ve tanımaz olabilir mi? Keşke O…” ile başlayan ferahlatıcı Nebevî kelamdı.<br />
Ümit, Mekke fethi sonrası, Hazreti Umeyr’in kendini denize atmak isteyen Saffan’a yetiştirdiği emandı. O’nun (sallallâhu aleyhi ve sellem) sarığı da nişandı. Fedakâr eşi tarafından huzuruna getirilen İkrime için ise, “Ey Muhacir!” iltifatlı hitaptı.<br />
Ümit, etrafa Hazreti Hubeyb bakışıydı. Seni idama götüren zalimlerin içerisinden âşina bir çehre arayarak, onu ebedi idamdan kurtarmaya çalışmaktı.<br />
Ümit, Hazreti Mus’ab gibi yerinde muhacir, yerinde muallim olmaktı. Mefkûresi yolunda candan ve canandan geçip, hiddetli Sa’d bin Muâz’ın keskin kılıcının gölgesi altında “Bu işi biraz sonra yapsan ne olur, hele beni bir dinle!” diyerek geleceğin Medine’si için Yesriblerde Ensarlar’ın Efendisi’ni aramaktı.<br />
Ümit, Hazreti Abdullah bin Huzâfe’ye yaptıkları gibi, sana işkence edenler bir soluklanma fırsatı verirlerse ve davandan vazgeç teklifini yaparlarsa, bu zamanı fırsat bilerek, onları kendine ve mukaddes değerlerine hayran bırakma gayretiydi.<br />
Ümit, sıdk idi, sabırdı. Hazreti Ka’b bin Malik ile iki arkadaşı gibi sarsılsalar da dostlar ve akrabalar mesafe koysalar da dünya bütün genişliğine rağmen sıktıkça sıksa da Hazreti Bâsıt’ın (celle celâluhu) kapısında sebat etmekti.<br />
Ümit, Vahşi için karanlıkta kalmış kalbini aydınlatan “Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyiniz&#8230;” (Zümer sûresi, 39/53) mucize beyanıydı. Yemame’de Müseyleme’nin sinesine Uhud’tan kalma mızrağını sapladıktan sonra, O’nun (sallallâhu aleyhi ve sellem) manevî huzurunda “Artık sana görünebilir miyim Yâ Resûlallah?” recasıyla vicdanında duyduğu huzur ve inşirahtı.<br />
Ümit, Hazreti Cibril için güvenilirliğinin vahy-i semavî ile tesciliydi. “Ruhu’l-Emîn” hitabıydı.<br />
Ümit, yol arkadaşlarıyla beraber olup ayrılmamaktı. Evet, Allâmü’l-Guyûb’un (celle celâluhu) vazifelendirdiği zikir meclislerini gezen seyyar meleklerin, “Yâ Rabbi, onların içinde birisi vardı ki, esas gayesi Seni anmak değildi. O, oraya dünyevî bir gaye için gelmişti.” tespitine rağmen Hazreti Kerîm’in “Onlar öyle bir toplumdur ki, onların arasında bulunan, onlara verilenden mahrum edilemez.” engin fazlı ve keremiydi.<br />
Ümit, kırk yıl şakîler defterinde görünenleri saîdlere çeviren, Hakk’ın kapısındaki vefalı bekleyişti.<br />
Ümit, Rabbimize karşı fevkalâde hüsnüzan içinde olmaktı. Günahları hasenatından ağır gelen bir kulun -İlahî adalet gereği- zebaniler tarafından Cehenneme götürülürken bile, dönüp dönüp gazabının önündeki O’nun İlahî rahmetine bakmaktı.<br />
Ümit, samimi dualar, yakaran gönüllerdi. Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) haber verdiği mağarada mahsur kalan isimleri meçhul o üç ihlas abidesi genci hatırla… Düne kadar açık, şimdilerde ise Hizmet’e kapalı kapıların tekrar açılması için, ihlaslı amelleri dua buketleriyle Rabb’e arz etmekti.<br />
Ümit, hedefleri ve idealleri uğruna gerektiğinde en yakınlarını, hatta kendisini feda edebilmekti. Evet, Fatih Sultan Mehmet gibi, elli gün süren ve bir türlü netice alınamayan kuşatmadan sonra atını denize sürerek, “İstanbul, ya bugün ben seni alırım ya da sen beni!” diyerek pes etmeyip, Ulubatlı’sını, askerlerini ve tebaasını yeniden fethe kilitleyerek çağa imzasını atabilmekti.<br />
Ümit, Hizmet’te önde, ücrette gerilerin gerisinde olmaktı. Romalı Katon gibi, zafer sonrası şehre girerken, kumandanlığı krala teslim edip, “Ben milletime hizmet için savaşmıştım, şimdi vazifem bitti, köyüme dönüyorum.” diyerek kendini fethedebilmekti.<br />
Ümit, sürgüne gönderildiğin Barla’da küfrün belini kırmaktı. Bediüzzaman gibi, “Tarih denilen mazi derelerinden sizin yüksek istikbalinize uzanan telsiz telgrafla sizinle konuşuyorum. Ne yapayım, acele ettim, kışta geldim; sizler cennet-âsâ bir baharda geleceksiniz. Şimdi ekilen nur tohumları, zemininizde çiçek açacaktır.” bahar türkülerini kışta besteleyebilmekti.<br />
Ümit, ta baştan bu peygamberler yoluna “Davam!” derken, en ağır şartlarda dahi Hizmet’e devam edebilmeyi göze almaktı. Evet, “Müesseseleri yıkılıp plânları bozulduğu ve birliği dağılıp kuvvetleri tarumar olduğunda fevkalâde inançlı ve ümitli” prensibini hazmedip, çile ve ızdırabı hem yolun kaderi hem de bahar neşidesi bilmekti.<br />
Ümit, Anadolu’da gözyaşlarıyla mayalandıktan sonra, bütün yeryüzüne çalınan, rengarenk Altın Nesil’di.<br />
Hasılı ümit, hâdiselere dünyadaki sonuçları açısından değil, âhiretteki semerelerini düşünerek bakabilmekti. Allah’ın güzel isimlerinin tecellilerini kâinat kitabında okuyabilmekti. Olayların dış yüzlerindeki sayılı çirkinliklerine takılmadan, iç yüzlerindeki sınırsız güzelliklerden bazı sırları avlayabilmekti.<br />
Ne mutlu ümitli yazanlara! Ümitli okuyanlara! Ümitli dinleyenlere! Ümidi azık yapanlara! Ümitli yaşayanlara!<br />
Ümit Kahramanı’nın soluklarıyla noktalayalım:</p>
<p>“Bile her zaman azmini ve yolundan dönme!<br />
Dirilişle çağla ölüm akan derelerde<br />
Koşsun sana dirilmek isteyenler her yerde,<br />
Gün gelip güneşler sönse de sen sakın sönme!<br />
Bile her zaman azmini ve yolundan dönme!”</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Kritik Düşünme Metodu ve Temellerine Dair</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2025/06/01/kritik-dusunme-metodu-ve-temellerine-dair/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Jun 2025 13:27:32 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=317469</guid>

					<description><![CDATA[Düşünmek, insanların en değerli yetilerinden biridir. Sadece insana has olan bu kabiliyet, hayat boyunca süren zihinsel bir maratondur. Böylesi önemli soyut bir koşunun, yakıtlarından biri ise meraktır. Düşünmeyi düşünmek daha özel bir gayret ister. Zira bu, insanın kendi düşünme süreçleri üzerine düşünmesini de gerektirir. Kısaca düşünme hakkında düşünme gücü, bir üstbiliş, bir şuurlu düşünme tekniğidir. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;"><em>Düşünmek</em>, insanların en değerli yetilerinden biridir. Sadece insana has olan bu kabiliyet, hayat boyunca süren zihinsel bir maratondur. Böylesi önemli soyut bir koşunun, yakıtlarından biri ise meraktır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Düşünmeyi düşünmek</em> daha özel bir gayret ister. Zira bu, insanın kendi düşünme süreçleri üzerine düşünmesini de gerektirir. Kısaca düşünme hakkında düşünme gücü, bir <em>üstbiliş</em>, bir şuurlu düşünme tekniğidir. <em>Metabiliş</em> veya <em>bilişsel farkındalık</em> olarak da tanımlanabilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu yetilerin mevcudiyeti konusunda bilim camiasının ekseriyetinde bir ittifak vardır. Fakat bu düşünme istidatlarının, insandaki adresi veya adresleri meselesinde, henüz bir konsensüs yoktur.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Düşünme merkezinin tespiti</em>nde ise; felsefi ekoller, tıp sektörü ve ilahiyat alanının uzmanları tarafından yapılan, birbirleri ile örtüşen ve/veya örtüşmeyen çeşitli açıklamalar; bugün hâlâ devam etmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kritisizm, Bilim Yöntemidir</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Kant’ın büyük etki bırakan meşhur “<em>Aydınlanma”</em> makalesinde vurguladığı gibi, insanın <em>“aklını kullanmaya cesaret etmesi”</em> o kişinin özgür iradesi ile alakalı bir meselesidir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bilimsel anlamda fiziksel bilgiye ulaşmada, duyuları önceleyen <em>“ampirizm”</em> ile, aklı esas alan <em>“rasyonalizm”</em> arasında bir mücadele vardır. Bunlar arasındaki ortak bir noktayı yakalayıp, onları adeta uzlaştırdığından dolayı, <em>“Birinci Kritik”</em>namıyla anılan şöhretli kitabı, onun başyapıtıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>“Saf Aklın Eleştirisi”</em> yayımlandıktan sonra o, eleştirel düşüncenin ya da <em>“kritisizm”</em> yönteminin mimarı olarak adını tarihe yazdırır. Aydınlanma filozofunun Kant kabul edilmesinin arka planında, büyük oranda bu husus yatmaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Eleştiri Kümesinin Elemanları</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Eleştiri kümesi, düşünme âleminin adeta bir parçasıdır. Dahası çağımızda o, üst düzey düşünme metotları arasında, en yaygın biçimde kullanılan yöntemlerden biridir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu kümenin öne çıkan başlıca elemanları; tenkit, kritik, sorgulama, irdeleme, muhasebe, murakabe, geri bildirim, ölçme ve değerlendirme olarak sayılabilir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Eleştirinin İlkeleri ve Kuralları</strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Oyun</em>; oyunun tarafları ve/veya taraftarlarınca, baştan belirlenen, kabullenilen ilke ve kurallar zemininde yürütülen bir etkinliğin adıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu ilkelere göre yürütülen oyun faaliyetinin, düzenli işleyişinin temsilcisi hakemler olsa bile, esasında müsabaka, oynayan ve izleyen bütün taraftarların, maddi/manevi garantörlüğünde sürdürülür.</p>
<p style="font-weight: 400;">Tanımı belirli kuralların ihlali, oyun etkinliğinin geçici veya kalıcı durması demektir. Bu anlık durdurma kararları, kaosa meydan vermemek ve düzeni devam ettirme adına, oyunun ilkelerine sadık kalınması konusunda, ilgililere yapılan tenkit ve eleştiri cümlesindendir. Zira ilkesiz bir oyun(!) değil bir faaliyet, olsa olsa bir felaketin tohumudur. İşte bu temel ilkeler ve kurallar, oyunun arka planında yatan adeta metafizik kolonlardır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Eleştirel bakış</em>, her insanda -kullanır ya da kullanmaz ayrı bir mesele- bir potansiyel olarak saklıdır. Kişiler, yaptığı bu irdeleme ve sorgulamalara paralel olarak; iyi veya kötü, güzel veya çirkin, doğru veya yanlış sonuçlara, teorik/pratik yargılara ulaşır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Tenkit</em>, hikmet pırıltılarının peşine düşerken, sağlam ile çürük arasında bir filtre rolüne sahiptir. Esas olan haklı çıkmak değil, hakkın ortaya çıkmasıdır. Saldırganlık, tarafgirlik ve insafsızlık, ancak tenkidin sahtesi olabilir. Kısaca kritik, insani/medeni, kavga ise nefsani/bedevi bir usuldür. Kibarlık varken kabalık etmek, insani düşünceye yakışan bir şey değildir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Kritik yapmak</em>, özetle odaklanılan mevzu üzerine düşünüyor olmaktır. İnsan fıtratının bir gereği de zamanın yönlerine ve mekânın boyutlarına tabi bir şekilde, sanki silsile halinde, bir ömür boyu kritik etmek, düşünmek ve düşünce üretmektir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hasılı, tenkidi yapılan şey, temel ilkelerine uygun, ölçü ve kriterleri belli olmalı ki, objektif bir değerlendirme yapılabilsin. Aksi halde, her şeyin gidip kendisine dayandığı bir temel ilke/ilkeler yoksa, o tenkitlerin altı çürüktür, subjektif kalmaya mahkûm olurlar.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Eleştirinin Sınırları Olur mu?</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Kritiği sadece; bilimsel bağlamda yanlıştan doğruya, ahlaki düzlemde kötüden iyiye ve sanatsal zeminde çirkinden güzele bir yolculuk şeklinde tanımlamak, onun anlamını daraltmak olur. Zira, doğrudan gerçeğe, iyiden en iyiye, güzelden daha güzele katedilmesi gereken nice mertebeler de vardır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Beşer, düşünme yetisinin bir türü olan eleştirel yaklaşım ile bu mesafeleri, zaman içerisinde kapatmaya çalışır. Esasen bu çaba, eşya ve hadiseleri doğru yorumlamak için, zihinsel fiili bir dua ve fikri bir mücahede olarak da değerlendirilebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanların değişebileceği, değiştirebileceği, dönüşebileceği, dönüştürebileceği konular hakkında bir eleştiri olabilir. Yoksa ırk, cinsiyet, dil, soy gibi insanların iradesini aşan vasıflarının tenkidi, bir anlamda haddi aşmak ve sınır ihlalidir.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsanın kişiliğine değil, fikir ve eylemlerine veyahut bedenine değil, onun bizzat tercih ettiği güzel-çirkin seçimleri hakkında tenkitler yürütülebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Islah etmek için <em>“onarıcı ve yapıcı”</em> yönde düşünmek esastır. Diğer türlüsü ise <em>“kırıcı ve yıkıcı”</em> bir vektöre dönüşür. Kritiklerin değerli olanı; insanı, insanlığı ve insani değerleri yaşatmasıdır, asla öldürmesi değildir!</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kritiğin Metafizik Temelleri</strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Kritik düşünme</em>, Kur’ânî bir üslup ve erdemdir. Çünkü hakkı batıldan ayıran <em>Furkan</em>’ın en ulvi bir ilkesi olan <em>tevhid</em>, insanı her türlü sahtelikten uzaklaştıran, kesin gerçekliğin en yüce adı ve unvanıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Nebilere (aleyhimüsselâm) zelleler karşısında yapılan ilahi ikazlar, onları karar ve aksiyonları üzerinde bir kritiğe davettir; güzelden daha güzele, iyiden daha iyiye bir semavi yönlendirmedir. Dolayısıyla zelleler, Nebilerin hayatlarında hem onlara hem de ümmetlerine ışık tutan, ilahi dokunuşlardır. Bu dokunuşların, ahsen murat edilirken, hasen noktasında konaklayan Nebilere, adeta <em>“semavi kritikler”</em> olarak da kavramsallaştırılması pekâlâ düşünülebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">İnen vahye -haşa- itiraz manasında değil ama onun hikmetini içselleştirmeye ve öğrenmeye bir vesile olmasına matuf, sahabenin Nebi’nin (aleyhisselâm) huzurundaki suallerinin bütünü, bir tür ayetleri anlama kritiği sayılamaz mı?</p>
<p style="font-weight: 400;">Vahyin dışında kalan konularda da onların alternatif olarak sunduğu fikirler, bu kapsamda değerlendirilemez mi? Kısaca bu noktalara, siyer felsefesi açısından, onların huzurunda ve rehberliğinde yapılan <em>“eleştirel düşüncenin Nebevi örnekleri”</em>olarak bakılamaz mı?</p>
<p style="font-weight: 400;">Ayrıca İslami ve insani evrensel değerlere bağlı bir çerçeve içerisinde, <em>“şura/meşveret”</em> ortamında yapılanlar, <em>“bir kritik düşünce faaliyetinden”</em> ibaret değil midir?</p>
<p style="font-weight: 400;">İlahi mesaj ve vahyin metni değil de o mesajı doğru anlamaya yönelik, müfessirlerin yaptığı farklı tefsir, tevil ve yorumların bütünü, <em>“bir kritik düşünme semeresidir”</em> denemez mi?</p>
<p style="font-weight: 400;">Dahası muhaddislerin hadislerle ilgili gerek metni hakkında gerekse manası konusunda ortaya koydukları tenkitlerin, ilim camiasındaki değeri, gelenekteki yeri ve konumu malumdur. Bu tenkitler ve emekler; sözün sahibine nispeti, aktaran kişi veya kişilerin güvenilirliği, doğru manasını bulma gibi, farklı başlık ve usullerle hakikati aramak olduğundan hareketle, esasında bütün bunlar <em>“kritik düşünme gayretinden ibaret bir ilmî faaliyet”</em> şeklinde anlaşılamaz mı?</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Sonuç: Kritik Kişinin İmzasıdır</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Ebu Eyyûb el-Ensarî’nin (radıyallâhu anh) nice imrenilen hizmetleri vardır. Konumuzla ilgili referans ve model bir davranışını hatırlamakta fayda var.</p>
<p style="font-weight: 400;">Onun, cenk meydanı ve hengâmında, <em>“&#8230; kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın</em> &#8230;” (Bakara sûresi, 2/195) ilahi kelamının doğru okunmasına rağmen, birilerinin yanlış anlamlandırması karşısındaki eleştirel tavrı ve kritik çıkışı, İstanbul semalarına yazılmış, nidası ile çizilen en önemli imzalarından biridir. Zira bunun gibi tam yerinde ve zamanında atılan kritik imzalar, kişinin tarihe bıraktığı silinmez izlerdir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bediüzzaman’ın, uzunca bir süre kangren olan, kalp ile kafa arasındaki gereksiz açıklığı ve kavgayı teşhis ederek, bunların vuruşması yerine buluşması gerektiğini savunması, dahası kucaklaşıp kaynaşmalarının zaruretini ilan etmesi, bunun için zamanın liderlerini ikna etme adına çırpınışları, devrin şartlarında çok değerli bir kritiktir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Risale-i Nurların tamamlanmasını müteakip, buradan hareketle, tüm yazılanları bir müfredat gibi yorumlayarak, özgün bir <em>“Hizmet Hareketi”</em>ne öncülük yapabilmek, esasında bu kıymetli eserler üzerine yapılan, aksiyona dönüştürülmüş kritik bir düşüncedir. Bu fikrin çilesi de Gülen’e aittir.</p>
<p style="font-weight: 400;">O, <em>“Örnekleri Kendinden Bir Hareket”</em> makalesinde, <em>“Kalb-kafa bir kere daha sarmaş-dolaş olacak; vicdan-mantık birbirinin farklı derinlikleri hâline gelecek; fizik-metafizik kavgadan vazgeçerek kendi alanlarına çekilecek ve her şey kendi tabiatındaki güzellikleri kendi diliyle ifade etme fırsatını bulacak; teşriî emirlerle tekvînî esasların iç içeliği bir kere daha yeniden keşfedilecek.”</em> diyerek devam eder ve bitirir, o özgün kritiklerini.</p>
<p style="font-weight: 400;">Hatta kendisinin, bu hareketi, temel değerler ve ilkeler çerçevesinde, ortak bir akla emanet etmesi, kritik düşünmenin sürdürülmesi gerektiğinin işaretidir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Onun önemli baş yazılarından biri, <em>“Ruhumuzun Heykelini İkame Ederken”</em> makalesidir. Yeryüzüne mirasçı olabilmenin koşullarını toplam sekiz ilkede özetler. <em>“Mirasçının dördüncü vasfı; onun, kâinât, insan ve hayat mülâhazalarını bir kere daha gözden geçirip yanlış ve doğrularını kritik etmesidir.”</em> ifadesi, eleştirel düşünmeye biçtiği konumun kıymetini gösterir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Onun <em>“Bir Sorgulama”</em> adlı makalesi de insanın kendisini kritik etmesine dair bir davettir. Sanki bir muhasebe manifestosudur. Orada, <em>“Ey nefis! Her zaman yiğitçe davran ve hep babayiğitlik arkasında ol! Kendini kritik etmede vicdanını bir mihenk taşı gibi kullan; pota görmüş bir altın gibi o sapsarı çehrenle gül herkesin yüzüne!”</em> diye yazar ve devam eder.</p>
<p style="font-weight: 400;">Özetle, bu duruşlar, esasında, iradeli varlık söz konusu olduğunda, tenkit çemberinin merkezinde veya eleştirel düşünmenin öznesinde, bizzat kişinin kendisinin olması gerektiğinin hem kritiği hem de ilanıdır.</p>
<h2><strong>Kaynaklar</strong></h2>
<ol>
<li>Immanuel Kant, “Aydınlanma Nedir?” (<em>Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?</em>), terc. Nejat Bozkurt, <em>Toplumbilim</em> Aydınlanma Özel Sayısı, Bağlam Yayınları, Temmuz 2000, s. 18.​</li>
<li>—, <em>Saf Aklın Eleştirisi</em> (<em>Kritik der reinen Vernunft</em>), terc. Aziz Yardımlı, İdea Yayınevi, İstanbul, 2003.​</li>
<li>Dr. Suat Yıldırım,<em> Kur’ân-ı Hakîm ve Açıklamalı Meali</em>, Define Yayınları, İstanbul, 2013.</li>
<li>F. Gülen, <em>Ruhumuzun Heykelini Dikerken 2: Kendi Dünyamıza Doğru</em>. Nil Yayınları, 2005.</li>
<li>—, “Bir Sorgulama”, <em>Kırık Testi yazıları</em>, herkul.org, https://herkul.org/kirik-testi/kirik-testi-bir-sorgulama/</li>
<li>—, “Örnekleri Kendinden Bir Hareket”, <em>Sızıntı Dergisi</em>, Ağustos 2001, Ayrıca bkz. <em>Çağ ve Nesil 8</em>, Nil Yayınları.</li>
<li>S. Nursi, <em>Risale-i Nur Külliyatı,</em> Şahdamar Yayınları, İstanbul, 2013.</li>
<li>Ebû Dâvûd<em>, Cihâd</em> 22 ve Tirmizî, <em>Tefsîru Sûre (2)19.</em></li>
</ol>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Erdemli Bir Duruş &#8211; Beklentisizlik &#8211;</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/06/01/erdemli-bir-durus-beklentisizlik/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 Jun 2024 04:57:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=302532</guid>

					<description><![CDATA[Ahlâkî, manevî, kalbî ve ruhî perspektiften bakınca birbirine zıt nice vasıflar vardır ki biri insanı yüceltirken diğeri alçaltır. Beklentisiz ya da beklentili olmak gibi… Kâinat sergisinde hayatı, eşya ve hâdiseleri bir de bu nazarla gözlemleyip okuyarak ilgili sıfatların yer ve konumu pekâlâ belirlenebilir. Kâinat Kitabında Bir Kanundur Beklentisizlik İnsanın okuması gerektiği emredilen, Allah’ın kudretiyle yazdığı [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Ahlâkî, manevî, kalbî ve ruhî perspektiften bakınca birbirine zıt nice vasıflar vardır ki biri insanı yüceltirken diğeri alçaltır. Beklentisiz ya da beklentili olmak gibi…</p>
<p>Kâinat sergisinde hayatı, eşya ve hâdiseleri bir de bu nazarla gözlemleyip okuyarak ilgili sıfatların yer ve konumu pekâlâ belirlenebilir.</p>
<p><strong>Kâinat Kitabında Bir Kanundur Beklentisizlik</strong></p>
<p>İnsanın okuması gerektiği emredilen, Allah’ın kudretiyle yazdığı kâinatta, kendisi için değil başkaları için yaşayanların birbirinden kıymetli nice tablosu, müdakkik nazarlarca müşahede edilir.</p>
<p>Çiçeğin kokusu kendisi için mi? Ay kimin için parlar? Kendisi için esen rüzgâr mı var? Isınmaya, ışığa ihtiyacı olan Güneş mi? Hangi ağaç meyvesini yer ki? Hangi ırmak suyundan içer? Hiçbir bulut yağmurunda ıslanmaz. Beşik gibi kurulu şu evrende sadece kendisi için sahne alan varlıklar kümesinde kaç eleman bulunur ki?</p>
<p>Toprakta bir süre sürgün yaşayıp kemale yürüyen beklentisiz tohumlar, başak olur, ambara dökülür, çuvalda bekleyenler değil. Çekirdeklerin çürümesi, toprağın ayaklar altında ezilmesi, kâinatta cari olan fıtrî beklentisizliktir. Sonuçta yemyeşil eserler, yeryüzünde sergilenir.</p>
<p>Sıfır rakamı, önde görünme beklentisiyle, başka bir arkadaşının önüne (yani soluna) hırsla yazılmak isterse ne kıymet ifade eder ki? Fakat o, arkadaşının arkasına (yani sağına) yazılmaya kanaat ederse, ona 10 kat değer katar. Dostlar arasında kendimize konum belirlerken sıfır bize ne güzel bir model olur!</p>
<p><strong>Temsil Bestesinin Nakaratıdır Beklentisizlik</strong></p>
<p>Beklentisiz insanın hazinesi; îsâr, istiğna, ihlas ve kanaat incileri ile lebalep doludur.</p>
<p>Eşsiz, yitik bir hazinenin anahtarıdır beklentisizlik.</p>
<p>Dağıtılan ganimetin her çeşidi karşısında insanın nabız atışları değişmez, âdeta o an iştahsızlık hâli gösterir ve bu tablo karşısında tepkisi bir “hiç” ise işte o beklentisizlerdendir.</p>
<p>Beklentisizlik öyle büyük bir sermaye ki insanı hiçbir pula veya kula muhtaç etmez. Sonsuza yolculukta en bereketli sermayelerden biri sıfır beklentidir.</p>
<p>Kül gibi yanan, köz misali kızaran ateşe doymuş çilekeşlerin, alevden ne korkusu ne de beklentisi vardır.</p>
<p>Ömürler beklentisiz bir bekleyiş ile sürsün ki ölümlerin adı “son” değil “vuslat” olsun!</p>
<p>Gönlü zengin ve tok iffet abideleri, aç susuz kalsalar dahi, halklara olmaz arz-ı hâlleri.</p>
<p>İsteklerini sıfırlamış beklentisizler âşıklara benzer. Maşuk&#8217;un peşinden koşarken sağa sola bakmayı, dünyevî ve uhrevî mükâfat ve mücazata takılmayı basitlik kabul ederler.</p>
<p>&#8220;İdeallerin uğrunda ne zamana kadar, ne yapabilirsin?&#8221; diye bir beyaz kâğıt uzatıldığında, o boş sayfaya tarihsiz ve şartsız imza atmaktır beklentisizlik.</p>
<p>&#8220;Mefkûrem parlasın da dünyada varsın dikili bir mezar taşım bile olmasın!&#8221; sözü, meçhul beklentisizlerin mirası, hatta kimliği gibidir.</p>
<p>Beklentisizler, muasırlarından vefa ve rağbet görmeseler dahi, âtinin vefadârlarına seslenirler. Hayatta iken kendi dalındaki meyveler taşlansa bile, öteye göçerken sağlam köklerinden serpilen filizleriyle tekrar yeşerirler. Vesile olunan güzellikleri dünyada seyretme yerine, ukbâdan temaşa tercihine baştan göz kırparlar.</p>
<p>Haliliyetin yolu, değil insanlardan, minnet istemeyen meleklerden bile müstağni kalabilme gayretine bağlıdır.</p>
<p>Beklentisizlik, Nebilerin tebliğ şiirinin kafiyesi; temsil bestesinin tatlı, vurgulu ve coşkulu nakaratıdır. Ki, bunlardan beş nebiyi (Hazreti Nuh, Hud, Salih, Lût ve Şuayb aleyhimüsselâm) peşi peşine Şuârâ sûresinde seslendiren de kitabımız Kur’ân’dır: “<em>Bu hizmetten ötürü sizden hiçbir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak Rabbülâlemîn’dir</em>.” (Şuarâ, 26/109).</p>
<p>Mısır’ın fethi uzayınca Hazreti Amr (radıyallâhu anh), Halife Ömer’den (radıyallâhu anh) takviye birlik talep eder. Halife, aralarında havari-i Resûl olan Hazreti Zübeyr’in de (radıyallâhu anh) bulunduğu dört yiğit gönderir. Mesaj açıktır; kahraman orduları sadece yaşama yerine yaşatmayı seçen komutanlar değil, 4000 kişiye bedel, dört beklentisiz er oğlu er de coşturur. Zira cephede arkadaşlarının kuvve-i maneviyesini takviye eden rol modeller, ancak ve ancak hiçbir beklentisi olmadan küheylanını sürebilen koç yiğitlerden çıkar.</p>
<p>Gerçek ruh kahramanları, sefer öncesi ücret vaadi, zafer sonrası ganimet paylaşımı sahnelerinden hep rahatsızlık duyarlar. Tıpkı, kalbinin ritmi, “Ben bunlar için saf değiştirmedim ki!” diye beklentisizce atan murakabe nabızlı kahraman sahabî gibi… Hem de öyle bir atar ki âdeta size sıfatı yeter diyen tarih, bize adını bile bağışlamaz.</p>
<p>Rotası istikamet, beklentisi sıfır ücret olan rehberlerin izinden güvenle gidilir. Zaten Habib-i Neccar da irşat erlerinin bu vasfına dikkat çekmemiş midir? “<em>Sizden bir ücret istemeyen, sizden hiç menfaat beklemeyen, dosdoğru yolda yürüyen bu kimselere uyun</em>!” (Yâsîn, 36/22).</p>
<p><strong>Mihnet Zincirleridir Beklentiler</strong></p>
<p>Makam, mansıp, rütbe, para, mal, evlât, alkış, şöhret, bilinme, görünme, haz, zevk, iltifat, teşekkür ve takdir; beklentili insanların ruhunu esir alan, tahdit veya mihnet zincirleridir.</p>
<p>Sözde olmasa da özde insanlığını kaybedenler gayretlerini menfaatlerine alet edenlerdir.</p>
<p>Beklenti öldürücü virüsünü kapmış tipler, “Vazifem tohum atmaktır.” ile maalesef yetinmezler. Başakları göreyim, hasat edeyim, harmanda döveyim, ürünü de dünya ambarına dökeyim isterler.</p>
<p>Beklenti deryasında kulaç atanlar er ya da geç hüsran sahilinde kıyıya vururlar.</p>
<p>Beklentiler, rıza denizine sızan kirli su akıntılarından, kalbe saplanan zehirli oklardan farklı mıdır?</p>
<p>Sükût kafesine bir ömür boyu mahkûm edilebilirse bütün beklentiler, işte o vakit ufukta görülür hakiki özgürlükler!</p>
<p><strong>Bağistan mı, Haristan mı?</strong></p>
<p>Beklentili tavır manevî boşluğun, beklentisiz duruş ise masivaya karşı tokluğun alâmetidir.</p>
<p>Biri, bağistan, bostan ve gülistan bahçesinin semeresi, diğeri, haristan, yani diken tarlasının ürünüdür. Zira “beklentisiz” tatmaya/tadılmaya, “beklentili” batmaya/batırmaya hazırdır.</p>
<p>Beklentisiz ile arkadaşlık son nefese kadar sürer. Fakat beklentili, zikzak çizer, olur olmaz yerde küser, gider.</p>
<p>Mahlûkatı severken beklentiye girmemeli zira şefkatli insanı âşık insandan üstün kılan, onun sevgisindeki beklentisizliği değil midir?</p>
<p>Ganimet, beklentili ile beklentisiz insanı ayırt eden bir vesiledir. Beklentili insanlar için bolluk devresi, yokluk döneminden daha risklidir. Oysa beklentisizler, hayat maratonunun gerek fakirlik zemininde, gerekse zenginlik kulvarında kaymadan ve düşmeden hedeflerine varırlar.</p>
<p>Hâsılı, hayat denizinde gemiyi batırmadan yüzdürebilmek, “beklenti” deliklerini tıkamaktan geçer. Yoksa insan, ücretler anaforunda boğulur kalır.</p>
<p>Pusula ve rotası, rüyet, rıza ve rıdvanı gösteren beklentisizlik kaptanını, ganimet girdapları yolundan alıkoyamaz.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Konumdan Duruşa</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/02/01/konumdan-durusa/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 Feb 2024 22:00:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=296271</guid>

					<description><![CDATA[Konum, yer ve mevki; duruş ise şekil ve biçim anlamlarına gelir. Bunlar, ilk akla gelen zahirî mânâlardır. İlave olarak “konum” seviye, paye ve makam, “duruş” ise tarz, tavır, temsil ve hâl yerine de kullanılır. Mesela insanın; Allah nezdinde, varlıklar arasında, insanlar karşısında, aile ve toplum içinde farklı konumları vardır. Varlık ağacının meyveleri doğrudan veya dolaylı [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Konum, yer ve mevki; duruş ise şekil ve biçim anlamlarına gelir. Bunlar, ilk akla gelen zahirî mânâlardır. İlave olarak “konum” seviye, paye ve makam, “duruş” ise tarz, tavır, temsil ve hâl yerine de kullanılır. Mesela insanın; Allah nezdinde, varlıklar arasında, insanlar karşısında, aile ve toplum içinde farklı konumları vardır.</p>
<p>Varlık ağacının meyveleri doğrudan veya dolaylı olarak insana ikram edilir. Kâinat şehri ve dünya konağı, bu aziz misafiri ağırlamak için hazırlanmıştır. Bu hususî konak, 24 saat kesintisiz ve kusursuz mesai yapar. Önce ana rahmi, ardından ailesi, dahası tavanı gökyüzü olan arz yuvası, insan için kurulmuş ve hususî donatılmış mükemmel birer beşiktir.</p>
<p>Kendine bu ikramı ve hizmeti sunan çevresine karşı, ne şekilde bir duruş sergilemeli insan? Daha önemlisi ihsanın hakiki Sahibine karşı duruşu nasıl olmalı?</p>
<p><strong>İnsan Başrolde</strong></p>
<p>Enlem ve boylamlar yardımıyla ülkelerin coğrafî konumları tanımlanabiliyor. Biz burada varlıklar içerisinde insanın özel konumunu ve buna bağlı olarak ideal duruşunu anlamaya çalışıyoruz.</p>
<p>Arzın, insanı misafir ettiği andan bu yana devam edegelen ömrünü, bir nevi dizi film kabul edelim. Her asrın sonu da sezon finali olsun. Zaman, mekân, olay ve konu değişse de bugüne kadar değişmeyen başroldeki oyuncu insandır. Bazen bizzat sahnede, bazen de seyirci, arz sinemasında, ama merkezde hep o vardır. Asırlar değişse de bundan sonraki dizilerde de bu rolünü sürdüreceği malumdur.</p>
<p>Peki, insanın rolü, konumu nedir bu gerçek filmde? Yazılan bir senaryoyu mu oynuyor? Ne kadar hür ve sorumlu? Bu asırlık diziler kayıt altına alınıyor mu? Alınıyorsa, tekrarı nerede seyredilecek? Bu kadar büyük ve geniş bir alanda vazife yapmasının sebebi nedir? Bunun beraberinde getirdiği sorumluluklar var mıdır? Bu yüksek konumunun gereği ne olmalı? Sergilenecek duruş tarif edilmiş midir?</p>
<p>Şunu da unutmayalım ki bir insanın gelişi veya gidişiyle bu sahne kapanmaz. Ayrıca her bir insan, dünyadaki bu filmde olduğu gibi âhirette de başroldedir.</p>
<p><strong>Konumun Hakkını Vermek</strong></p>
<p>Peygamberlik vazifesi özel bir konumdur. İnsanlar arasında peygamberler, peygamberler içerisinde İnsanlığın İftihar Tablosu (sallallâhu aleyhi ve sellem) en ulvî konumdadır. Tebliğ ise bu hususî payenin gereği olan bir duruş ister. “<em>Ey Peygamber! Rabbinden sana indirilen buyrukları tebliğ et! Eğer bunu yapmazsan risalet vazifesini yapmamış olursun</em>.” (Maide, 5/67) âyeti, konumun hakkını verme meselesinde, peygamberlerin dahi sorumlu tutulduklarını ifade eder.</p>
<p>Aynı şekilde inanan her bir insan, donanımı ve kabiliyeti nispetinde peygamberâne duruşu hedeflemelidir. Zira her konum ve paye, kendine mahsus sağlam bir duruş ve ideal bir kıvam ister. Bu duruşun hakkı verilmediği takdirde, insan o konumdan mahrum edilebilir.</p>
<p>“<em>Ey Peygamber hanımları! Siz herhangi bir kadın gibi değilsiniz</em>.” (Ahzab, 33/32) İlahî beyanı, özel bir konuma işaret ediyor. Allah (celle celâluhu) onlara, diğer kadınlara göre daha hassas olmalarını emrediyor.</p>
<p>Bu mevzuda muhterem M. Fethullah Gülen Hocaefendi, bir sohbetinde, kendini bir hizmete adamış ve belli bir noktaya getirilmiş bir insanın, başka meselelere daha çok ehemmiyet verdiği takdirde, sübjektif mükellefiyet açısından konumunu suistimal edebileceğini ve İlahî bir tokada mârûz kalabileceğini vurguluyor.<a href="#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p>İhtiyarlara kıyasla gençlerde iffet niçin daha güzeldir? Çünkü konum farkı söz konusudur. Her konumun kendine göre bir hakkı vardır. Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem), kıyamet gününde kendisiyle konuşulmayacak üç kişiden birisinin, “zina eden ihtiyar” olacağı beyanına bir de bu açıdan bakılabilir.<a href="#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p>Konumun hakkı ancak doğru duruş ile verilir. İdarecilik, gençlik ve tüccarlık bir konumsa; adalet, iffet, cömertlik ve dürüstlük o konumda hayırlı, tutarlı ve sağlam duruştur.</p>
<p><strong>Konuma Göre Duruş</strong></p>
<p>Konuma göre doğru duruş değişkenlik arz eder. Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir kötülüğü düzeltme konusunda yerine göre, ya eli ya dili ile ya da kalben tavır almayı beyan eder.<a href="#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> Her üç duruş da doğrudur, ancak konuma göre… Mesela kural ihlali yapan bir sürücüye, vazifedeki trafik görevlisinden kalben tavır alması değil, kanunların diliyle onu ikaz etmesi ya da cezaî müeyyide uygulaması beklenir. Aksi hâlde o anki konumuna hakkını vermemiş olur.</p>
<p>Hususî bir yerdir konum. Cephede düşmana karşı gösterilen kahramanlık isabetli iken aynı davranış evde yapılırsa şüphesiz hatadır. Arkadaşlar arasında geçerli bir ahlak olan tevazu, sınav esnasında öğretmenin karşısında yapılamaz. Duruş aynı olsa da konum farklıdır. Zira birinde arkadaş, diğerinde öğrenci konumu söz konusudur. Demek ki mevkiye, konuma göre aynı duruşun kimi isabetli kimi de hatalıdır.</p>
<p><strong>Bediüzzaman’da Konum ve Duruş</strong></p>
<p>Aynı insanda birbirinden farklı konumlar bulunur. Bediüzzaman kendisinde üç farklı şahsiyetin olduğunu ifade eder. Bunları; Kur’ân’a hizmetkârlığı makamı, ubudiyet vaktindeki geçici hâli ve hakiki şahsiyeti şeklinde özetler.<a href="#_edn4" name="_ednref4">[4]</a> Birinci konumda, kendisindeki yüksek ahlakın sahibi olmadığını, bunun Kur’ân’a ait olduğunu ifade eder. İkincisinde, şahsını eksik ve kusurlu görür. Üçüncüsünde ise âdeta nefsini yerden yere vurur ve kendini sıfırlar; konumuna göre farklı bir duruş belirler.</p>
<p>İhlas kulesinin başından düşen bir insanın düz bir zemine değil, derin bir çukura düşme ihtimali olduğunu ifade eden ve belli bir konumu ihraz ettiği hâlde, imkânları değerlendirmeyip âhesterevlik edenlerin “şefkat tokatları” yediğini nakleden de Bediüzzaman’dır.<a href="#_edn5" name="_ednref5">[5]</a></p>
<p>Karşısında darağacı bulunurken ölümü korkusuzca karşılayabilmek de harikulade bir duruştur. Bediüzzaman’ın Divan-ı Harb-i Örfî’de yargılanırken sergilediği metin duruşu ve esarette Rus komutanının karşısındaki izzetli tavrı buna anlamlı bir misaldir.</p>
<p>Yine o, <em>Sünûhât</em> adlı eserinin ilk kısmında, Kur’ân’ın, faziletleri niçin müphem bıraktığının bazı hikmetlerini anlatır. Aynı duruşların, konumlara göre farklı sonuçlarını misallerle açıklar.<a href="#_edn6" name="_ednref6">[6]</a> “Bir ulü’l-emrin makamındaki ciddiyeti, vakardır; mahviyeti, zillettir; hanesindeki ciddiyeti, kibirdir; mahviyeti, tevazudur.”<a href="#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> der. Netice itibarıyla, ciddiyet/mahviyet gibi vasıfların mutlak değil de nisbî hayırlar olduğunu söyler.</p>
<p><strong>Konum Hatası </strong></p>
<p>İnsan hedeflenen kıvamı yakalama adına muhasebe ve murakabe kulvarında yol alırsa, hedefine giderken güvenli bir yolculuk için konum ve duruşunu devamlı kontrol etmiş olur. İnsanın Everest’i veya Güneş’i görememesi, konum veya duruştan kaynaklanabilir. Benzer şekilde insan; Kur’ân, Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) ve Sahabe-i Kirama sırtını dönmesiyle mahrumiyetlere düşebilir.</p>
<p>Kur’ân’a Allah’ın kelâmı ve Efendimize (sallallâhu aleyhi ve sellem) Allah’ın Resûlü olarak bakmayanlar, her iki nurdan da mahrum kalırlar.</p>
<p><strong>Yer ve Yön Değiştirmek</strong></p>
<p>Yön, yerin; duruş da konumun önemli bir buudunu ve derinliğini ifade eder. Kemiyet ve makam bir konumsa şayet, buna bağlı olarak keyfiyet ve hâl bir duruştur. İnsan olmak bir konumsa, iman veya inkâr etmek bir duruştur. İnanmak konumsa, amel bir duruştur. Amel konumsa, ihlas ya da riya bir duruştur.</p>
<p>Bir hicret beldesinde “kalmak” ile oradan “gidememek” açısından konum veya yer aynıdır. Fakat bunlar arasında duruş ya da yön farkı vardır.</p>
<p>Konuma uygun tutarlı duruş sergileyememenin birçok sebebi vardır. Bu ayarsızlıklar ve problemler sebebiyle insan, sık sık yer ve yön değiştirebilir. Bunların bazıları; nefsin girdabına düşmek, ruhları yüce ideallerle donatamamak, taklit belasından kurtulamamak, durmamız gereken noktayı bilememek ve küçük hesapların altında ezilmektir. Yine haset ve ilhad cephelerinin paranoyalarıyla meşgul olurken asıl işleri ihmal etmek, önemli bir yer ve yön değiştirme sebebidir.</p>
<p>Aynı yerde olsalar da Güneş’e yüzünü dönen ile sırtını çeviren kişilerin kazanımları elbette bir olmayacaktır. Zira ondan istifade etmek için yer kadar yön de önemli bir faktördür. Işınlarını kimseden esirgemeyen Güneş’in insanla bir problemi yoktur. Eğer insan onu göremiyorsa veya ondan faydalanamıyorsa konumuyla beraber duruşunu da kontrol etmelidir. Hedefe varmak için, doğru yolda olmak yetmez, doğru yönde ve şeritte de ilerlemek gerekir. Tıpkı namazda, aynı safta duranların, tek bir kıbleye yöneldikleri gibi.</p>
<p><strong>Netice</strong></p>
<p>Konum bir emanettir ve o konuma göre doğru duruş, istikametin bir gereğidir. Her varlığın Allah nezdinde bir konumu vardır. Potansiyel olarak en üstün mevkide yaratılan varlık insandır. Nitekim Kur’ân’da Rabbimiz, “<em>Gerçekten Biz insanoğlunu şerefli kıldık, karada ve denizde kendilerini taşıyacak vasıtalar nasip ettik, onlara helal ve hoş rızıklar verdik ve onları yarattığımız varlıkların çoğuna üstün kıldık</em>.” (İsrâ, 17/70) buyurur. İnsan bu konumunu, doğru duruşu ile korumalıdır. Zira o, duruşu ile zirvelere yükselebildiği gibi derin çukurlara da savrulabilir.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> M. Fethullah Gülen, “Konuma İhanet”, herkul.org/bamteli/bamteli-konuma-ihanet/</p>
<p><a href="#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Müslim, İman, 172.</p>
<p><a href="#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Müslim, İman, 78.</p>
<p><a href="#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Şuâlar</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 423.</p>
<p><a href="#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Lem’alar</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 52.</p>
<p><a href="#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sünuhat-Tuluat-İşarat</em>, İstanbul: Envar Neşriyat, 2013.</p>
<p><a href="#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mektubat</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 536.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Alternatifli Düşünme Melekesi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2022/03/01/alternatifli-dusunme-melekesi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Mar 2022 21:44:03 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Psikoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=219583</guid>

					<description><![CDATA[Alternatif kelimesi, farklı seçenekleri ifade etmek için kullanılır. Herhangi bir olayın, sonucu itibariyle mümkün olan bütün ihtimallerini nazara alarak hesap yapmak, plan çizmek, strateji hazırlamak, alternatifli düşünmenin önemli bir adımıdır. Akıl gemisiyle insan, tefekkür deryasına yelken açar. Bu seyahat sayesinde, inci-mercan misali nice fikir cevherlerine ulaşır. Tefekkür sisteminin semereleri olan bu fikirleri, akletme kabiliyeti ile [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Alternatif kelimesi, farklı seçenekleri ifade etmek için kullanılır. Herhangi bir olayın, sonucu itibariyle mümkün olan bütün ihtimallerini nazara alarak hesap yapmak, plan çizmek, strateji hazırlamak, alternatifli düşünmenin önemli bir adımıdır.</p>
<p>Akıl gemisiyle insan, tefekkür deryasına yelken açar. Bu seyahat sayesinde, inci-mercan misali nice fikir cevherlerine ulaşır. Tefekkür sisteminin semereleri olan bu fikirleri, akletme kabiliyeti ile elde eder. Öyleyse insan, daha yeni ve renkli, engin, derin ve zengin fikirlere nasıl uzanabilir? İşte bunun en güzel yollarından biri, alternatifli düşünme melekesidir.</p>
<p><strong>Alternatifli Düşünmenin İvmesi</strong></p>
<p>Olimpiyatlarda derece elde eden ve altın, gümüş veya bronz madalya alan üç kişinin sıralaması 6 değişik şekilde olabilir. Dolayısıyla üç kişi söz konusu olduğunda müsabaka sonucunu doğru bilme ihtimali 6’da 1’dir. Sosyal hadiselerde ise muhtemel sonuçları önceden tahmin edip ona göre hazırlık yapabilmek, analitik düşünmenin bir neticesi olan alternatifli düşünme melekesinin işletilmesi ile doğru orantılıdır. Dolayısıyla bu istidadın inkişafına, analitik düşünme metotlarının bilinip uygulanması ivme kazandırır. Zira analitik düşünme kabiliyeti gelişmiş bir dimağ, doğruya ulaşmak ve meseleyi bütün yönleriyle kavramak için iz sürmesini bilir, ipuçlarını birbirine bağlayıp değerlendirebilir, sağlıklı bir tarzda akıl yürütebilir, neden, nasıl ve niçin gibi soruların üzerinde durabilir ve olayları birçok yönden çözümleyebilir. Dahası, ihtimalleri hızlı, planlı ve sistematik bir şekilde hesaplayabilir.</p>
<p><strong>Kompleks Sayılar</strong></p>
<p>Sayılar âleminde uzun bir süre tanımlanamayan kompleks veya karmaşık sayıların keşfi, bilim ve teknolojide bir dönüm noktasıdır. “Matematikçilerin Prensi” olarak bilinen Alman matematikçi Gauss’un 1796 yılında yazdığı doktora tezinde cebirsel olarak ifade ettiği “z = a + bi” formülü, alternatifli düşünme melekesi gelişmiş bir bilim adamının bizlere önemli bir armağanıdır. Çünkü bu kompleks sayıların cebirsel hesaplamalarda kullanılması sayesinde, matematik dünyası adeta çağ atlamıştır.</p>
<p>Grafik ve tasarımlarda, alternatif akım devrelerini hesaplamada ve haritacılık sektöründe bu sayıların dilinden faydalanılmaktadır. Gemi ve uçak gibi hareket eden katı cisimlerin, suyla ve havayla etkileşimini inceleyen hidrodinamik ve aerodinamik bilimlerinin istifade ettiği kompleks sayılar ailesinin, hayatımıza kazandırdığı kolaylıklar âşikârdır.</p>
<p>Bütün bunlardan hareketle diyebiliriz ki karekök içindeki eksi 1 sayısı, önceden olduğu gibi mânâsız kabul edilseydi veya “tanımsız” diyerek öylece bırakılsaydı, geniş bir âlemin kapısını çalamamış ve o kapının arkasındaki hazinelere ulaşamamış olacaktık, ama sanal da olsa ona bir isim vererek yani “i” diyerek yol alınca, kâinattaki saklı nice sırları ve dengeleri keşfedebildik. İşte bütün bu icatlar, alternatifli düşünme melekesi vesilesiyle Rabbimizin ikram ettiği semereleridir.</p>
<p><strong>Algoritma</strong></p>
<p>Bilgisayar bilimindeki programlama dillerinin temeli olarak kabul edilebilecek algoritma, tespit edilen bir hedefe varmak için muhtemel alternatif yolların kurgulandığı işlemler kümesidir. Bu metot sayesinde, bir problem çözülürken en uygun alternatif yöntemler belirlenir ve yapılması gereken adımlar tek tek tanımlanır. Zaten bir olayın gerçekleşme ihtimalinin doğru hesaplanabilmesi için bütün alternatif sonuçların sayısının bilinmesi elzemdir. Kısacası algoritma tekniğine, alternatifli düşünme melekesinin “kaymağı” da denilebilir.</p>
<p><strong>“Farz-ı Muhal” Metodu        </strong></p>
<p>Alternatifli düşünmenin soyut bir açılımı da farz-ı muhal düsturudur. Farz-ı muhal, olması imkânsız şeyleri olmuş gibi düşünerek birtakım hakikatlere dikkat çeken bir metottur.</p>
<p>Mesela Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), “Benden sonra bir peygamber gelseydi, bu Ömer olurdu.”<a href="#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a> buyurarak, alternatifli düşünmenin sanal bir buudu olan “farz-ı muhal” üzerinden birçok hakikati tek cümlede enfes bir şekilde ifade eder. Elbette O’ndaki (sallallâhu aleyhi ve sellem) bu kusursuz düşünme melekesi, sarsılmaz/şaşırmaz aklının ve eşsiz fetanetinin bir tezahürüdür.</p>
<p>Bu metot, Kur’ân-ı Kerim’de bir ikna yöntemi olarak da vardır. Biliyoruz ve kabul ediyoruz ki en büyük hakikat imandır, imanın başı da “Allah’tan başka ilah yoktur.” beyanıdır. Buna rağmen Allah (celle celâluhu), “Hâlbuki gökte ve yerde, Allah’tan başka tanrılar bulunsaydı oraların nizamı bozulurdu.”<a href="#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a> buyurarak, Zâtıyla alakalı bir konuda, tevhit anlayışını beşer aklının anlayabilmesi için, böyle bir ilahî usulle onları ikna ve ilzam eder.</p>
<p><strong>Aklın Fiili Duası</strong></p>
<p>Selim aklın fiili dualarından bir tanesi, alternatifli düşünme melekesidir. Zira bir konuda başarıya ulaşmak için insan iradesine bakan beş husus vardır. İlk önce doğru hedef tespit edilir. Sonra bu hedefe götüren uygun vesileler belirlenir, istikrarlı takibat yapılır, meselenin derdi/çilesi çekilir ve kavlî ve fiilî dua yapılır.</p>
<p>Bir mevzuda muvaffak olabilmek veya ideal kıvamı yakalamak için üç önemli prensipten de bahsedilebilir. Bunlar; alternatif plan, gayret ve meşverettir. “Mükemmele talip olmakla beraber fiyasko yaşamamanın önemli bir vesilesi her ihtimali hesap ederek alternatif planlar hazırlamaktır. Mükemmeli yakalamada önce alternatif planlar yapma ve sonra elden gelen gayreti ortaya koyma ile beraber işin her safhasında ortak akla müracaat etme de çok önemlidir.”<a href="#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a></p>
<p><strong>Alternatifli Düşünmeyi Ne Besler?</strong></p>
<p>Farklı bakış açıları ve perspektifler, alternatif düşünme melekesini besleyen nazarî orijinal kaynaklardır. Zahirî nazarlara göre, bahar, aydınlık, gençlik, saadet, adalet, sağlık ve melek gibi kavramların, iyi, hayırlı veya güzel oldukları akla gelir. Pekâlâ, kış, karanlık, ihtiyarlık, musibet, zulüm, hastalık ve şeytan için ne demek gerekir? İşte tam da burada, Hazreti Bediüzzaman’ın bunların neticeleri açısından yaptığı izah, sorumuza cevaptır: “Kâinattaki her şey, her hâdise, ya bizzat güzeldir … veya neticeleri cihetiyle güzeldir.”<a href="#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a></p>
<p>Yine benzer bir nazarla, sıkıntılı süreçleri ve sosyal çalkantıları neticeleri itibariyle okuyan Hocaefendi’nin şu alternatif ve analitik yaklaşımı ne kadar çok ümit vericidir: “Sosyal çalkantılar insanlarda alternatif düşünme melekesini geliştirir, beyin fırtınalarına müsait zemin, fikrî bir dinamizmin ateşleyicisi olur. Bu dinamizm doğurgandır. Yani Rönesans’ın gölgesi veya gerçek bir Rönesans bu tip dönemlerde ortaya çıkar.”<a href="#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a></p>
<p><strong>Nebevî Uygulama</strong></p>
<p>Bilindiği üzere Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), Mute’ye orduyu gönderirken, komutan Hazreti Zeyd ibn-i Harise’nin (radıyallâhu anh) şehit olma ihtimaline karşı Hazreti Cafer ibn-i Ebu Talip’in (radıyallâhu anh), onun şehit düşmesi durumunda Hazreti Abdullah ibn-i Revaha’nın (radıyallâhu anh) ve onun da şehitlikle şereflenmesi hâlinde orduyu bir Seyfullah’ın komuta etmesini emir buyurmuştur. İşte bu nebevî planlama, alternatifli düşünme konusundaki nice mükemmel misal ve uygulamaların sadece bir şahididir.</p>
<p>Bu nebevî tatbikatı Medrese-i Yusufiye’nin pirinde de görüyoruz. Devrin Mısır kralı, rüyasında yedişer semiz ve zayıf inek ile yedişer dolgun ve cılız başak görür. Bu rüyayı, sırasıyla yedişer bolluk ve kıtlık dönemi şeklinde yorumlayan Hazreti Yusuf (aleyhisselâm), devlet hazinesinin başına getirilir. Burada reel ekonomik verilerin yanında, rüyaya da kıymet verilmiş, o sanal karelerin yorumu ehline bırakılmış ve ardından bu bolluk ve kıtlık ihtimaline göre ülke çapında plan yapılmış ve tedbir alınmıştır.</p>
<p><strong>Alternatifli Düşünmede Denge</strong></p>
<p>Ön yargı, kötü zan, bilinçaltı kirliliği, sabit fikirli olma ve yeis, alternatifli düşünme melekesini körelten başlıca sebeplerdir. Bütün esbabın sukûtu bile ümitsizliğe düşmeye asla geçerli bir mazeret olamaz. Peki, o zaman bu durumlarda muvazene, ölçü nedir? Muhterem Hocaefendi, “Bazen de siz üzerinize düşen her şeyi yaparsınız. Bir tek problem karşısında bile A’dan Z’ye alternatif planlar geliştirirsiniz. Fakat bütün bu tedbirlere rağmen Z’nin ötesinde hiç hesaba katmadığınız problemler karşınıza çıkabilir ve kısmen kırılmalar yaşanabilir. İşte böyle bir durumda da asla ye’se düşülmemelidir.”<a href="#_edn6" name="_ednref6"><sup>[6]</sup></a> diyerek dengeli duruşu tanımlar.</p>
<p><strong>Mukayeseli Hesaplama Sistemi</strong></p>
<p>Düşünme melekesinin koordinasyon merkezi olan dimağda, birbiriyle irtibatı olan farklı mertebeler vardır. Bu mertebelerin üçü tahayyül, tasavvur ve taakkuldur. Tahayyülün sınırları tasavvurdan, tasavvurun hudutları taakkuldan daha geniştir. Fikirler karşılaştırılırken onların hangi mertebenin semeresi oldukları da dikkate alınmalıdır.</p>
<p>Alternatifli düşünme melekesi, insanda en iyi, en isabetli, en dengeli ve en riskli fikir ihtimallerini birbirleriyle mukayeseli hesaplayabilme yeteneğidir. Edward de Bono’nun geliştirdiği “lateral düşünme”<a href="#_edn7" name="_ednref7">[7]</a> tarzı da bu melekeyi hatırlatır. De Bono, zahiren en mantıklı gibi görünen ve öne çıkan kolay seçeneği hemen kabul etmek yerine, soruna farklı açılardan ve geniş bakmayı, yeni yollar keşfetmeyi önerir. Bu yöntem, delilleri değerlendirirken ve verileri yorumlarken kullanılabilecek daha sağlıklı bir metottur. Mesela, eve geldiğimizde masanın üzerindeki vazonun yere düşmüş ve kırılmış olduğunu görürüz. Kedimiz de masanın üzerindedir. Aklımıza gelen kolay seçenek, bunu yapanın kedimiz olduğudur. Hâlbuki vazo muhtemel bir sarsıntıyla yere düşmüş ve kedi de korkudan masaya çıkmış olamaz mı? Demek ki bu düşünme şekli daha kuşatıcı, daha âdil ve daha objektiftir.</p>
<p>Birçok maslahata binaen savaş, adavet, kötülük ve çirkinlik yerine barış, muhabbet, iyilik ve güzellik gibi alternatiflerle hayat dantelası örgülenebilir. Yeter ki insanın düşünme melekesi, fikir filizleri şeklinde çimlensin. İngiliz yazar James Allen’ın (1864–1912) şu veciz sözlerini hatırlayalım: “Eylem, düşüncenin çiçeğidir ve sevinç ve ızdırap onun meyveleridir. Böylece insan kendi bahçesinin tatlı ve acı meyvelerini toplar.”<a href="#_edn8" name="_ednref8">[8]</a></p>
<p>Özetle, alternatifsizlik çaresizliktir. Hele bu fakirlik, yetişmiş insan konusunda ise… Ecdadımız, bu adam kıtlığına “kaht-ı rical” demiştir. Çok şeyin alternatifi düşünülebilir; insan, mekân, zaman, fikir, sistem, yol, metot, meslek, çözüm yolu, strateji ve plan bunlardan sadece bir kısmıdır. Yüz kapılı bir sarayın kapalı olan sadece bir kapısını görüp oraya girilemeyeceğine hükmeden kişilerin, alternatifli düşünme melekeleri gelişmemiştir.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Tirmizî, Menakıb, 48.</p>
<p><a href="#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Enbiya, 21/22.</p>
<p><a href="#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> M. Fethullah Gülen, “Durağanlık, İrfan Kuyularının Kokuşması ve Çare”, Herkul Nağme, 26 Mart 2013.</p>
<p><a href="#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sözler</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 244.</p>
<p><a href="#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Gurbet Ufukları (Kırık Testi-3)</em>, İstanbul: Nil Yayınları, 2011, s. 185.</p>
<p><a href="#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> M. Fethullah Gülen, <em>Yolun Kaderi (Kırık Testi-15)</em>, İstanbul: Nil Yayınları, 2012, s. 254.</p>
<p><a href="#_ednref7" name="_edn7">[7]</a> “Yanal düşünme”, tr.wikipedia.org/wiki/Yanal_düşünme</p>
<p><a href="#_ednref8" name="_edn8">[8]</a> James Allen, <em>As a Man Thinketh</em>, 1903, james-allen.in1woord.nl/?text=as-a-man-thinketh</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Eski ile Yeninin Kucaklaşması</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/eski-ile-yeninin-kucaklasmasi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:01:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178250</guid>

					<description><![CDATA[“Eski” ile “yeni” arasındaki mücadele, hayatın farklı alanlarında karşımıza çıkan tarihî bir gerçektir. Bazıları eskiye bağlanıp yeniyi dışlarken bazıları da yeniye kapılıp eskiyi bir köşeye atabilmektedir. Bu konudaki dengesizlik, âhengi bozup insanları birbirine düşürmektedir. Bu noktada ideal olan bakış ve duruş ne olmalıdır? Öncelikle insan fıtratında yeni şeylere karşı bir temkin vizesi ve teyakkuz zırhı [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“Eski” ile “yeni” arasındaki mücadele, hayatın farklı alanlarında karşımıza çıkan tarihî bir gerçektir. Bazıları eskiye bağlanıp yeniyi dışlarken bazıları da yeniye kapılıp eskiyi bir köşeye atabilmektedir. Bu konudaki dengesizlik, âhengi bozup insanları birbirine düşürmektedir. Bu noktada ideal olan bakış ve duruş ne olmalıdır?</p>
<p>Öncelikle insan fıtratında yeni şeylere karşı bir temkin vizesi ve teyakkuz zırhı saklıdır. Bu sayede o, kontrolsüz kabulle başkalaşmaktan kurtulur, zira her yeniye kapılmak aldanmışlık, her eskiye bağlanmak ise bağnazlıktır. En mutedil ve makul olan ise vize sormaktır.</p>
<p>Fıtrata, yeniye karşı merak hissi kodlandığı gibi, bir denge unsuru olarak direnç duygusu da yerleştirilmiştir. Böylece bir taraftan eskiye karşı ülfet ve vefa hisleri canlı tutulurken diğer taraftan istikametin muhafazası için yenilenme istidadının da önü açılmıştır.</p>
<p>Aslında eski ve yeni, önüne geçilemez bir kanun olan değişim ve dönüşümün de fıtrî bir sonucudur. İnsanı eskiden yeniye yönlendiren ise bu değişim ve dönüşümün yanında ihtiyaç ve zaruret dinamikleridir. Hayatta geçerli düstur teavündür, kavga değildir. Acaba bu esas, sürekli eski ve yeni çatışması yaşayan beşer için de söz konusu olamaz mı?</p>
<p><strong>Eski ile Yeni Yan Yanadır</strong></p>
<p>Kâinat, eski ile yeninin kucaklaşmasını ve insicamını gösteren tablolarla doludur. Mesela her bahar, yıllanmış ağaçların dallarına asılı yeni yaprak ve meyveler müdakkik nazarlara arz edilir. Yeni filizler, eski çekirdeklerin bağrından çıkar. Her yeni mahsulün programı, eski tohumda saklıdır. Eski, âdeta yeninin mayasıdır!</p>
<p>Eski ile yeni, doğumların ve ölümlerin dönüm noktalarıdır. Her sabah aynada görülen sima, eskiyle yeninin bitişik bir resmidir. Her yeni gün, yenilenen bir eskidir insan… Yeni ihtiyarlar, eski dönemin gençleridir. Yeni nesiller, eskiden genç olan ebeveynlerin semeresidir. Eski doğumlar yeni ölümlere gebedir.</p>
<p>Kültür, gelenek ve görenekler, eskilerin yenilere bir mirasıdır. Ya eskilerin yenilere armağanı olan “tarih” için ne demeli? O öyle bir eskidir ki doğru bilinmeden, gelecekte yeni şeyler inşa etmek pek zordur. Eski yeniye referans, yeni eskiye kadirşinas oldukça nesiller arasında âhenkli bir geçiş sağlanır. Mukavemeti güçlü yeni yapılar, ancak mazi statiği üzerine bina edilebilir.</p>
<p>Zaman otobanında seyahat eden bütün mahlûkat, eski ve yeni sıfatlarından âzâde kalamaz. Zaman, mekân, kültür, dil, bilim, fikir ve beşerî sistemler gibi hususların eskisi de yenisi de söz konusudur.</p>
<p><strong>Eski ile Yeni İzafîdir</strong></p>
<p>Akan suya benzeyen zaman muvakkaten donarsa, eski ve yeni diye farklı iki kavram kalır mı? Zaman perdesi yırtılıverse, eski ve yeni sıfatlarının izafî farklılıklardan ibaret olduğu görülür. Yarına göre bugün eskidir. Düne göre ise bugün yenidir. Eski ile yeninin bir ağırlık merkezi varsa, o da bugündür. Öyleyse ne geçmiş dünle ne de meçhul yarınla yorul! Aklını kullan; tevekkülün arefesinde bugünkü sebeplerle yoğrul!</p>
<p>Dün, bugün ve yarın, zaman tünelinin üç durağıdır. Zaman havuzunda tam arınmadan yenilenen bazı eski şeylerin, zarfı değişse bile mazrufu aynı kalabilir. Bu yüzden her yeni şey, eskisinden ileri ve değerli değildir. Bazen yeni eskiden geridir. Maneviyat ve mânânın, kalbî ve ruhî hayatın alanlarında, her zaman her yeni, öncekinin ilerlemiş bir veçhesidir demek isabetli olmaz. Hiçbir yeni insan, yeryüzünün şeref tabloları olan nebilerin önüne geçemez, sahabenin önünde saf tutamaz.</p>
<p>Ruh planında, yetmiş yaşında bile genç kalmışlar, yirmisinde bile yenilenmeyip ihtiyarlayanlar yok mu?</p>
<p><strong>Eskiden Yeniye Seyahat</strong></p>
<p>İnsan, kendisine zerrelerden giydirilen biyolojik elbisesini, senede iki defa eskitip değiştirmiyor mu? Bu süreç, Bediüzzaman’ın, “Fıtrî meyelân mukavemetsûzdur.”<a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_edn1" name="_ednref1">[1]</a> tespitini hatırlatıyor. “Eski hâl muhal; ya yeni hâl veya izmihlâl.”<a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_edn2" name="_ednref2">[2]</a> ifadesi de bu vetirenin önüne set çekmenin beyhude olduğunu vurgular.</p>
<p>Maddenin terakkiye açık meselelerinde ve bunları alakadar eden ilmî sahalarında ise yeni, elbette eskinin daha gelişmiş bir yüzüdür. Bu sahadaki tekâmüller, içtimaî buutludur ve globaldir.</p>
<p>Eski alışkanlıklar bazen yeni kazanımlar için bir engeldir. “Bu gidişle onun, sizin dininizi değiştireceğinden veya ülkede anarşi çıkaracağından endişe ediyorum.”  (Mü’min, 40/26) diyerek Hazreti Musa’yı öldürmek isteyen Firavunun paranoyası, halktaki taassup ve yeniye direnç duygusunun sû-i istimaline işaret etmiyor mu?</p>
<p><strong>Eski ile Yeni Arasındaki </strong><strong>İrtibat</strong></p>
<p>Her yeni rahmet damlası, eski bir bulutunun suret değiştirmesidir. İlahî icraattaki rahmete bakın ki bu dönüşümlerde muhteva cevherleri korunur. Yine öyle yeni çağlayanlar vardır ki eski bir sızıntının en sadık bir delili ve şahididir. Bunların aralarında öyle güçlü bir irtibat vardır ki bazen yeni uyanışların kaynağı, asırlık bir sedanın kulaklarda çınlayan yankısıdır.</p>
<p>Zamanla pekişen müşterek unsurlar çoktur. Mesela hem eski hem de yeninin kullandığı evrensel lisan mülayemettir.</p>
<p>Yeni insan modeli, yenilenmesi gereken kişileri çağrıştırır. Seleflere, hayırlısından yeni nesil halefler gerekir. Öyleyse gece ile gündüz misali, eski ve yeni iplerle dokunmalı hayat mekiği, ömür dantelası…</p>
<p>Bazı hisler vardır ki eski ile yeni arasında bağlar kurar. Vefa duygusu, yenilerden eskilere selam kaynağıdır. Eski ile dostluğu tesis eden ülfet duygusu, yerinde değerlendirilirse, yeni hikmet ve marifetler için bir rampa görevi görür.</p>
<p>Âtinin ihtiyacına cevap verecek yeni yiğitlere ilham kaynağı olan rol modelleri, tarihteki kahramanlardır.</p>
<p>Öyle mühim şeyler vardır ki kıymeti zaman geçtikçe artar. Bugün ve yarın, “sıfır”sız ve “pi”siz bir matematik düşünülebilir mi?</p>
<p><strong>Mukayese mi, Mukavele mi?</strong></p>
<p>Her eski tasdik, her yeni tebşir edilmez. Bazen eski tashihi, yeni de tahdidi hak eder. Yeniyi eskiyle kıyas etmek aldatıcıdır. Zira mazide harika olan, şu an bayağı olabilir.</p>
<p>Tekâmül vetiresinde kaynayan eskinin bir kaymağı varsa, onun adı yenidir. Yeni, eskiyi çağrıştırır. Her yenide, bir eskiye açık ya da kapalı atıf vardır. Semeresi derilen faziletli yeni nesiller, eskiden dikilen ahlak fidanlarının neticesidir.</p>
<p>Tövbe, eski günahları itiraf ve bağışlanma talebi olduğu kadar, yeni isyanlara kapalı durma azim ve gayretini mülahazaya almak değil midir? Hicret, eskiyi gözden çıkarmak değil, yeniyi göze almaktır; eski dostları unutmak değil, yenilerini kazanmak için bedeline katlanmaktır; eksi hatıralara yenilerini katmaktır.</p>
<p>Eski bir çöl, muhacirlerle yeni bir muhteşem vahaya veya yemyeşil bir eski orman, işgalcilerle yeni bir enkaz yığınına dönüşebilir. Öyleyse eski ya da yeninin birbirine rüçhaniyeti mutlak değildir. Bu konuda mukayeseden ziyade mukavele daha doğru bir yaklaşımdır.</p>
<p><strong>Sözün Özü</strong></p>
<p>Yeni, eskinin bir türevidir. Biri diğerinin lazımıdır. Eski ile yeninin kucaklaştığı menfezlerden nice hikmet, maslahat ve rahmet hazineleri seyredilir. Eski ve yeni, zaman terzisinin insan için diktiği yazlık ve kışlık elbise gibidir. Eski yeniyi sever ve yeni eskiye saygı duyarsa, bu ne güzel bir uyum mekiğidir böyle!</p>
<p>Yeni, eskinin rakibi değil refiki olmalıdır. Elbette eski de yeninin müşfik destekçisi&#8230; Bir hareketi değerlendirirken doğru bakış, öncesini ve sonrasını birlikte mülahazaya almaktır.</p>
<p>Yeni her şeyi almakla ve eski her şeyi reddetmekle muvazene korunamaz. Hikmete ve marifete yolculukta, “Eski mi, yeni mi?” yerine, “Hak mı, bâtıl mı?” sorusuna cevap aramak daha mantıklıdır.</p>
<p>Eskiye minnet ve yeniye hayret duygusu, insanın yükselmesini sağlayan iki kanattır. Aynı zamanda bu perspektif, ruhların savrulmadan terakki etmesi adına dengeli bir yaklaşımdır. Öyleyse her eski ölçüsüzce atılamaz, her yeni de mihenge vurulmadan alınamaz.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sünuhat-Tuluat-İşarat</em>, İstanbul: Envar Neşriyat, 2013.</p>
<p><a href="applewebdata://528CF27E-2E9E-430E-B461-45AEE5AEC1E4#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Mün</em><em>âzar</em><em>ât</em>, İstanbul: Envar Neşriyat, 1993, s. 17.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hicret Neslinin Çocukları</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2020/12/01/hicret-neslinin-cocuklari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Dec 2020 08:31:34 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=150966</guid>

					<description><![CDATA[Küçük muhacirler… Özel inayet seralarında nefes alan, hasret sahillerine takılmadan dünya denizine yelken açan, eğitim oluklarından nur akıtan, hayatlarının yazılması bir vefa borcu olan, tarihin ender tanıklık ettiği, yâd-ı cemil bir hicret kuşağının çocukları… Kimi vatanında doğmuş, kimi gurbette… Kimi hayatta, kimi ötede… Nerelidir bu çocuklar? Doğup hemen ayrıldığı yer mi? Birkaç hafta uğradığı, babasının [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Küçük muhacirler… Özel inayet seralarında nefes alan, hasret sahillerine takılmadan dünya denizine yelken açan, eğitim oluklarından nur akıtan, hayatlarının yazılması bir vefa borcu olan, tarihin ender tanıklık ettiği, yâd-ı cemil bir hicret kuşağının çocukları…</p>
<p>Kimi vatanında doğmuş, kimi gurbette… Kimi hayatta, kimi ötede… Nerelidir bu çocuklar? Doğup hemen ayrıldığı yer mi? Birkaç hafta uğradığı, babasının memleketi mi? Hiç görmediği, annesinin kasabası mı? Yoksa Hizmet için kalınan bir ülke mi? Sahi, nereli, kim bu çocuklar?</p>
<p><strong>Hususî Konumları</strong></p>
<p>Vatan bulutlarından dünyaya yağan hicret yağmurlarından sonra, gökyüzünde açan gökkuşağının renkleridir âdeta bu küçük muhacirler.</p>
<p>Onlar farklı iklimlerde açabilen mütebessim güllere benzer. Bu goncaları, anne ve babalar gözleri tüllene tüllene büyütür. Kız evlatları, muhacir ailenin kerimesi, oğullar da hicret yuvasının mahdumudur.</p>
<p>Mefkûre muhacirlerinden dünyaya gelmek onların ortak kaderidir. Ufaktırlar yaşça, ama canlı ve sadık tanıklarıdır yeni dirilişin. Ümit tomurcuklarıdır, mevsimi gelince çiçek açacak olan. Dünyaya gelir gelmez özel seraya alınırlar sanki. Bu açıdan onlar, ücretini peşin alanlar kategorisindedir. Elbette her nimet bir şükür ister, hem de kendi cinsinden. Bedelini de tabiî ki öder bu nimetin sahipleri.</p>
<p>Gurbetteki ailenin yaşadığı acı ve tatlı hatıraların kara kutusu gibidirler. Hicret mahallinde, eşya ve hadiseleri şuuraltı müktesebatlarıyla gözlemleyen ve arşivleyen mirasçılardır. Ortaya konulan destansı gayrete bir kaynak olarak, istikbalde müracaat edilecek emin ravilerdir onlar. Ömürlerine, mefkûre kahramanlarının sergüzeştini anlatan sıkıştırılmış zaman dilimidir dense sezadır.</p>
<p>Ufuklara olabildiğince engin ve derin bakmaya alıştırır, potasında pişirir kader onları. Mesela, köylerindeki tepelerin en yükseğini değil, dünyadaki sıradağların zirvelerini konuşurlar. Siyah ve beyazla sınırlı değildir renkli sohbetleri. Milletlerin tarihini okur, insanlığın problemlerine şahit olur ve hemen çareler bulmaya gayret ederler.</p>
<p>Önce ebeveynleri “Davam!” der, fedakârlık gösterirler hicret diyarlarında. Onlar ise önce fedakârlıklara katlanırlar gurbette, sonra şanını duyarlar davalarının. Dünyanın dört bir tarafında, hicret ikliminin yümün ve bereketinden olsa gerek, ulaşırlar yaşıtlarından farklı bir olgunluğa ve doygunluğa. Çekilen çileyle ruhlarının kemâli önde gider, bedenleri ardından gelir; bu durum tezat teşkil eder ekseriyetle akranlarına göre… Onlar önce yaşarlar, sonra adını öğrenirler kimi faziletlerin. Bu yönüyle hayatlarında müsemma öndedir, isim geriden gelir.</p>
<p><strong>Çile Antrenmanları</strong></p>
<p>Sağa sola savurur onları, hudutlara takılmadan özgürce esmek isteyen rüzgârlar. Polenlerin taşındığı gibi taşınırlar ve uçarlar yeni adreslere; poyrazla, meltemle, karayelle… Gurbet, hasret, ayrılık, daüssıla büyüklere bile zor, ya küçüklere? Ama karın-buzun sinesinde demlenir bahar çayları. Izdırap antrenmanıdır, minik terlerinin düştüğü o sarp yokuşlar.</p>
<p>İlkokul çağlarında, çiçeği burnunda küçük bir muhacir, daha ilk gün babasının paçasından tutup sorgular, sarsar ta kökünden o şefkat ağacını: “Biz neden geldik ki buralara?” Titrek kalblerden gelen gözyaşları, karışır okyanusa damla damla. Bu sudan berrak damlalar, vurur gurbet sahillerine, yeni vatanlarına…</p>
<p>Onlara gurbet iklimi sanki beşinci bir mevsimdir; dört mevsim de hasrettir artık. Akranlarından kimi gurbeti heceler, oysa onlar iliklerine kadar yaşar. Bir olur mu hiç kış fotoğraflarına bakanla kara dokunan?</p>
<p>Sadece zahir penceresinden değil, bâtın menfezinden de bakılmalı onların yaşadıklarına. Zira hadiselerin zahirine bakarak çıkamaz işin içinden çoğu kez ana babalar! Huzuru ancak olayların bâtınına banınca bulurlar. Biraz çaba ister bu. Biraz da aktif sabır, tevekkül ve dua… Hızır-Musa yolculuğu gibi… Ledünnî sırlarla dolu bir seyahati tedai ettirir kimi zaman tadıp yaşadıkları. Bilir ve inanırlar ki her şeye rağmen davalarına devam etmek devadır dertlerine.</p>
<p>Bazen zorluk ve yokuşlar çıkınca önlerine, takılıp kalanlar olur yolda. Oysa hicret kuşağı ve çocukları, olana değil Oldurana bakar; tevekkül yudumlayıp itminan soluklar rahatlayan vicdanlarında…</p>
<p>Şifa vesilesi çoğu ilaç, tatlı değil acıdır; hem can yakar hem de tedavi eder. Hicret ilacını içen muhacirler bunun yan etkilerini çocuklar üzerinde hemen görürler. Hasret, bu ilacın yan etkilerinin ilk belirtisidir. Köyden köye, şehirden şehre gurbeti yaşayanlardan öte, ülkeden ülkeye, belki kıtadan kıtaya derince soluklarlar hasreti.</p>
<p>Hicret çocuklarının içli içli ağlamaları, ana babalarının sık sık mırıldandıkları vuslat türküsünü seslendirmeden önce, vicdan tellerini akort etme mesabesindedir. Farklı saiklerle, çocukluk anılarını geçirdiği mekânlara gidememe, bir daha görememe hüznü… Hele bir vedalaşmaları vardır ki…</p>
<p>Hasret doruğa ulaşır; aylar, hatta yıllar üst üste birikerek. Öyle ki rüyalarındaki memleket sahneleri, sürekli paylaşılan mevzudur hafta sonu çay fasıllarında.</p>
<p><strong>Evrensel Diyalog</strong></p>
<p>Dünya; iktisadî, idarî, coğrafî ve sosyal şartları farklı bir laboratuvarı andırır adeta. Âdemoğlu, kavga etmeden, evrensel değerler etrafında yaşayabilmenin deneylerini yapar, kodlarını arar. Küçük muhacirler, bu arayışın, kendi hayatları üzerinden bizzat tecrübe edilen gönüllü veya cebr-i lütfî seçilen fertleridir.</p>
<p>Okulda arkadaşıyla tanışması ilginçtir bir çocuğun, henüz dilini öğrenmeden. Beyaz kâğıt üzerine çizili iki resim vardır: Cami ve kilise. İşaretle, “Sen hangisine gidiyorsun?” demek ister sıra arkadaşı. O parmağıyla camiyi gösterir ve Müslüman olduğunu ifade eder yerli yeni dostuna. Evrensel diyaloğu, temsil ve hâl ile sınıfta başlar küçük muhacirin.</p>
<p>Arzın yeniden yeşermesi için her kıtada mahsul veren birer fidandırlar. Yerinde aşı gibidir onlar; nice yaralı, bereli gönül ağaçlarında sürgün veren.</p>
<p><strong>Cennet Kuşları</strong></p>
<p>Hasret kışına bahar havası serpen tomurcuklar da diyebiliriz bunlara. Bazıları, iki kuşaklı Esma annemizin Münevver Diyar’da açan meyvesi Abdullah gibi, hicret topraklarında doğan ilk tomurcuktur. Fakat hicret neslinin ahirete göçen çocukları da vardır!</p>
<p>Aile mezarlığı yoktur bu kuşağın. Nasıl olsun ki? Bütün insanlığı, Âdem ve Havva&#8217;nın çocukları, kardeşleri bilirler. Razıdırlar dünya kabristanının malum/meçhul herhangi bir yerinde İsrafil’in nidasını beklemeye. Tıpkı Maputo&#8217;da Erkam, Kazablanka&#8217;da Muhammed Esad, Hartum&#8217;da Meryem Betül, Nil sularının kucakladığı ve bir daha salmadığı Yusuf gibi. Bunlar, Cennet’te uyanmak üzere Mozambik, Fas ve Sudan&#8217;da garip beşiklerinde uzanan dört güzeldir sadece. Dünyaya geldikleri hastane, evinin cumbası ya da uğradıkları bir sahil, âdeta rıhtım olur bunlara, kalkar ötelere gemileri. Kimileri de hicret yolunda, yürürler ruhlarının ufkuna Ege&#8217;den, Meriç&#8217;ten…</p>
<p>Ukbaya göçen bu çocuklar; havaya, toprağa, suya düşerler; yeni bir bahardan haber ederler, sanki cemreler gibi. Rüzgârlar bazen uğultulu ninni söyler, bazen selam getirir ötelerin kuşu bu küçük muhacirlere; güftesi annelerinden, bestesi babalarından&#8230;</p>
<p><strong>Eğitim Maceraları</strong></p>
<p>Hicret çocuklarının öğrenim hayatları zorluklar barındırır. Ülkeden ülkeye değişir öğretmenlerin ve kitapların dili. Farklı eğitim sistemleriyse işin tuzu biberi… Sene kaybı riski ve denklik problemi, yaka paça oldukları şeylerin birkaçı. Sadece vatan değil, sınıfı, arkadaşı, müfredatı da değişir yurt dışında. Kimi anne ve baba bir açıdan ümmileşir ve destek olamaz, olmak istese de bu nesle. Okulda, niçin oralara geldiğini anlayan bir insan yoktur belki ilk başta. Onlar inayetle katlanırlar bütün bunlara.</p>
<p>Yaşları küçükken ciddi sorumluluk yüklenir omuzlarına. Yetişkin bir insanın bile kendi dilinde ifade etmekte zorlanacağı duyguları doğar kalbinin derinliklerinden… Arkadaşlarına, öğretmenlerine yeni bir dille, nasıl aktarsın duygularını? Herkes anlar mı küçük muhacirlerin hâlinden? Kaderleridir bu onların. Şartlar el vermediğinden bazı tercihleri baştan hesaba katılamasa da kimsesiz sanılmasınlar, Kimsesizler Kimsesi’ne emanettir onlar.</p>
<p>Yaşıtları okuma yazmayı ülkelerinde öğrenirken onlar, eğitim dilinin farklı olduğu diyarlarda, ikinci bir lisan olarak hecelerler anadillerini. Çok değil, varsa sınıfında bir kaderdaş, mutluluktan uçar, bayram ederler ilk gün.</p>
<p>Ana babaları, abi ablaları ve hocaları arasında döşenmiş rehberlik salih üçgeninde geçer durur gurbetliklerin çıraklık devreleri. Doya doya, duya duya değil, özverili bir gayret göstererek ancak öğrenebilirler kendi kültür, edebiyat ve tarihlerini. Zira “üç devir gören” ve muhacirlerin evlatlarına özel dua eden Bediüzzaman gibi, davalarına sevdalı ana babalarıyla üç kıta dolaşanlar, dahası eğitimleri için gurbet içinde gurbetin tadına bakanlar vardır.</p>
<p><strong>Misyonları</strong></p>
<p>Gelişine yemin edilen Allah Resûlü’nün (sallallâhu aleyhi ve sellem) mirasını omuzlarında taşıyıp dağıtacak, ışıkları karanlık çökmeden yeryüzüne bir kere daha yansıtmada ciddi roller alacak, tertemiz aynalardır belki de onlar.</p>
<p>Bazı tarlaların buğdayı ambara dökülür, satılır ve değirmende un olur. Bir kısım arazilerin verimli hasadı ise ihtimamla çuvallarda tohumluk olarak muhafaza edilir. Kim bilir belki de yeni bir hicret/Hizmet dalgası için korunan ve saklanan tohumluktur onlar.</p>
<p>Taklit önemli bir basamaktır, tahkike giden adımsa şayet. Başlangıçta ailelerinden üzerlerine sinen Hizmet emaneti kokusunun yerini, zamanla yenileyerek buhur buhur tüten şuurlu Hizmet hâline getirir ve benimserler.</p>
<p>İlahî bir sevk ve şevkle, sessiz sessiz, güneye-kuzeye, doğuya-batıya akan küçük nehirlerdir henüz bunlar. Elbet kucaklaşır ve çağlayan bir pınara dönüşürler bir gün. İnsanlık için barış ve huzur enerjisi üretip dağıtan bir baraja doğru akarlar gürül gürül.</p>
<p>Kalb, dil ve amel nasıl ki bir bütünün ayrılmaz üç yüzüdür; dava, hicret nesli ve çocuklar da öyle. Yâd-ı cemil hicret nesli, âlemşümul davaya tercümandır, dilin kalbe tercümanlığını hatırlatan. Küçük muhacirler de hicrete sadık burhandır, amelin dile burhanlarını çağrıştıran.</p>
<p>Hâsılı, gelecekte yapacakları bizce meçhuldür, ama şimdiden katlandıkları da ortada. Attıkları adımlar dev gibi, ayakları ufak olsa da. Bu duruşları kayda değer bir fikir verir anlayanlara. Hicret neslinin çocukları, farklı farklı diyarlara göç etmek için muvakkaten ailelerinin yanında, âdeta antrenmanda!</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ötelerden Uzatılmış Nuranî Bir İp: Denge</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/07/01/otelerden-uzatilmis-nurani-bir-ip-denge/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Jul 2019 14:54:16 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=67381</guid>

					<description><![CDATA[Hayatın devamı için, kâinat çapında kurulmuş, işleyen ve birbirleriyle irtibatlı muhteşem bir denge vardır. Var olan ahengi inkâr ya da yok saymak şöyle dursun, her bir bilim dalı, kendine mahsus dillerle Sonsuz Kudret’in yazdığı bu muvazeneyi ilan eden evrensel şahitlerin sadece küçük bir kısmıdır. Fizik, kimya, biyoloji, tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda çalışan bilim insanlarının, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Hayatın devamı için, kâinat çapında kurulmuş, işleyen ve birbirleriyle irtibatlı muhteşem bir denge vardır. Var olan ahengi inkâr ya da yok saymak şöyle dursun, her bir bilim dalı, kendine mahsus dillerle Sonsuz Kudret’in yazdığı bu muvazeneyi ilan eden evrensel şahitlerin sadece küçük bir kısmıdır. Fizik, kimya, biyoloji, tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda çalışan bilim insanlarının, farkına vararak doğruluğunu ispatladıkları her bir kanun, kural veya formül, varlıktaki bu hassas mizana delildir. İşte bu denge gerçeği, muhit bir ilmin tecellisine, dolayısıyla her şeyi bilen Âlim bir Zât’ın mevcudiyetine önemli bir burhandır.</p>
<p>Rahman Sûresi’nde, Yüce Yaratıcı, kâinatta vaz ettiği bu dengeyi dört defa peş peşe nazarlarımıza verir ve şöyle buyurur: “Göğü bu âhenkle O yükseltti ve bu mizanı koydu ki siz de ders alıp ölçü dışına taşmayasınız. Öyleyse siz de tartıyı adaletle yapın, sakın teraziyi, dengeyi aksatmayın!” (Rahman, 55/7-9).</p>
<p>Bediüzzaman, denge kanununun ilahi bir tezahür olduğunu şöyle ifade eder: “Evet, şu kâinatı idare eden Zât, her şeyi nizam ve mizan içinde muhafaza ediyor. Nizam ve mizan ise, ilim ile hikmet ve irade ile kudretin tezahürüdür. Çünkü görüyoruz, her masnu’, vücudunda gayet muntazam ve mevzun yaratılıyor. Hem, hayatı müddetince değiştirdiği suretler dahi birer intizamlı olduğu halde, heyet-i mecmuası da bir intizam tahtındadır.”</p>
<p><strong>Korunaklı Tekvinî Bir Kanun</strong></p>
<p>Fıtrat ve tabiata konulan kanunlardaki denge yasası, kendi kuralları çerçevesinde, hiç aksamadan ve bozulmadan akar gider. Ayrıca bu cebri sistem, muhtemel bir kısım olumsuzluklara karşı da korunaklıdır.</p>
<p>Kâinatta hâkim bu cari düzene aykırı müdahaleler olsa bile, er geç denge geri döner ve sistem kendini riske sokacak karışıklığa, kargaşaya geçit vermez.</p>
<p>Fiziki âlemlerin çok hassas bir denge üzerinde, adeta bıçak sırtında durduğu bir realitedir. Çekim kuvvetlerinin çok küçük bir fazlalığı veya azlığı bile evrendeki âhengin bozulmasına yeterlidir.</p>
<p>Ayrıca, bilimlerin normal kabul ettiği değer aralıkları ile ideal olan denge tanımlanır. Anormal göstergelerin ortak bir hususiyeti ve marazı dengesizliktir.</p>
<p>Dünya gemisi, uzay denizinde denge halinde, belli kayıtlara bağlı, evrensel bir bütünün içinde intizamlı yol almaktadır. Atomlardan galaksilere maddenin denge halinde olmasının temel bir sebebi vardır. Bu da cisimlerin bazen salınım halinde, bazen helezonik titreşimler gibi değişim ve dönüşüm geçirerek, sürekli aktif ve dinamik yenilenmesi ve asla durağan olmamasıdır. Zira duran her madde, dengesini kaybeder!</p>
<p>Ekolojik denge; tabiatta, insan, hayvan, bitki ve cansız varlıkların mekânı, alanı, ortamı paylaşırken birbirlerinden istifade etmeleri için kurulan bir nizamdır. Bu düzende, barınma, çoğalma, avlanma, beslenme, üretme, tüketme gibi faaliyetler belli tekvinî disiplinler içerisinde aktivitesini sürdürür.</p>
<p>Çekim gücünü, metafizik boyutta dengeyi sağlayan muhabbet şeklinde düşünürsek, bu duygunun yerli yerinde değerlendirilemeyişi veya dengesizce sarf edilmesiyle ferdî, ailevî ve içtimaî hayattaki huzur mizanı sarsılır. Sevgi ilacına bigâne kalan hangi ruh ölçülü kanatlanabilir ve hangi yürek ayarlı atabilir ki?</p>
<p><strong>Vücudumuzdaki Denge Mühürleri</strong></p>
<p>Küçük bir kâinat olan insanın vücudundaki mükemmel simetrilerin her biri, adeta ondaki denge mühürleridir. İnsanın ayakta durması, adım atabilmesi, yürüyebilmesi dahi esrarengiz bir denge hakikatine delildir.</p>
<p>Yeni yürümeye başlayan bir çocuğun ve onu izleyen ebeveynin heyecanlarına bir de bu zaviyeden bakılabilir. Ülfetle karartılan, oysa her an gözümüz önünde var olan, bir muhteşem denge sahnesi devam etmektedir.</p>
<p>Japon bilim insanlarının ince, titiz ve girift hesaplamalar neticesinde yaptığı robot Asimo’yu elbette takdir etmeli. Fakat duran, eğilen, zıplayan, yürüyen, koşan ve daha nice hareketlere, denge unsuru vesilesiyle imza atan bu insana, bu mizana ve bu ilahî sanat ve icraata ne demeli?</p>
<p>İnsanın dengeli bir şekilde hayatını sürdürmesinde, işitme organı kulak önemli görev yapar. Saklı ve gizli bir organ olan iç kulakta, yarım daire kanalları adı verilen küçük sıvı keseciklerine, konum değerlerini üç boyutlu belirleyecek alıcılar yerleştirilmiştir. İşitme, görme ve derin duyu sistemi, hem fizikî hem de zihnî denge ve koordinasyon merkezi olan beyincikle eş zamanlı çalıştırılarak bu muvazene sağlanır.</p>
<p>Vücuttaki organların uyumlu çalışabilmesi için, merkezi sinir sisteminin düzenlediği ve böbrekler tarafından korunan tuz-su dengesi de önemlidir.</p>
<p><strong>Dengeyi Yıkan İki Zehir: İfrat ve Tefrit</strong></p>
<p>Kâinatın işleyişine hâkim olan bu âhenk, insan için itikat, amel, muamele ve davranışlarda muhtevası istikamet olan en ideal konumların esasıdır. Orta yol da diyebileceğimiz denge kümesinin elemanları; ölçü, kıstas, vasat, muvazene, mizan, intizam, temkin, kıvam, ayar, âhenk ve itidal gibi makul değerlerdir. Mahiyetinde; aşırı, katı, sert, istisna, uç, sübjektif ve radikal unsurlar bulunmaz.</p>
<p>Sağlıklı beslenme ve uykudan, ticari hayatta arz ve talebe; insan kalitesinde kemiyet ve keyfiyetten, demokrasilerde sivil toplum, medya, yasama, yürütme ve yargı organlarına; eğitimde fennî, dinî ve kalbî ilimlerden, inançta dünya ve ukba muvazenesine kadar nice sahada, denge olmazsa olmaz bir cevherdir.</p>
<p>Her değerin düşmanı olduğu gibi orta yolun da iki hasmı vardır: ifrat ve tefrit. Bunlar, muvazeneyi bozan, muhatabını aşırılığa, radikalizme sevk eden öldürücü zehirlerdir. Bunların saldırıları karşısında ölçü, ancak mizan eskortlarıyla korunabilir.</p>
<p>İnsanların hayatında, adalet ve ortak ahlâkî kriterlerin şekillenmesinde şu üç temel duygunun varlığı, tespit ve tecrübe edilmiş bir hakikattir: kuvve-i akliye, kuvve-i gadabiye ve kuvve-i şeheviye. Bizlere bahşedilen akıl/gazap/şehvet kabiliyet ve salâhiyeti, belli ölçü ve kıstaslarla dengelenmezse, potansiyelinde ifrat ve tefrite açıktır.</p>
<p>Akıl hâssesinin ifratı cerbeze, tefriti ahmaklık, istikameti hikmettir. Gazap hissinin ifratı, tehevvür (öfkeyle köpürüp hiç çekinmeden zulüm işleme) , tefriti ürkeklik, vasatı ise şecaattir. Şehvet duygusunun ifratı fücur (haram-helal tanımama), tefriti humûd (helale de istek duymama), orta yolu da iffettir. Bu üç duygunun itidal halleri, düşünce manzumemizin kemâli olan sırat-ı müstakim çizgisidir.</p>
<p>Bu muvakkat âlemdeki ömür tahterevallisinde, dünya ve ukba dengesi kurulamazsa insanın sürçmesi gayet normaldir.</p>
<p>Eşya ve hâdiseleri doğru görme, doğru okuma, doğru değerlendirme anlamında bakış açıları ve orta yol manasında denge, hayatî öneme haiz olduğuna göre, “nazarda denge” nasıl bulunabilir? Nikbinler gibi çirkinliklere gözleri kapatarak, gerçeklerden kaçarak mı? Yoksa bedbinler misali, her şeyi kapkara görerek, karamsarlığa düşerek mi? Her ikisi de aşırı uçlardır, biri ifrat, diğeri tefrittir. Öyleyse orta yol, hakikatbîn çizgisidir. Bu da realitelerden kaçmadan ama ümitsizliğe de batmadan müstakim hattan ayrılmamaktır.</p>
<p>Mantık gücünün ifratı cerbeze, tefriti ahmaklıktır. Dengesi de hakkı ve batılı birbirinden ayırabilmektir. Öfke, ukba yolundaki insanoğlunun dünyadaki zaruri malzemelerindendir. Her olay karşısında fırtına koparan tipler, öfke duygusunun ifratında; mukaddes değerler ve haklar çiğnenirken seyreden, suskun kalan tepkisizler ise bu hissin tefritindedir. Orta yol; hakkın çiğnendiği yerde aslan gibi kükrerken, şahsımıza karşı bedevice tavırlara soğukkanlı, hatta mütebessim durabilmektir.</p>
<p>Savurganlık ve cimrilik ifrat ve tefrit eğrilerinin iki ucudur. Tasarruf ve cömertlik ise istikamet şeridinin denge edalı en canlı renkleridir. Muhtevasında istikameti temsil eden zamanlamanın ifratı acelecilik, tefriti de tembelliktir.</p>
<p>İnsan, umumî musibetlerin sorgulamasını yaparken, kendi payını hiç düşünmezse, eksik hesap yaparak gaflete; kendini merkeze yerleştirip aşırıya kaçarsa, gurura kapılabilir. Demek ki muhasebede de orta yol şarttır.</p>
<p>Sevgi duygusunda denge, sevilecek şeylerin kıymetine göre sıralanıp önceliklerin belirlenmesi ile sağlanır. “Mü’minlere gelince onlar, evvelen ve bizzat Allah’ı severler ve şayet duyacaklarsa O’ndan ötürü başkalarına karşı alâka duyarlar” beyanı bu muvazeneyi vurgular.</p>
<p>Vesileler, maksatlara hizmet etme ayarından uzaklaşmamışsa, gaye-vasıta dengesi zarar görmemiş demektir.</p>
<p><strong>Mahruti Bakış ve Denge</strong></p>
<p>Sadece bir açıdan insanın kıvamını kritik etmek, gerçeği yansıtmaz. Çünkü mahrutî bakış, dengenin sağlandığı önemli bir sacayağıdır.</p>
<p>İnsanın dengeli olup olmadığı hususu, onun bütüncül bir nazarla ele alınarak, beden, zihin, gönül ve ruh yapısının doğru okunabilmesiyle mümkündür. Beden sağlıkta, zihin zindelikte, gönül şefkatte ve ruh olgunlukta ahenkli yol alıyorsa intizamdan bahsedilebilir.</p>
<p>Hüsnü zan; âdem-i itimat ve ihtiyat prensipleriyle dengelenince daha derin bir anlam ifade eder. Tenkit faydalı iken ölçüsüz olursa ya da medih teşvik sebebiyken aşırıya kaçarsa, ahenk zarar görür.</p>
<p>Bazen bir insan, kötülüğe yuvarlansa da denge rotasıyla tövbeye yönelir ve doğrulur. Bazen de iyiliğe vesile olur ama muvazene ışığını kaybedip fahre düşer ve savrulur. Şeytan insandaki denge sistemine tuzaklar kurar. An olur rahmet bahanesiyle gaflete sürükler, an olur ye’se düşürür ve o rahmetten uzaklaştırır. Aslında onun saldırısı dünyevî, dinî ve ahlakî bütün işlerimizdeki mizanadır. Hedefi ise dengeli insandır. Müstakim insan, şeytanın en büyük düş kırıklığıdır.</p>
<p><strong>Dengesizlik Fasit Dairesi</strong></p>
<p>Yaratılış ağacının bir semeresi olan tabiatı anlamaya ve tanımlamaya çalışan bazı bilim insanları, tabiat ve insan arasındaki muvazeneyi kuramayınca, ya ifrat ederek tabiatperestlerin akımlarına kapıldılar ya da tefrite girerek mistisizm ağlarına düştüler.</p>
<p>Kimi bilim insanları da denge denen en seviyeli ideal noktaları keşfedemediklerinde, muvazeneden mahrum nice ideolojilere talihsizce imza atarlar. Fikir suretindeki çarpık anlayışlar, milyonlarca insanın hayatında dengeleri alt üst eder.</p>
<p>Sharon Brous, kimi din mensuplarının müşterek iki vartasından bahseder. Bunlar radikalizm ve ülfettir.Dini, ruh, mana ve şuurdan mahrum bir şekilde yorumlamanın sonucu, insanlar aşırı uçlarda bocalamaktadır. Nesillerin bir kısmı radikalizmden dolayı tepkili, bir bölümü de ülfetten ötürü dine karşı ilgisizdir.<a name="_ednref1"></a>[1]</p>
<p><strong>İstikametin Bir Buudu: Denge</strong></p>
<p>“Doğru yolu tutunuz, iş ve ibadetlerinizde dengeyi koruyunuz” ve “Her hâl ve hareketinizde itidali koruyun, orta yolu tutun ki maksadınıza eresiniz” buyurur Denge Sultanı (sallallâhu aleyhi ve sellem). Hem ibadetlerde hem de beşerî ve sosyal münasebetlerde itidal tavsiye edilir. Çünkü hayırlı işlerde esas olan sürekliliktir ve bu ancak denge ile kazanılır.</p>
<p>Denge, istikametin önemli bir buudu ve teşriî bir esastır. &#8220;Kulun kalbi müstakim olmadıkça imanı müstakim olamaz, lisanı dosdoğru olmayınca da kalbi müstakim olamaz&#8221; fermanı ile insan, iman, beyan ve kalb münasebetindeki muvazeneyi tanımlayan O’dur (sallallâhu aleyhi ve sellem).</p>
<p>Cüzi irade ve kader mevzuunda, kaderiye ve cebriye mezhepleri dengeden çok uzakta bir yere savrulur. Biri, insan iradesinde mutlak bağımsızdır ve fiillerinin (haşa) yaratıcısıdır diyerek ifrata, diğeri de onu, tamamen reddederek tefrite sapar. Oysa itikatta orta yol, kulun tercih hakkı ve sorumluluğu var ama “Hayrı ve şerri yaratan Allah’tır ve şerri yaratmak şer değil, işlemek şerdir” hakikatidir.</p>
<p>Korku ve muhabbet hisleri, yerinde ve dengeli sarf edilirse sürur membaı gibidir. Aksi durumda insanı, tevhit şahikasından şirk çukuruna savuran iki gulyabaniye dönüşebilir. Ruhlar, emniyet ikliminde korku soluklamalı, karamsarlık hazanında ümit yudumlamalı ki havf ve reca dengesini tutturabilsin. Hislerin, selim akılla dengelenmediği durumlarda, kalbin balans ayarı kayabilir. İçtimai dengenin kurulmasında ve korunmasında zekât köprüsünün yeri başroldür. Amellerinde ehlinin ve nefsinin haklarını da gözeten denge insanları, Rabbin mukaddes hoşnutluğuna mazhardır.</p>
<p><strong>Netice</strong></p>
<p>İslam’ın hamurunda makuliyet ve kolaylık mayası vardır. İnsan fıtratını zorlayan aşırı mülahazalar, katı tavırlar ve sert beyanlar, dinin özündeki ilahî denge sistemine zıt tutumlardır.</p>
<p>Hayatta muvazene yoksa nizam da olmaz. Her insana sunulabilen geniş, emniyetli, kolay ve makul bir şehrâhın, aydınlatılmış bir orta yolun tanımlanması zaruridir. Sürekli muvazene ve intizamı koruma gayreti elzemdir. Hayatın her alanındaki aşırılıklar, nice fasit dairelerde yuvarlanmalara sebep iken, dengeli yaşamak ise, yörüngesinde akıp giden cisimler gibi, sahiplerine adeta kesintisiz itminan ve temkin soluklatır.</p>
<p>Dengede durabilmek, seyahatin bütün kulvarlarında orta yolu takip ile mümkündür. Kitap ve Sünnet’teki esasların bütünü bir mihenktir. Denge, orta yoldan sağa sola sapmamaktır. Herkesin anlayabileceği, yürüyebileceği mutedil, doğru ve ana yol, elbette orta yoldur. Denge çeşmesinden akan su, ab-ı hayattır, kesilmez pınardır, şifa dağıtan iksirdir. Enfes bir beyanla, “Ötelerden elimize uzatılmış nuranî bir iptir” müstakim yol.</p>
<p><strong>Dipnot</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><a name="_edn1"></a>[1]Sharon Brous, “It&#8217;s time to reclaim religion”, 2016, www.ted.com/talks/sharon_brous_it_s_time_to_reclaim_and_reinvent_religion</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fethullah Gülen Hocaefendi’nin  Analitik Düşünce Yaklaşımları</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/06/01/fethullah-gulen-hocaefendinin-analitik-dusunce-yaklasimlari/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 Jun 2019 00:28:07 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Araştırma]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=67172</guid>

					<description><![CDATA[Analitik Geometri dersi, öğrencilere, insan hayatını doğrudan veya dolaylı etkileyen bazı bilgileri, temel prensiplerin rehberliğinde sorgulama yeteneği kazandırır. Şahsî, ailevî ve içtimaî meseleleri değerlendirirken, tümdengelim metodu ile bütünü alt konulara ya da küçük parçalara ayırıp her birini ayrı ayrı inceledikten sonra, çözüm getirme yeteneğine sahip olurlar. İşte bu, “analitik düşünme sistemi” olarak tarif edilir. Analitik [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Analitik Geometri dersi, öğrencilere, insan hayatını doğrudan veya dolaylı etkileyen bazı bilgileri, temel prensiplerin rehberliğinde sorgulama yeteneği kazandırır. Şahsî, ailevî ve içtimaî meseleleri değerlendirirken, tümdengelim metodu ile bütünü alt konulara ya da küçük parçalara ayırıp her birini ayrı ayrı inceledikten sonra, çözüm getirme yeteneğine sahip olurlar. İşte bu, “analitik düşünme sistemi” olarak tarif edilir.</p>
<p><strong>Analitik Düşüncenin Özellikleri</strong></p>
<p>Doğruya ulaşmak ve meseleyi bütün yönleriyle kavramak için analitik düşünebilen bir dimağ, iz sürmesini bilir. İpuçlarını birbirine bağlayıp değerlendirebilir. Sağlıklı bir tarzda akıl yürütebilir. Neden, nasıl ve niçin gibi sorular üzerinde durabilir. Olayları birçok yönden çözümleyebilir ve ihtimalleri hızlı, planlı ve sistematik bir şekilde hesaplayabilir.</p>
<p>Analitik düşünme sistemini geliştirmiş insanlarda ciddi araştırma azmi olduğu görülür. Onlar, araştırma yaparlarken doğru kabul edilen tecrübî bilgileri dahi inceler ve onları sorgulamaktan çekinmezler. Zaman, imkân, mekân ve insan koordinatlarına göre doğrunun farklı tonlar alabileceğini mutlaka hesaba katarlar. Düşüncenin kolunu kanadını kıran ezberci, şekilci, taklitçi ve şartlı yaklaşımlardan uzaktırlar.</p>
<p><strong>Analitik Düşünce Sahaları</strong></p>
<p>Muhterem Hocaefendi’nin analitik düşünce yaklaşımlarına girmeden önce, fikre bakışını birkaç cümleyle hatırlamak, konuyu anlama açısından faydalı olacaktır. O “çilelerin en büyüğü” olarak gördüğü fikir çilesini, “Düşünmek, düşündürmek ve varlık bilmecesinin sırrını çözmeye çalışmak; en zor meseleler karşısında dahi pes etmeden sürekli uğraşmaktır” şeklinde tanımlar.<a name="_ednref1"></a>[1]</p>
<p>Tefekkürü ise “Herhangi bir mevzuda, geniş, derin ve sistemli düşünme; kalbin çırası, ruhun gıdası, bilginin ruhu ve İslâmî hayatın da kanı, canı ve ziyâsı; hâdiselerden ibret alma ve çeşit çeşit netice çıkarmanın çerağı, tecrübelerin altın anahtarı, hakikat ağaçlarının fideliği, kalb nurunun da gözbebeği”<a name="_ednref2"></a>[2]olarak görür.</p>
<p>Hocaefendi’nin eserlerinde, analitik zekâlara olan ihtiyaçtan varlığı analitik yorumlamaya, temel kitapları analitik okumadan nefsimizi analitik muhasebeye tabi tutmaya, taklitten tahkike yolculukta imanımızı analitik sahiplenmeye ve doğru noktayı tespit edebilmek için analitik karar vermeye kadar birbirinden zengin, zihinlerimizde yeni ufuklar açan analitik düşüncenin farklı sahalarını müşahede ediyoruz.</p>
<p><strong>Analitik Zekâlar ve Cins Dimağlar</strong></p>
<p>Hocaefendi’ye göre, heveslerin fikir suretine bürünmesi, hislerin muhakemenin önüne geçmesi ve sübjektif mülahazalar, düşüncenin namusuna dokunur ve bunlar zamanla düşünce anarşistlerini doğurur. Fitne, fesat ve nifaka açık olan bu anarşist ruhların, evrensel insanî değerlere tarihî zararlarının dokunduğunu ve bunlardan kurtulmak gerektiğini beyan eder. “Düşünce anarşistleri” diye tanımladığı, her kalıba giren bu “kalıpsız insanlar”a karşı mücadelede çözüm olarak, “analitik zekâyı” işletebilmeyi ve kullanabilmeyi önerir:</p>
<p>“Şimdilerde bizim her şeyden evvel, bugünümüzü, yarınımızı iyi görüp iyi değerlendirecek; ülke meselelerini dar politikacı mantığıyla değil, milletin ana problemlerini çok iyi kavramış ve alternatif çözümler üretebilen; sözden daha çok davranışlarının eri; icmalî planda düşüncesi hareketlerinin önünde, tafsilî planda hareketleriyle yeni düşünce ufuklarına açılabilen ruh kahramanlarına, analitik zekâlara; yılgınlık bilmeyen güçlü iradelere ihtiyacımız var.”<a name="_ednref3"></a>[3]</p>
<p>Sözden daha çok davranışlarının eri olabilmeyi,nazarî bilgileri pratiğe dökme gayreti olarak da gören Hocaefendi, bu gayret sahiplerini “İçinde yaşadığı çağı, toplumu, insanı, kâinatı, eşya ve hâdiseleri, kısaca her şeyi anlamaya çalışan, anladığı nazarî bilgileri pratiğe dökme gayreti içinde olan ve bu istikamette sürekli düşünen, sorgulayan, araştıran”<a name="_ednref4"></a>[4]cins dimağlar diye teşhis eder. Düşünen, sorgulayan ve araştıran bu cins dimağların analitik zekâlarına dikkat çeker ve bunlardan istifade edilmesi gerektiğini söyler.</p>
<p><strong>Analitik Mülâhaza ve Yorumlama</strong></p>
<p>Hocaefendi’ye göre, milletimizin yıllarca ihmal ettiği hakikî ihtiyaçlarından biri de topyekûn varlığın, analitik bir mülâhaza ile ele alınmasıdır. Varlığı ve varlık ötesini; doğru tanımlayamama ve yorumlayamama, bunları birlikte mülahazaya alamama, Hakikî Sahibi’ni bilememe, temel referans kaynaklarımıza karşı alâkadar olamama, neslimizde “fikir keşmekeşliğine” sebebiyet vermiştir.</p>
<p>Yine ona göre, eşya ve hadiseler karşısında doğru sonuçlara ulaşılamamasının bir sebebi de varlığı, analitik mülahaza ile değerlendirememektir: “Bizler, hiçbir şeyi temelde doğru yorumlayamadığımız gibi, varlığın mâverâsını da bir türlü göremedik; dolayısıyla da eşya ve tabiat adına hilâf-ı vâki bir sürü yorumda bulunduk. Ne varlığı analitik bir mülâhaza ile ele alabildik, ne de varlık ötesi gerçeklerle alâkalı tutarlı bir şey söyleyebildik. Yanlış gördük, yanlış değerlendirdik ve yanlış sonuçlar karşısında hep apışıp kaldık.”<a name="_ednref5"></a>[5]</p>
<p><strong>Analitik Okuma</strong></p>
<p>İlmî müktesebatımıza yeni bir seferberlik anlayışıyla yönelmenin lüzumuna dikkat çeken Hocaefendi, bunun da ancak eserlerin, analitik bir bakış açısıyla okunduğu takdirde fayda vereceğini ifade eder. Bu yeni analitik okuma şeklinden maksat ise dünyaya geometrik bir genişlemeyle açılırken kalbî ve ruhî hayatlarımıza eğilmek, dinin ruhunu kavramak, bilginin özüne ulaşarak ifrat ve tefritlerden kurtulmak olmalıdır.</p>
<p>Ona göre bu okuma şekli, mükemmel nesil yetiştirmenin de bir yoludur. Bu nesil, dinin temel kaynakları Kitap ve Sünnet’e muttali, muhataplarını kendi karakteristik çizgileri ve ana hatlarıyla bilen, belli ölçüde müspet ilimlere vâkıf bir donanımda olmalıdır: “Artık bundan sonra dünyanın dört bir yanına açılırken ayrı bir derinlik, ayrı bir enginlik ve ayrı bir donanıma ihtiyaç vardır. Bu derinlik, bu enginlik ve bu donanım için beslenme kaynaklarımız okunurken onları âdet kabilinden değil de mukayeseli ve analitik bir bakış açısıyla, yeni terkip ve tahlillere ulaşma azmi ve gayreti içinde okumalıyız.”<a name="_ednref6"></a>[6]</p>
<p><strong>Analitik Nefis Sorgulaması</strong></p>
<p>Hocaefendi, nefis tezkiyesi yapacak insanın “analitik sorgulama” usullerine riayet etmesine de temas eder. Nefis tezkiyesi, ruh terbiyesi ve kalb tasfiyesiyle beraber yapılmalıdır der. Onun diğer parçalarla münasebetlerini dikkate alır. Yani, insana mahrutî bakar. Nefis cüzünü, bütünün bir parçası görür. Burada da ifrat ve tefrite hayır der. Denge, hak, adalet ve merhamet ölçülerine riayetle bir analitik sorgulamadan bahseder.</p>
<p>Nefsin, farklı bir varlık gibi görülüp muhatap alınmasını; tenkit ve takdirlerinin dinlenmesini; akla uygun, ölçülü ve hesaplı davranılmasını; mahiyeti, yapısı ve cibilliyetinin göz önünde bulundurulmasını; rasyonel, tabiatüstü beklentilere girmeden, şartları da hesaba katarak, seviyesine göre, kendi kemâlât eşiğini hedef alarak, vicdanının hakemliğinde sorgulanması gerektiğini izah eder.</p>
<p>Temel koordinatları ise, “İnsan kendiyle yüzleşirken, nefsiyle hesaplaşırken ve bir manada onu masaya yatırıp analitik bir mülahazayla ona bakarken çok insaflı olmalı; merhamet ve adâlet dairesinde hareket etmeli; her hak sahibine hakkını vermesi gerektiği gibi nefsinin hakkına da riayetkâr davranmalıdır”<a name="_ednref7"></a>[7]şeklinde belirtir. Onlar; insaf, merhamet, hak ve adalettir. Ayrıca, mâhir ve mütehassıs bir doktor tavrıyla muamele, bağırıp çağırmama, arsızlaştırmama, kırıp dağıtmama, içine düştüğü çıkmazdan kurtarma niyetiyle yaklaşma ve ümitsizliğe sevk etmeme, analitik sorgulama yaparken dikkate alınacak tâli hususlardır.</p>
<p><strong>            Analitik İnanç</strong></p>
<p>Hocaefendi’nin analitik düşünce sahalarından biri de inandıklarımızı analitik mülâhazayla ele almaktır. O, “Bizler taklidin kocaman kahramanlarıyız. Çünkü biz kendimizle yüzleşerek, inandıklarımızı analitik mülâhazayla ele alıp tahlil ederek; tahlil edip yeni terkip ve sentezlere ulaşarak o imanımızı sahiplenmiş değiliz. Taklitten kurtulamamış böyle bir fert, çok güçlü bir dalâlet fırtınası karşısında devrilip gitme tehlikesiyle karşı karşıya demektir”<a name="_ednref8"></a>[8]teşhisinde bulunur ve “iğreti bir imandan” bahseder.</p>
<p>Taklit afetine dikkat çeker ve bizi girişte özelliklerini verdiğimiz analitik bir inançla tahkik kapısına çağırır. Zira atalarımızdan bize miras kalan taklidî iman, uhrevî hayatımızı tehdit eden büyük bir belâ ve musibettir. Analitik inançla, iman esaslarının tek tek tahlilden geçirilmesini, sağlam bir zemine oturtulmasını, yerli yerine koyduktan sonra yeniden inşa edilmesini salıklar. Yine ona göre, imanın her bir cüzünü düşünmeli, tahlilden geçirerek kendi tabiatımıza mal etmeli ve üzerine “şuur mührü” vurulmalıdır. Böylesi bir iman sebepler planında insan iradesinin ürünü demektir.</p>
<p><strong>            Analitik Karar</strong></p>
<p>Alınacak kararların doğru ve isabetli olmasıyla ilgili olarak Hocaefendi, “Meseleye hemencecik ‘hayır’ deyip kenara çekilmek de doğru bir şey değildir. O meselenin çok ciddi analitik mülahazalara bağlanması ve ’evet’ ya da ’hayır’ kararının o mülahazalarla verilmesi lazımdır. Bu açıdan da bana göre aydınlarımıza çok iş düşüyor”<a name="_ednref9"></a>[9]diyerek hadiselerin derinlemesine tahlil etmenin lüzumunu vurgular.</p>
<p>Bir hadiseyi tek bir branşın mülahazasıyla yorumlamayı darlık görür. Farklı branşların yaklaşımlarıyla daha doğru, zengin, engin ve derin sonuçlar elde edilebileceğine dikkat çeker. Mesela tıp ilmi, dâhiliye, cildiye, göz gibi çok değişik alanlara ayrılarak, ciddî bir ihtisaslaşma süreci yaşıyor. Hâlbuki insan parçalanmaz bir bütündür. Mütehassıs bir göz doktorunun, gözdeki bir hastalığı doğru teşhis edebilmesi, ancak insan vücuduna bir bütün olarak bakması ve gözün diğer cüzler arasındaki münasebetlerini bilmesiyle mümkündür.<a name="_ednref10"></a>[10]</p>
<p><strong>Sonuç</strong></p>
<p>Analitik düşünce yaklaşımlarına eserlerinde geniş yer veren Hocaefendi, bu hususa en fazla dikkat çeken mütefekkirlerdendir. Onun analitik düşünce atlasını besleyen önemli bir unsur, fikir atölyesi ve tefekkür dünyasıdır. Eserleri dikkatli incelendiğinde görülecektir ki o, kimilerinin karanlık zannettiği, muğlak gördüğü, uzak durduğu, cesaret edemediği nice noktaları sorgulamakta, onlara makul mahmiller bulmakta ve insanı analitik zekânın vadilerinde gezdirmektedir. O, farklı alanlara yaklaşımlarında Kitap ve Sünnet temel ekseninde problem ve hadiselerin koordinatlarını teşhis ve tespit eder. Ardından da doğru tahlil ve analizlerle analitik düşüncesinin semerelerini okuyucularıyla paylaşır.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a name="_edn1"></a>[1]<em>Kırık Testi</em>, 1/224.</p>
<p><a name="_edn2"></a>[2]<em>Kalbin Zümrüt Tepeleri</em>, 1/67.</p>
<p><a name="_edn3"></a>[3]Işığın Göründüğü Ufuk, 165.</p>
<p><a name="_edn4"></a>[4]<em>Kırık Testi</em>, 14/168.</p>
<p><a name="_edn5"></a>[5]<em>Işığın Göründüğü Ufuk</em>, 244.</p>
<p><a name="_edn6"></a>[6]<em>Yaşatma İdeali</em>, 116.</p>
<p><a name="_edn7"></a>[7]<em>İkindi Yağmurları</em>, 363.</p>
<p><a name="_edn8"></a>[8]<em>Cemre Beklentisi</em>, 24.</p>
<p><a name="_edn9"></a>[9]<em>Ümit Burcu</em>, 190.</p>
<p><a name="_edn10"></a>[10]<em>Prizma</em>, 3/83.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Turnalar</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/04/01/turnalar/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 01 Apr 2019 08:07:24 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Şiir]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=66078</guid>

					<description><![CDATA[Buralar mı? Mevsim kış, donmuş şadırvan, Hava ayaz, buz tutmuş akan kurnalar. Ah bir bilsen! Bahara vurgun bahçıvan. Dönecekler&#8230; Şimdi gurbette turnalar. Kaderlerine zalimin ağı düştü. İffetin bedeli midir tutsak sunalar? Düşlerine kafeste kırağı düştü. Çıkacaklar&#8230; Şimdi halvette turnalar. Biliyor parmaklıklar, kol kanatları. Semaya açılan eller yan yanalar. Renk renk muavenet, ortak sanatları. Uçacaklar&#8230; Şimdi [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Buralar mı? Mevsim kış, donmuş şadırvan,<br />
Hava ayaz, buz tutmuş akan kurnalar.<br />
Ah bir bilsen! Bahara vurgun bahçıvan.<br />
Dönecekler&#8230; Şimdi gurbette turnalar.</p>
<p>Kaderlerine zalimin ağı düştü.<br />
İffetin bedeli midir tutsak sunalar?<br />
Düşlerine kafeste kırağı düştü.<br />
Çıkacaklar&#8230; Şimdi halvette turnalar.</p>
<p>Biliyor parmaklıklar, kol kanatları.<br />
Semaya açılan eller yan yanalar.<br />
Renk renk muavenet, ortak sanatları.<br />
Uçacaklar&#8230; Şimdi uzlette turnalar.</p>
<p>Derin yaraları, tam iyileşmeden,<br />
Engin şefkat ile doğrulan analar!<br />
Uzlaşıp her konuda ikileşmeden,<br />
Konacaklar&#8230; Şimdi hizmette turnalar.</p>
<p>Yaprak gibi dostları döküldü güzün.<br />
Ruhen değil, birkaç tepe uzaktalar.<br />
Güfteler sıla bugün, besteler hüzün.<br />
Gelecekler&#8230; Şimdi hicrette turnalar.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Zamanlama Mefhumu</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/03/01/zamanlama-mefhumu/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 01 Mar 2019 23:25:46 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Araştırma]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=65442</guid>

					<description><![CDATA[Zamanlama, herhangi bir hareket ve hamlenin gerçekleştirilebilmesi için, en uygun olan anı beklemektir. Bir nevi zamanı yönetmek, yönlendirmek ve kontrol etmektir. İstenilen hedefe ulaşmak için mutlaka zamanlamanın hesaba alınması gerekir. Zira bir konunun kime, nerede, ne kadarı, hangi zeminde ve üslupta anlatılacağı mühim olduğu kadar, zamanlaması da en az o nispette önemlidir. İnsan, bilerek veya [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Zamanlama, herhangi bir hareket ve hamlenin gerçekleştirilebilmesi için, en uygun olan anı beklemektir. Bir nevi zamanı yönetmek, yönlendirmek ve kontrol etmektir.</p>
<p>İstenilen hedefe ulaşmak için mutlaka zamanlamanın hesaba alınması gerekir. Zira bir konunun kime, nerede, ne kadarı, hangi zeminde ve üslupta anlatılacağı mühim olduğu kadar, zamanlaması da en az o nispette önemlidir.</p>
<p>İnsan, bilerek veya bilmeyerek, söz ve davranışlarıyla yaptığı kusurların sonucunda, kendisinde ya da çevresinde bir kısım hasarlara sebebiyet verebilir. Bu muhtemel kusurlardan biri, zamanlama konusunda isabet edememesidir.</p>
<p>Zaman, üzerine yemin edilmiş eşsiz bir cevher ve değerlendirebilmeye bağlı izafî bir nimettir. Kazanılması ve telafisi imkânsız olan “zaman”, dünya pazarında insana emanet edilen bir sermaye ise; “zamanlama”, bu ticarethanede hedeflenen şeyleri elde edebilmek için, anapara harcanırken, en isabetli vakti ya da süreyi hesaplamaktır. Zaman, üretilen bir sermaye olmadığından zamanlama, planlanarak tüketilen vakit dilimi olmalıdır.</p>
<p><strong>Hareketin Zamanlaması</strong></p>
<p>Doktor hastaya müdahale ederken, öğretmen öğrenciyi yetiştirirken, komutan ordunun sevkinde strateji uygularken, avcı avlanırken, şoför trafikte yol alırken zamanlama kavramını hesaba katar.</p>
<p>Harp sonrası galibiyete vesile olan strateji, konuşulabilir ve alkışlanabilir. Aynı stratejinin harp esnasında uygulanması makbulken, harp öncesi uluorta dinlendirilmesi ise risklidir. Harplerde hamlelerin en uygun zamanda yapılması, mağlubiyetleri muvaffakiyetlere dönüştürebilir.</p>
<p>Avın avlanabilmesinde avcının dikkate alması gereken birçok faktör vardır. Bunlardan bazıları mesafe, konum, hız, açı ve vakittir. Hayvanlar âleminden sadece şahinin avlanmasına bakıldığında, bu ayar net bir şekilde gözlenecektir. Şahin, mahiyetinde zamanlama istidadı ve donanımı olmasaydı, radar gibi gözlerine, heybetli kanatlarına, keskin pençelerine rağmen rızkını temin için avını yakalayabilir miydi?</p>
<p>Ticarî hayatta, üretim ve tüketim hususunda arz ve talebe riayet edilse, reklam ve kalitenin hakkı verilse, fiyatı piyasada uygun olsa bile pazarlamada zamanlama mefhumu nazara alınmazsa, beklentiler gerçekleşmeyebilir. Bu durum, kâr etmek şöyle dursun, zararla sonuçlanabilir, hatta iflasa götürebilir.</p>
<p>Futbol maçında bir kalecinin başarısı, kaleye gelen topları tutabilmesi veya çıkarabilmesiyle doğru orantılıdır. Böyle isabetli bir sonuç da kalecinin zamanlama istidadıyla doğrudan ilgilidir. Ayrıca o takımın başarısında, futbolcuların anlık kondisyonlarının iyi olması yetmez, müsabaka bitinceye kadar her bir futbolcunun performans derecesi önemlidir ve zamanlama stratejisinin, maç boyunca sahada uygulanmasını gerektirir. Ayrıca organizatörler tarafından müsabakaların izleyicilerin zihinlerinin en dinç olduğu vakitlerde yapılmasının tercih edilmesi, zamanlama açısından manidardır.</p>
<p>Tıptaki “erken teşhis” hususunun, hastalıkların tespitinde zamanlamanın önemine işaret eden hayatî bir konu olduğu uzmanlarca bilinmektedir.</p>
<p>Nasıl olsa yağmur emareleri belirdi diye şemsiye açılıp dolaşılırsa, çevre tarafından makul karşılanmaz. Mantıklı karşılanmayan şey, zamanlama mefhumundaki ayarsızlıktır.</p>
<p><strong>Sözün Zamanlaması</strong></p>
<p>Yaraya merhem bir söz, sözün en güzeli bile olsa, zamanlama dikkate alınmadığı takdirde yaraya tuz da olabilir.</p>
<p>Amerikalı yazar Mark Twain, “Doğru söz etkili olabilir, ama hiçbir söz, vakitli bir suskunluk kadar etkili olmamıştır” ifadesi ile zamanlaması iyi ayarlanmış sükût vaktinin gönüllerde güftesiz bir beste gibi tesir bırakabileceğini ima eder.</p>
<p>“Bugün sizi kınayacak, serzenişte bulunacak değilim!” beyanını, kuyuya atılıp güçsüz düştüğün bir anda dersen, atanlar seni aciz olarak algılarlar. Oysa bu sözü aziz olduğun bir vakitte söylersen, bu sefer ahlakının mükemmelliğini anlarlar.</p>
<p>Sorumluluk duygusu gereği insanın, yeri geldiğinde, “keşke” demesi dünyada anlamlıdır, ama ötede bir faydası yoktur. Zahirde birbirine benzeyen ifadelerin kalitesini ve bunların sahiplerinin samimiyetini anlamada, zamanlama mefhumu sanki bir mihenk taşıdır. “Ah ne olurdu, keşke toprak olaydım! “ ve “Keşke şu ağacın başındaki bir ot olsaydım da bir kuş tarafından gagalansaydım!” serzenişlerinde olduğu gibi…</p>
<p><strong>Vakt-i Merhun ve Eşref Vakti</strong></p>
<p>“Vakt-i merhun” ve “eşref vakti”, kültürümüzde zamanlama mefhumunun önemine vurgu yapan, ecdat yadigârı iki deyimdir.</p>
<p>Vakit, zamandan bir parçadır. Merhun ise rehin edilen, ödünç alınan, bir şeye bağlı olan anlamındadır. Buna göre “vakt-i merhun”, belirlenmiş en uygun zaman dilimi manasında kullanılan bir deyimdir.</p>
<p>Ecdadımız, vakt-i merhun tabiriyle, mevsimi gelince, hadiselerin fasih bir lisan kesilerek şehadet ettiğini, hakikatlerin anlaşıldığını, peşi peşine sürpriz doğumların gerçekleştiğini ve tohumların yeşerdiğini vurgulamıştır. Yeter ki insan, esbaba riayet hassasiyeti göstersin, aceleci davranmasın, kolaycılığa kaçmasın, ahesterevlik etmeden, zamanın çıldırtıcılığına karşı kuluçka sabrı içinde mütevekkil beklemesini bilsin.</p>
<p>Birdenbire olabilecekken tedrici olarak sahne alan kâinat ve içindekiler, beklemenin güzelliğini ve her şeyin bir vakti merhunu olduğunu, eşya ve hadiselerin dileğiyle basiretli dimağlara ilan etmektedir.</p>
<p>“İçimde yazılı planın inkişafı için vakti merhununu beklersem, başak veya ağaç olarak arz-ı endam edebilirim” diyen tohum veya çekirdek, acelesi varsa, “Ben şu halimle bir kuruyemişim” der ve basitçe tükenir gider.</p>
<p>Eşref, en şerefli demektir. “Eşref vakti” deyimi ise,bir işin olumlu yola girmesi ve sonuçlanması için en bereketli zemin, atmosfer ve şartlara sahip zaman dilimidir.</p>
<p>Atalarımız, horozun kendine has nağmesini, en uygun zaman diliminde seslendirmesi gerektiğine işaret ederek, “Vakitsiz öten horozun başını keserler” demiştir.</p>
<p>Fıtraten aceleci olan insan, genellikle zaman ve mekân açısından kendisine yakın olanı tercih eder. Oysaki doğru olanı, uzaktaki olabilir.</p>
<p><strong>Zamanlama Metodu</strong></p>
<p>Başlangıcı olan şeylerin bitişi de vardır. Buradan hareketle bütün mahlûkatın “zamanlama serisine” tabi olduğu söylenebilir.</p>
<p>Metot açısından zamanlama, bir nevi tedricî usulün takvimidir denilebilir. Birbirlerine uygunluk manasındaki “tevafuk” ile iki şeyin aynı vakitte birlikte bulunması manasına gelen “iktiran” kavramları, bu takvimin sanki bayram günleri mesabesindedir. Bu zaviyeden zamanlama, kâinat kitabında basar ve basiretle şifreleri çözülmesi gereken sırlı bir ahlâktır.</p>
<p>İnsanlığın olgunluk dönemlerine uygun olarak, devrin şartlarına ve ihtiyaçlarına göre, değişmeyenlerin yanında değişebilen hükümlerin varlığı bir hakikattir. Bu perspektifle zamanlama mefhumunun, insanlığın kemali için Rehberler gönderilirken nazara alınan bir ahlâk olduğu da düşünülebilir.</p>
<p><strong>Zamanlama Hesabı Nasıl Yapılır?</strong></p>
<p>Söz ve hareketlerin en uygun zamanlaması hesaplanırken ortak faktörler dört temel başlıkta ele alınabilir. Bunlar; şahsın kendisini ilgilendiren unsurlar, muhataplarla alakalı hususlar, çevre şartları ve ilmî verilerdir.</p>
<p>Niyet, hedef, konum, yetki, mesuliyet, metot, ızdırap, kavli veya fiili dua, şahsın kendisini ilgilendiren faktörlere dâhil edilebilir.</p>
<p>Muhataplar açısından ise, yaşı, yetiştiği ortam, seviyesi, cinsiyeti, merakı, zaafları, istidatları, hobileri, fobileri, ekonomik durumu, sağlığı, psikolojisi ve zekâsı gibi hususlar zamanlama ayarı yapılırken öne çıkan parametrelerdendir.</p>
<p>Kültür ortamı, tarihi gerçekler, olayın siyak ve sibakı, iklimin etkisi, inanç sistemi, idare şekli ve seçilen vakit dilimi çevre faktörlerinden sayılabilir.</p>
<p>Zamanlama hesabı yapılırken, son bir husus da ilmî verilerdir ki kâinatta cari kanunlar, daha önce denenmiş ve görülmüş muhtemel sonuçlar, tecrübe edilmiş sabiteler ve istatistikî bilgiler şeklinde özetlenebilir.</p>
<p>Bir insanın ekonomik yönden cimri ve savurgan değil de istikametli olması, dengeyi koruyabilmesi; ifrat ve tefritten uzak, aklın kemali tasarruf ile kalbin kemali cömertlik diyebileceğimiz iktisat çizgisini bulmasıyla mümkündür. Benzer şekilde, zamanlama mefhumu, insanın niyeti iyi olsa dahi, ele alınan meselelerde neticeyi müspet ya da menfi yönde değiştirebilecek bir faktördür.</p>
<p>Muhtevasında istikameti temsil eden zamanlamanın ifratı acelecilik, tefriti ise tembelliktir. Zamanlama, stratejiler belirlenir ve tatbik edilirken titizlikle hesaplanması gereken kıymetli bir değişkendir.</p>
<p>Zamanlama, hadiseleri değerlendirirken en az zahirleri kadar batınlarına da vakıf olmak isteyenlere bîhemta bir mercektir.</p>
<p>İdeallerin ancak kendisiyle realize edilebildiği zamanlama, zaman tanziminin önemli bir buududur. Tekvinî emirlere riayetin bir parçası da işte bu tanzimdir. Emredilen şeylere inkıyat, insanın takva anlayışının gereğidir ki bu anlayış da Hakk’ın çok beğendiği bir iştir.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Kıtalara Sığmayan Ruh Ukbe ibn-i Nâfi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2019/01/01/kitalara-sigmayan-ruh-ukbe-ibn-i-nafi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 01 Jan 2019 23:55:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Genel Kültür]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=62716</guid>

					<description><![CDATA[Bedir öncesi, Sa’d ibn-i Muaz, Ensar’ın hissiyatına tercüman olur: “Biz, seninle beraber düşmanla yaka paça olup göğüs göğse kavga edeceğiz. Ey Allah’ın Resûlü! Sen, Allah’ın dediğine bak ve yolunda yürü, biz sana tâbiyiz.” Kısa bir zaman sonra Ukbe ibn-i Nâfi’nin gür sesi Atlas okyanusunun sahillerinde tarihi bir çığlık olur yankılanır: “Allah’ım! Bu karanlık deniz önüme [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Bedir öncesi, Sa’d ibn-i Muaz, Ensar’ın hissiyatına tercüman olur: “Biz, seninle beraber düşmanla yaka paça olup göğüs göğse kavga edeceğiz. Ey Allah’ın Resûlü! Sen, Allah’ın dediğine bak ve yolunda yürü, biz sana tâbiyiz.”</p>
<p>Kısa bir zaman sonra Ukbe ibn-i Nâfi’nin gür sesi Atlas okyanusunun sahillerinde tarihi bir çığlık olur yankılanır:</p>
<p>“Allah’ım! Bu karanlık deniz önüme çıkmasaydı Senin Nâm-ı Celîlini denizler ötesi âlemlere götürecektim.”</p>
<p>O, ese ese geldiği küheylanıyla, emre amade bekleyen ve metafizik gerilimi tam erlerinin arasından okyanusa dalar.</p>
<p><strong>Neşet Ettiği Atmosfer</strong></p>
<p>Hicret yıllarında dünyaya gelir. Vahyin sağanak sağanak yağdığı dönemde, son 13 yılın ikliminden istifade eder. Karakterinin şekillendiği yaşlarda Mekke’nin coşkulu fethini derince soluklar. Hidayet Güneşi’nin tâ o zamanlardan Süheyl, İkrime, Saffan, Ebu Süfyan, Hind gibilerin bile “gönüllerini fethetme aşkına” kapılır küçük Ukbe. Nebî insibağı ve atmosferi o kadar etkilidir ki biri ona “Büyüyünce ne olacaksın?” diye sorsa, şuuraltından gelen cevap hiç şüphesiz “Fatih” olurdu!</p>
<p><strong>Ustasının Çırağı</strong></p>
<p>Askerî ve siyasî dâhi Amr ibn-i Âs, hidayet öncesi gecikmiş yıllarına, talihsizce savurduğu kılıçlarına bedel, 15 yaşındaki yeğeni Ukbe’yi keşfeder. Mekke’nin ciğerparesi Amr’ın çınarlaşan fidesidir. Arkadaşı Halid ibn-i Velid gibi, hiç yenilgi görmeyen çırağıdır.</p>
<p>Gerek vahyin indiği dönemde gerekse Ebu Bekir, Ömer efendilerimizin hilafeti zamanında, âdeta potada erir ve çelikleşir. Cephelerde sahabenin maddi-manevi heyecanına şahit olur. Mısır’ın fethi bunlardan sadece biridir.</p>
<p>Fustat, hareket noktası olarak uzak kalınca, Şam’da bulunan halife Muaviye tarafından, Afrika valisi ve komutanı Ukbe’ye, yeni bir merkez kurma görevi verilir. Bugünkü Tunus topraklarında, hem Bizans tehlikesine karşı kale hem İslam medeniyetine meşher hem de Afrika içlerine kadar süren fetihler için ordugâh vazifesi gören ve “Batının İncisi” Kayrevan şehrini beş yılda inşa eder. Aynı zamanda bir ilim merkezi olan bu şehirde yeryüzündeki ilk üniversitenin temelleri atılır.</p>
<p><strong>Ruh Portresi</strong></p>
<p>Üç büyük okyanustan biri olan Atlas’ın yerine adı konulacak kadar, dost-düşman her kesimin tanıması gereken nadide bir ruha sahiptir. Evrensel değerleri bütün kıtalara duyurma yolunda ciddi adımlar atar. Bunu, asla dünyevileşmeden yapar. Önündeki akabeleri bir bir aşar, yeri gelir taşar. İblis ve işbirlikçileri bu zaferlere şaşar.</p>
<p>Atını sürerken zihninde geriye dönüşün hesabı yoktur. Öyle bir ilerler ki küheylanın üzerine damlayan alın terleri, birer şevk kamçısı olur. Atı, sadece yerde, oysa o, cismiyle yerde ruhuyla göklerde şahlandıkça şahlanır. Kavurucu çöllerde, bedenen yorulan bir arkadaş, diğerinin omuzuna düşecek kadar kalben yakın, ruhen takım halinde ve uhuvvet ikliminde serinleyerek yol alırlar.</p>
<p>Kuzey Afrika’daki çalkantılar, durdurulamayan bu yiğitlerle durulur; imansızlıkla kavrulan bu ıpıssız çöller kendisini bulur. Gönüllerde iman meşalesini yakmak için tutuşan, idealleriyle kavrulan; bu yüzden askerleri kendisine vurulan bir dâhidir Ukbe. Siyasete dalmayan, dünyaya aldanmayan, davasına adanan yıldız bir komutandır.</p>
<p>Tahtını, önce sinelere, sonra da “daha yok mu” ufkuna kurar. Bundan ötürü ruh planında ne durdurulur ne de durur. Yürekleri hoplatan iştiyakı, hisleri kamçılayan heyecanı, dostu canlandıran, düşmanı korkutan cesareti ve kalpleri yumuşatan nasihatleriyle arkadaşlarını mânen besler.</p>
<p>Ukbâ yokuşlarını heybesindeki niyet ve azimle dünyada tırmanır Ukbe. Beyin fırtınası, kum fırtınasına galip gelir; aşar çölleri, tepeleri… Aksiyon ve umudun ete kemiğe bürünmüş hali&#8230; Erlerinin böyledir bakışları: bir gözlerinde, buzdan dağları eriten şefkat; diğerinde, hayatı istihkar eden, en saldırgan orduları püskürten feragat&#8230;</p>
<p>Berberisinden bedevisine farklı kavim ve kabilelere emaneti ulaştırır. Allah’ı kullarına duyurur ve gönülleri O’nunla buluşturur. Kitap ve Sünnet kaynaklarından içirir. İnsan sevgisini, adalet anlayışını ve ilim aşkını aşılar. Ayak bastığı toprakların bugün bile yüzde doksan dokuzu Müslümandır.</p>
<p><strong>Canavarlara Hitabı</strong></p>
<p>Kuzey Afrika’nın güzergâh emniyetini sağlama cehdiyle, erleriyle ilerlerken ormanın birinde mola verir. O gece yırtıcı hayvanların verdiği rahatsızlıktan ötürü ne istirahat ne de ibadet edebilirler. Askerler durumu komutanları Ukbe’ye iletir. Önce yiğitlerine hitap eder. Sonra döner etraftaki mahlûkata seslenir: “Biz O’nun adını cihana duyurmak için buradayız. Güneş doğduktan hemen sonra burayı terk etmezseniz, sizi Allah’a ve Resûlü’ne şikâyet edeceğim!” Gerçekten Berberi halkının şehadetiyle canavarlar, Efendiler Efendisi’nin sahabîsini dinler ve orayı terk ederler.</p>
<p><strong>Esaret Zincirleri</strong></p>
<p>Onu rakip gören bir kısım nadanların idareyi tahrik etmesiyle celvetî hizmetten muvakkaten mahrum kalır. Halveti yolculuğa, beş yıl sürecek bir esarete, cebren sevk edilir.</p>
<p>Kendisini çekemeyen insanlarca gammazlanır, Mısır valisi tarafından azledilir ve haksız yere hapsedilir. En büyük inkisarı, yarım kalan idealleri, yere düşen İslam medeniyeti sancağının bayraktarlığıdır. İstikbaldeki haleflerine duruş öğretircesine, ellerine kelepçe vurulsa bile inkisara düşmez, ruhunu cilalar. Esaretin hararetinde ihtiyaç hissettiği serinliği, hapiste hayalini kurduğu projelerinde bulur.</p>
<p>Hapiste vicdanını dinler. Masumiyetini ispatlamak ve tekrar koşturmak için tutsak kaldığı hücreden bir çaresini bulup çıkar. Halife Muaviye’nin huzuruna varır ve beraat eder. Bu sırada geçen yıllar onu daha bir olgunlaştırır: Kahrı-lütfu, celali-cemali, cefayı-sefayı bir bilir, ruhun zaferine, rıza ufkuna yürür. Kaderine asla küsmez, insanlara kırılmaz, bir kenara çekilmez. Nefsiyle yüzleşir, yenilenir ve metafizik boyutta yay gibi gerilir.</p>
<p><strong>Tekrar Göreve Dönüşü </strong></p>
<p>Hapisten çıkar çıkmaz bir müddet de açığa alınmanın hicranını yaşar. Bu yıllarda preslenmelere maruz kalır; bir tarafta hızla insanlığa taşınması gereken kutsal emanetin vicdanındaki baskısı, öte yanda hızını kesen kirli siyaset entrikası. Bunlarla kıvranırken çözümü, büyük sahabî Abdullah ibn-i As ile dertleşmede bulur. Halini onunla istişare eder. İmtihanlar sürecinden sonra görevinin başına tekrar döner. Şam’ın siyaset kokan bunaltıcı havasından sıyrılıp uzaklaşır.</p>
<p>O’nun yokluğunda, kimilerinde, gönülleri kazanma duygusu pörsümeye yüz tutar. Ukbe, bereketli Afrika kumlarından tekrar yemyeşil seralar kurar. İlahi inayetle hürriyete kavuştuğunda üveyik gibi kanatlanır, iştiyak ocağını kızıştırır, aşk kazanını köpürtür, tıkanan ve fetret devrine giren fetih korlarını alevlendirir. Hapis yılları, haset fırtınaları, siyaset entrikaları, hazımsızların komploları hiçbir zaman onun hızını kesemez. Yapılanlara değil yapılacaklara odaklanır. İradeyi bir kere daha şahlandırır. Kader ikinci fırsatı verdiğinde, hızına hız katarak ilerler.</p>
<p><strong>Tarihî Nidası</strong></p>
<p>Okyanus çalkantıları ve Ukbe’nin yankılanan gür sesi… Bunların dalga boyları arasında sırlı bir münasebet olmalı…</p>
<p>Sevdalarını cihana duyurma delisi arkadaşlarıyla oradan oraya koştururken herhalde deniz engelini hesaba katmaz. İşte, gök gürlemesini anımsatarak kükreyen Ukbe’nin, semaları velveleye veren o meşhur narası: <strong>“Allah’ım! Bu karanlık deniz önüme çıkmasaydı, Senin Nâm-ı Celîlini denizler ötesi âlemlere götürecektim. Allah’ım! Sen şahit ol, ben bütün gayretimi ortaya koydum.”</strong>Adeta kulaç atar dalgalara. Haykırışı, helezon gibi yükselir semalara. Atlas okyanusunun sahillerine uğrayan mefkûre kahramanlarının kulaklarında bu çığlık yankılanır.</p>
<p><strong>Şehadetle Şereflenişi</strong></p>
<p>Bölgeye hâkim güç, onun adım adım ilerleyişinden endişe duyar. Önce kendisi tuzak hazırlar. Sonuç alamayınca içeriden birilerini arar. Bulduğu, İslam’ı içine sindiremeyen Küseyle’dir. Bizans ile gizlice işbirliği yapar. Yandaşlarınıçoğaltana kadar sessizce örgütlenir. Meydanlarda bileği bükülemeyen Ukbe ibn-i Nâfi, günebakan çiçekleri gibi hep güneşe yöneldiğinden, gölgesindeki karanlığa gizlenmiş, gururunda boğulmuş Küseyle’nin casuslarla kurduğu sinsi tuzakları sezemez. Açıktan karşısına çıkmaya cesaret edemeyen güruh,fırsatını buldukları bir zamanda,kurulan kumpas sonucunda onu şehit eder (682). Ardından, yağmalamalar, istilalar başlar.</p>
<p>Bugün kabri Cezayir’in Sidi Ukbe kasabasını şereflendirse de hizmetleri geniş bir coğrafyada ve ruhu kıtalara sığmayacak enginliktedir. “Şehitlik benim için ganimettir” intizarı ona ait bir incidir. Akrebi; hakta sebat, yelkovanı; aktif sabır diye tik-tak işleyen çile çarkını, ruhunun ufkuna yürüyene kadar kesintisiz döndürür. Cephede emaneti teslim etme duası kabul olur.</p>
<p><strong>Miras Bıraktığı Ruh</strong></p>
<p>Vahyin yağmurlarında ıslandığı, çocuklarına vasiyetinden bellidir: “Hiçbir şey sakın sizi Kur’an ile meşguliyetten alıkoymasın!” Babası, hicret esnasında, Efendimizin kerimesi Zeynep’in yolunu kesecek kadar tahammülsüz iken, sonradan İslam’ın müsamaha potasında erir. İşte böyle bir haneden böylesi bir hakan çıkar!</p>
<p>Ukbe, Avrupa içlerine uzanan Endülüs medeniyetinin temellerini atar. Tarık, onun diktiği fidanın bir çiçeğidir. Miras olarak; çelik bir irade, yürünecek yol, gönülleri fetih usulü ve Berberilerden pırlanta bir nesil bırakır. Ne gam! O geçemese de ondan aldığı şevk ve tecrübeyle Berberi bir köle, gemileri yakar geçer ötelere…</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
