Fizik, kâinat kitabını okuyup anlamamıza yardımcı bir sözlük, madde ve enerji arasındaki baş döndüren âhengi aklımıza yaklaştıran bir gözlük gibidir. Albert Einstein’a göre, “Bilimin tamamı, günlük düşüncenin saflaştırılmasından başka bir şey değildir.”[i]  Acaba hadiselere fizik penceresinden bakarak bazı sosyal prensiplerle kesişen noktalar bulabilir miyiz?
Eylemsizlik ve Değişime Direnç

Eylemsizlik ya da atalet, bir mânâda değişime dirençtir. Net bir kuvvetin tesirinde olmayan bir cisim, duruyorsa durmaya, hareket halinde ise hareketine sabit hızla devam etmeye meyillidir. Duran bir cismi hareket ettirmek ya da sabit hızla giden bir cisme ivme kazandırmak için net bir kuvvet gerekir. Cisimler kütleleri ile doğru orantılı olarak bu değişime direnirler. Benzer şekilde, bir kez hızlanmış bir cismi de yavaşlatmanın veya durdurmanın bir bedeli vardır, yani dışarıdan bir kuvvet uygulamak gerekir.

Şahsî ve sosyal pek çok meselede de değişime direnç görülür. Müspet değişimler, iradenin hakkını vererek mevcut ataleti kırmayı gerektirir. Bir kere bu direnci aşarak yol almış birinin ya da hareketin de durdurulması kolay değildir. Önemli olan, o ilk hızı vermek ve yola devam etmektir.

Işığın Kırılması ve İstikamet

Işınlar daha yoğun bir ortama geçerken yavaşlar ve doğrultusunu değiştirir. Buna ışığın kırılması deriz. Ancak iki saydam ortam arasındaki yüzeye dik olarak gelen ışınlar müstesnadır. Onlar kırılmadan, düz bir şekilde yollarına devam ederler.

Bu tür ışık demetleri gibi, değişen hadiseler karşısında dik duranlar, ortam ve süreçlerin yoğunluğu ve zorluğu ne olursa olsun istikametlerini bozmazlar. Belki hızları azalır, ama yönlerini değiştirmez ve hedefe doğru ilerlemeye devam ederler. Zira böyle zor durumlarda önemli olan, en yüksek verimi elde etmek değil, o an yapılması gerekeni yapmaktır.

Carnot Çevrimi, Enerjinin Korunumu ve Mutlak Verim

Termodinamiğin ikinci kanunu ve ideal Carnot çevrimi, bir motor için elde edebileceğimiz en yüksek verimi hesap etmek ve farklı sistemlerle karşılaştırmak için kullanılır. Carnot çevrimine göre, çalıştığı sıcaklık değerleri bilinen bir motor, hesaplanan verimlilik değerini aşamaz, dolayısıyla bu teorik değere en yakın sistemi kurmak, ideal bir hedeftir. Sürtünme sebebiyle oluşan ısı enerjisi kaybı, bu verimi düşüren bir unsurdur.

Şahsî ve sosyal hayatımızda da hedeflerimizi belirlerken bu prensibi hatırlayıp %100 verim elde etmenin teoride bile mümkün olmadığını düşünebiliriz. Önemli olan, fıtrî kanunlarla uyum içinde, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmaktır. Her zaman bir enerji dönüşümü ve bu dönüşüm sebebiyle kullanılamayan bir enerjinin kaybı söz konusudur. Enerji, bir mânâda iş yapabilme kapasitesidir. Mekanik enerjinin korunumu prensibi, bizlere bir iş yapılırken enerjinin yok olmadığını, sadece bir türden diğerine dönüştüğünü izah eder. Mesela, yayını geren bir okçu, depoladığı potansiyel enerjinin oka hareket verecek kinetik enerjiye dönüşmesine sebep olur. Yapılan bu iş, aslında depolanan enerjinin başka bir enerjiye dönüşmesidir. Kısacası, çekiç havalanacak, pil dolacak, yay gerilecek ki faydalı bir iş üretilsin ve bu depolanan potansiyel, hareket enerjisine dönüşsün. Hayatta müspet işler yapmak için önce beslenmek, dolmak, enerji depolamak, sonra da bu potansiyeli müspet harekete ve aksiyona dönüştürmek gerekir. Her hareket, hâl ve sözün, kendi cinsinden bir tesiri vardır ki bu da hareket kanunlarından etki tepki prensibiyle uyuşmaktadır.

[i] Albert Einstein (1936). “Physics and Reality”, Journal of the Franklin Institute, 221/3, s. 349–382.

Paylaş
Önceki İçerikDua Mecmuası
Sonraki İçerikSonsuzluğa Doğru