“İki Müslüman karşılaştıklarında musafaha yaparlarsa, daha birbirlerinden ayrılmadan günahları affedilir” [i] hadis-i şerifinde bahsedildiği gibi, eller manevî ve içtimaî hayatımız için çok önemli görevlere aracılık ederler. Günlük ve meslekî becerileri yerine getirme, beslenme, çocuk ve hasta bakımı ile şahsî bakımdan tutun da ilim tahsiline ve hayatımızı kolaylaştıran cihazlara kadar her alanda kullandığımız ve yokluğunu bir an bile düşünemediğimiz çok önemli organlarımızdır ellerimiz.

İçtimaî ve şahsî hijyeni sağlamada eller, hayatî vazifeler icra ederler. El temizliğine önem verilmemesi büyük risklere yol açabilir. Söz gelimi, sağlık çalışanlarının kirli elleri, dirençli mikroorganizmaların hastalar arasında taşınarak yayılmasında %40 oranında tesir gösterir. Hastane enfeksiyonları; sakatlık ve ölüm oranlarıyla sağlık hizmetleri maliyetlerinin artmasının önemli sebeplerinden biridir.[ii] Amerika’da her yıl 1,7 milyon hastada sağlık hizmetine bağlı enfeksiyon gelişmekte ve bunların 100.000’i hayatını kaybetmektedir. Bu durum hastanın hastanede yatış süresini 20 kat, tedavi maliyetini ise beş kat artırarak yaklaşık 1200 dolar daha fazla harcamaya sebep olmaktadır.[iii]

Tıp tarihi incelendiğinde, ellerin yıkanması yoluyla enfeksiyon hastalıklarının önlenebildiğine dair veriler 19. yüzyıla kadar somut olarak ortaya konulamamış ancak aynı yüzyılın ortalarında, “annelerin kurtarıcısı” lakabıyla tanınan, antiseptik süreçlerin öncüsü, Macar hekim Ignaz Semmelweis’in, sağlık personelinin elleri aracılığıyla hastaya mikroorganizma bulaşabileceğini göstermesi adeta yeni bir çığır açmıştır. Günümüzde mikropların süratli bir şekilde çoğaldığı, hastalıklardan korunmak için ellerin ve vücudun temiz tutulması gerektiği, bunun da kişisel hijyen kurallarına riayet ile mümkün olduğu, artık çok iyi bilinmektedir.

El hijyeni, modern tıpta farklı şekillerde gerçekleştirilir. Günlük hayatta, kirliliği su ve sabunla gidermek için ellerin yıkanmasına sosyal el yıkama denir. Yemekten önce ve sonra, tuvalet sonrası ellerin yıkanması sosyal el yıkamadır. Bu maksatla antimikrobiyal özelliği olmayan sabun ile 15 saniye el ve parmakları ovuşturmak, durulamak, tek kullanımlık havlu ile kurulamak ve musluğu havlu ile kapatmak yeterlidir. Ortaklaşa kullanılan havlular, hijyen için uygun görülmez.

Modern tıbbın dikkat çektiği bu önemli temizlik kuralını, İnsanlığın İftihar Tablosu (sallallâhu aleyhi ve sellem) mübarek hayatlarında uygulamış ve tavsiye etmiştir. Hazreti Selman (radıyallâhu anh), “Ben Tevrat’ta, yemeğin bereketi, yemekten önce elleri ve ağzı yıkamaktır” sözünü okumuştum. Bunu Rasûlullah’a (sallallâhu aleyhi ve sellem) anlattım. Bunun üzerine “Yemeğin bereketi, yemekten önce ve sonraki yıkamalardadır” buyurdu.[iv]

[i] Ebu Davud, Edep, 143.

[ii] Pittet D, Allegranzi B, Storr J, Donaldson L. Clean care is safer care: the global patient safety challenge 2005-2006. Int J Infect Dis. 2006; 10(6): 419–24.

[iii] Allegranzi B, Storr J, Dziekan G, Leotsakos A, Donaldson L, Pittet D. The first global patient safety challenge “Clean care is safer care”: from launch to current progress and achievements. J Hosp Infect. 2007; 65(Suppl. 2): 115–23.

[iv] Ebu Davud, Et’ime, 12, (3761); Tirmizî, Et’ime, 39, (1847).