Dikkatli bakınca büyük hakikatlerin küçük varlıkların içinde saklandığı görülür. Sessizce çalışan bir tırtılın ördüğü incecik kozanın bilim insanlarına ilham vereceğini kim düşünebilirdi? İşte ipek böceği (Bombyx mori), böyle bir hikmetin kapısını aralar; ipek, sadece estetik bir nimet değil, içerdiği fibroin adlı protein sayesinde tıp için de kıymetli bir hazinedir.
Fibroin, insan vücudu ile genellikle uyumlu ve uygun şekilde hazırlandığında zamanla parçalanabilen tabiî bir malzemedir. Bu sayede güvenli kullanım imkânı sunar ve kalıcı yabancı maddelerin oluşturabileceği riskleri azaltabilir. En dikkat çekici özelliği kontrollü çözünmesidir. Bu malzemeden yapılan yapılar bir süre dayanır, sonra ortadan kaybolur ve bu süre üretim şekline bağlı olarak değiştirilebilir. Ayrıca fibroin sadece bir “dolgu malzemesi” değildir. Vücudun kendini onarmasına yardımcı maddeleri de taşıyabilir. Meselâ kemik yapımını destekleyen proteinler (BMP-2) fibroin içine yerleştirilebilir ve bulunduğu bölgede hücrelere adeta “çalış” sinyali vererek yeni doku oluşumunu destekleyebilir. Ancak miktarın iyi ayarlanması gerekir.
Dayanıklılık açısından fibroin oldukça ilginçtir: İpek lifleri hâlinde çok güçlü, süngerimsi ya da jel kıvamında ise daha yumuşak olabilir ve farklı ihtiyaçlara göre şekillendirilebilir. Öte yandan metal implantlar kırık kemikleri sabitlemede başarılıdır ve yüzeyleri geliştirilerek kemikle daha iyi uyum sağlamaları hedeflenir. Fibroin gibi tabiî malzemeler sadece destek olmakla kalmayıp iyileşmeye katkı sağlayabilir; bu yüzden bazı durumlarda her iki yaklaşım birlikte kullanılabilir.
İnsan bedeni, her hücresiyle ince bir ölçü ve denge içinde yaratılmıştır. Bu dengeyi bozmadan, onu destekleyerek iyileşmeye yardımcı çözümler bulmak, bilimin önemli hedeflerinden biridir. Küçücük bir canlının ürettiği ipeğin, insan bedeninin tamirine katkı sağlayan bir vesileye dönüşmesi, kâinatta hiçbir şeyin hikmetsiz yaratılmadığını hatırlatır.
Dipnotlar:
- Rockwood, D.N., et al. “Materials Fabrication from Bombyx mori Silk Fibroin.” Nature Protocols, 2011.
- Vepari, C. & Kaplan, D.L. “Silk as a Biomaterial.” Progress in Polymer Science, 2007.