<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Sinan Koşak &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<atom:link href="https://caglayandergisi.com/yazar/sinan-kosak/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<description>Aylık İlim ve Kültür Dergisi</description>
	<lastBuildDate>Wed, 01 Apr 2026 03:46:47 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://caglayandergisi.com/wp-content/uploads/2017/03/16x16Mavi-1.png</url>
	<title>Sinan Koşak &#8211; Çağlayan Dergisi</title>
	<link>https://caglayandergisi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Gömböc: Bir Denge Mucizesi</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2026/04/01/gomboc-bir-denge-mucizesi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Apr 2026 03:46:47 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Matematik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.caglayandergisi.com/?p=318353</guid>

					<description><![CDATA[İnsan, dünyaya gözünü açtığı andan itibaren etrafında olup biteni anlamaya çalışan ve yeni şeyler keşfetmeye meraklı bir varlıktır. Misafir edildiği bu sırlı kâinattaki yolculuğu, bazen hiç tahmin etmediği bir anda, kalbine ilham edilen tek bir soruyla, bambaşka bir yöne çevrilir. 1995 yılında, Hamburg’daki büyük bir matematik konferansında Rus matematikçi Vladimir Arnold, çoğu geometrik şeklin dört [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">İnsan, dünyaya gözünü açtığı andan itibaren etrafında olup biteni anlamaya çalışan ve yeni şeyler keşfetmeye meraklı bir varlıktır. Misafir edildiği bu sırlı kâinattaki yolculuğu, bazen hiç tahmin etmediği bir anda, kalbine ilham edilen tek bir soruyla, bambaşka bir yöne çevrilir. 1995 yılında, Hamburg’daki büyük bir matematik konferansında Rus matematikçi Vladimir Arnold, çoğu geometrik şeklin dört veya daha fazla denge noktası olduğunu gösteren bir konuşma yaptı (Mesela bir küpün altı kararlı ve sekiz kararsız denge noktası vardır). Konferansın ardından, genç bir Macar mühendis olan Gabor Domokos ile acaba daha az denge noktasına sahip homojen ve dışbükey bir cismin var olup olamayacağını sorguladılar. Çok basit gibi görünen bu soru aslında, bilim dünyasında o ana kadar varsayılan prensiplerin aksine, matematik ve fizik açısından daha önce hiç modellenmemiş bir örneğin bulunabilme ihtimalini tetiklemişti. Arnold, çoğu cismin en az dört denge noktasına sahip olabileceği şeklindeki yaygın görüşün aksine, bu sayının daha az olabileceği homojen yapıda geometrik bir şeklin bulunabileceğini düşünüyordu. Domokos’a fısıldanan bu ilham, bir varsayımdan çok daha ötelere uzanacak ve on yıl boyunca sürecek uzun ama heyecanlı bir arayışın fitilini ateşleyecekti.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong> </strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Bu Cisim Neden Bu Kadar Özel?</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">On yıl süren teorik çalışmaların ardından, Domokos ve öğrencisi Peter Varkonyi nihayet bu faraziyeyi ispatladılar ve buldukları bu üç boyutlu, dışbükey ve homojen cisme, Macarca <em>“gömb”</em> (küre) kelimesinden türettikleri <em>“Gömböc”</em> adını verdiler (<em>Göm-böts</em> şeklinde okunur). Bu cismin sadece bir kararlı ve bir kararsız denge noktası vardır. Kısaca tarif edersek, bu cisim özel geometrisi sayesinde hangi noktadan serbest bırakılırsa bırakılsın, her zaman kararlı tek bir noktada dengede kalmaktadır. Sahip olduğu bu benzersiz hususiyete sebep olan fizikî yapı, onu bir küre veya küpten tamamen ayırmaktadır. Bildiğimiz küp şeklindeki oyun zarları altı farklı yüzeyde herhangi bir pozisyonda nötr bir dengede durabilir; ancak kavisli kenarları olan bir yumurtaya benzeyen <em>Gömböc</em>, hangi pozisyonda olursa olsun yuvarlanmakta ve her zaman kararlı tek bir denge noktasına geri dönmektedir. Homojen yapıda olması ile de <em>hacıyatmaz</em> tabir edilen “hileli” oyuncaklardan ayrılmaktadır. Zira cismin aynı denge noktasına dönmesinin sebebi, hacıyatmazda olduğu gibi belli bir bölgeye yerleştirilmiş farklı ağırlıktaki bir madde değildir. Gömböc gibi bir fizikî özelliğe sahip olmanın ikinci şartı da dışbükey kısıtlamasıdır. Başka bir deyişle, üzerindeki herhangi iki noktayı birleştiren doğru çizgi, cismin içinde kalmalıdır. Diğer türlü tek kararlı ve tek kararsız denge noktaları olan geometrik şekilleri üretmek kolaydır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Çakıl Taşlarında Aranan Sır</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Domokos, teorik olarak var olabileceğini ispatladıkları şekilde bir cismin gerçekte de var olması gerektiğini düşünüyordu. İlginç bir karar aldı ve eşiyle beraber çıktığı Rodos adası tatilinde, sahildeki çakıl taşlarını toplayıp incelemeye başladı. Tam 2000 çakıl taşını tek tek inceleyerek aradığı o mükemmel şekli bulmaya çalıştı. Ancak gayretleri neticesiz kalmıştı; Gömböc gibi davranan denge harikası tek bir taş bile bulamamışlardı. Eğer böyle bir taş yoksa, bunun matematik kuralları bakımından muhakkak bir sebebi olmalı diye düşünüyordu. Evet ilim ve araştırma aşkı onu yeni sorgulamalara taşıyor, âdeta bir hazineden başka bir hazineye koşan define avcısı gibi koşturuyordu. Bazen bir şey bulamamak ya da cevapsız kalmak da büyük bir kazanımdır. Edison’a atfedilen “Başarısız olmadım, sadece çalışmayan 10.000 yol buldum.” sözü, başarısız da olsa her bir denemenin insanı sonuca bir adım daha yaklaştıran bir basamak olduğunu ne güzel ifade etmektedir.</p>
<p>Evet, Domokos ve Varkonyi pes etmemişler aksine eğer gerçekten Gömböc tarzı bir cisim varsa çok düz veya çok ince olamayacağını fark etmişlerdi. Düşündükleri geometrideki bir şekil fizikî değişime çok hassas olacağından deniz kıyısındaki dalgaların oluşturduğu sürtünmenin yoğun olduğu bir yerde çok kısa bir süre var olabilirdi. Aradıkları bu özel tasarımlı cisim, çok ince hesaplanmış, son derece hassas bir şekilde tasarlanmış ve dış tesirlerden korunmuş olmalıydı. Teorik alanda çalışan ve onu kâğıt üzerinde ispatlayan kişi sıradan bir matematikçi olsa çalışmasını ilk ispatı yaptığı anda bitirebilirdi, ancak Domokos ve öğrencisi Varkonyi soru sormaya devam ettiler ve ilk fizikî Gömböc’u üretmeye karar verdiler. En gelişmiş kesim aletleriyle bile pratikte yapması çok zor olan bu cismi sonunda 10 mikronun altında (yani insan saçının kalınlığının onda biri) hassasiyetle bilgisayar kontrolünde çalışan cihazlarla üretmeyi başardılar.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong> </strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kaplumbağa Kabuğunda Gizlenen Mühendislik</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Domokos, 001 seri numaralı bu ilk Gömböc’u fikir babası Vladimir Arnold’a 70. yaş günü hediyesi olarak takdim etti. Arnold, bu şeklin tabiatta bir yerlerde mümkün olması gerektiğini ve tabiî bilimlerdeki muhtemel uygulama alanlarını düşünüyordu. Serbest bırakıldığında her zaman aynı noktada dengeye ulaşan bir şekil hangi canlı için hayatî bir özellik olabilirdi? Domokos, ters döndüklerinde kendilerini çevirmeleri gereken kaplumbağaları incelemeye başladı. Yıllar önce Hamburg’da teorik bir soruyla yola çıkan bilim insanları, kendilerini Budapeşte hayvanat bahçesinde canlıları incelerken bulmuşlardı. Detaylı analizler sonunda hayrete düşüren bir gerçeğe ulaştılar. Yıllardır ispatlamaya çalıştıkları, laboratuvarlarda tasarlayıp üretmeyi başardıkları model, aslında karada yaşayan ve kubbeli kabuklara sahip olan Hint Yıldız Kaplumbağası’nın <em>(Geochelone elegans)</em> kabuğunda neredeyse mükemmel bir şekilde karşılarında duruyordu.</p>
<p style="font-weight: 400;">Deniz kaplumbağalarının aksine, bu kara kaplumbağaları gerektiğinde kendilerini çevirmek için kaslarına güvenmezler, yerde yuvarlanarak kolayca düzelirler. Bu hayatta kalmaları için kendilerine bahşedilen mükemmel bir tasarımın sonucudur. Gömböc, insanoğlunun yıllarca aradığı cevapların, aslında milyonlarca yıl önce kusursuz şekilde yaratılmış örneklerle buluşmasının çok çarpıcı bir örneğidir. Bir tarafta ilim aşkı ve çalışma azminin muhteşem hikayesi, diğer tarafta milyonlarca yıldır parlayan mükemmel bir sanatın ülfet duvarlarını aşması ve bunu düşünebilen her insanın bir kere daha hayret ve takdirle Yüce Sanatkâr’a boyun eğmesi. Gömböc, kâinattaki hiçbir şeyin tesadüf eseri veya kendi kendine olamayacağının, her yaratılışın matematik ve estetiğin hikmetle buluştuğu sonsuz bir ilim, irade ve kudret eseri olduğunun gerçek bir hikayesidir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Keşfin Günlük Hayatta Kullanımı ve Düşündürdükleri</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Gömböc, bugün, eşsiz denge özelliği sayesinde farklı alanlarda yenilikçi çözümlere ilham vermektedir. Robotikte, Gömböc modelinden alınan ilhâmla tasarlanan mikro dronlar çarpışma sonrası yeniden denge kurabilmektedir. Tıp alanında, MIT-Harvard iş birliği ile yapılan çalışmalar aynı prensibin uygulandığı yutulabilir mRNA ve insülin kapsüllerinin, mide içinde doğru bir şekilde konumlanacağını göstermiştir. Mühendislik ve yazılım alanlarında ise parçacık dinamiği ve akış simülasyonlarında modellerin doğrulanmasında bir test aracı olarak kullanılmaktadır. Hatta, 2017 America’s Cup yarışmasını kazanan yelkenlide kullanılan Gömböc yazılımının, zaferde önemli rol oynadığı ifade edilmiştir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Domokos, <em>“İnsan, fethettiği her yere bir isim koyar. Ancak şekilleri adlandırmakta zorlanırız; adları tabiatta ‘kodlanmıştır’, biz sadece onları keşfedebiliriz.”</em> diyor. Gömböc ve yıldız kaplumbağaları şimdilik çözebildiğimiz bu şifrelerden sadece biridir. İlmin gayesi bu muhteşem ve keşfedilmeyi bekleyen sarayda yeni bir kapıyı daha açabilecek sırlı anahtarı bulmak olmalıdır. Kapılar açıldığında bizleri ihtişamlı bir ahenk ve kusursuz bir sanat sergisi beklemektedir. Her çakıl taşında, her canlının kabuğunda, keşfetmemiz için gizlenmiş nice sırlar vardır. Kapıyı kim açarsa açsın, ortaya çıkan manzara, merak eden ve düşünen her insanı, huşû ile yaratılışın güzelliklerini seyretmeye ve bütün bu güzelliklerin perde arkasındaki sebeplerin Sebebi’ni bulmaya davet etmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kaynaklar</strong></p>
<ol>
<li>What is a Gömböc? <a href="https://gomboc.eu/en/gomboc-information/"><em>https://gomboc.eu/en/gomboc-information/</em></a> (Accessed: 28 February 2026)</li>
<li>Freiberger, M. (2009): The story of the Gömböc. <a href="https://plus.maths.org/content/story-gomboc"><em>https://plus.maths.org/content/story-gomboc</em></a> (Accessed: 28 February 2026)</li>
<li>Domokos, G., Várkonyi, P. L. (2008): Geometry and self-righting of turtles. <em> Biol. Sci. Jan. 7; 275 (1630):11-7. </em></li>
<li>Domokos, G. (2023): Gömböc, a shape at the limit of possibility. <a href="https://www.multiverses.xyz/podcast/mv16-gomboc-a-shape-at-the-limits-of-possibility-gabor-domokos/"><em>https://www.multiverses.xyz/podcast/mv16-gomboc-a-shape-at-the-limits-of-possibility-gabor-domokos/</em></a> (Accessed: 28 February 2026)</li>
<li>Gömböc Shop &#8211; Why so special? <a href="https://gomboc-shop.com/"><em>https://gomboc-shop.com/</em></a> (Accessed: 28 February 2026)</li>
</ol>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Önce Eğitim Sonra Teknoloji</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/05/01/once-egitim-sonra-teknoloji/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 May 2024 12:46:30 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Eğitim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=302406</guid>

					<description><![CDATA[1984 yılında ABD’deki hanelerin yalnızca %8’inde bilgisayar vardı.[1] Bugün ise dünyada yaklaşık 5 milyar insan, cebinde o yıllardaki bilgisayarlardan daha ileri seviyede telefon taşıyor.[2] Her yıl yenilenen mobil cihazların ulaştığı teknoloji, 50 yıl önce insanı Ay’a indiren uzay mekiğindeki bilgisayarın işlem gücünün yaklaşık 100.000 katına çıkmış durumda.[3] Yapay zekâ uygulamalarıyla gelişen teknoloji dünyası, günlük hayatın [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">1984 yılında ABD’deki hanelerin yalnızca %8’inde bilgisayar vardı.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a> Bugün ise dünyada yaklaşık 5 milyar insan, cebinde o yıllardaki bilgisayarlardan daha ileri seviyede telefon taşıyor.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a> Her yıl yenilenen mobil cihazların ulaştığı teknoloji, 50 yıl önce insanı Ay’a indiren uzay mekiğindeki bilgisayarın işlem gücünün yaklaşık 100.000 katına çıkmış durumda.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a> Yapay zekâ uygulamalarıyla gelişen teknoloji dünyası, günlük hayatın ayrılmaz bir parçası hâline geliyor. Sunduğu çözümlerle beraber, problemleri de beraberinde getiren teknoloji kullanımının öğretime katkısı her gün daha da çok tartışılıyor. Özellikle eğitim ve öğretim alanında teknolojiden istifade edelim derken acaba hangi tavizleri veriyoruz? Bu konuda akılcı ve sistematik düşünceye dayalı, dengeli bir yol var mı? Hayatımızı kolaylaştırmayı vaadeden ürünler acaba bu sözü yerine getirebiliyorlar mı?</p>
<p>Yazılı iletişim kurarken hislerimizi ifade etmek maksadıyla kullandığımız bazı emojilerin, farklı cihazlarda farklı duyguları yansıttıklarını ve yanlış anlamalara sebep olduklarını biliyor muydunuz? Yapılan bir çalışma, emojilerin işletim sistemi ve cihaza göre farklı şekillerde görüntülendiğini, hatta aynı emoji için verilen tepkilerin bile farklı olabileceğini gösteriyor.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a>Biraz gergin olduğunuzu ve buruşuk bir yüz emojisi gönderdiğinizi düşünün; bu, farklı bir firmanın cihazını kullanan arkadaşınızda kulaktan kulağa bir gülümseme şeklinde görüntülenebilir!</p>
<p style="font-weight: 400;">Mesaj yazarken kullandığınız otomatik düzeltme aracını sık sık düzenleme ihtiyacı hissediyorsanız, yalnız değilsiniz. Bu şekilde değiştirilmiş kelimelerin kazara iletilmesinin yol açtığı can sıkıcı durumlar hiç de ender değil. Dijital araçların öğrenci yazı yazma becerisi üzerindeki etkisi üzerine yapılan bazı çalışmalara göre, otomatik düzeltme veya benzeri otomasyon araçları, faydalarıyla birlikte, daha hızlı ve dikkatsiz yazma eğilimine sebep oluyor ve yazıyı geliştirme gayretini azaltıyor.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Seyahat ederken kullandığınız harita uygulamaları ve kısa yol rotaları sebebiyle trafiğe takılıp kaldığınız oldu mu? Bazen uydudan tavsiye edilen “kısa yollar”, labirentlere dönüşebiliyor.</p>
<p style="font-weight: 400;">Teknoloji bağımlılığı, yemek masalarını da ele geçirmiş durumda. 2000 ebeveynin katıldığı yeni bir araştırmaya göre; teknoloji, ailelerin yemek vaktinde geçirdikleri zamanı tehdit ediyor. Birleşik Krallık’ta yapılan bir anketin sonuçları, her sekiz anneden birinin, çocuklarını aynı evde kısa mesaj atarak yemeğe çağırdığını gösteriyor.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn6" name="_ednref6"><sup>[6]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Kısacası, teknoloji deryasında yüzmek hiç de kolay değil. Teknik aksaklıklar sebebiyle kaybedilen zaman, odaklanma problemleri, dikkat dağınıklığı ve aşırı ekran mârûziyeti sebebiyle oluşan sağlık sorunları, teknoloji kullanımına bağlı olarak yaşanan yaygın problemlerdir. Özellikle eğitim teknolojilerinin öğrenme üzerindeki etkisini çok daha şuurlu bir şekilde sorgulamamız gerekiyor. Teknolojiden tamamen vazgeçme gibi, gerçeklikten kopuk bir sonuç çıkarmak yerine, eski ile yeniyi birleştiren “pedagoji-teknoloji” dengesine odaklanmalıyız. Zira doğru kullanılmayan teknolojinin sadece zaman ve kaynak kaybına yol açtığını, geleneksel yöntemlerin bazen daha iyi bir seçim olabildiğini görüyoruz.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Sanal Gerçeklik ve Yaparak Öğrenme</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bir fen bilgisi dersi düşünün. İlgi çekici görseller kullanarak ders içeriğini zenginleştiren bir biyoloji öğretmeni, bir yaprağın içine hayalî bir uçuşla girerek hücreler arasında gezer, fotosentez santralleri arasında dolaşır ve o çok küçük dünyada cereyan eden harikulade faaliyetleri, sanki içindeymiş gibi gözlemleyebilir. Bir fizik öğretmeni, laboratuvarda gerçekleştiremeyeceği bir deneyi, sanal olarak yapabilir, hatta Güneş’in merkezine seyahat edip yaratılan o muazzam enerjiyi tefekkür edebilir. Sanal gerçeklik gözlükleri ve 360 derecelik görüntü uygulamaları kullanan bir coğrafya öğretmeni, öğrencileriyle beraber bulutlar arasında dolaşarak yağmurun yaratılmasına şahit olabilir. Bununla birlikte, bir öğrencinin bir canlı hücresine mikroskop altında bakması ya da laboratuvarda kendi elleriyle birtakım kimyevî maddeleri karıştırarak yaptığı deneyin sonuçlarını gözlemlemesi, yaparak öğrenme tecrübesi kazanması adına çok önemlidir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Bilgilere Erişim ve Ferdî Etkileşim</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Teknoloji neredeyse sınırsız diyebileceğimiz bir bilgi kaynağına çok kolay ulaşım imkânı sağlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Tarihî bir olayı araştıran öğrenciler, temel kaynakları araştırmak, ilgili belgeselleri seyretmek, hatta dünyanın öteki ucundan uzmanlarla iletişim kurmak için teknoloji nimetinden istifade edebilirler. Öte yandan, bulundukları ülkenin yakın tarihiyle ilgili bir konu hakkında, o günleri yaşamış büyükleri ile yüz yüze röportaj yapan, bilgi ve izlenimlerini bir araya getirerek sınıfta arkadaşlarıyla müzakere eden öğrencilerin kazandığı bilgi ve tecrübe, çok daha kapsamlı, ferdî etkileşimleri ise çok daha öğretici olacaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kendi Hızında Öğrenme ve Sosyal Beceriler Geliştirme</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Matematik gibi bir derste öğretmenini takip etmekte zorlanan bir öğrenci için teknoloji doğru bir kullanım ile faydalı bir araca dönüşebilir. Anlatılan konuların önceden kaydedilmiş kaynakları, ders videoları ve yapay zekâ ile geri dönüşüm verilen alıştırmalarla, tamamen kendi hızında ve kendi ortamında çalışarak mesafeleri kapatabilir. Diğer taraftan, yüz yüze iletişim, takım çalışması, hitabet veya bir ürün ortaya koyma gibi alanlarda bilgi ve kabiliyetlerin inkişaf etmesini hedefleyen bir drama veya sanat dersinin yerine konulan bir teknoloji metodu, sınırlarını aşamayacak, bire bir etkileşimin avantajlarına tam olarak sahip olamayacaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Eğitimde Teknoloji Kullanımı</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Eğitimde teknolojiyi verimli kullanma, ciddi bir karar verme süreci gerektirir. Michigan Üniversitesinden Profesör Liz Kolb tarafından 2011 yılında geliştirilen “Üç E Çerçevesi” adlı model, eğitimcilerin teknolojiyi doğru yerde ve zamanda kullanılması hedefiyle oluşturulmuştur. “E” harfiyle başlayan üç kelimeden ilham alarak isimlendirilen bu modeldeki üç temel kriter, katılım (<em>engagement</em>), açılım (<em>enhancement</em>) ve zenginleştirme (<em>enrichment</em>) şeklinde tercüme edilebilir. Bir eğitimci, öğrenim hedefleri çerçevesinde bir ders planı yaparken, üç temel başlık altında soracağı dokuz soru ile bir değerlendirme yapar, bu da daha şuurlu seçimlere vesile olur.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn7" name="_ednref7"><sup>[7]</sup></a> Bu sorulardan bazılarını Kolb şu şekilde ifade etmektedir:</p>
<ol>
<li style="font-weight: 400;">Bu teknoloji, müfredat hedeflerimi destekliyor mu?</li>
<li style="font-weight: 400;">Öğrencilerin öğrenme tarzlarını ve teknolojiye erişimlerini dikkate aldım mı?</li>
<li style="font-weight: 400;">Bu teknoloji, öğrencilerim arasındaki etkileşimi ve aktif katılımı artırabilir mi?</li>
<li style="font-weight: 400;">Bu teknoloji, öğrencilerimin keşfetmesine, araştırma, üretim ve iş birliği yapmasına imkân tanıyor mu?</li>
</ol>
<p style="font-weight: 400;">Teknoloji kullanım şeklimizin hangi safhada olduğunu ölçen bir diğer pratik yaklaşım ise, SAMR modelidir. Yerine kullanma (<em>substitution</em>), artırma (<em>augmentation</em>), değiştirme (<em>modification</em>) ve yeniden tanımlama (<em>redefinition</em>) şeklinde dört basamaklı bir yol haritası çizen bu modele göre, eğitimci, teknolojiyi sadece geleneksel bir yöntemin yerine geçen bir araç olarak kullanmaz, aynı zamanda teknolojiyi, öğrencilerin özgün üretimler yaptığı bir seviyeye çıkarmayı hedefler. Her bir seviye için kısa bir örnek verelim:</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>S</strong>: Bir ders kitabını kullanmak yerine mobil bir cihazdan, dijital bir kitap takip etmek ya da tahtadan göstermek yerine sunum cihazından yansıtmak gibi ek bir kazanımın olmadığı, sadece aracın değiştiği, en temel ve çoğunlukla en az etkili seviye.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>A</strong>: Not defterindeki bir dizi soruya yazılı olarak cevap vermek yerine, elektronik formlar kullanarak otomatik olarak ölçme ve değerlendirmesi yapılan bir test hazırlamak gibi farklı bir değer katan çalışmalar yapmak.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>M:</strong> Bir konunun kompozisyon şeklinde yazılarak okunması yerine, ses ve görüntülerle zenginleştirilmiş, ilgi çekici ve etkileşimli bir sunum tasarlamak gibi, sürecin ve ürünün değiştirildiği kullanım alanları.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>R: </strong>Öğrencilerin senaryolarını yazdıkları kısa bir film çekmesi, dijital ortamda paylaşılan belgeler üzerinde iş birliği yaparak bir ürün ortaya çıkarmaları veya farklı ülkelerden insanlarla röportaj yaparak anlatacakları dijital bir mecra açmaları gibi, teknoloji kullanımını etkili bir şekilde yeniden tanımlayan uygulamalar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Teknoloji, doğru kullanıldığında, geleneksel metotlarla elde edemeyeceğimiz ufuklara bizleri taşıyabilir. Ancak unutulmamalıdır ki bu geminin kaptanı ve rehberi öğretmendir ve öğretme sanatı kalbden gelir. Bu konuda önemli bir yatırım, teknoloji ile ilgili karar vericilerin ve kullanıcıların eğitimi ve bu eğitimin sahada uygulanması adına yapılabilir. Önümüzdeki yıllarda 700 milyar dolarlık bir piyasa değerine ulaşacağı tahmin edilen eğitim teknolojileri sektöründeki israf da ancak bu eğitimler ve şuurlu kullanım ile önlenebilir.<a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_edn8" name="_ednref8"><sup>[8]</sup></a> Teknolojiden sadece süslü bir araç olarak değil de insanlarda ulvî hisleri uyandıran, öğrenmeyi zevkli ve kalıcı kılan bir nimet olarak istifade edilmesi temennisiyle&#8230;</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref1" name="_edn1"><sup>[1]</sup></a> Robert Kominski, “Computer Use in the United States: 1984”, www.census.gov/history/pdf/computerusage1984.pdf</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> “Number of smartphone users worldwide from 2014 to 2029”, www.statista.com/forecasts/1143723/smartphone-users-in-the-world</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref3" name="_edn3"><sup>[3]</sup></a> Graham Kendall, “Your Mobile Phone vs. Apollo 11’s Guidance Computer”, www.realclearscience.com/articles/2019/07/02/your_mobile_phone_vs_apollo_11s_guidance_computer_111026.html</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> Hannah Miller ve ark. “‘Blissfully happy’ or ‘ready to fight’: Varying Interpretations of Emoji”, grouplens.org/site-content/uploads/Emoji_Interpretation.pdf</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref5" name="_edn5"><sup>[5]</sup></a> Kristen Purcell ve ark. “The Impact of Digital Tools on Student Writing and How Writing is Taught in Schools”, www.pewresearch.org/internet/2013/07/16/the-impact-of-digital-tools-on-student-writing-and-how-writing-is-taught-in-schools/</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref6" name="_edn6"><sup>[6]</sup></a> Deni Kirkova, “Tech is taking over the dinner table”, www.dailymail.co.uk/femail/article-2769436/Tech-taking-dinner-table-THIRD-kids-distracted-phones-meal-times-social-media-sites-biggest-draw.html</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref7" name="_edn7"><sup>[7]</sup></a> “Triple E Evaluation Rubric for Lesson Design”, www.tripleeframework.com/triple-e-evaluation-rubric-for-lesson-design.html</p>
<p><a href="applewebdata://220EE0EF-3C37-4541-A151-A93EC14FC1AF#_ednref8" name="_edn8"><sup>[8]</sup></a> “Global EdTech Market Outlook &amp; Forecast Report 2023”, www.globenewswire.com/en/news-release/2023/10/13/2759843/28124/en/Global-EdTech-Market-Outlook-Forecast-Report-2023-A-695-Billion-Market-by-2028-Learning-Management-Systems-LMS-Dominate-EdTech-Enhancing-Learning-Worldwide.html</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Işık Kirliliği ve Gecenin Rahmet Vesilesi Oluşu</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2024/03/01/300953/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 01 Mar 2024 22:32:07 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Ekoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=300953</guid>

					<description><![CDATA[Takvimler 17 Ocak 1994’ü, saatler gece 4.30’u gösteriyordu. Los Angeles’ta büyük bir deprem ve bütün şehri karanlıkta bırakan bir elektrik kesintisi oldu. Dışarı çıkıp gökyüzüne bakanlar, parıldayan yıldızlar arasında uzayıp giden gümüş renginde bir bulutun muhteşem görüntüsü karşısında telefonlara sarılmış ve 911’i aramışlardı. Yoksa bu, bir uzaylı istilası mıydı? Aslında şahit oldukları, galaksimizden başka bir [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Takvimler 17 Ocak 1994’ü, saatler gece 4.30’u gösteriyordu. Los Angeles’ta büyük bir deprem ve bütün şehri karanlıkta bırakan bir elektrik kesintisi oldu. Dışarı çıkıp gökyüzüne bakanlar, parıldayan yıldızlar arasında uzayıp giden gümüş renginde bir bulutun muhteşem görüntüsü karşısında telefonlara sarılmış ve 911’i aramışlardı. Yoksa bu, bir uzaylı istilası mıydı?</p>
<p style="font-weight: 400;">Aslında şahit oldukları, galaksimizden başka bir şey değildi. 2016 yılında yapılan bir çalışmaya göre, Avrupalıların %60’ı, Kuzey Amerikalıların %80’i ve genel olarak dünya nüfusunun üçte biri, Samanyolu Galaksisini görmüyor. Bunun sebebi, dünya nüfusunun %83’ünün mârûz kaldığı “ışık kirliliği”.<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn1" name="_ednref1">[1]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Işık Kirliliği Nedir?</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Artan nüfus ve şehirleşme ile paralel gelişen teknoloji, çoğumuzun göz ardı ettiği bir çevre sorununa yol açıyor. “Işığın kontrolsüz ve gereksiz kullanımının sebep olduğu olumsuz tesirler” şeklinde tarif edilen ışık kirliliği, bizi sadece göz zevkinden veya tefekkürden mahrum bırakmıyor, ayrıca insanı ve tabiatı tehdit ediyor. Karanlığı her yıl biraz daha kaybetmiş olmanın, bazı hayvanların hayat döngüleri, insan sağlığı ve gece gözlemlerine dayanan ilmî araştırmalar üzerindeki menfi etkileri, artık daha çok dikkat çekiyor. Işık kirliliği, uyku kalitesine bile olumsuz yönde tesir ediyor.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Çevreyi Işıkla Kirleten İnsanlık</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Işık kirliliğinin hayvanların gece uykusu, göç yolları, avlanma ve üreme döngüleri üzerinde olumsuz tesirleri olduğu tespit edilmiştir. Mesela, yükselen güneşe doğru şarkı söyleyerek eşlerini çağıran çayır kuşlarının, şehrin ışıklarına aldanarak yanlış zamanda öttükleri gözlemlenmiştir. ABD’deki kuş popülasyonlarının son 20 yıl içinde neredeyse %30 oranında azalmasının sebeplerini araştıran bilim insanları, ışık ve gürültü kirliliğinin, kuşların açık alanlarda normalden bir ay, ormanlıklarda ise 18 gün önce yuvalanmaya başlamasına sebep olduğunu bulmuşlardır.<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p style="font-weight: 400;">Deniz kaplumbağaları, ışık kirliliğine mârûz kalan en hassas hayvanlardan biridir. Kıyı ışıkları sebebiyle, dişi kaplumbağalar, yumurtalarını bırakmak için aradıkları karanlık alanları bulmakta zorlanırlar. Ayrıca yumurtadan yeni çıkan yavrular, kıyı ışıkları ile deniz yüzeyindeki yakamoz parlaklığını karıştırdıkları için denize ulaşamaz ve başka hayvanlara yem olurlar.</p>
<p style="font-weight: 400;">Gece ve gündüzün birbirini takip eden kusursuz döngüsü içinde karanlıkta aktif olacak şekilde yaratılan pek çok hayvan, Rabbimizin kendilerine bahşettiği biyolojik saatlerine göre üremeye, avlanmaya ve göç etmeye programlanmışlardır. İnsanoğlu geceyi aydınlatarak bu ritme müdahale etmiş ve yarasa, baykuş ve gelinciklerin yiyecek bulamamasına, somon balıklarının, böceklerin ve göçmen kuşların yönlerini kaybetmesine, çulluk, bülbül, horoz ve güve gibi canlıların da problemler yaşamasına sebep olmuştur.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kontrollü Karanlık</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Işık kirliliği, insanlar üzerinde de önemli olumsuz etkilere sebep olabilir. Bunlar arasında en çok görülenler; uyku düzensizliği, depresyon, melatonin hormonu eksikliği, obezite ve kanserdir. Vücudumuzun biyolojik saatini ayarlamakla görevlendirilen melatonin hormonunun yeterli seviyede salgılanabilmesi için uyku ortamının karanlık olması çok önemlidir. Pek çok bilimsel çalışma, melatoninin; kanser, bağışlık sistemindeki hasarlar, stres ve travma gibi hastalıklarda etkili olduğunu göstermiştir.</p>
<p>Geceleri sokakları aydınlatan parlak ve düzensiz ışıklar, insan güvenliğini de tehdit etmektedir. 1998–2000 yılları arasında gerçekleştirilen ve gece aydınlatma seviyelerinin artırılmasının suç oranlarına etkisini araştıran Chicago Sokak Aydınlatma Projesi, tahminlerin aksine, ilgi çekici bir sonucu ortaya koymuştur.<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> Yüksek suç oranlarına sahip iki benzer bölgenin biri kontrol bölgesi seçilmiş, diğer test bölgesinde ise 90 Watt’lık lambalar 250 Watt’lık lambalarla değiştirilerek sokak aydınlatması yaklaşık üç katına çıkarılmıştır. Sonuçlar, aydınlatma artışından sonraki altı ay içinde, geceleri işlenen suçların oranının bütün kategorilerde yükseldiğini göstermiş; şiddet ihtiva eden suçlar %32, hırsızlık %77 ve diğer suçlar %40 oranında artmıştır. Parlak ışıklar göz kamaşmasına yol açmakta ya da karanlık ortamlara göre insanlar daha az güvenlik önlemi alarak suçların artmasına sebep olmaktadır. Uzmanlar, ışıklandırma sistemlerinin çok dikkatli ve profesyonel şekilde yapılmasını tavsiye etmekte, güvenlik niyetiyle rastgele ışıklandırılan mekânların, güvenlik açığı oluşturabileceğine dikkat çekmektedirler. Kötü tasarlanmış aydınlatma sistemleri, gizlenecek derin gölgeler oluşturmakta ve aslında suçlulara bir koruma sağlamaktadır. Ayrıca, aşırı ve düzensiz ışığın sebep olduğu göz kamaşması ve ışık bulanıklığı, trafik kazalarında artışa yol açmaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Enerji İsrafı</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Verimsiz ve gereksiz ışık kullanımı neticesinde ortaya çıkan enerji israfı da göz ardı edilemeyecek boyuttadır. 2012 yılında ABD’de yapılan bir araştırmada, sadece şehir aydınlatmalarındaki israf sebebiyle ortaya çıkan yıllık maddîkaybın, yaklaşık 3,5 milyar dolar olduğu kaydedilmiştir. Bu, her yıl yaklaşık 3,8 milyar litre petrolün israf edilmesine eş değer bir enerji kaybı olarak ifade edilebilir. Üstelik bu maliyete lambaların değişimi, bakımı ve insan kaynaklarına harcanan masraflar dâhil değildir. Ancak daha verimli ve çevre dostu ışık kaynaklarının zeki teknolojilerle beraber kullanılması ile ülke çapında enerji tasarrufu gerçekleşebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Kaybolan Yıldızlar</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Aşırı yapay ışık, gökyüzünün parlaklığını artırarak, yıldızların ve diğer gök cisimlerinin gözlemine dayanan astronomi araştırmalarını daha zor hâle getirmiştir. 2011–2022 yılları arası küresel gökyüzü parlaklığındaki değişim ve çıplak gözle yıldız görünürlüğünü tespit etmek için 51.000’in üzerinde bilim insanı ve gönüllünün katılımıyla yapılan bir bilimsel araştırma, çok çarpıcı sonuçlar vermiştir. Görünür yıldızların sayısının, her yıl azaldığı tespit edilmiştir. Bir insan doğduğunda gökyüzünde 250 görünür yıldız varsa, 18 yaşına geldiğinde, gökyüzünün parlaklığı dört kattan fazla artmakta ve sadece 100 tane yıldız görülebilmektedir.<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn4" name="_ednref4">[4]</a></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Bir Tefekkür ve Dinlenme Limanı olan Gece</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Kur’ân-ı Kerim’de, “<em>Size geceyi örtü, uykuyu bir istirahat, gündüzü de dağılıp çalışma vakti kılan O’dur.</em>” (Furkan, 25/47) buyuran Cenab-ı Allah (celle celâluhu), karanlığın hikmetlerine işaret etmektedir. Dünyanın dönüşü ile güneş ışınlarının azalıp kaybolması ve gecenin âdeta bir örtü gibi yeryüzüne yavaşça serilmesi, gündüz yorulan bedenleri dinlenmeye ve akılları tefekküre davet etmektedir. Yapay ışık ile kirlenmemiş bir gecede, Barla’da, Çam Dağı’nın yüksek bir mevkiinde, yıldızlarla süslenmiş gökyüzünü seyreden ve tefekküre dalan Üstad Bediüzzaman, yıldızları bir Kadir-i Zülcelal’in delilleri olarak konuşturmuş ve onları âdeta gök cisimlerinin dünyaya ve Cennet’e bakan gözleri olarak şiirleştirmiş,</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="font-weight: 400;">“<em>Tûbâ-yı hilkatten semâvât şıkkına, hep Kehkeşan ağsânına,</em></p>
<p style="font-weight: 400;"><em>Bir Cemîl-i Zülcelâl’in, dest-i hikmetle takılmış pek güzel meyveleriyiz biz</em>!”<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn5" name="_ednref5">[5]</a><em><br />
</em><br />
diyerek, seyrettiği yıldızları; yaratılış ağacının Samanyolu dallarında, hikmetle yaratılmış meyvelere benzetmiştir. Karanlığın her yeri sarmasıyla tefekkür sergisinde teşhir edilen yıldızlar, sadece gecenin ülfetini kırmamış, kalbi ötelere açık nicelerinin düşünce dünyasını aydınlatmış ve onları yıldızlar ötesinden ilhamlara açmıştır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Neler Yapılabilir?</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Işık kirliliğini azaltmak için sokak ışıkları yerine reflektörler kullanılabilir veya uygun yerlerde bitkiler yardımıyla yapılan perdeleme ile ışığın ihtiyaç olan yerleri aydınlatması sağlanabilir. Uluslararası Karanlık Gökyüzü Derneği (IDA) renk sıcaklığı sıcak yumuşak yani 3000 Kelvin altındaki ürünlerin tercih edilmesini tavsiye etmektedir.<a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_edn6" name="_ednref6">[6]</a> Evlerde ve sokaklarda kullanılan ampuller, sıcak beyaz renkli olan ya da daha az enerji tüketen ve gökyüzü gözlemini de etkilemeyen düşük basınçlı sodyum buharlı lambalarla değiştirilebilir. Sokak ışıklarının, her yöne ışık veren küresel modelleri yerine sadece aydınlatılması istenen alana doğru maskelenmesi ve hareket detektörleri ile gereksiz kullanımın azaltılması sağlanabilir. Binaların, reklam panolarının veya vitrinlerin aydınlatılmasıyla ilgili kanunî düzenlemelerle bir takım planlama ve peyzaj standartları getirilebilir.</p>
<p style="font-weight: 400;">Işık kirliliği, insanın hem dünyevî hem de manevî yönünü etkileyen bir meseledir. Gecenin büyük bir nimet olduğunu anlamak ve karanlığın hikmetlerinden daha fazla istifade etmek için sosyal bir farkındalığa ulaşmak ve çok da karmaşık olmayan çözümlerle bir an önce harekete geçmek gerekiyor. Gecenin karanlığı ve sessizliği, sadece insanların sağlığı ve güvenliği için değil çevremiz ve korumakla sorumlu olduğumuz ekosistemimiz için de kadrinin bilinmesi gereken bir hazinedir. Bu hazineye sahip çıkmak, önemli bir çevre sorununu çözmenin ötesinde, iç dünyamızı aydınlatmaya ve tefekkür kapılarının açılmasına da vesile olabilir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Jareen Imam, “One-third of the world cannot see the Milky Way – why that matters”, edition.cnn.com/2016/06/11/health/light-pollution-atlas-milky-way-irpt/index.html</p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> Kenneth V. Rosenberg ve ark. “Decline of the North American Avifauna”, <em>Science</em>,</p>
<p>19 Sep 2019, 366/6461, s. 120–124.</p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Erica N. Morrow ve ark. “The Chicago Alley Lighting Project: Final Evaluation Report”, 2000, darksky.org/app/uploads/2014/09/Chicago-Alley-Lighting-Project.pdf</p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref4" name="_edn4">[4]</a> Christopher C. M. Kyba ve ark. “Citizen scientists report global rapid reductions in the visibility of stars from 2011 to 2022”, <em>Science</em>, 19 Jan 2023, Vol 379/6629, s. 265–268.</p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref5" name="_edn5">[5]</a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Sözler</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 241.</p>
<p><a href="applewebdata://804AE6E1-78DB-4B80-8621-1B866C7A89AB#_ednref6" name="_edn6">[6]</a> “New IDA LED Lighting Practical Guide”, darksky.org/news/the-promise-and-challenges-of-led-lighting-a-practical-guide/</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Sürekli Yaratılış</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2023/03/01/surekli-yaratilis/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Mar 2023 22:01:14 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<category><![CDATA[İnanç]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://caglayandergisi.com/?p=259370</guid>

					<description><![CDATA[Bir ülke hayal edin. Yüzlerce farklı toplumun bir arada yaşadığı, olağanüstü bir reform ve yeniden inşa sürecinde olan bir ülke. Bir yandan ülkeye akın akın insanlar girerken, öbür yandan başka bir yurda kafile kafile seyahatler var. Bütün bunlar yaşanırken temizlik, sağlık, ulaşım ve iaşenin taksimi gibi temel hizmetlerin hiçbiri aksamıyor. Herkesin ihtiyacı tam karşılanıyor. Görünürde [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">Bir ülke hayal edin. Yüzlerce farklı toplumun bir arada yaşadığı, olağanüstü bir reform ve yeniden inşa sürecinde olan bir ülke. Bir yandan ülkeye akın akın insanlar girerken, öbür yandan başka bir yurda kafile kafile seyahatler var. Bütün bunlar yaşanırken temizlik, sağlık, ulaşım ve iaşenin taksimi gibi temel hizmetlerin hiçbiri aksamıyor. Herkesin ihtiyacı tam karşılanıyor. Görünürde hiçbir iletişim ağı olmasa da her iş uyumla, dengeli ve adaletli bir şekilde yaptırılıyor. Bu kadar hareket, değişim ve dönüşüm içinde dahi hiçbir yerde bir israf emaresi görünmüyor.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bütün bunları bazı kanunların veya nasıl ortaya çıktığı bilinmeyen bir anayasanın yönettiğini ya da her şeyin kendi kendine olduğunu düşünür müsünüz? Yoksa bu harika idare, sevk ve düzeni; milyonlarca farklı sebebin, tesadüf eseri bir araya gelmesiyle “oluşan” zincirleme sonuçlarla mı izah edersiniz? Böyle bir yere “sahipsiz” der misiniz?</p>
<p style="font-weight: 400;">Demek ki bu ülkedeki her hadise, her an her şeyi gören, her muhatabın talebini duyan, her işi kusursuz ve en adil şekilde yapan biri tarafından sevk ve idare ediliyor. Öyle olmasaydı her yer baştan sona bir savaş meydanı olacak, kimsenin yardımına koşulmayacak, her taraftan çığlıklar yükselecek, karışık ve başıboş şehirler bir çöplüğe ya da kabristana dönecekti.</p>
<p style="font-weight: 400;">Üstad Bediüzzaman Hazretleri, Eskişehir hapishanesinde kendisine uzaktan uzağa görünen bu hakikati, devamlı tahrip ve tamir içinde çalkalanan, ölüm ve hayat içinde yuvarlanan bir saray ve bir şehir örneğiyle izah eder.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Bu değişim ve dönüşüm meydanında, mikro âlemden makro âleme baktığımız her yerde, yıkım ile yapımın birbirini tamamladığı, senkronize bir icraat görülür. Kâinat; yıldızların, canlıların ve hücrelerin doğduğu ve vakti gelince öldüğü, sürekli bir yaratılışın olduğu, muazzam bir ülke, şehir veya saray gibidir. Gelin isterseniz, maddî âlemin yaratılmasından başlayıp yıldızlara, bahara ve insan hücresine uzanan bir seyahatle bazı misallere yakından bakalım.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Büyük Patlama</strong></p>
<p style="font-weight: 400;"><strong> </strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bilim dünyasının kabul ettiği, kozmik fon radyasyonu ve helyum hidrit iyonunun bulunması gibi bugün pek çok delille ispat edilen görüşe göre, 13,8 milyar yıl önce, zaman ve mekân, Büyük Patlama ile yaratılmıştır ve o ilk andan itibaren kâinat bir balon gibi genişlemeye ve soğumaya devam etmektedir. Bu patlamanın ilk anlarında akıl almaz sıcaklık ve yoğunlukta önce proton, nötron ve kuark gibi atomaltı parçacıklar, üçüncü dakikada ilk atomlar ve sonrasında da nükleer füzyon vesilesiyle hidrojen, helyum ve lityum elementleri yaratılmıştır.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Bombalanan bir kulübeden ihtişamlı bir gökdelen çıkmasını beklemeyiz. Patlamalar, düzensizliğe sebep olur, var olanı tahrip eder. Ancak “Büyük Patlama” o kadar düzenlidir ki ünlü fizikçi Stephen Hawking, Büyük Patlamadan bir saniye sonraki genişleme hızı, akıl almaz oranda küçük bir miktarda daha az olsaydı, kâinat şimdiki boyutuna ulaşmadan çökmüş olurdu demekte ve bu çok hassas ayarı itiraf etmektedir.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn3" name="_ednref3">[3]</a> Büyük Patlama, dar insan aklına “patlama” gibi gözüken, ama aslında zamansız Zât’ın (celle celâluhu) sonsuz ilim, mükemmel emir, mutlak kudret ve her şeyi kuşatan iradesiyle yarattığı, eşsiz bir mucizesi, akılları hayrette bırakan İlahî bir icraatı ve hadsiz hikmetlerle süslenmiş bir sanatıdır.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Güneş’in Enerjisi Nereden Geliyor?</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Üstad Bediüzzaman, Rabbimizin muhteşem kâinat sarayının çatısını, muazzam bir düzen ve denge içinde vazife gören, sayılamayacak kadar çok “elektrik lambası” ile süslendirdiğine dikkat çeker. Bu o kadar harika bir düzen ve dengedir ki başta Güneş olmak üzere, yerküreden binlerce, hatta milyonlarca defa daha büyük olan gökteki o lambalar, sürekli yandıkları hâlde dengelerini bozmuyor, patlamıyor ve yangın çıkarmıyorlar. Sürekli yanan bu lambaların yakıtları nereden geliyor? Neden yakıtları tükenmiyor? Küçük bir lambanın bile uzun olmayan bir ömrü vardır. Güneş’i kömürsüz yakan, söndürmeyen sonsuz celal sahibi Rabbimizin hikmetine ve kudretine şahit olup “Sübhânallah!”, “Mâşaallah!”, “Bârekâllah!”, “Lâ ilâhe illâ Hû.” dememek mümkün müdür?<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Güneş, dünyadaki hayatın devamına vesile olan enerjiyi sağlayan bir jeneratör gibi sürekli çalıştırılmaktadır. Güneş enerjisi, çekirdeğinde gerçekleştirilen nükleer füzyonla yaratılır. Güneş’teki füzyon, hidrojen çekirdeklerinin birleştirilerek helyuma dönüştürülmesi ve bu sırada görülen kütle kaybının karşılığı olarak enerjinin yaratılması hadisesidir. PP (proton-proton) zincir reaksiyonu olarak bilinen bu süreç, muazzam miktarda enerji yayar. Bu şekilde Güneş çekirdeğinde her saniye, yaklaşık 620 milyon metrik ton hidrojen kaynaştırılır. PP zincirleme reaksiyonu, Güneşimiz büyüklüğündeki diğer yıldızlarda da meydana gelir ve onlara sürekli enerji ve ısı sağlar. Bu yıldızlardaki sıcaklık yaklaşık 4 milyon santigrat derecedir.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Güneş’in çekirdeğinde bu füzyon reaksiyonunun olabilmesi için dünyadaki şartlara kıyasla yaklaşık 250 milyar atmosfer basıncı ve 15,7 milyon santigrat derece gibi çok yüksek sıcaklık gereklidir. Aslında, Güneş’te üretilen enerjinin %99’u, Güneş’in yarıçapının %24’ü içinde gerçekleşir. Güneş’in geri kalanı, çekirdekten ardışık katmanlar yoluyla aktarılan enerji tarafından ısıtılır; sonunda bu enerji, fotosfere ulaşır ve ışın veya parçacık olarak uzaya saçılır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Güneş’te, saniyede 4,26 milyon metrik tonluk bir kütle-enerji dönüşüm oranında enerji yayılır ve bu da 384,6 septilyon W (3.846×10<sup>26</sup> Watt) değerindedir. Başka bir deyişle, bu saniyede yaklaşık 9×10<sup>10</sup> megaton TNT’ye veya şimdiye kadar yapılmış en güçlü 1.820.000.000 adet termonükleer bombanın patlamasıyla açığa çıkan enerjiye eşittir. Yani Güneş’in merkezinde her saniye yaklaşık iki milyar nükleer bomba patlıyor diyebiliriz.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn6" name="_ednref6"><sup>[6]</sup></a> Bir başka benzetmeye göre, birkaç saniyede Güneş, insanlık tarihinde kullanılandan daha fazla enerji üretir.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn7" name="_ednref7"><sup>[7]</sup></a></p>
<p style="font-weight: 400;">Güneş, aslında ortalama büyüklükte bir yıldızdır. Kırmızı bir dev olan İkizlerevi yıldızı (Betelgeuse), Güneş’ten yaklaşık 700 kat daha büyük ve yaklaşık 14.000 kat daha parlaktır. Bilinen en büyük yıldız, kırmızı bir süper dev olan Stephenson 2–18, hacimce Güneş’ten 10 milyar kat daha büyüktür.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn8" name="_ednref8"><sup>[8]</sup></a> Kâinatta yaklaşık iki trilyon galaksi olduğu ve Samanyolu gibi bir galakside bulunan yaklaşık 100 milyar yıldızda bu şekilde ısı ve ışık enerjisi üretildiği düşünüldüğünde, bu semavî lamba ve sobaların ne kadar ihtişamlı oldukları, ne harika bir düzen içinde vazife yaptıkları ve tükenmez bir kaynakla yakıldıkları anlaşılacaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Lambamız olan Güneş’te sadece hidrojen gibi basit bir yakıttan, milyarlarca yıldır akıl almaz bir enerji açığa çıkarılıyor. Güneş’te yaratılan enerjinin yeryüzündeki milyonlarca çeşit canlının hayatını sürdürebilmesi için vesile olması; Rabbimizin sonsuz kudret, hikmet, rahmet, kerem ve ihsanını gösteren muazzam bir delildir. Dünyanın bu enerjiden en uygun konumda, ihtiyacı olduğu kadar istifade ettirilmesi de ne kadar ibret vericidir! Yıldızlar, mükemmel bir intizam içinde sevk ve idare edilmekte, gökyüzü perdesinde, her gece bu enerji santrallerinden yaklaşık 6000 tanesi çıplak gözle görünebilir hâle gelmekte ve insanı tefekküre sevk eden manzaralar gösterilmektedir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Bahar ile Yeniden Diriltilen Tabiat</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="font-weight: 400;">Sonbaharda yapraklarını döken ağaçların ve sararan bitkilerin, her bahar yeniden filizlenmesi, kuruyan dallara, yeşil yapraklar ve rengarenk meyvelerle yeniden hayat gömleği giydirilmesi, Rabbimizin eşsiz sanatını yansıtan göz alıcı misallerdir. Âdeta çiçek açan her bir ağaç, “<em>Bak Allah&#8217;ın rahmet eserlerine: Yeryüzünü ölümünün ardından nasıl diriltiyor</em>!” (Rum, 30/50) âyetinin bir resmidir. Tabiat sergi salonunda her sene yenilenerek teşhir edilen bu şaheser tablolar, dünya kışından sonra âhiret baharının geleceğinin delili ve bütün kâinatta görünen rahmet hakikatinin en şirin tecellileridir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Her Saniye Yenilenen Vücudumuz</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="font-weight: 400;">İnsan vücudu da her an yeniden inşa edilen bir saray gibidir. Yapılan bir araştırmaya göre, vücudumuzda her gün 330 milyar hücrenin yeri değiştirilmektedir.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn9" name="_ednref9"><sup>[9]</sup></a>  <em>Hücre Mucizesi</em> adlı kitabında Michael Denton, neredeyse sonsuz büyüklükte bir kozmosta ve neredeyse sonsuz küçüklükte bir atomaltı parçacıklar dünyasında, hadsiz derecede girift, ama düzenli yapısı sebebiyle hücreyi “üçüncü sonsuzluk” olarak nitelendirmektedir.<a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_edn10" name="_ednref10"><sup>[10]</sup></a> Vücudumuzda her saniye, yaklaşık 3,8 milyon hücre imha edilmekte ve yenileri yaratılmaktadır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kâinatın var ediliş anından başlayarak yıldızlara, yeryüzüne ve hücrelerimize uzanan bu tefekkür yolculuğu, her an her yerde devam eden bir yaratılış hakikatini ders veriyor. Şahit olduğumuz bütün bu İlahî icraatlar, tahrip ve tamirler; zahiren tahrip gibi görünen ölümün de bir yokluk olmadığa işaret ediyor. Kalbleri selim olanlar ve akılları büzüşmeyenler; imanın nuru ve şuuruyla nazar ederek gezdikleri bu büyüleyici sergide, imanlarını tazeliyor ve “Bu muhteşem saray Sahipsiz olamaz!” diye ilan ediyorlar.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref1" name="_edn1"><sup>[1]</sup></a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Lem’alar</em>, İstanbul: Şahdamar Yayınları, 2010, s. 383.</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> Nuh Aydın, “Büyük Patlamanın Düşündürdükleri”, <em>Çağlayan</em>, Eylül 2020.</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> Stephen Hawking, Roger Penrose, <em>The Nature of Space and Time</em>, New Jersey: Princeton University Press, 1996, s. 89.</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> Nursî, a.g.e. s. 390.</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref5" name="_edn5"><sup>[5]</sup></a> “Solar Energy”, education.nationalgeographic.org/resource/solar-energy</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref6" name="_edn6"><sup>[6]</sup></a> Fraser Cain, “How does the sun produce energy?”, phys.org/news/2015-12-sun-energy.html</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref7" name="_edn7"><sup>[7]</sup></a> “How much energy does the sun produce?”, www.solarreviews.com/blog/how-much-energy-does-the-sun-produce</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref8" name="_edn8"><sup>[8]</sup></a> “Star Facts”, www.star-facts.com/stephenson-2-18/</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref9" name="_edn9"><sup>[9]</sup></a> Ron Sender, Ron Milo, “The distribution of cellular turnover in the human body”, <em>Nat Med</em>, 2021, 27, s. 45–48.</p>
<p><a href="applewebdata://A58A3B81-0CBA-4BD2-879B-BA4E8669F810#_ednref10" name="_edn10"><sup>[10]</sup></a> Michael Denton, <em>The Miracle of the Cell</em>, Seattle: Discovery Institute Press, 2020, s. 16.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hedeflerimiz Ne Kadar Özgün?</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2022/09/02/hedeflerimiz-ne-kadar-ozgun/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 02 Sep 2022 04:56:33 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Psikoloji]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=221078</guid>

					<description><![CDATA[İnsanlar, Cenab-ı Hakk’a kulluk yapmaları için yaratılmış, yerler ve gökler bu gayeye hizmet etmek için muhteşem bir âhenkle döşenmiştir.[1] Gözümüzün önünde her an gerçekleşen bu muhteşem yaratılış, bizlere başıboş olmadığımızı ve kendi hayatımızı da belli hedefler yörüngesinde tanzim etmemiz gerektiğini ders veriyor. Bir gemi rotasını çizmeden limandan ayrılır mı? Bir tüccar ne kadar satış olacağını [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="font-weight: 400;">İnsanlar, Cenab-ı Hakk’a kulluk yapmaları için yaratılmış, yerler ve gökler bu gayeye hizmet etmek için muhteşem bir âhenkle döşenmiştir.<a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a> Gözümüzün önünde her an gerçekleşen bu muhteşem yaratılış, bizlere başıboş olmadığımızı ve kendi hayatımızı da belli hedefler yörüngesinde tanzim etmemiz gerektiğini ders veriyor.<br />
Bir gemi rotasını çizmeden limandan ayrılır mı? Bir tüccar ne kadar satış olacağını hesaplamadan ürün alır mı? Bir aşçı, hazırlayacağı yemeğin kaç kişi için olduğunu sormaz mı? Hedefi önceden belirlenen bir hareket ile istenilen menzile ulaşılır. Bir işe gayesiz ve hedefsiz başlamak, pusulasız yola çıkmak gibidir. Çıkacağımız her yolun başında, soracağımız beş basit soru ile rotamızı aydınlatabiliriz.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Sistemli Hareketin İlk Adımı: Hedef Belirleme</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Bir araştırmaya göre, insan kaynağı, süreçlerin yönetimi ve iletişim gibi temel faktörlerdeki arızalar sebebiyle çoğu proje başarısızlıkla sonuçlanmaktadır.<a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a> IBM’in yaptığı bir çalışmada, projelerin sadece %40’ı bütçe, zaman ve kalite hedeflerine ulaşabilmektedir.<a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a> Harcanan emek, zaman ve yatırım maliyetleri düşünüldüğünde, faturanın ne kadar ağır olduğunu tahmin etmek zor değildir. Çok ince hesapları, detaylı planları ve büyük bütçelerine rağmen dünya devi şirketler bile bu konuda problem yaşıyorsa, stratejik hedefleri ve başlangıçta bir yol haritası olmayan kurumların veya şahısların uzun vadede başarılı olma ihtimali, sebepler planında çok düşüktür.</p>
<p>Bir işe başlamadan önce bazı önemli soruları cevaplamalıyız. Niçin bu hedefe ulaşmak istiyoruz ve tam olarak ne yapacağız? Zaman sermayemizi nasıl kullanacağız? Şartlar ve imkânlar ölçüsünde ne kadar gerçekçiyiz? Hedefimize ulaştığımızı nereden bileceğiz? Gayemizin büyüklüğü ölçüsünde ve sorumluluklarımız perspektifinde soracağımız bu gibi sorular, fikrî bir hazırlığın yanında sistemli bir hareket tarzının da ilk adımı olacaktır.</p>
<p style="font-weight: 400;">George Doran, 1981 yılında yayımlanan bir makalesinde, şirket yöneticilerinin hedeflerini daha etkili bir şekilde belirleyebilmeleri için kolayca akıllarda kalabilecek bir kısaltma teklif etti: SMART yani “akıllı” hedef belirleme. Sırasıyla özel (<em>specific</em>), ölçülebilir (<em>measurable</em>), atanabilir (<em>assignable</em>), gerçekçi (<em>realistic</em>) ve zamana bağlı (<em>time-related</em>) kelimelerinin baş harflerinden ürettiği bu tek kelimelik strateji, farklı varyasyonları ile bütün dünyaya yayıldı. Zamanla, gerçekleştirilebilir, gerekçeli ve ilgili eklentileriyle beraber kullanımı yaygınlaştı.</p>
<p style="font-weight: 400;">Bu kelimeleri birer cümle ile izah edelim: Bir hedef belirlerken tam olarak ne yapacağımızı, bunu neden yapmak istediğimizi ve nasıl yapacağımızı <em>özel </em>olarak, yani kesin ve açık bir şekilde ifade etmeliyiz. Hedefe ulaştığımızı gösteren somut ve <em>nicel </em>kriterler belirlemeliyiz. Belirli kişileri bu göreve tayin edebilmeliyiz. Ayaklarımız yere basmalı, yani <em>gerçekçi</em> olmalıyız. Son olarak, yapacaklarımızı <em>zamana bağlı </em>olarak ifade etmeliyiz.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Ö.Z.G.Ü.N. Hedef Nasıl Belirlenir? </strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Biz SMART ifadesini, biraz adapte ederek, yine beş anahtar kelimenin baş harflerinden oluşan Ö.Z.G.Ü.N. kısaltmasıyla kullanabiliriz: Ö.Z.G.Ü.N. yani Özel, Zamana bağlı, Gerekçeli, Üretilebilir ve Nicel (ölçülebilir) hedefler koyma şeklinde ifade edeceğimiz bu metot ile yol haritamız belli olacak, hayalperestliğin getirdiği israftan korunacak, başarımız somut verilerle ölçülebilecek ve gelecekte atacağımız adımları tashih veya iyileştirme adına fikir verecektir.</p>
<p>Mesela, sadece “zayıflamak istiyorum” şeklindeki bir ifade, makul bir hedeften ziyade içimizden geçen bir temenniye benzer. Onun yerine zayıflama isteğinin sebebi ve bunun nasıl yapılacağı özel olarak “daha sağlıklı bir hayat için haftada üç gün spor salonuna gitmek” şeklinde ifade edilebilir. Bunu daha belirgin, ulaşılabilir ve ölçülebilir yapma adına, “Daha sağlıklı bir hayat için haftada en az üç gün, üniversitedeki spor salonuna giderek üç ay içinde sekiz kilogram zayıflamak istiyorum.” diyerek baştaki temenniyi ÖZGÜN bir hedef hâline çevirmiş oluruz.</p>
<p style="font-weight: 400;">Sosyal sorumluluk projesi yürütmek isteyen bir okul idaresi, bu temenniyi, “Sorumluluk ve yardımlaşma duygusunun gelişmesi için, lise öğrencilerimizle, 10 çeşit gıda ürününden oluşan en az 300 hediye paketini, en yakın mülteci kampına, şubat ayı sonunda ulaştırmayı hedefliyoruz.” şeklinde ifade ederse, muhataplarını ortak ve ÖZGÜN bir amaca yönlendirmiş olur. Özellikle bu tür çalışmalarda yapılması gerekenler, bir faaliyet planı şeklinde belirtilebilir. Bu planda; yapılacak işler küçük adımlara bölünerek her birini kimlerin, ne zamana kadar yapacağı listelenebilir. Bu adımların başarı kriterleri ve belirlenen süre sonunda tamamlandığının teyidi de olmalıdır ki sorumlulukların dağılımı ve sürecin takibi yapılabilsin.</p>
<p style="font-weight: 400;">Aynı yöntemi şahsî veya meslekî hayatımızda da tatbik edebiliriz. Mesela, sınıf içi yönetiminde problem yaşayan bir öğretmenin, bir türlü ulaşamadığı iki öğrenciyle ilgili olarak, veliye şikâyet etme, cezalandırma veya idareye rapor etme gibi bir türlü sonuç alamadığı eylemler yerine “Sınıfımdaki bu iki öğrenciyle 2&#215;10 stratejisi<a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a> uygulayarak bağ kurmak istiyorum. Bu öğrencilerin her biriyle konuşmak istedikleri herhangi bir şey hakkında, önümüzdeki 10 gün boyunca, günde iki dakika sohbet edeceğim.” demesi ÖZGÜN ve yapıcı bir yaklaşıma adım atmak demektir.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Doğru Hedefle Başlamanın Kazandırdıkları</strong></p>
<p style="font-weight: 400;">Kurumların hedeflerinin ölçülebilir bir şekilde ifadesinin pek çok faydası vardır. Böyle bir çalışmayla beklentiler en baştan, net bir şekilde belirlenmiş olur; bu da ilerde doğabilecek yetki kargaşasının ve performans yönetimi şikayetlerinin önüne geçer. Zira insanlar, duyduklarından ve gördüklerinden etkilenerek aceleci hükümler verebilir. Hedeflerin en baştan ölçülebilir ve herkes tarafından aynı tarzda anlaşılacak bir şekilde görüşülmesi hem ön yargılı değerlendirmelere set çeker hem de bizleri haksızlık yapmaktan korur. Ayrıca kişilere yaptıklarının sorumluluğunu alma erdemini kazandırır.</p>
<p style="font-weight: 400;">Kısaca şahsî ve kurumsal girişimlerimizde, ÖZGÜN hedefleri gözetmemizin pek çok faydası vardır. Stratejik düşünme, sürekli gelişim anlayışı, hadiselere bütüncül bakabilme, muhataplarla ortak dil oluşturma becerisi, ferdî hedeflerin müşterek stratejilerle örtüşmesi, paylaşılan liderlik anlayışının yerleşmesi gibi pek çok kazanım, planlama esnasında harcanılan emek ve zamanın ne kadar verimli olacağına işaret eder. Böyle bir fikrî hazırlığın, insanı vâsıtalara takılıp kalmaktan kurtaracağını ifade eden Fethullah Gülen Hocaefendi, “Her iş ve hamlede önce hedef ve maksadın tayin edilmesi lâzımdır ki insan, vesilelere bağlanıp kalmasın. Millet yolunda verilen hizmetlerde, ruha yön verilip hedef gösterilmezse, düşünceler girdaplaşır, hizmet edenler de bunların zebûnu olarak kalır giderler… Düşünce platformunda hedef ve maksat daima belirli ve birinci yeri işgal etmelidir. Yoksa, çokluğa gidilmiş ve dolayısıyla da şaşkınlığa düşülmüş olur. Nice çalımlı hamleler vardır ki gaye ve vasıta karmaşıklığı yüzünden semeresiz kalmış; hiçbir hayırlı neticeye ulaşamadığı gibi, arkada da bir sürü kin ve nefret bırakmıştır.”<a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a> diyerek yolumuzu aydınlatacak önemli bir ölçüyü ifade etmekte ve “Her hamle ve hareket adamının perspektifinde, her şeyden evvel, Yüce Yaratıcı ve O’nun hoşnutluğu olmalıdır.” diye eklemektedir.<br />
Her işi hikmetle yapan Allah’a (celle celâluhu) saygının bir ifadesi olarak bizler de hedeflerimizi en güzel şekilde planlamalı ve neticesini O’na bırakmalıyız. Gaye-i hayallerimizin peşinde koşarken nereye doğru koştuğumuzu unutmamamız; daha sistematik, gerçekçi, açık ve hesabı verilebilir hedeflerle hayatımızı tanzim edebilmemiz temennisiyle.</p>
<p style="font-weight: 400;"><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_ednref1" name="_edn1"><sup>[1]</sup></a> “Ben cinleri ve insanları sırf Beni tanıyıp yalnız Bana ibadet etsinler diye yarattım.” (Zâriyât, 51/56).</p>
<p><a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> Shiven Sompura ve James Roessling, “How to Recognize Project Failure and Initiate Project Recovery”, <em>PM World Journal,</em> 8/9, 2019.</p>
<p><a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_ednref3" name="_edn3"><sup>[3]</sup></a> “The True Cost of Project Failure”, gurnet.com/the-true-cost-of-project-failure/</p>
<p><a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> R. J. Wlodkowski, The M.O.S.T. program: motivational opportunities for successful teaching”, Phoenix, AZ: Universal Dimensions, 1983. (Wlodkowski, bu metot uygulandığında, bir öğrencinin davranışında yüzde 85&#8217;lik bir gelişme olduğunu ve sınıftaki diğer öğrencilerin davranışlarının iyileştiğini tespit etmiştir).</p>
<p><a href="applewebdata://351565BD-A7E2-4DD8-8427-D805C87EED79#_ednref5" name="_edn5"><sup>[5]</sup></a> M. Fethullah Gülen, <em>Ölçü veya Yoldaki Işıklar</em>, İstanbul: Nil Yayınları, 2011, s. 135.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Kâinattaki Muhteşem Temizlik</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2022/02/03/kainattaki-muhtesem-temizlik/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 03 Feb 2022 05:16:31 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=218829</guid>

					<description><![CDATA[“Bu kâinat ve yeryüzü, sürekli işleyen büyük bir fabrika ve her vakit dolup boşalan bir han, bir misafirhanedir. Böyle işlek fabrikalar, hanlar, misafirhaneler; pis atıklar, enkazlar ve süprüntülerle çok kirlenip bulaşık hale gelir ve her tarafta kötü kokulu maddeler birikir. Eğer çok dikkatle bakılmaz, kirlerden arındırılmaz ve süpürülüp temizlenmezlerse içlerinde durulamaz, insan oralarda boğulur. Halbuki [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“<em>Bu kâinat ve yeryüzü, sürekli işleyen büyük bir fabrika ve her vakit dolup boşalan bir han, bir misafirhanedir. Böyle işlek fabrikalar, hanlar, misafirhaneler; pis atıklar, enkazlar ve süprüntülerle çok kirlenip bulaşık hale gelir ve her tarafta kötü kokulu maddeler birikir. Eğer çok dikkatle bakılmaz, kirlerden arındırılmaz ve süpürülüp temizlenmezlerse içlerinde durulamaz, insan oralarda boğulur. Halbuki bu kâinat fabrikası ve yeryüzü misafirhanesi o kadar pak, temiz ve kirsizdir, bulaşık şeylerden ve kötü kokulardan öyle arınmıştır ki içinde lüzumsuz tek bir şey, faydasız tek bir madde ve rastgele bir kir bulunmaz; görünüşte bulunsa da hemen onu dönüştürecek bir makineye atılır, temizlenir</em>.”<a href="#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a></p>
<p>Mikro âlemden makro âleme bütün kâinatta daimî bir hareket ve baş döndürücü bir devr-i daim olmasına rağmen, çok sistematik bir temizlik ve <a href="https://www.recyclingcenters.org/" target="_blank" rel="noopener">geri dönüşüm</a> faaliyetinin görülmesi, düşünen insanlar için muhteşem bir tefekkür vesilesidir. Dev yıldızlardan, tek hücreli bakterilere, akbabalardan akyuvarlara kadar pek çok varlık âdeta bir temizlik görevlisi gibi çalıştırılmaktadır. Bütün bunlar, varlıkları her türlü kirden arındıran Cenab-ı Allah’ın (celle celâluhu) Kuddûs isminin yansımalarıdır.</p>
<p>Hem maddî hem de manevî temizliğin ne kadar önemli bir insanî ihtiyaç ve dinî bir mesuliyet olduğunu “<em>Temizlik imanın yarısıdır</em>.” hadis-i şerifinde görmekteyiz.<a href="#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a> Ancak, 21. yüzyıl insanı; karaları, denizleri, havayı ve hatta uzayı bile kirletmiş, kendi ürettiği plastik atığın şimdiye kadar ancak %9’unu geri dönüştürebilmiştir.<a href="#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a> Mevcut durum devam ederse, 2050 yılına kadar çöplüklerde Empire State Binasının 35 bin katı ağırlığında plastik atığın birikmiş olacağı tahmin edilmektedir.<a href="#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a> Bütün bilgi, maharet ve teknolojisine rağmen insanoğlu, temizlik ve geri dönüşüm konusunda bu kadar âciz kalırken, insan elinin karışmadığı dönemlerde yeryüzü tertemiz bir düzen içindeydi.</p>
<p><strong>Kozmik Temizlik ve Jüpiter’in Önemi</strong></p>
<p>Yıldızların kendilerine takdir edilen bir hayat devresi içinde geçirdikleri safhalar, göktaşlarının gezegenler etrafında âdeta süpürülüp belli yerlerde toplanmaları, ışığın bile çekim etkisinden kaçamadığı kara deliklerin yaratılması gibi örneklerde görüldüğü gibi, bu temizlik ve düzen bütün kâinatta gerçekleşmektedir. 2016 yılında yayımlanan, 100 gökbilimcinin 7 yıl süren bir araştırmasının sonuçları, yıldızların kozmik tozu çekerek kâinatı temizlediğini göstermiştir.<a href="#_edn5" name="_ednref5"><sup>[5]</sup></a> Böylece yıldızlar bir elektrik süpürgesi gibi kozmik parçacıkları vakumlamakta ve kâinat zamanla daha temiz, galaksiler daha parlak hâle getirilmektedir.</p>
<p>Bilim insanlarına göre Dünya’dan hacimce 1321, kütlece 318 kez daha büyük olan Jüpiter’e, asteroitleri gezegenimizden uzak tutması için âdeta bir kalkan vazifesi verilmiştir.<a href="#_edn6" name="_ednref6"><sup>[6]</sup></a> Bu çekimden kurtulan ve çapı 10 metre kadar olan göktaşları ise sürtünme sebebiyle atmosferde eritilerek temizlenmektedir. NASA raporlarına göre, son bin yılda bu sebeple ölen bir insan kaydedilmemiş, önümüzdeki birkaç yüzyıl içinde büyük bir göktaşının Dünya’ya çarpması çok düşük bir ihtimal olarak hesaplanmıştır.<a href="#_edn7" name="_ednref7"><sup>[7]</sup></a> Sebepler planında, yeryüzünde hayat şartlarının olgunlaştırılması ile Jüpiter’in büyüklüğü ve konumu arasında önemli bir münasebet takdir edilmiştir.</p>
<p><strong>Atmosferin Kendini Temizlemesi ve Yağmurla Yıkanan Yeryüzü</strong></p>
<p>Hava kirliliği, insanın her şeye bulaşan eliyle kaynakları nasıl kötü kullandığına çok ibretlik bir misaldir. 2011 yılında yapılan bir araştırmaya göre, atmosferin temizlenme kapasitesinin önceden düşünülenden daha fazla olduğu anlaşılmıştır.<a href="#_edn8" name="_ednref8"><sup>[8]</sup></a> Hatta, COVID-19 salgını yüzünden pek çok kişinin evlerinde karantinada olması sebebiyle hava kirliliğinin azaldığı tespit edilmiştir. Nitrojen dioksit oranları ABD’de %30, Roma’da %49 azalmış, yıldızlar daha görünür hâle gelmiştir.<a href="#_edn9" name="_ednref9"><sup>[9]</sup></a></p>
<p>Yeryüzündeki su buharlaşarak içindeki tortulardan arınır, sonra tonlarca suyu taşıyabilen bulutlarda depolanır, ihtiyaç olduğunda yağmurla beraber havada asılı bulunan toz parçacıklarını da süpürerek indirilir ve yeryüzü temizlettirilir. Daha sonra toprağın farklı katmanlarından süzülerek filtrelenir, saflaşır ve içebileceğimiz kalitede, yeraltı suyu olarak insanoğlunun istifadesine sunulur.</p>
<p><strong>Evrensel Çözücü Su</strong></p>
<p>Suyun pek çok mucizevî özelliğinin yanında, onu diğer sıvılardan ayıran bir hususiyet, içinde pek çok maddenin kolayca çözülebilmesidir. Bu sebeple su, bilim literatüründe “evrensel çözücü” olarak nitelendirilir. Su molekülü, pozitif hidrojen iyonunun (H<sup>+</sup>), negatif hidroksit (OH<sup>&#8211;</sup>) iyonuna bağlanmasıyla yaratıldığından polar (iki kutuplu) bir kimyevî yapıya sahiptir. Bu yapı sayesinde su, çok farklı moleküller tarafından çekilebilir. Bu vesileyle kendisine tutunan mineraller ve gıda molekülleri gibi kimyevî maddeleri beraberinde taşır,<a href="#_edn10" name="_ednref10"><sup>[10]</sup></a> dolayısıyla suya hem temizleyicilik hem de nakliyecilik yaptırılır. Vücudumuzdaki hücreler için gerekli olan moleküllerin çözünmesi sağlanır. Böbreklerimizle mükemmel bir uyum oluşturarak metabolik faaliyetler sonucu ortaya çıkan atık maddelerin boşaltım organlarına taşınması ve vücuttan tahliyesi gibi bir vazife yerine getirilir.</p>
<p><strong>Geri Dönüşüm Kahramanı Bakteriler</strong></p>
<p>Çernobil’de radyasyondan beslenen mantarlar, zehirli ağır metalleri toplayan solucanlar ve denize sızan petrolü parçalayan bakteriler, tabiattaki temizlik görevlilerinden sadece bazılarıdır. Bilhassa bakteriler, yeryüzündeki geri dönüşüm kahramanlarıdır. Karbon, azot, kükürt ve fosforun dolaşımının sağlanması, bu elementlerin bitkilerin ve hayvanların tekrar kullanabilecekleri hâle dönüştürülmesi bakteriler vasıtasıyla sağlanır. Kendilerine verilen bu tasfiye ve filtre görevi sayesinde ölü organizmalar parçalanır ve azot elementi amonyak olarak toprağa, denitrifikasyon (nitrat solunumu) yoluyla da atmosfere geri kazandırılır.<a href="#_edn11" name="_ednref11"><sup>[11]</sup></a></p>
<p>Bildiğimiz canlı türlerinin dörtte üçünden fazlasını teşkil eden bakteriler, bu temizlik, ayrıştırma ve geri dönüşüm vazifesini milyonlarca yıldır kusursuz icra etmektedir. Bediüzzaman Hazretlerinin dikkat çektiği gibi, “<em>Eğer o sürekli temizleme, süpürme ve dikkatli bakım olmasaydı, yeryüzünde sadece bir senede yüz binlerce cins hayvan boğulurdu</em>.”<a href="#_edn12" name="_ednref12">[12]</a> Mesela, bir karasinekten çoğalan neslin beş ay sonra bıraktığı yumurta sayısı beş trilyonu geçmektedir. Başka bir ifadeyle, bir gramın %1’i ağırlığındaki bir sineğin devamı olan nesillerden 80 bin ton ağırlığında bir sinek ordusu meydana gelir.<a href="#_edn13" name="_ednref13"><sup>[13]</sup></a> Binlerce böcek nev’inden sadece karasineklerin cenazesi ortada kalsaydı, yeryüzü yaşanmaz bir hâle gelirdi.</p>
<p><strong>Temizlik İşçisi Akbabalar</strong></p>
<p>Bu kutsî temizlik emrini dinleyen hayvanlardan biri de akbabalardır. Bir hesaplamaya göre, ömrü boyunca tek bir akbaba, yaklaşık 11.600 dolar değerinde atık imha hizmeti sunmaktadır. Asya kıtasındaki akbabalarının sayılarının azalması yüzünden, Hindistan’ın vahşi köpek nüfusu 5,5 milyon artmış, kuduz hastalığı yayılmış ve yaklaşık 47.300 insan ölmüştür.<a href="#_edn14" name="_ednref14"><sup>[14]</sup></a></p>
<p><strong>Vücudumuzdaki Temizlik Fabrikaları</strong></p>
<p>İnsan vücudunda da sürekli devam eden bir temizlik ve tamir faaliyeti vardır. Her nefes alışverişimiz, kalbimizin her atışı, bu biyolojik ve kimyevî temizlik faaliyetinin bir parçasıdır. Bir akyuvarın bakterilerin peşinden giderek kanı nasıl temizlediğinin mikroskop altında çekilen görüntüsü,<a href="#_edn15" name="_ednref15"><sup>[15]</sup></a> avını sabırla takip eden bir avcıya benzemektedir. Gözyaşımız bir dizi patojenik (hastalık yapıcı) organizmayı doğrudan öldürebilen antimikrobiyal molekül ihtiva etmektedir.<a href="#_edn16" name="_ednref16"><sup>[16]</sup></a> Derimizin altında dolaşan makrofajlar, hasarlı hücreleri ve bakterileri toplayan çöp kamyonları gibidir.<a href="#_edn17" name="_ednref17"><sup>[17]</sup></a> Vücudumuzdaki bu ve benzeri pek çok sistem, Kuddûs isminin akılları hayrette bırakan tecellilerindendir.</p>
<p>Baktığımız her yerde apaçık gösterilen bu harikulâde temizlik fiilini, adı geçen varlıklardaki atomların, sınırsız bir ilimle ve şuurla gerçekleştirdiklerini iddia etmek; aklın, ilmin ve mantığın kabul edebileceği bir şey değildir. Kâinattaki bu muhteşem temizlik faaliyeti, “<em>Cenâb-ı Hakk’ın Kuddûs ismi gibi bir İsm-i Âzam’ının, kâinatın geniş dairesinde görünen büyük bir cilvesidir; doğrudan doğruya O’nun varlığını ve birliğini, esmâ-yı hüsnasıyla beraber, geniş daireleri gören keskin gözlere Güneş gibi gösterir</em>.”<a href="#_edn18" name="_ednref18"><sup>[18]</sup></a> <em> </em>Aklın şüphelerden arınması ve kalbin iman nuruyla parlaması, bu temizlik prensibinin insandaki manevî tezahürüdür.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="#_ednref1" name="_edn1"><sup>[1]</sup></a> Bediüzzaman Said Nursî, <em>Lem’alar</em>, Otuzuncu Lem’a, Birinci Nükte, İstanbul: Ufuk Yayınları, 2014.</p>
<p><a href="#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> Müslim, Tahâret, 1.</p>
<p><a href="#_ednref3" name="_edn3"><sup>[3]</sup></a> Avrupa Uzay Ajansı (ESA), 2017, “Dealing with space debris”, youtu.be/eYVsVRgiS0w</p>
<p><a href="#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> Laura Parker, “Here is how much plastic trash is littering the Earth”, <em>National Geographic</em>, 2018, www.nationalgeographic.com/science/article/plastic-produced-recycling-waste-ocean-trash-debris-environment</p>
<p><a href="#_ednref5" name="_edn5"><sup>[5]</sup></a> Sky News, “Stars Hoover Up Cosmic Dust To Clean Universe”, 2016, news.sky.com/story/stars-hoover-up-cosmic-dust-to-clean-universe-10333797</p>
<p><a href="#_ednref6" name="_edn6"><sup>[6]</sup></a> “NASA’s Mission Juno. Why study Jupiter?” www.missionjuno.swri.edu/origin?show=hs_origin_story_jupiters-influence</p>
<p><a href="#_ednref7" name="_edn7"><sup>[7]</sup></a> “The Probability of Collisions with Earth”, www2.jpl.nasa.gov/sl9/back2.html</p>
<p><a href="#_ednref8" name="_edn8"><sup>[8]</sup></a> “Atmosphere&#8217;s self-cleaning capacity surprisingly stable.” <em>ScienceDaily</em>, National Oceanic and Atmospheric Administration, www.sciencedaily.com/releases/2011/01/110106145434.htm</p>
<p><a href="#_ednref9" name="_edn9"><sup>[9]</sup></a> S. Borenstein, “As People Stay Home, Earth Turns Wilder and Cleaner”, APNews, 2020.</p>
<p>apnews.com/article/environment-ma-state-wire-united-states-il-state-wire-az-state-wire-726ff63bb43bdca65e41625b1e223040</p>
<p><a href="#_ednref10" name="_edn10"><sup>[10]</sup></a> “Su”, tr.wikipedia.org/wiki/Su</p>
<p><a href="#_ednref11" name="_edn11"><sup>[11]</sup></a> “Bacterial World”, Museum of Natural History, University of Oxford, 2018, www.oum.ox.ac.uk/bacterialworld/</p>
<p><a href="#_ednref12" name="_edn12">[12]</a> Nursî, a.g.e.</p>
<p><a href="#_ednref13" name="_edn13"><sup>[13]</sup></a> “Karasinek,” tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Karasinek&amp;oldid=26478227</p>
<p><a href="#_ednref14" name="_edn14"><sup>[14]</sup></a> J. Law, “Why We Need Birds (far more than they need us)”, 2019, www.birdlife.org/news/2019/01/04/why-we-need-birds-far-more-than-they-need-us/</p>
<p><a href="#_ednref15" name="_edn15"><sup>[15]</sup></a> David Rogers, “Neutrophil Chasing Staphylococcus Aureus”, Vanderbilt University, www.youtube.com/watch?v=HToFRGVNap8&amp;ab_channel=Cleu</p>
<p><a href="#_ednref16" name="_edn16"><sup>[16]</sup></a> A. M. McDermott, “Antimicrobial Compounds in Tears. Experimental eye research,” 2013, 117, 53–61. doi.org/10.1016/j.exer.2013.07.014</p>
<p><a href="#_ednref17" name="_edn17"><sup>[17]</sup></a> Repp Kimberly, “Ah: Vücut Savunması ve Onarımı”, çev. Elif Küçük, ASU &#8211; Ask A Biologist, 19-8-2019, askabiologist.asu.edu/%C4%B0ncinmi%C5%9F-Organlar%C4%B1-Onarmak</p>
<p><a href="#_ednref18" name="_edn18"><sup>[18]</sup></a> Nursî, a.g.e., s. 307.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Akrep Fizik Bilir mi?</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/12/01/akrep-fizik-bilir-mi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 01 Dec 2021 23:02:08 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=182767</guid>

					<description><![CDATA[Ders zili çalmak üzereydi. Öğretmenler odasında, çayından son bir yudum alan Ahmet Bey’in içinden “Allah&#8217;ım, göğsümü genişlet, dilimin bağını çöz, kolaylaştır, zorlaştırma, hayırlısıyla tamamına erdir.” duaları döküldü. Kendisi mesleğine âşık ve idealist bir fizik öğretmeniydi. Öğrencileri bu tutkuyu hemen fark ederdi. Farklı bir bağ kurmuştu onlarla. İşte bir ders zili daha çalmış, kâinat kitabından bir [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Ders zili çalmak üzereydi. Öğretmenler odasında, çayından son bir yudum alan Ahmet Bey’in içinden “Allah&#8217;ım, göğsümü genişlet, dilimin bağını çöz, kolaylaştır, zorlaştırma, hayırlısıyla tamamına erdir.” duaları döküldü.</p>
<p>Kendisi mesleğine âşık ve idealist bir fizik öğretmeniydi. Öğrencileri bu tutkuyu hemen fark ederdi. Farklı bir bağ kurmuştu onlarla. İşte bir ders zili daha çalmış, kâinat kitabından bir sayfa okuyacak olmanın heyecanıyla sınıfa doğru yürüyordu.</p>
<p>Dersin başında öğrencilerinin dikkatini toplamak için ekranda büyük bir akrep resmi gösterdi. Sahra çöllerinde yaşayan bir akrep türüydü bu. Biraz bekledikten sonra, “<em>Arkadaşlar, şimdi gözlerinizi kapatın ve hayal edin.</em>” dedi ve devam etti:</p>
<p>“<em>Uçsuz bucaksız bir çölde, kapkaranlık bir gecenin tam ortasında, hiç kıpırdamadan bekleyen bir akrep düşünün. Bir de gecenin bu sessizliğini fırsat bilip yiyecek bulmak için etrafta dolaşan bir böcek var. Akrep, ses ve görüntü olmadan avının nerede olduğunu çok net bir şekilde tespit ediyor ve saniyeler içerisinde onu yakalıyor. Sizce akrep, görmeden ve duymadan bu böceğin yerini nasıl tespit edebilir</em>?”</p>
<p>Bu ilginç soru öğrencilerde merak uyandırmış, ama doğru cevabı bilen çıkmamıştı.</p>
<p>“<em>Bakın çocuklar, sorumun cevabı bugün işleyeceğimiz dalgalar konusuyla ilgili. Dersin sonunda sizlere akrebin sırrını anlatacağım, şimdi beni dikkatle takip edin.</em>” dedi ve dersinin hedeflerini anlatmaya başladı. Dalganın bir enerji iletimi olduğunu, mekanik dalgaların yayılması için, elektromanyetik dalgaların aksine, bir ortama ihtiyaç olduğunu örnekleriyle anlattı. Dalga denkleminden de bahsetmiş ve birkaç soruyla konuyu pekiştirmeye çalışmıştı. Öğrencileri dersi dikkatle takip ediyorlardı, ama zihinlerinin bir köşesinde, dersin başındaki akrep sorusu vardı.</p>
<p>Ahmet Bey, dalga çeşitlerinden bahsederken animasyonlarla konuyu izah etti, çünkü bunun anlaşılması, akrep örneğini anlamak için önemliydi:</p>
<p>“<em>Titreşim doğrultusuna göre iki çeşit dalga vardır: enine ve boyuna dalgalar. Enine dalgalarda, ortamdaki parçacıklar dalganın yayılma doğrultusuna dik hareket eder. Boyuna dalgalarda ise hareket yönü dalganın oluştuğu ortamdaki parçacıkların titreşim yönüne paraleldir. Sismik dalgalar hem enine hem de boyuna dalgalardan oluşur</em>.”</p>
<p>“<em>Şimdi akrebin sırrını izah edebiliriz.</em>” dedi ve önce şu soruyu sordu:</p>
<p>“<em>Fiziksel olarak bir cismin yerini nasıl tarif ederiz, söyler misiniz</em>?”</p>
<p>Ön tarafta oturan bir öğrenci, “<em>Hangi yönde olduğunu söyleriz</em>.” diye cevapladı.</p>
<p>“<em>Evet, doğru cevap, ama sizce bu bilgi yeterli mi? Aynı yönde olan yüzlerce cisim var.</em>” diyerek öğrencilerini tekrar düşünmeye sevk etti.</p>
<p>Bir başka öğrenci, öğretmeninin ne kastettiğini anlamıştı. “<em>Ne kadar uzaklıkta olduğunu da bilmemiz lazım.</em>” diye ekledi. İstenilen cevap gelmişti:</p>
<p>“<em>Bir cismin yerini net olarak tespit edebilmemiz için belli bir referans noktasına göre, hangi yönde olduğunu ve ne kadar uzaklıkta bulunduğunu bilmemiz gerekir. İşte ışık ve ses olmadan akrebin de iki bilinmeyenli bu denklemi çözmesi, yani böceğin koordinatlarını yön ve uzaklık olarak tespit etmesi gerekiyor. Peki akrep bunu nasıl yapıyor</em>?” diyerek akrebin sırrını izah etmeye başladı:</p>
<p>“<em>Böcek kum üzerinde hareket ettikçe, etrafında iki çeşit dalga meydana getirir. Sanki hareket eden bir deprem merkez üssü gibidir. Her adım attığında, kum üzerinde farklı hızlarda enine ve boyuna dalgalar yayılır. Bu dalgalardan enine olanlar yaklaşık saniyede 50 metre, boyuna olanlar saniyede 150 metre sabit hızla ilerler</em>.”<a href="#_edn1" name="_ednref1"><sup>[1]</sup></a></p>
<p>Sonra akrebin anatomik yapısına ait bir detayı gösterdi:</p>
<p>“<em>Akrebin sekiz ayağında çok ince tüycükler vardır. Bunlar aslında çok hassas titreşim sensörleridir. Yapılan deneyler, akrebin 0,2 milisaniye kadar bir zaman farkıyla hangi sensörün daha önce uyarıldığını, yani ilahî bir sevkle bu kabiliyete sahip olduğunu göstermiştir</em>.<a href="#_edn2" name="_ednref2"><sup>[2]</sup></a><em> Ayak uçlarını birleştirdiğinizde çapı 5 cm civarında bir daire oluşur</em>.<a href="#_edn3" name="_ednref3"><sup>[3]</sup></a><em> Âdeta 360 derecelik bir radar sistemi, değil mi? Hiç kıpırdamadan, avının 50 cm yakınına kadar yaklaşmasını bekler. Böcek attığı her adımla kum üzerinde enine ve boyuna yüksek frekanslı titreşimler meydana getirir. Akrep ilk önce 150 m/s hızla kendisine ilk ulaşan boyuna dalgaları hisseder. Sekiz ayağından ilk önce hangisindeki tüycükler (sensörler), bu boyuna dalgalarla etkileşime girerse o tarafa doğru yönelir. İşte böylece denklemin ilk bilinmeyeni çözülmüştür.</em></p>
<p><em>Aslında 150 m/s hızda ilerleyen bir dalganın, sadece birkaç santimetre uzaklıktaki farklı bir ayağa ulaşması, saniyenin on binde biri ile ifade edilen çok küçük bir zaman farkına bağlıdır. Bu kadar hassas bir sistemle donatılmış akrep, gelen dalganın, sol ön veya sağ arka gibi, ilk önce hangi ayağa isabet ettiğini hisseder ve bir nevi ince ayar yaparak o yöne doğru yönelir.</em></p>
<p><em>Şimdi denklemin ikinci bilinmeyenini bulma, yani mesafeyi hesaplama zamanı. Akrep ayak uçlarına ulaşan titreşimlerin arasındaki zaman farkını kullanarak uzaklığı hissedecek şekilde yaratılmıştır. Yani 150 m/s ile hızlı gelen boyuna dalga ile 50 m/s hızla gelen enine dalganın, akrebin bir ayağındaki aynı sensöre ulaşma zamanı arasında çok küçük bir fark vardır. Bu milisaniyelik zaman farkı</em><a href="#_edn4" name="_ednref4"><sup>[4]</sup></a><em> akrebe dalga kaynağının nerede olduğunu haber verir. Aslında bizler de duyduğumuz bir sesin nereden geldiğini benzer bir yolla anlarız. Bu, iki kulaklı olmamızın bir hikmetidir. Bir kaynaktan çıkan ses dalgalarının her bir kulağa farklı zamanlarda ulaşması ve aralarındaki çok küçük zaman farkı sayesinde sesin nereden geldiğini algılarız. Sesleri bir de tek kulakla dinlemeye çalışın, farkı göreceksiniz</em>.”</p>
<p>Ahmet Bey, akrebe ihsan edilmiş bu kabiliyeti dalgalar konusunda bir örnek soruya çevirerek hem pratik yapmak hem de konuyu daha iyi anlatmak istedi:</p>
<p><em>“Farz edelim sizler fizik problemi çözen şuurlu ve akıllı bir akrepsiniz. Böcekten yayılan dalgaların hızlarını (v<sub>e</sub> ve v<sub>b</sub>) biliyorsunuz, kaynağa olan bu (d) uzaklığını, iki dalga arasındaki zaman farkı (Δt) cinsinden matematiksel olarak nasıl bulurdunuz</em>?” diye sordu.</p>
<p>Sınıfın en başarılı öğrencisinden cevap gecikmedi: “<em>Her iki dalga için ortak olan uzaklığı hareket denklemini kullanarak denkleştiririz.</em>”</p>
<p>Ahmet Bey, “<em>Teşekkür ederim</em>. <em>Belki bizim 10 dakikamızı alacak bu işlem için akrebimize milisaniyeler yeterli</em>.” diyerek gülümsedi ve çözümü gösterdi:</p>
<p>“<em>Bu işleme göre mesela, dört milisaniyelik bir zaman farkı, 30 cm uzaklığa tekabül ediyor</em>.” dedikten sonra uzaklık denklemini akrebin üstünde bir düşünme balonunda resmedip dersi şöyle tamamladı:</p>
<p>“Evet çocuklar, bilim insanlarını hayrete düşüren bu mekanizma 450 milyon yıldır müthiş bir şekilde çalışıyor. Gecenin karanlığında bir çöl akrebi, ışık ve sese ihtiyaç duymadan, avının yönünü ve uzaklığını buluyor ve bu iki bilinmeyenli denklemi milisaniyeler içinde çözüyor! Acaba akrep fizik mi biliyor?”</p>
<p>Zilin çalmasıyla birlikte bir fizik dersi daha bitmiş, ama düşünmeye sevk edilen dimağlara metafizik âlemin kapıları aralanmıştı.</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="#_ednref1" name="_edn1"><sup>[1]</sup></a> David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker, <em>Fundamentals of Physics</em>, New Jersey: Wiley, 2013, s. 472.</p>
<p><a href="#_ednref2" name="_edn2"><sup>[2]</sup></a> P.H. Brownell ve J. Leo van Hemmen, “How the Sand Scorpion Locates Its Prey”, www.t35.ph.tum.de/addons/publications/Brownell-2000.pdf</p>
<p><a href="#_ednref3" name="_edn3"><sup>[3]</sup></a> A. José M. Méndez, Departamento de Física, CINVESTAV-IPN, www.fis.cinvestav.mx/~jmendez/JMMA/biofisica.pdf</p>
<p><a href="#_ednref4" name="_edn4"><sup>[4]</sup></a> P.H. Brownell ve J. Leo van Hemmen, “Vibration Sensitivity and a Computational Theory for Prey-Localizing Behavior in Sand Scorpions”, <em>American Zoologist</em>, 2001, 41(5), s. 1229–1240,<br />
academic.oup.com/icb/article/41/5/1229/343914</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fizik ve Sosyal Hayat</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/05/01/fizik-ve-sosyal-hayat/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 01 May 2021 13:26:12 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=178262</guid>

					<description><![CDATA[Fizik, kâinat kitabını okuyup anlamamıza yardımcı bir sözlük, madde ve enerji arasındaki baş döndüren âhengi aklımıza yaklaştıran bir gözlük gibidir. Albert Einstein’a göre, “Bilimin tamamı, günlük düşüncenin saflaştırılmasından başka bir şey değildir.”[1]  Acaba hadiselere fizik penceresinden bakarak bazı sosyal prensiplerle kesişen noktalar bulabilir miyiz? Eylemsizlik ve Değişime Direnç Eylemsizlik ya da atalet, bir mânâda değişime [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Fizik, kâinat kitabını okuyup anlamamıza yardımcı bir sözlük, madde ve enerji arasındaki baş döndüren âhengi aklımıza yaklaştıran bir gözlük gibidir. Albert Einstein’a göre, “Bilimin tamamı, günlük düşüncenin saflaştırılmasından başka bir şey değildir.”<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn1" name="_ednref1">[1]</a>  Acaba hadiselere fizik penceresinden bakarak bazı sosyal prensiplerle kesişen noktalar bulabilir miyiz?<br />
<strong>Eylemsizlik ve Değişime Direnç</strong></p>
<p>Eylemsizlik ya da atalet, bir mânâda değişime dirençtir. Net bir kuvvetin tesirinde olmayan bir cisim, duruyorsa durmaya, hareket halinde ise hareketine sabit hızla devam etmeye meyillidir. Duran bir cismi hareket ettirmek ya da sabit hızla giden bir cisme ivme kazandırmak için net bir kuvvet gerekir. Cisimler kütleleri ile doğru orantılı olarak bu değişime direnirler. Benzer şekilde, bir kez hızlanmış bir cismi de yavaşlatmanın veya durdurmanın bir bedeli vardır, yani dışarıdan bir kuvvet uygulamak gerekir.</p>
<p>Şahsî ve sosyal pek çok meselede de değişime direnç görülür. Müspet değişimler, iradenin hakkını vererek mevcut ataleti kırmayı gerektirir. Bir kere bu direnci aşarak yol almış birinin ya da hareketin de durdurulması kolay değildir. Önemli olan, o ilk hızı vermek ve yola devam etmektir.</p>
<p><strong>Işığın Kırılması ve İstikamet</strong></p>
<p>Işınlar daha yoğun bir ortama geçerken yavaşlar ve doğrultusunu değiştirir. Buna ışığın kırılması deriz. Ancak iki saydam ortam arasındaki yüzeye dik olarak gelen ışınlar müstesnadır. Onlar kırılmadan, düz bir şekilde yollarına devam ederler.</p>
<p>Bu tür ışık demetleri gibi, değişen hadiseler karşısında dik duranlar, ortam ve süreçlerin yoğunluğu ve zorluğu ne olursa olsun istikametlerini bozmazlar. Belki hızları azalır, ama yönlerini değiştirmez ve hedefe doğru ilerlemeye devam ederler. Zira böyle zor durumlarda önemli olan, en yüksek verimi elde etmek değil, o an yapılması gerekeni yapmaktır.</p>
<p><strong>Carnot Çevrimi, Enerjinin Korunumu ve Mutlak Verim</strong></p>
<p>Termodinamiğin ikinci kanunu ve ideal Carnot çevrimi, bir motor için elde edebileceğimiz en yüksek verimi hesap etmek ve farklı sistemlerle karşılaştırmak için kullanılır. Carnot çevrimine göre, çalıştığı sıcaklık değerleri bilinen bir motor, hesaplanan verimlilik değerini aşamaz, dolayısıyla bu teorik değere en yakın sistemi kurmak, ideal bir hedeftir. Sürtünme sebebiyle oluşan ısı enerjisi kaybı, bu verimi düşüren bir unsurdur.</p>
<p>Şahsî ve sosyal hayatımızda da hedeflerimizi belirlerken bu prensibi hatırlayıp %100 verim elde etmenin teoride bile mümkün olmadığını düşünebiliriz. Önemli olan, fıtrî kanunlarla uyum içinde, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmaktır. Her zaman bir enerji dönüşümü ve bu dönüşüm sebebiyle kullanılamayan bir enerjinin kaybı söz konusudur. Enerji, bir mânâda iş yapabilme kapasitesidir. Mekanik enerjinin korunumu prensibi, bizlere bir iş yapılırken enerjinin yok olmadığını, sadece bir türden diğerine dönüştüğünü izah eder. Mesela, yayını geren bir okçu, depoladığı potansiyel enerjinin oka hareket verecek kinetik enerjiye dönüşmesine sebep olur. Yapılan bu iş, aslında depolanan enerjinin başka bir enerjiye dönüşmesidir. Kısacası, çekiç havalanacak, pil dolacak, yay gerilecek ki faydalı bir iş üretilsin ve bu depolanan potansiyel, hareket enerjisine dönüşsün. Hayatta müspet işler yapmak için önce beslenmek, dolmak, enerji depolamak, sonra da bu potansiyeli müspet harekete ve aksiyona dönüştürmek gerekir. Her hareket, hâl ve sözün, kendi cinsinden bir tesiri vardır ki bu da hareket kanunlarından etki tepki prensibiyle uyuşmaktadır.</p>
<p><strong>Etki Tepki Prensibi</strong></p>
<p>Newton’un üçüncü hareket kanunu, her kuvvetin kendi cinsinden, aynı büyüklükte, fakat zıt yönde bir eşinin olduğunu ifade eder. Her etki için bir de tepki kuvveti bulunur. Bir silahın ateşlediği mermiyi ileri iterken geri tepmesi ya da kürekle çekilen bir kayığın ilerlemesi bu şekilde gerçekleşir. Etki ne kadar büyükse tepki de aynı oranda büyük olur.</p>
<p>İyi veya kötü duyguların muhataplarda karşılık bulması da buna benzer. Devamlı gülümseyerek selam veren birine bizim de benzer duygularla mukabelede bulunmamız gibi… Saygıyı karakter haline getirenlere genellikle saygı duyulur. Zulmeden karşılığını bulur. Nankörlük eden mahrum kalır. Bu arada, şu önemli tespit de hatırda tutulmalıdır: “Yapılan bir kötülüğe karşı aynıyla mukabelede bulunmak zalimce bir kaidedir.”<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn2" name="_ednref2">[2]</a></p>
<p><strong>Radyasyon Çeşitleri</strong></p>
<p>Radyoaktif maddeler; alfa, beta ve gama ışınları şeklinde yayılır. Alfa ve beta parçacık, gama ise elektromanyetik dalga mahiyetindedir. Aynı kaynaktan çıksalar da her birinin farklı özellikleri vardır. Tesir mesafeleri, geçişkenlik ve iyonize etme özellikleri farklıdır. Alfa parçacıkları havada üç ile beş cm mesafe kat ederek iyonize olurlar. Bir kâğıt parçasıyla bu parçacıkların önü kesilebilir. Beta parçacıkları havada birkaç metre ilerler ve ince bir kurşun levha ile durdurulabilirler. Gama dalgaları ise hemen hemen her şeyin içinden geçerler. İyonize etme tesirleri en az seviyede olsa da çok uzun menzile sahiptirler. Ancak kalın kurşun tabakalarla önleri kesilebilir.</p>
<p>Aynı kaynaktan gelse de sosyal hadiselerin bıraktıkları izler farklı olabilir. Kişiler üzerinde alfa, beta veya gama tesirine benzer tesirler görülebilir. Kimilerini sıyırır geçer ve havada buharlaşır. Kimilerinin derinliklerine kadar işleyip onlarda hayat boyu silinmeyecek izler bırakabilir. Kimi hadiseler ise tamiri zor sonuçlara yol açabilir.</p>
<p>Seyrettiğimiz bir filmin, dinlediğimiz bir sohbetin veya okuduğumuz bir kitabın kişiye göre tesirleri olabilir. İlahî feyiz, herkesin kabiliyetine göredir. Nisan yağmuru, sedefe düştüğünde inci, yılanın ağzına düştüğünde ise zehir olur.<a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_edn3" name="_ednref3">[3]</a></p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Albert Einstein (1936). “Physics and Reality”, <em>Journal of the Franklin Institute</em>, 221/3, s. 349–382.</p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> “Hakiki ve Şeklî Müslümanlık”, www.ozgurherkul.org/kirik-testi/kirik-testi-hakiki-ve-sekli-muslumanlik/</p>
<p><a href="applewebdata://44392D3F-C9E9-46C7-A0B1-FD182FDA5326#_ednref3" name="_edn3">[3]</a> “Herkesin istidadına vabestedir âsâr-ı feyzi/Ebr-i nisandan ef’i sem, sadef dürdane kapar.” (Mîrî).</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Fizik Penceresinden Hayata Bakış</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2021/01/01/fizik-penceresinden-hayata-bakis/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 01 Jan 2021 10:46:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bilim]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=168734</guid>

					<description><![CDATA[“Hayat bisiklete binmek gibidir. Dengeyi korumak için hareket hâlinde olmak gereklidir.”[1] Albert Einstein Fizik kanunları, yaratılış kanunlarıdır. Bu kanunların günlük hayatta ne işe yaradığı sorusuyla hemen hemen hepimiz muhatap olmuşuzdur. Einstein’ın yukarıdaki sözünde olduğu gibi, fizik kanunlarından ve bazı ilmî tespitlerden yola çıkarak hayata ve insana dair bazı çıkarımlarda bulunabiliriz. Bu tür akıl yürütmeler ve [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“Hayat bisiklete binmek gibidir. Dengeyi korumak için hareket hâlinde olmak gereklidir.”<a href="applewebdata://C66B2BEC-1C24-4DE8-8DFD-F34E4E656B89#_edn1" name="_ednref1">[1]</a><br />
Albert Einstein</p>
<p>Fizik kanunları, yaratılış kanunlarıdır. Bu kanunların günlük hayatta ne işe yaradığı sorusuyla hemen hemen hepimiz muhatap olmuşuzdur. Einstein’ın yukarıdaki sözünde olduğu gibi, fizik kanunlarından ve bazı ilmî tespitlerden yola çıkarak hayata ve insana dair bazı çıkarımlarda bulunabiliriz. Bu tür akıl yürütmeler ve kıyaslar hem ele aldığımız bir konunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacak hem de örneklendirme metoduyla vereceğimiz mesajın hafızalarda kalmasını sağlayacaktır.</p>
<p><strong>Elastik Limit ve Sosyal Deformasyon</strong></p>
<p>Elastik limit veya gerilme dayanımı, yüklemeye maruz elastik bir materyalin şekil değiştirmeden önceki son noktasını ifade eder. Bu noktadan sonra cisim artık dayanamaz, şekil değiştirir veya kırılır. Bükülmeye devam edilen bir cetvelin, bir noktadan sonra kırılması buna bir misaldir.<br />
Benzer şekilde, her insanın kaldırabileceği bir yük, her toplumun da gerilebileceği bir sınır, yani esneyip ilk haline dönemeyeceği noktaları vardır. Gerilimlere maruz kalan kişilerin veya toplumların bir noktadan sonra, üzerlerindeki yük kalksa da kısa vadede eski hallerine dönmeleri zordur. Maalesef bir takım menfî tahribatlar, telafisi kolay olmayan bu tür değişimlere göre tasarlanır.</p>
<p><strong>Yüzey Basıncı ve Zorlukların Paylaşılması</strong></p>
<p>Basınç, birim alana dik olarak tesirde bulunan kuvvet olarak tanımlanır. Kuvvetin aynı kalması şartıyla, etki ettiği yüzey alanı genişlerse basınç azalmış olur. 100 çivinin çakılı olduğu bir yatak üzerinde yatan bir Hint fakiri, aslında vücut ağırlığını 100 bölüme dağıttığı için fazla acı hissetmez.<br />
Bu prensipten hareketle baskıların ve acıların geniş kitlelerce paylaşılması, üzerlerindeki kuvvetin tesirini azaltır diyebiliriz. Hayatta hadiseler her zaman düz bir yolda ilerlemez, inişler ve çıkışlar vardır. Bazen dikenli çalıları ve sarp tepeleri aşmak gerekir. Hakkın değil de kuvvetin hâkim olduğu zamanlarda, aynı duygu ve düşünceyi paylaşan insanların kenetlenmesi ve tek vücut hâline gelmesi, bu yüksek basıncın tesirini hafifletecektir. Bu birliktelik, kara batmadan yürümeyi temin eden kar raketleri gibi, zor şartlarda yola devam etmeyi kolaylaştırır.</p>
<p><strong>Yoğunluk ve İç Derinlik</strong></p>
<p>Yoğunluk (kesafet, özkütle), birim hacimdeki madde miktarıdır. Aynı hacimdeki iki maddeden kütlesi fazla olanın yoğunluğu daha fazla demektir. Bir başka ifadeyle, aynı kütledeki iki cisimden daha fazla yer kaplayan cismin özkütlesi daha azdır. Bu nicelik her maddenin kendine has özelliğidir. Mesela 1 kg pamuk 400 litre, aynı kütledeki, yani 1 kg demir ise 0,13 litre hacme sahiptir.</p>
<p>Benzer şekilde; makamları veya sahip olduklarıyla çok yer kaplayan nice kişiler vardır ki devasa görünüşlerine rağmen içleri boştur. Dikkat çekmeyen nice kimseler de vardır ki gönülleri ve ilimleri ile çok derindir.</p>
<p>İbrahim Hakkı Hazretleri büyük oğluna şu nasihatte bulunur:</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><em>Harabât ehline hor bakma Şâkir,</em></p>
<p><em>Defineye mâlik virâneler var!</em></p>
<p><strong>Sıvı Basıncı ve Mesuliyet Duygusu</strong></p>
<p>Bir sıvı sütununun tabanındaki basınç, sıvının yoğunluğuna, yer çekimi ivmesine ve sıvının bulunduğu kabın tabanından yüksekliğine bağlıdır.  Sıvının özkütlesi ve yer çekimi sabit kabul edilirse, basınç derinlikle doğru orantılıdır. Mesela, su basıncı derinlere inildikçe her 10 metrede 1 atm (açık hava basıncı) artar.</p>
<p>Bu fizik kanunu, hayatta mevki ve sorumluluğun derinliğine göre insanlardaki manevî yükün de artmasını akla getirir. Bazen aynı seviyede olan iki insandan birisi, bu basıncı veya mesuliyet duygusunu daha fazla hisseder, çünkü o insanın kıvamı, sıvının yoğunluğuna benzer şekilde, daha fazladır. Yüzeyde kalmak kolaydır. Derinlerdeki incilere talip olanlar ise her metrede imtihanın daha da şiddetleneceğinin farkındadırlar.</p>
<p><strong>Kütle Merkezi ve Problem Çözme Becerisi<br />
</strong>            Bazı kişiler nehir kenarlarında bulunan farklı büyüklük ve şekillerdeki taşları üst üste koyup dengeleyerek fotoğraflarını çeker. Her cismin ya da sistemin izafî olarak kabul edilen bir kütle merkezi vardır. Bir cisim farklı noktalardan dikey olarak asılırsa bu noktalardan çizilen izafî çizgilerin hepsi bir noktada kesişir. Büyüklüğü ya da şekli ne olursa olsun, kütle merkezi üzerinde her cisim ve sistem dengelenebilir.<br />
Bu açıdan bakarsak, hayatta karşılaştığımız farklı problemleri, şekli veya ağırlığı ne olursa olsun, askı iz düşümlerinin kesiştiği noktadan dengeleyebiliriz. Yeter ki sebeplerin kesiştiği noktaları bulalım ve doğru noktadan destekleyelim.</p>
<p><strong>            Elektrik Sigortası ve Fedakârlık </strong><br />
Elektrik devrelerinde kullanılan sigortaları biliriz. Kısa devre veya voltaj düzensizliklerinde, üzerlerinden geçen fazla akımla yanarlar ve devrenin geri kalanını bu şekilde korur, güvenliği sağlamış olurlar.<br />
Bazı insanlar da kendilerini feda eden sigortalar gibidir. “Biz yanalım ki âlem kurtulsun.” derler ve bir paratoner gibi yıldırımları üzerlerine çeker, başkalarının selameti için bütün gerilimlere göğüs gererler.</p>
<p>Ağır imtihanlar ve baskılar sonucu ferdî ve içtimaî sarsıntılara, tedavisi zor deformasyonlara maruz kalmış olabiliriz. Böyle zamanlarda, baskının hafiflemesi adına acıların paylaşılması ve tesirinin hafifletilmesi gereklidir. Bu da ancak iç yoğunluğa sahip, başkasını nefsine tercih eden, gerekirse kendini feda eden diğergamların gayretiyle olacaktır. Böyle insanlar, bulundukları konumun hakkını verme adına, sorumluluk duygusuyla hareket ederler. Yük ne kadar ağır olursa olsun, ortak akla başvurup fıtrî kanunlara riayet ederek problemlere makul çözümler bulurlar.</p>
<p>Bediüzzaman Hazretleri; fiillerimizi Allah’ın (celle celâluhu) sevdiği ve razı olduğu şeylere uygun hâle getirmek için, “âdetullah” veya “sünnetullah” olarak adlandırılan yaratılış kanunlarına riayet edilmesi gerektiğine dikkat çeker: <em>“Tevfîk isterseniz, kavanîn-i âdetullaha (fıtrî kanunlara) tevfîk-ı hareket (uygun hareket) ediniz; yoksa, tevfîksizlikle cevab-ı red alacaksınız</em>.”<a href="applewebdata://C66B2BEC-1C24-4DE8-8DFD-F34E4E656B89#_edn2" name="_ednref2">[2]</a><br />
Tekvinî kanunlar, ferdî ve içtimaî dersler almak için ilham kaynağı olabilir. Yeter ki hedeflerimiz doğrultusunda dengede kalmak ve devrilmeden yol almak için bisikletimizin pedallarını çevirmeye devam edelim.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Dipnotlar</strong></p>
<p><a href="applewebdata://C66B2BEC-1C24-4DE8-8DFD-F34E4E656B89#_ednref1" name="_edn1">[1]</a> Einstein’ın oğlu Eduard’a, 5 Şubat 1930’da yazdığı bir mektuptan: Walter Isaacson. (2007). <em>Einstein: His Life and Universe</em>. New York: Simon &amp; Schuster.</p>
<p><a href="applewebdata://C66B2BEC-1C24-4DE8-8DFD-F34E4E656B89#_ednref2" name="_edn2">[2]</a> <strong><em>Divân-ı Harb-i Örfî</em>; <em>Dinî Ceride</em>, no. 77, 5 Mart 1325 (18 Mart 1909).</strong></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hayat ve Ölüm</title>
		<link>https://caglayandergisi.com/2020/08/22/hayat-ve-olum/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Çağlayan Dergisi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 22 Aug 2020 06:51:44 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Şiir - Yazı Platformu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://34.207.235.27/?p=144624</guid>

					<description><![CDATA[Bu yolda yürüyenin Taşlayanı çok olur Hayatı sabır olanın Ölümü selamet olur Helal lokma yiyenin Nasibi bol olur Hayatı oruç olanın Ölümü iftar olur Her gece okuyana Kabirde Mülk Sȗresi yaran olur Hayatı Kur’ân olanın Ölümü hüsn-ü hâtim olur Hizmet erine her gün Kışlada talim olur Hayatı askerlik olanın Ölümü terhis olur Muhabbet fedaisi Sövene [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Bu yolda yürüyenin<br />
Taşlayanı çok olur<br />
Hayatı sabır olanın<br />
Ölümü selamet olur<br />
Helal lokma yiyenin<br />
Nasibi bol olur<br />
Hayatı oruç olanın<br />
Ölümü iftar olur<br />
Her gece okuyana<br />
Kabirde Mülk Sȗresi yaran olur<br />
Hayatı Kur’ân olanın<br />
Ölümü hüsn-ü hâtim olur<br />
Hizmet erine her gün<br />
Kışlada talim olur<br />
Hayatı askerlik olanın<br />
Ölümü terhis olur<br />
Muhabbet fedaisi<br />
Sövene dilsiz olur<br />
Hayatı merhamet olanın<br />
Ölümü rahmet olur<br />
Haşyet duymayan<br />
Sonunda pişman olur<br />
Hayatı iffet olanın<br />
Ölümü düğün olur<br />
Hak yolda olanın<br />
Menzili uzun olur<br />
Hayatı hicret olanın<br />
Ölümü vuslat olur<br />
Sünneti ihya edenin<br />
Yüz şehit ecri olur<br />
Hayatı davası olanın<br />
Ölümü şehadet olur</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
