Plasebo, Latincede “Memnun edeceğim.” anlamına gelen ve gerçek ilaç veya tedavi usulünün taklit edilmesine dayanan bir tedavi şeklidir. Plasebo; şeker hapı, su, tuzlu su enjeksiyonu veya bir cerrahi prosedür olabilir. Plasebo tesiri, plasebonun özelliklerinden ziyade, kişinin tedaviden fayda göreceğine olan inancı ve kendini daha iyi hissetme beklentisiyle tetiklenir. Düşünce şekli, hastalığı artırabilir veya iyileşmeye yardımcı olabilir. Aynı zamanda kişi ilacın işe yaramasını beklemiyorsa veya yan tesirler olmasından endişe ediyorsa (negatif bakış açısı varsa), plasebo yerine nosebo gerçekleşir. “Nosebo”, “Zarar vereceğim.” demektir. Nosebo durumunda hastanın ihtiyaç duyduğu ilacın verilmesi bile hastalığın ilerlemesine sebep olabilmektedir.

Plasebolar genellikle klinik deneylerde yeni bir tedavinin gerçek tesirinin (hem müspet hem de muhtemel yan tesirlerinin) anlaşılmasına yardımcı olmak için kullanılır. Plasebo etkisi çoğunlukla aktif bileşeni olmayan tedavilerle (mesela hap şeklinde şekerle) yapılır. İnsanların analjezikler (ağrı kesiciler) veya antidepresanlar (hormon dengeleri sağlayarak psikolojik rahatsızlıkları önleyiciler) gibi yaygın ilaçlarla elde ettikleri bazı faydalar, kısmen plasebodan kaynaklanır.[i] Bunun sebebi, tedavinin semptomları iyileştireceği beklentisidir.

  1. Dünya Savaşında doktor olarak görev yapan Henry Knowles Beecher, plasebo etkisini şöyle anlatır: “Askerlere yardım edildiğini hissettirmek için, morfin yerine sade bir tuzlu su çözeltisi verildi ve şaşırtıcı bir şekilde, askerlerin %40’ı ağrılarının azaldığını bildirdi.” Dr. Beecher, şu anda “plasebo etkisi” olarak adlandırılan ve tedavinin, ilaca benzer şeker hapı veya aktif olmayan başka bir madde ile yapıldığında bile nasıl fayda sağladığını araştırmaya devam eder. Netice olarak, bazı durumlarda, hasta plasebo aldığını bilse bile bunun işe yaradığı görülür. Araştırmacılar, “Plasebolar, kişinin beklentilerine veya zihniyetine tesir ettiğini ve bunun da vücudunun nasıl tepki vereceğini etkilediğini görüyoruz.” demektedir.[ii]

[i] A. F. Leuchter ve ark. “Changes in brain function of depressed subjects during treatment with placebo”, American Journal of Psychiatry, 159(1), 2002, s. 122–129.

[ii] “You know medicine’s placebo effect. Now meet the nocebo effect”, www.sydney.edu.au/news-opinion/news/2019/11/20/you-know-medicines-placebo-effect-now-meet-the-nocebo-effect.html