Bir bitkinin hayat hikâyesini incelerken, “Tavuk mu yumurtadan, yumurta mı tavuktan çıkar?” sorusu gibi, tohumlar mı bitkiden, bitkiler mi tohumdan yaratılır şeklinde bir soru akla gelebilir. Gelişme süreçleri açısından, tohum çimlenip filizlenir, tam bir bitki hâline gelerek çiçek üretilir, çiçekten meyve yaratılır ve bu meyvenin içinde birer kütüphane hükmünde tohumlar bulunur.

Tohumlar; gıdadan pamuğa, kâğıttan keresteye, yağlardan ilaçlara kadar çok sayıda ihtiyacın karşılanması için ihsan edilen kaynaklardır. Bir tohumun yapısında, yeni bitkiyi verecek olan embriyo, embriyoyu koruyan tohum kabuğu ve embriyoyu besleyen endosperm bulunur. Yeni oluşacak bitkiye ait bütün genetik özellikler embriyoda, Hafîz isminin bir cilvesiyle DNA molekülü olarak saklanmıştır. Gereken şartlar yaratıldığında (su, hava ve uygun sıcaklık), tohum suyu çeker ve tohum kabuğu çatlayarak, DNA’sında kodlanmış bilgiler doğrultusunda çimlenme başlar. Filizlenmenin ilerlemesi ile dal ve yaprak gibi yapılar geliştikçe genç bitki, sonunda olgun bir bitki hâline gelerek mahiyetindeki kabiliyetini ürün vererek sergiler.

Tohumların önemli bir özelliği, çimlenme için uygun şartlar olmadığında, yıllarca bozulup çürümeden, uyku hâlinde (dormansi) bekleyebilmeleridir. İlkokulda fasulye veya nohut ile yapılan çimlenme deneyleri, uykuda olan tohumun yeniden hayat bulmasını gösteren ve hemen her öğrencinin yaptığı faaliyetlerdendir. Tohum çimlendirme deneyleri geliştikçe, tohumların çimlendikten sonraki fide ve olgun hâllerinde kimyevî muhtevalarında farklılıklar ortaya çıktığı, daha önce görülmeyen vitamin ve antioksidanlar gibi kıymetli maddelerin arttığı tespit edilmiştir.

Tohumların farklı hayat dönemlerinde farklı özellikler sergilemesi, bir akım hâline gelen sağlıklı beslenme gayretleri için farklı vitamin, mineral ve protein kaynakları arayışlarını tetiklemiştir.[i] Çimlenme ve devamında filizlenmenin başlaması ile birlikte, aktif duruma geçen tohumların bünyesinde çok miktarda enzim ortaya çıkar. Bu enzimler mahiyetlerine derç edilmiş kabiliyetleriyle, tohumda depolanmış yoğun ve zengin makro molekül gıdaların değişmesi ve bu depo formundaki kompleks moleküllerin daha küçük moleküllere dönüşmesi sürecini başlatır. Böylece çimlenmiş tohumlar mineral madde, vitamin, lif, fenolik bileşikler ve aminoasitler bakımından çok zengin bir hâle getirilir.[ii]

[i] U. Choe ve ark. The science behind microgreens as an exciting new food for the 21st century. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2018, 66(44), 11519–11530.

[ii] www.healthline.com/nutrition/raw-sprouts